اسماعیل فریبرز صالح متولد ۱۳۲۳ در تهران، فعالیت سینمایی را از سال ۱۳۴۷ با بازی در فیلم «کشتی نوح» به کارگردانی خسرو پرویزی آغاز کرد و مدتی نیز به کار دوبله‌ی فیلم مشغول بود. او در سال ۱۳۴۹ به انگلستان رفت و در زمینه سینما مطالعه و تحصیل کرد و در سال ۱۳۵۱ به ایران بازگشت و با ساختن فیلم کوتاه «کتیبه» در سال ۱۳۵۳ در تلویزیون ملی ایران مشغول به کار شد.

صالح در سال ۱۳۶۱ «سفیر» را به‌عنوان اولین فیلم سینمایی‌اش کارگردانی کرد که این فیلم از اولین تجربه‌های مهم سینمای ایران در پرداختن به‌ تاریخ اسلام و یکی از ماجراهای منتهی به‌ عاشورای حسینی محسوب می‌شود و هنوز هم به‌عنوان یکی از ماندگارترین آثار سینمای ایران در این حوزه به‌شمار می‌آید که با امکانات اوایل انقلاب به خوبی به تصویر کشیده شد.

این کارگردان درباره ساخت «سفیر» که در اولین دوره جشنواره فیلم فجر حضور داشت و مورد توجه مهمانان خارجی قرار گرفت، به خبرنگار ایسنا گفته بود: ساخت این فیلم تیری در تاریکی نبود، بلکه پدیده‌ای روشن بود که در یک برهه‌ی خاص به‌ زایش رسیده بود و لازم و ضروری و بجا می‌نمود که ماحصلی مثبت و معنوی داشته باشد.

او که بعد از ساخت «سفیر» دیگر این نوع تجربه را تکرار نکرد و فقط دو فیلم «مرگ پلنگ» (۱۳۶۸) و «شیخ مفید» (۱۳۷۴) را ساخت، اظهار کرده بود: ساخت فیلم‌هایی مانند «سفیر» به‌دلیل هزینه سنگینش باید متقاضی‌ داشته باشد. ضمن این‌که معتقدم این‌گونه آثار یا نباید ساخته شود یا اگر ساخته می‌شود، باید در شأن شخصیتی باشد که به آن پرداخته می‌شود.

فریبرز صالح که در سال‌های آخر زندگی، دور از هیاهوی پایتخت در شمال کشور زندگی می‌کرد، در آخرین گفت‌وگویش، از آماده بودن فیلمنامه‌ای درباره یکی از یاران امام حسین (ع) خبر داده بود و با امیدواری از فراهم شدن شرایط تولیدش، به ایسنا گفته بود: سال‌ها پیش به سفارش آقای ضرغامی که علاقه‌مند بود کار درخور توجهی مانند «سفیر» ساخته شود، فیلمنامه «روز بعد» را درباره «زهیر بن قین» یکی از ۷۲ نفر از یاران امام حسین (ع) نوشتم و در حالی که کد تولید سیما فیلم را نیز گرفته بود، اما به نتیجه نرسید. این شخصیت در ابتدا از مخالفان بود، اما در نهایت به یاران و مریدان امام پیوست و در ظهر عاشورا به شهادت رسید. معتقدم اگر شرایط ساخت این فیلم فراهم شود، اثر خوبی مرتبط با موضوع عاشورا و بسیار بهتر از «سفیر» خواهد شد.

منبع: ایسنا

نوشته کارگردان فیلم سینمایی «سفیر» درگذشت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

قریبیان درباره حضورش در «سفیر» در مصاحبه‌ای با ایسنا گفته بود: «من سفری به آمریکا داشتم که سال ۵۹ برگشتم، اولین فیلم بعد از انقلاب بنده «سفیر» به کارگردانی فریبرز صالح است که فیلمبرداری‌اش اواخر پاییز شروع شد که با وسواسی که کارگردان داشت تا اواخر سال ۶۰ ادامه داشت و فینال فیلم در گرمای بسیار طاقت‌فرسای برازجان فیلمبرداری شد و فیلم در اولین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد.

فریبرز صالح هم درباره انتخاب فرامرز قریبیان برای نقش اصلی و سایر بازیگران این فیلم به ایسنا اعلام کرده بود: «تا بوده، اکثریت هنرمندان این مرز و بوم، هنرمندانی غریزی بوده‌اند. من با عرق‌ریزی روح، چانه‌انداختن و حوصله، حس خلاقه بازیگران فیلم «سفیر» را تهییج کرده و تقریبا به هدفم رسیدم. ولی یادآوری می‌کنم که بازیگران سینمای ما به‌جز معدودی انگشت‌شمار، مطالعه تئوری و تمرین فیزیکی ندارند. آنها جوهره هنر نقش‌آفرینی را کشف نکرده‌اند و هرچه‌ دارند، غریزی است؛ نه اکتسابی. بازیگران ما روانشناسی نخوانده‌اند و از مردم‌شناسی اطلاع کافی ندارند. از مقوله‌ای به نام جامعه‌شناسی به دورند و به‌همین دلیل یک کارگردان خوب همواره عملش بر سر فیلم و فیلم‌سازی همراه با کلاس درسی است که برای بازیگران به وجود آورده است. بازهم تاکید می‌کنم که ما بازیگران قابل ستایشی داریم، چراکه با دست‌خالی این همه توانایند و وای به زمانی که این اندیشه را گسترش بدهند. فرامرز قریبیان برای من‌ آن بازیگر قابل ستایش بوده و هست.»

«سفیر» با بازی فرامرز قریبیان، زنده‌یاد عزت‌الله مقبلی، جلال پیشواییان، کاظم افرندنیا، زنده‌یاد محمدتقی کهنمویی، زنده‌یاد کیومرث ملک‌مطیعی، سامی تحصنی، حسین خانی‌بیک، احمد بهروزی، محسن اصلانی و زنده‌یاد منوچهر حامدی در ۹۴ دقیقه روایت «قیس‌ابن مسهر»، نماینده امام حسین (ع) است که با نامه‌ای برای «سلیمان خزاعی» به‌طرف کوفه می‌رود و در راه، به‌دست راهداران «ابن‌زیاد»، والی کوفه دستگیر و به‌ زندان افکنده می‌شود. «قیس» پیش از دستگیری، نامه را از بین می‌برد و در زندان زندانیان را بر ضد زندانبان‌ها می‌شوراند. حسین ابن نمیر، فرمانده راهداران، قیس را به زندان ابن زیاد در کوفه منتقل می‌کند. ابن زیاد به پیشنهاد مشاورش، خالد، از قیس می‌خواهد که در مسجد سخنرانی کند و به دروغ به مردم بگوید که امام قصد بیعت با یزید را دارد. قیس می‌پذیرد اما در روز موعود علیه یزید سخنرانی می‌کند. ابن زیاد که به خشم آمده، پس از سرکوب مردم، قیس را از بالای برج ارک به پایین انداخته، او را به شهادت می‌رساند.

این فیلم در سال ۶۱ در سینماهای ایران اکران شد و عنوان پرفروش‌ترین فیلم سال را به‌دست آورد. بعد از آن نیز در سینماهای لبنان به نمایش درآمد که در آنجا نیز فروش بالایی داشت.

نوشته خاطره بازیگر و کارگردان «سفیر»، اولین فیلم عاشورایی سینمای ایران که پرفروش‌ترین فیلم سال خود شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.