اما در سینما؛ فیلمی بیش از ۱۳ میلیارد می فروشد. این رقم برای فیلمی که حتی کارگردانش هم حاضر نیست از آن دفاع کند و به قول خودش یک سینمایی «پفک نمکی» است، باید مطلوب باشد. فیلمی که تلاش زیادی برای «خالی شدن محتوا» روی آن صورت گرفته است و در کنار شذوذات اخلاقی هدفی جز«پول» ندارد و طبیعتا از هر اتفاقی که باعث فروش بیشتر آن بشود استقبال می کند، چه این اتفاق «شرمندگی وزیر فرهنگ» باشد چه تصمیم «توقف اکران بعد از فروش ۱۳میلیاردی توسط معاونت ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی».

همه ی ۵ بند، نامه سرگشاده مانی حقیقی به وزیر ارشاد نیز بیشتر از آنکه حاکی از بی‌سر وسامانی وضعیت صدور پروانه نمایش باشد، نشان می دهد سر و صدایی که از سمت وزارت ارشاد و شخص وزیر بلند شد به نفع فیلم به پایان رسید چرا که چند هفته بعد از شرمندگی ظاهری وزیر در دیدار با مراجعه و پس از آن در گفتگو با یکی از روزنامه‌ها، اکران فیلم کماکان ادامه داشت تا پس از تبدیل مانی حقیقی به «دومین کارگردان پرفروش سینمای ایران»(پس از مسعود ده‌نمکی) زمزمه پایین کشیدن یکی از سه فیلم او که بصورت همزمان در حال اکران هستند، نه تنها به فروش خود فیلم مورد بحث کمک کند، بلکه کمک فروانی به دیگر فیلم‌های روی پرده‌ی او و فروش احتمالی فیلم در شبکه نمایش خانگی هم نماید.

البته این نخستین باری نیست که شکایت‌های آقای وزیر به طرز عجیبی به نفع مخاطب اعتراض‌هایش تمام می‌شود، دو سال پیش هم زمانی که طبق روال جشنواره ونیز فیلم‌هایی که شانس جایزه نداشتند در روزهای نخست جشنواره به نمایش گذاشته شدند، رخشان بنی اعتماد نیز که فیلمش در همان روزهای ابتدایی نمایش داشت بعد از سفر چند روزه به ونیز به ایران بازگشت تا دست خالی از سفر ایتالیا بازگشته باشد.

اما در همین زمان بود که اظهارات علی جنتی درباره «قصه‌ها» جنجال آفرید. او پس از آن که «قصه‌ها»ی رخشان بنی‌اعتماد بدون دریافت پروانه ساخت، تولید شد و بعد از آن هم بدون مجوز وزارت ارشاد راهی ونیز شد، گفته بود: «این کاری است که باید با آن برخورد کرد. بعضی فیلم‌ها دست روی بعضی زخم‌ها و نقاط سیاه می‌گذارند و این نگاه را به دنیا عرضه می‌کنند که کار نادرستی است. «قصه‌ها» فیلم نامناسبی است. چرا در صحنه بین‌المللی حضور پیدا می‌کند؟ بنده سئوالم این است که چرا به این فیلم مجوز ساخت داده شد.»

رخشان بنی اعتماد اما برنده ماجرا بود، او که تا پیش از این اتفاق ناکام از ایتالیا بازگشته بود، به درخواست جشنواره مجددا به ونیز بازگشت تا جایزه بهترین فیلمنامه هفتادویکمین دوره این جشنواره را تحویل بگیرد.

در اینکه اظهارات جنتی در این جایزه نقشی داشته است یا خیر هم اگر تردیدی باشد در استفاده جشنواره‌ی ونیز از فضای ایجاد شده نمی‌توان به راحتی گذشت و از کل ماجرا می شود فهمید گلایه‌های جنتی نه تنها تاثیری علیه فیلم نداشته است بلکه به نفع فیلم هم تمام شده است. در نهایت هم «قصه‌ها» بدون هیچ مشکلی وارد چرخه اکران و توزیع نمایش خانگی شد و با موفقیت عملیات خود را به پایان رساند.

اگر خوشبین باشیم و موضع‌گیری های جنتی را از سر دغدغه هم بدانیم، نباید از تاثیر سخنانش بر فضای فرهنگی چشم بپوشیم. سخنانی که در این مدت همواره نتیجه عکس داده است. چنانچه در ماجرای «۵۰ کیلو آلبالو» هم پروژه توقف فیلم پس از افتادن آن از کف فروش تبدیل به بهانه‌ای برای باج‌خواهی دوباره روشنفکران از مدیریت دولتی با ابزارهایی مانند نامه‌‌نگاری کارگردانان در برابر پایین کشیده شدن فیلم‌ها شد، درحالیکه فیلم حاشیه‌ساز حقیقی حتی دو هفته قبل از سایر آثار اکران نوروزی روی پرده رفت و حالا بیش از سه ماه است که روی پرده است، در بهترین بازه اکران سال.

در چنین شرایطی برای محک واقعیت اظهارات جنتی در مورد محتوای چنین آثاری باید منتظر تصمیم‌گیری در مورد توزیع نمایش خانگی «۵۰ کیلو آلبالو» ماند. باید منتظر ماند تا درصد علاقه دولت به یک فیلمساز دردسرساز را فهمید؛ هر چند با اکران همزمان سه فیلم «اژدها وارد می‌شود»، «۵۰ کیلو آلبالو» و مستند «مهرجویی؛ کارنامه چهل ساله» می شود میزان دلبستگی دولت به این فیلمساز را حدس زد!

نوشته پاس‌گل‌های جنتی به روشنفکران؛ آیا اعتراض وزیر ارشاد به فیلم‌های حاشیه‌ساز واقعی است؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سد محکم دولت وقت ایتالیا برای نئورئالیستها

در واپسین سال‌های حکومت فاشیستی در ایتالیا در ادبیات و سینمای این کشور تمایلی رئالیستی بروز کرد، چرا که فقر و بیکاری فزاینده‌ای که در طی حکومت فاشیست‌ها و سپس جنگ، ایتالیا را درگیر خود کرده بود، پس از سرنگونی فاشیست‌ها و رسیدن دورانی که به بهار ایتالیا معروف بود، امکان بازگویی پیدا می‌کرد.

بعد از روی کار آمدن ائتلافی از احزاب “چپ” و “لیبرال”، فیلمسازانی که دغدغه بازگویی مشکلات جاری جامعه ایتالیا را داشتند، بیش از پیش امکان رشد پیدا کردند و روایت‌های خود را بر بستر بحران‌های جامعه جنگ زده ایتالیا متکی کردند.

جنبش سینمایی نئورئالیسم ایتالیا که در مواجهه ای سیاسی شکل گرفت در اواسط دهه پنجاه میلادی رو به افول نهاد. در اوایل دهه پنجاه، دولت جدید ایتالیا که بعد از دوران “بهار ایتالیا” بر سر کار آمده بود، نسبت به تولیدات این جنبش سینمایی بدبین شد و با گماردن جولیو آندره اوتی به ریاست اداره هنرهای نمایشی و تفویض اختیارات ویژه به او، موجبات افول این فیلم‌ها را فراهم آورد.

بدین ترتیب هر فیلمی که تصویری نامطلوب و تلخ از ایتالیا به نمایش می‌گذاشت از منابع مالی محروم می‌شد و در مقابل وام‌های کلان به فیلم‌هایی اختصاص می‌یافت که از محتوای مورد تأیید این اداره برخوردار بودند. اوج گرفتن جنگ سرد و ادعای مخالفان این فیلم‌ها مبنی بر وجود انگیزه‌های ایدئولوژیک و چپ در آنها، این محدودیت‌ها را به اوج خود رساند و به این ترتیب، دوران افول این جنبش از راه رسید.

فیلم‌های “نئورئالیستی” معمولاً قاب‌های ناآراسته و فی البداهه دارند. روسلینی در مصاحبه‌ای در این باره می‌گوید “اگر به اشتباه نمای زیبایی بگیرم، حتماً هنگام تدوین آن را بیرون خواهم کشید”. معمولاً تصویربرداری به سبک فیلم‌های مستند انجام می‌گیرد و دوربین سعی در نشان دادن واقعیت بدون دست کاری دارد. از این رو گاهی از دوربین روی دست استفاده می‌شود.

دزد دوچرخه اثر دسیکا یکی از فیلمهایی است که به بهترین شکلی فروپاشی اجتماعی و اخلاقی را در ایتالیای پس از جنگ به تصویر می‌کشد.

بسترسازی ونیز برای فیلمسازان جهان سومی

سینمای ایتالیا پس از این از رونق افتاد اما چند دهه بعد سیاستهای دولتهای وقت ایتالیا که اجازه هرگونه بازنمایی تصویر ناهنجار از ایتالیا را برای فیلمسازان مکتب نئورئالیستی این کشور منع کرده بود زمینه صدور این مکتب سینمایی به کشورهای داعیه دار و انقلابی در جهان سوم را فراهم نمود تا فیلمسازان جوان و جویای نام با الگوگیری از این سینما محتوای آثار خود را بر بزرگنمایی زشتیهای هرچند معدود کشورهای خود استوار کنند.

جشنواره فیلم ونیز نیز به ویژه در دهه اخیر با انتخابهایی که از سینمای ایران داشته به وضوح حرکت بر مدار این کارویژه معین را عیان کرده است. دایره ساخته جعفر پناهی, خانه پدری ساخته کیانوش عیاری، قصه ها به کارگردانی رخشان بنی اعتماد، مستند روزهای سبز حنا مخملباف، رای مخفی اثر بابک پیامی، تعدادی از آثاری است که جشنواره ونیز طی دهه اخیر به آنها روی خوش نشان داده و زمینه دیده شدن آنها درغرب را فراهم کرده است.

«دایره» جعفر پناهی برنده شیر طلای ونیز!

برای مثال سینمای ایران در سال ۲۰۰۰ با فیلم «دایره» ساخته جعفر پناهی موفق به کسب جایزه شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز شد. فیلمی که روایتگر داستان چهار زن است که از زندان گریخته اند و سرنوشت متفاوتی را تجربه می کنند. فرشته، مائده، الهام و نرگس هریک به دنیال پناهگاهی برای خود هستند. مائده خیلی زود توسط پلیس دستگیر می شود. الهام قصد بازگشت به شهر خود را دارد که به علت موانع متعدد عملا ممکن نیست. فرشته که از طرف خانواده طرد شده در صدد سقط جنین فرزندی است که پدرش اعدام شده است و ….. فیلم دایره همان زمان توسط معاون سینمایی وقت سیف الله داد در سال ۱۳۸۰ توقیف شد.

قصه های رخشان بنی اعتماد دیگر اثری است که سال گذشته جایزه بهترین فیلمنامه را از این جشنواره به خود اختصاص داد. همچنین خانه پدری که روایت قتل فجیع دختری به دست پدرش است وبه دلیل خشونت عریان و دلخراش آن در ایران اجازه نمایش عمومی نیافت از دیگر اثار راه یافته به جشنواره فیلم ونیز است.

جشنواره ونیز پلی برای اکران اثار ضد ملی سینمای ایران در غرب

بدیهی است که همه این آثار تصویری عقب مانده و منحط از جامعه ایران به نمایش می گذارند که علی الظاهر مبتنی بر واقعیت به تصویر درآمده اند، با این تفاوت که تماشاگر داخلی به دلیل مشاهده مستقیم واقعیت جامعه به وضوح محتوای این آثار را به کل جامعه ایران تعمیم نمی دهد اما مخاطب خارجی به راحتی فضای تیره این آثار را به کل جامعه ایران تعمیم می دهد.

حتی فیلم به ظاهر هنری ماهی و گربه هم که علی القاعده باید بیش از همه به واسطه تکنیک منحصر به فرد تک شات بودن آن مورد توجه قرار گیرد بی تردید دارای این جذابیت محتوایی برای کارویژه معین جشنواره ونیز است که اداعا می شود روایتگر یک ماجرای واقعی مبتنی بر وجود یک رستوران بین راهی در ایران است که در آن گوشت چرخ‌کرده انسان طبخ می شود.

جشنواره ونیز نه تنها زمینه دیده شدن این آثار در یک کشور غربی را ایجاد می کند بلکه همواره به عنوان پلی برای اکران در سایر کشورهای غربی نیز عمل کرده است.

«چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت» و یک سوال اساسی درباره ونیز

امسال هم از سینمای ایران فیلم چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت ساخته وحید جلیلوند به ونیز راه یافت که حتی اگر کارکرد مناسبی در داخل کشور داشته باشد، طبعا تصویری مطلوب از ایران برای نمایش در خارج از کشور محسوب نمی شود.

اما سوال اساسی این است که چرا کشوری که بیش از ۶۰ سال پیش نسبت بر سر ادامه جریان و مکتب سینمایی نئورئالیسم با این استدلال که چهره ای ناهنجار از جامعه ایتالیا به دنیا عرضه می کند مانع ایجاد می کند، حالا به واسطه جشنواره فیلم ونیز از تولید و نمایش آثار نئورئالیستی تلخ در کشورهای دیگر حمایت می کند؟

نئورئالیسم تا حد زیادی در تکنیک و فرم با سبک و شیوه سینمای مستند شباهاتهایی دارد و دلیل تاکید نئورئالیستها بر شیوه های سینمای مستند بیش از همه القاء این بود که اثر هنری مبتنی بر خیال هنرمند ساخته نشده و آنچه تماشاگر بر پرده سینما مشاهده می کند واقعیت دارد.

این روشی است که پس از موفقیت فیلمهای اصغر فرهادی در جشنواره های جهانی، روز به روز در سینمای ایران در حال گسترش است و در فیلم هایی مانند قصه های رخشان بنی اعتماد و فیلم چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت وحید جلیلوند هم که مورد پسند جشنواره هایی مانند ونیز قرار گرفته اند تا حد زیادی اعمال شده است. فرمی که جهان فیلم را مطابق با واقعیت جامعه ایرانی نشان می دهد.

در همین زمینه وحید جلیلوند در گفت و گو با برنامه سینمایی شبکه چهار سیما صراحتا اذعان می کند که هرگاه احساس کرده بازی بازیگرانش آنقدر خوب از کار درآمده که به رئالیستی بودن فیلمش لطمه وارد می کند آن بازی را از فیلم حذف کرده است.

با این اوصاف اما مسئله اساسی اینجاست که این شیوه و سبک در فیلمسازی که حتی در کشور ایتالیا که خاستگاه آن است در دهه پنجاه میلادی به افول گرایید، چرا به یکباره باید مورد اقبال سراسری فیلمسازان ایرانی قرار بگیرد و آنها- حتی با وجود مناسب بودن آنها برای مخاطب داخلی- همچنان اصرار بر این شیوه فیلمسازی داشته باشند و چشم به جشنواره های جهانی داشته باشند.

نوشته «چهارشنبه ۱۹اردیبهشت»، نئورئالیسم، جشنواره ونیز و چند داستان دیگر!/چطور ایتالیا سینمای «نئورئالیسم» را در کشور خودش خشکاند و آن را در کشورهای دیگر پرورش داد؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما -در دومین نشست مطبوعاتی هفدهمین جشن سینمای ایران نامزدهای فیلم های بلند سینمایی معرفی شدند.از ۵۸ فیلم ارسال شده به هفدهمین جشن خانه سینما، ۲۴ فیلم به مرحله داوری نهایی رسیدند.

اسامی نامزدهای هفدهمین جشن سینمای ایران به شرح ذیل است:

نامزدهای بهترین فیلم

«چند متر مکعب عشق» نوید محمودی، «در دنیای تو ساعت چند است؟» علی مصفا، «شیار ۱۴۳» محمدحسین قاسمی- ابوذر پورمحمدی، «قصه‌ها» رخشان بنی اعتماد، «ماهی و گربه» سپهر سیفی

نامزدهای بهترین کارگردانی

جمشید محمودی برای «چند متر مکعب عشق»، رخشان بنی اعتماد برای «قصه‌ها»، شهرام مکری برای «ماهی و گربه»، صفی یزدانیان برای «در دنیای تو ساعت چند است؟»، مجید برزگر برای «پرویز»

نامزدهای بهترین فیلمنامه

جمشید محمودی «چند متر مکعب عشق»، رخشان بنی اعتماد- فرید مصطفوی  «قصه‌ها»، صفی یزدانیان «در دنیای تو ساعت چند است؟»، فرهاد توحیدی «شهر موشها»، مهدی تراب بیگی- مجیدرضا مصطفوی «انارهای نارس»، نرگس آبیار «شیار ۱۴۳»

نامزدهای بهترین فیلمبرداری

علیرضا برازنده  «ارسال آگهی تسلیت برای روزنامه»، فرشاد محمدی «نهنگ عنبر»، همایون پایور «در دنیای تو ساعت چند است؟»

نامزدهای بهترین تدوین

احمد مرادپور «ارسال آگهی تسلیت برای روزنامه»، بهرام دهقانی «لامپ صد»، سپیده عبدالوهاب «چند متر مکعب عشق»، شیما منفرد «استراحت مطلق»، محمدرضا موئینی «تراژی»

نامزدهای بهترین بازیگر نقش اول مرد

حامد بهداد «آرایش غلیظ»، ساعد سهیلی «چند متر مکعب عشق»، صابر ابر «همه چیز برای فروش»، علی مصفا «در دنیای تو ساعت چند است؟»، لوون هفتوان «پرویز»

نامزدهای بهترین بازیگر نقش اول زن

پانته‌آ بهرام  «بیگانه»، ترانه علیدوستی «استراحت مطلق»، رویا نونهالی «تراژدی»، مریلا زارعی «شیار ۱۴۳»، مهتاب کرامتی «عصر یخبندان»

نامزدهای بهترین نقش مکمل مرد

پیمان معادی «قصه‌ها»، جمال اجلالی «آرایش غلیظ»، مجید صالحی «استراحت مطلق»، محسن کیایی «عصر یخبندان»، نادر فلاح «چند متر مکعب عشق»، هومن برق نورد «بیگانه»

نامزدهای بهترین نقش مکمل زن

باران کوثری «قصه‌ها»، پانته‌آ پناهی‌ها «گس»، گلاب آدینه «قصه‌ها»، گوهر خیراندیش «آتش بس ۲»، مهناز افشار «بیگانه».

نامزدهای بهترین طراحی صحنه

امیر اثباتی «ماهی و گربه»، ایرج رامین فر «در دنیای تو ساعت چند است؟»، آبتین برقی «چند متر مکعب عشق»، حجت اشتری «عصر یخبندان»، محسن شاه ابراهیمی «شهر موشها»

نامزدهای بهترین طراحی لباس

امیر اثباتی «ماهی و گربه»، ایرج رامین فر «در دنیای تو ساعت چند است؟»، کامیاب امین عشایری «شیار ۱۴۳»، نگار نعمتی «عصر یخبندان»

نامزدهای بهترین موسیقی

آرمان موسی پور «عصر یخبندان»، بهرام دهقانیار «شهر موشها»، علیرضا کهن دیری «میهمان داریم»، کریستف رضاعی «ماهی و گربه»

نامزدهای بهترین صدابرداری

بهمن اردلان «از رییس جمهور پاداش نگیرید»، پرویز آبنار «ماهی و گربه»، جهانگیر میرشکاری «در دنیای تو ساعت چند است؟»، مهدی صالح کرمانی «چند متر مکعب عشق»، یدالله نجفی «قصه‌ها»

نامزدهای بهترین صداگذاری

امیرحسین قاسمی «در دنیای تو ساعت چند است؟»، امیرحسین قاسمی «چند متر مکعب عشق»، آرش قاسمی «شیار ۱۴۳»، سیدمحمد کشفی «میهمان داریم»، علیرضا علویان «روباه»

نامزدهای بهترین چهره پردازی

سعید ملکان «نهنگ عنبر»، سعید ملکان  «استراحت مطلق»، مهرداد میرکیانی «قصه‌ها»

نامزدهای بهترین جلوه های بصری

امیررضا معتمدی «عصر یخبندان»، بهنام خاکسار «میهمان داریم»، رضا میثاقی و مهدی قزلو «شهر موشها»

نامزدهای بهترین جلوه های ویژه میدانی

آرش آقابیک «عصر یخبندان»، حمید رسولیان «نهنگ عنبر»، محسن روزبهانی «زیباتر از زندگی»

نامزدهای بهترین کارگردان اول

ابراهیم ابراهیمیان «ارسال آگهی تسلیت برای روزنامه»، جمشید محمودی «چند متر مکعب عشق»، صفی یزدانیان «در دنیای تو ساعت چند است؟»، هومن سیدی «سیزده»

نوشته نامزدهای هفدهمین جشن سینمای ایران اعلام شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اثباتی به سوره سینما گفت: دو فیلم سینمایی، «قصه‌ها» و «ماهی و گربه»، با طراحی صحنه و لباس من روی پرده است. با توجه به اینکه مسوولیت من و همکارانم در هیأت مدیره خانه سینما به پایان رسیده، فعلا فعالیت صنفی ندارم و هنوز نمی‌دانم در برگزاری جشن خانه سینما در سال جاری همکاری دارم یا خیر.

وی در پاسخ به این سوال که آیا طراحی صحنه و لباس منحصربه فرد ترین فیلم سینمای ایران از نظر تکنیک ساخت با دیگر تجربه های او تفاوت داشته توضیح داد: ابتدا باید بگویم هر فیلمی با هر شرایط و فضایی، یک چالش تازه را برای طراح صحنه و لباس آن ایجاد می کند. هر طراح در مواجهه با یک فیلمنامه آگاه است که اتمسفر آن متن از چند حالت خارج نیست؛ یا خارجی است مثل جنگل، یا داخلی است مثل فیلم های آپارتمانی و یا ترکیبی از هر دو. «ماهی و گربه» هم حتی به عنوان تنها فیلم سکانس – پلان سینمای ایران ، در قالب یکی از این تعریف‌ها می‌گنجید و به همین دلیل شرایط خیلی خاصی را برای من ایجاد نکرد.

این طراح صحنه و لباس همچنین گفت: حفظ وحدت زمانی و مکانی در یک فیلم سکانس-پلان مهم ترین موضوع است و من باید طراحی صحنه و لباس را به گونه ای انجام می‌دادم که به این ریتم کمک کند. در این فیلم باید بدون کات دوربین، فضای جغرافیایی را به گونه ای ترسیم می کردیم که با اندازه دیالوگ‌ها همخوان باشد و چنین شرایطی قطعا در طراحی صحنه کار تأثیر مستقیم دارد. «ماهی و گربه» در کل تجربه هیجان انگیز و خوبی بود.

اثباتی همچنین درباره فیلم «قصه‌ها» اضافه کرد: با خانم بنی اعتماد قبلا همکاری‌هایی داشتم و برایم جالب بود که برای همکاری با پروژه «قصه‌ها» باید مروری هم بر تجربه های قبلی خودم می‌داشتم. ایده اصلی «قصه ها» این بود که ببینیم سرنوشت شخصیت هایی که سال ها قبل در آثار خانم بنی اعتماد دیده ایم به کجا کشیده و من نیز برای طراحی صحنه و لباس آدم های این فیلم، باید یک بار دیگر گذشته آنان را به خاطر می آوردم و این موضوع برایم اهمیت داشت. آن کاراکترها نه تنها در زندگی خود تغییر کرده بودند بلکه در ظاهرشان هم بالطبع دگرگونی هایی داشتند و این ها چیزی نبود که بتواند از چشم من دور بماند.

امیر اثباتی گفت: شهرام مکری به زودی فیلم جدید خود با نام «هجوم» را کلید می‌زند و من طراحی صحنه و لباس فیلمش را بر عهده می‌گیرم. این فیلم هم به طور قطع فراتر از دیگر تجربه‌های این کارگردان ساخته خواهد شد.

امیر اثباتی طراحی صحنه و لباس فیلم هایی همچون «کنعان»، «سعادت آباد» و … را در کارنامه دارد.

نوشته اثباتی و دو فیلم روی پرده/ تجربه همکاری هیجان‌انگیز با مکری اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما – میثم محمدی: وقتی صحبت از سینمای اجتماعی می‌شود حساسیت بسیاری درباره چگونگی نگاه و سلیقه و همچنین انتقال مسائل به زبان سینمایی به میان می‌آید. در بین سینماگرانی که حضور دارند، فرید مصطفوی یکی از فیلمنامه نویسانی است که بیشتر آثار او متاثر از اتفاقات اجتماعی و با زبانی انتقادی بوده است. مصطفوی در طی طریق در مسیر دشوار سینمای اجتماعی ثابت قدم بوده. به بهانه برگزاری آیین بزرگداشت این فیلمنامه‌نویس بی‌حاشیه و خوش‌برخورد با او صحبت کردیم.

اکثر آثاری که در کارنامه حرفه‌ای شما ثبت شده ناظر بر جریانات اجتماعی و معظلات و مشکلاتی است که در سطح جامعه وجود دارد. چنین گرایشی در شما چطور بوجود آمد یا بهتر است که بگوییم این دغدغه در محتوای فیلمنامه‌های شما از کجا نشات گرفته است ؟

فرید مصطفوی: گمان می‌کنم توضیح اینکه دیدگاه ،گرایش و سلیقه‌های هر آدمی دقیقأ ناشی از چه عواملی است کار ساده ای نباشد. عوامل ژنتیک، تربیتی، زیستگاه، خانواده، تجربه تاریخی و تجربه زندگی و … هر کدام به نحوی در ساختن انسان تأثیر گذار است. سلیقه سینمایی آدم ها هم از این امر مستثنی نیست. اینکه کسی به فیلم موزیکال گرایش دارد یا وسترن، اجتماعی یا کمدی بخش زیادی مرتبط است به شکل‌گیری سلیقه های هنری او در طول زمان.

اساسا سینمای اجتماعی در کشور ما با محدودیت هایی مواجه است و  دیدگاهی وجود دارد که محدودیت ها کار کردن در این گونه سینمایی را مشکل می‌کند . شما چطور فکر می‌کنید؟

در طول تاریخ سینما و در سینمای کشور های مختلف محدودیت همیشه وجود داشته است، اما نسبت آن تغییر کرده است. در واقع نه محدودیت کامل و نه آزادی کامل هیچ‌وقت و در هیچ سینمایی وجود نداشته است. در مورد سینمای اجتماعی هم همین وضعیت است. همانطور که در ژانرهای دیگر مثلأ شما می توانید سینمای کمدی ایران را با کمدی های درخشان ایتالیایی یا آمریکایی مقایسه کنید. کار فیلمسازانی مثل پیترو جرمی، اتوره اسکولا و یا بیلی وایلدر میزان پرده‌دری و طرح صریح موضوعات در آن فیلم ها اساسأ قابل مقایسه با آنچه در سینمای ما می تواند اتفاق بیفتد نیست.

نمونه دیگر را می‌توانید در مقایسه نمایش صحنه های قتل در دو فیلم از هیچکاک، روانی (۱۹۶۰) و جنون (۱۹۷۲ ) ببینید. آنچه در صحنه قتل در حمام فیلم «روانی» برای تماشاگران آن زمان شوک دهنده و پرده دری تلقی می‌شد به شکل عریان ترش در فیلم «جنون» دیگر پرده دری و جسارت تلقی نمی شد. اخلاقیات در سینما و طرح آسیب های اجتماعی در طول زمان شکل های گوناگونی به خود گرفته و محدودیت ها به مرور کمتر شده است که این موضوع را شما به راحتی می توانید در یک مطالعه تاریخی سینما دنبال کنید .اما خلاقیت سینماگران کلاسیک در قبال محدودیت هایی که در آن زمان داشتند راه گشا بود و با زبان نشانه و تمثیل توانستند حرف های خود را بزنند و زبان سینمایی خود را شکل دهند.

در کل نگاهها به آثار هیچکاک در آن دوره های تاریخی بسیار ساده انگارانه تر بود تا به امروز که توجه بیشتری به سینمای او می شود.

شاخص اصلی در ماندگاری یک هنرمند مهر تاریخ است و بقای او در گذر زمان. جنجال های ژورنالیستی و هیاهوهای جشنواره ای فقط برای کوتاه مدت ممکن است سینماگری را مطرح نگه دارد.

برخی ها اعتقاد دارند که محدودیت در طول زمان هنرمند را در یک الزام قرار می‌دهد تا از طریق زبان استعاره و نماد حرف خود را بزند. در اصل استعداد او را شکوفاتر می کند. شما به این دیدگاه قائل هستید؟

همانطور که قبلأ گفتم محدودیت ها باعث شکل گیری نوعی زبان سینما برای بیان نا گفتنی‌ها شد. اما این یک روی سکه است. محدودیت همیشه و همه جا اینگونه عمل نمی کند و گاه باعث نابودی استعدادها می‌شود. موقعیت فیلمسازانی مثل تارکوفسکی و پاراجانوف را در سینمای شوروی یا ییلماز گونی در سینمای ترکیه را می‌توان مثال زد. بسیاری از این استعداد ها مثل تارکوفسکی ناچار به مهاجرت شدند اما مهاجرت همیشه راه گشا نیست. سینماگر در سرزمین میزبان هم در قبال محدودیت‌ها ( ولو از نوعی دیگر مثل محدودیت‌های تحمیل شده از جانب سرمایه‌گذار) ممکن است فلج شود و دچار جوان مرگی. نمونه اش سینماگر خلاقی مثل سهراب شهید ثالث.

قرار است که در شانزدهمین جشن سینمای ایران از شما تقدیر شود . درباره برگزاری این مراسم بزرگداشت نظرتان چیست؟

طبیعتأ هر توجه و تشویقی در هر مقطع کاری برای آدم خوشحال کننده و امیدبخش است. به خصوص اینکه مرتبط است با موضوع فیلمنامه که در این سال‌ها کمتر به آن توجه شده است.

در حال حاضر فیلمنامه ای را در دست نگارش ندارید ؟

فیلمنامه ای را به همراه خانم بنی اعتماد، نغمه ثمینی و پیمان معادی تمام کرده‌ایم که باید بازنویسی شود.

باید حدس زد که دوباره در همان حال و هوای فیلمنامه های سابق کار کرده‌اید.

بله کم و بیش.

نوشته محدودیت در سینمای همه جای دنیا وجود دارد/ هر تقدیر و تشویق دلچسب است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته گزارش تصویری نشست فیلم «قصه ها» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته تصاویر اصلانی، کوثری و معجونی در فیلم بنی‌اعتماد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.