محمود گبرلو در ابتدای این نشست گفت: «آبادانی‌ها» فیلمی رئال و خوش ساخت از کیانوش عیاری است که پس از سال‌ها همچنان دیدنی است و با استقبال رو به رو می‌شود. خوشحالم موزه سینما مجموعه نشست‌هایی را برای بزرگداشت عیاری برگزار می‌کند که باعث شناخت و معرفی این هنرمند فرهیخته به نسل جوان می‌شود.

«آبادانی‌ها»؛ فیلمی اجتماعی که به مسائل روز می‌پردازد

فریدون جیرانی در ابتدای صحبت‌های خود گفت: فیلم «دزد دوچرخه» فیلم محبوب مهرجویی بوده و روی او تأثیر زیادی داشته است و بعد از تماشای آن، مهرجویی سینما را نوعی دیگر دید. او یک نسل پیش از عیاری است و در فیلمخانه ملی ایران فیلم را دیده بود.

وی با بیان اینکه عیاری نسخه دوبله شده اثر را سال ۵۷ مشاهده کرد، ادامه داد: اولین فیلمنامه‌ای که در کشور چاپ شد، مربوط به «دزد دوچرخه» بود و در ابتدای آن، ابراهیم رشیدپور درباره قوانین فیلمنامه نویسی توضیحاتی ارائه کرده و در آن منحنی سناریو را شرح داده است.

جیرانی با بیان اینکه «دزد دوچرخه» فیلم محبوب دو نسل است، خاطرنشان کرد: این فیلم اثری مهم و تأثیرگذار است که تاریخ مهمی با آن همراه بوده و نئورئالیسم با آن شناخته می‌شود. زمانی که قدرت راست در ایتالیا به قدرت می‌رسد، چنین فیلم‌هایی را سیاه نما می‌نامند.

گبرلو در ادامه این نشست ابراز داشت: «آبادانی‌ها» فیلمی اجتماعی و اقتباس شده از «دزد دوچرخه» است که به مسائل روز می‌پردازد. ویژگی عیاری این است که همواره پییشرو بوده است.‌ منتقدان به مرور زمان متوجه ارزش‌ها و تفکر جاری در فیلم‌های او شده‌اند. «آبادانی‌ها» تحلیل عمیقی را می‌طلبد. درواقع با یک فیلم تلخ رو به رو هستیم که پایان آن به شدت امیدوار کننده است.

وی ادامه داد: فیلم‌های اجتماعی آن زمان دارای یک لایه سیاسی بود و در لایه دیگر تلخی‌های جامعه و مقاومت درباره آن نشان داده می‌شد. سوال من این است که آیا اساسا فیلم‌های اجتماعی می‌توانند بد باشند؟

جیرانی در پاسخ گفت: در دو دهه سینمای ایران ساخت بهترین فیلم‌ها را تجربه کرده است. از سال ۶۲ تا ۷۲ بهترین‌ فیلم‌های تاریخ سینمای ایران ساخته شد و بین ۷۶ تا ۸۴ نیز آثار ماندگاری مقابل دوربین رفت. این موضوع که نسل سوم سینماگران ایرانی تنها از دل سینمای آزاد بیرون آمدند، امری غلط است. نسل سوم از دل دانشکده هنرهای زیبا و دراماتیک و تفکر روشنفکری پدید آمد. سینمای آزاد جریانی بود که اعضای آن بخشی از نسل سوم سینماگران ایرانی را تشکیل داده است. نسل سوم از دل تحولات دهه شصت بیرون می‌آید و از اواسط دهه شصت سینمای اجتماعی شکل می‌گیرد.

این فیلمساز افزود: «آبادانی‌ها» در کنار «از کرخه تا راین»، «سارا» و «یک بار برای همیشه» نمایش داده شد که در واقع این آثار، واکنش به تغییراتی بودند که در جهان رخ داد و در نتیجه آن جریان چپ فرو پاشید. به همین دلیل فیلم‌سازان متفکر به این سمت و سو می‌روند. کیمیایی با «دندان مار» و عیاری با «آبادانی‌ها» سماجت کرده و موضوع عدالت اجتماعی را در سینما پیگیری کردند. اولین فردی که قدم در مسیر تغییر می‌گذارد، عباس کیارستمی است که با فیلم «خانه دوست کجاست» این اتفاق را به وجود می‌آورد. «آبادانی‌ها» آخرین تلاش از نسلی است که می‌خواهد عدالت اجتماعی را وارد سینما کند. کیانوش عیاری در چگونگی بیان زبان سینمایی و تحول آن نقش ویژه‌ای داشته است.

جیرانی ادامه داد: نقش بچه در فیلم «دزد دوچرخه» بسیار مهم است. زمانی که پدر از مشکلات صحبت می‌کند، پسر از غذا خوردن امتناع می‌کند. در صورتی که قشر مرفه با اشتها غذا می‌خورند. در فیلم عیاری نیز پسربچه نقش بسیار مهمی دارد.

«آبادانی‌ها» یک سند تاریخی و اثری انسانی است

رضا رضایی در ادامه نشست بیان کرد: از دید من «آبادانی‌ها» به دلیل نوع شخصیت شخصیت پردازی شخصیت برنا، در مرتبه‌ای بالاتر از «دزد دوچرخه» قرار دارد. فیلم با شخصیت برنا آغاز شده و با آن به اتمام می‌رسد، در صورتی که او تحول و بلوغی اساسی را تجربه کرده است. یکی از ویژگی‌های مهم اثر در این است که با وجود پردیالوگ بودن آن، اگر یک فرد خارجی که فارسی نمی‌داند هم آن را ببیند متوجه داستان می‌شود و این یک معجزه تصویری است. سینما یعنی فضاسازی و مخاطب باید خود را در فضا احساس کند. «آبادانی‌ها» یک سند تاریخی و یک اثر انسانی بسیاری قوی است.

رضا رضایی استاد دانشگاه نیز گفت: برای یازدهمین بار است فیلم «آبادانی‌ها» را روی پرده سینما می‌بینم و از نظر من این اثر، بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران است و خوشحالم که در روز تولد عیاری این فیلم به نمایش درآمد. «آبادانی‌ها» به سبب ویژگی‌هایی که از آن برخوردار است، فیلمی است که حتما باید روی پرده دیده شود.

رضا رضایی بیان داشت: عیاری اعتقاد دارد که او فیلمساز اجتماعی نیست در صورتی که همواره نگاهی موشکافانه به جامعه داشته‌ و در آبادانی ها شاهد این موضوع هستیم. فیلم دارای میزانسن‌های پیچیده بسیاری است. اجزای سکانس‌های گوناگون در «آبادانی‌ها» با دقت زیادی شکل گرفته‌اند.

گبرلو در ادامه با بیان اینکه اثر عیاری به مسئله آسیب فقر در دنیای مدرن می‌پردازد، افزود: شخصیت اصلی این فیلم از نظر من برنا است که در واقع نشانه‌ای از عیاری است. هدف فیلمساز در این اثر فردی است که دوربین را به دست می‌گیرد و نگاهی سازنده به آینده دارد‌.

امید رضایی روانپزشک و کارشناس سینما نیز بیان داشت: هر اثر هنری برای دیده شدن به خالق نیاز دارد و پس از آن، محتاج نوری است که از طرف بیننده به آن تابیده می‌شود. سینمای آقای عیاری همواره به دلایل مختلف به درستی دیده نشده است. بسیاری از منتقدین در زمان نمایش «آبادانی‌ها» آن را ندیدند به همین دلیل اکران مهجوری را تجربه کرد.

وی افزود: عیاری دارای دیدی همچون یک آینه مقعر بزرگ است که سطح وسیع جامعه را می‌بینند و آن را در کانون فیلم خود متمرکز می‌کند. هنگام نمایش «آبادانی‌ها»، علاقه‌ای به نمایش گسترده آن وجود نداشت، اما دارای ویژگی‌هایی می‌باشد که پس از سی سال همچنان می‌توان درباره صحبت کرد.

امید رضایی ادامه داد: عیاری به دلیل نگاه انسانی خود شخصیت‌های را انتخاب می‌کند که بازتاب دهنده خصایل انسانی باشند.

انتخاب «آبادانی‌ها» به عنوان دستاورد بشری برای نگهداری در موزه قطب شمال

در پایان این نشست کیانوش عیاری کارگردان فیلم گفت: «آبادانی‌ها» در فیلم در جشنواره لوکارنو نمایش داده شد و مدیر سینماتیک پاریس فردای آن روز ضیافت شامی را به افتخار این فیلم برگزار کرد که در آن چهل نفر از سینماگران جهان حاضر بودند. ایشان در تمام مدت آن ضیافت، درباره فیلم حرف زد. وی «آبادانی‌ها» را برتر از «دزد دوچرخه» می‌دانست و مهمانان حاضر نیز بر این عقیده بودند.

عیاری افزود: «دزد دوچرخه» فیلم محبوب من نیست و علاقه‌ای به آن ندارم. اگر به سمت این فیلم آمدم به دلیل قالب آن بود. عقیده دارم انسان برای مشقت به دنیا نمی‌آید بلکه برای کسب لذت زاده می‌شود. یادم می‌آید یک شب سوار بر خودرویی شدم که راننده آن یک پیرمرد بود و این دغدغه در من شکل گرفت که چرا انسان‌ها زجر می‌کشند. آن مرد در آن وقت شب باید نزد خانواده خود حاضر می‌شد. این دغدغه به مدت سه سال همراه من بود. از طرف دیگر، دزدیده شدن خودرو باجناق من باعث شد به فیلم «دزد دوچرخه» فکر کنم.

وی بیان داشت: احساس کردم «دزد دوچرخه» می‌تواند قالب مناسبی برای من باشد. از میان فیلم‌های جریان نئورئالیسم، «رم شهر بی‌دفاع» اثر مورد علاقه من است. به نظرم «دزد دوچرخه» یکی از خام دوستانه‌ترین فیلم‌های این جریان است و هیچ وقت آن را ستایش نکردم. «آبادانی‌ها» در جشنواره لوکارنو به عنوان یکی از پنجاه فیلم برتر تاریخ سینما برای نگهداری در موزه قطب شمال انتخاب شد اما اجازه ندادند تا در آنجا نگهداری شود. انتخاب موزه در ناحیه قطب شمال برای آن است که اگر زمین نابود شد، در این مکان بخشی از تمدن بشری حفظ شود.

در این برنامه هنرمندانی چون سعید پورصمیمی، احمد امینی، حسن رضایی، جابر قاسمعلی، ناصر غلامرضایی، مهرداد غفارزاده، فخرالدین سیدی، پروین ثقه الاسلام و… حضور داشتند.

نوشته نقش عیاری در زبان سینمایی و تحول آن بسیار موثر است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این فیلم یکشنبه ۲۳ اردیبهشت ساعت ۱۷ در سالن فردوس موزه سینما نمایش داده می‌شود و بعد از نمایش فیلم جلسه نقد و بررسی این اثر با حضور فریدون جیرانی، امید روحانی، دکتر رضا رضایی و دکتر امید رضایی برگزار می‌شود. در نمایش و جلسه نقد و بررسی این فیلم کیانوش عیاری سازنده این اثر در کنار علاقمندان حضور خواهد داشت.

مدیریت نشست بر عهده محمود گبرلو منتقد شناخته شده سینما است.

سعید پورصمیمی، حسن رضایی، بهروز رضوی، سعید شیخ‌زاده، افسانه محمدی، وحید شیخ‌زاده و … در این فیلم نقش آفرینی دارند.

خلاصه فیلم: اتومبیل یک مهاجر جنگی مقیم تهران به سرقت برده می‌شود. او همراه پسرش جستجویی ناامیدکننده را برای یافتن تنها دارائیش آغاز می‌کنند. در این بین او با مردی آشنا می‌شود به اقتضای حرفه‌اش می‌تواند وی را در ردیابی اتومبیل مسروقه کمک کند. طی این جستجو «برنا» پسر مرد نیز در پی یافتن عینک گمشده اش است. جستجوی همزمان پدر و پسر مسایلی را ایجاد می‌کند…

ورود در این برنامه برای علاقمندان آزاد است.

نوشته نقد و بررسی «آبادانی‌ها» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: در این مراسم که با نمایش فیلم سینمایی «آبادانی ها» کیانوش عیاری همراه خواهد بود، قرار است سینمای این کارگردان برجسته گرامی داشته شود. همچنین در این مراسم تفاهم نامه آموزشی پژوهشی بازآفرینی شهری امضا خواهد شد.

کارگردان فیلم «دریاچه ماهی» درباره اجرای این برنامه نیز بیان کرد: اجرای آیین افتتاحیه جشنواره را نیز رویا همایونی از گویندگان خوب رادیو و تلویزیون برعهده خواهند داشت.

دوستی همچنین درباره روند اجرایی جشنواره فیلم مستقل خورشید گفت: جشنواره از دوشنبه هشتم تا یازدهم مهر ماه با نمایش ۹۰ فیلم در بخش‌های مسابقه فیلم مستقل تجربه‌گرا، مسابقه ویدیو آرت، مروری بر سینمای تجربی آلمان و بخش ویژه بازآفرینی شهری برگزار می شود. نمایش فیلم ها از ساعت ۱۴ الی ۲۳ هر روز خواهد بود. همچنین دو نوبت صبحگاه از ساعات ۱۰ و ۱۱:۳۰ ورکشاپ های تخصصی نیز با حضور سینماگران ایرانی و خارجی از کشورهای آلمان، فرانسه و هند در جریان خواهد بود.  شرکت در این ورکشاپ ها هم برای همه علاقه مندان به سینمای مستقل آزاد و رایگان است.

هفتمین جشنواره فیلم مستقل خورشید از ۸ تا ۱۱ مهر به دبیری مهدی یارمحمدی، در خانه هنرمندان ایران برگزار می‌شود.

نوشته آغاز هفتمین جشنواره فیلم مستقل خورشید با گرامیداشت سینمای کیانوش عیاری اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«زیر نور ماه» و روحانی که نباید قهرمان باشد!

حدود پانزده سال پیش بود که سید رضا میرکریمی فیلم «زیر نور ماه» را ساخت. این فیلم که به اعتقاد بسیاری از اهالی سینما، یکی از آثار ارزشمند سینمای کشورمان محسوب می‌شود، در همان زمان قصد حضور در جشنواره کن فرانسه را داشت؛ اما پاسخ مسئولان این جشنواره شناخته شده به درخواست سازندگان «زیر نور ماه» گذاشتن شرطحذف سکانس پایانی فیلم برای حضور در این جشنواره بود. سکانسی که در آن بازیگر نقش اول فیلمپس از کش و قوس‌های فراوان لباس روحانیت را به تن می‌کند و در پی کمک به نوجوانی بزهکار است.

این درحالی است که تا قبل از این سکانس، تصویر نمایش داده شده از جامعه ایرانی در «زیر نور ماه»، تصویری منفی است که در آن بیشتر به نمایش مشکلات طبقه ضعیف جامعه پرداخته شده است و پسرک نوجوان قصه دزد است و تنها شخصیت زن داستان نیز به عنوان یک زن بدکاره معرفی می‌شود! پس حذف سکانس پایانی فیلم به معنای عدم تمایل شخصیت اصلی برای پوشیدن لباس روحانیت و همچنین حذف عنصر اصلاح‌گر در جامعه ایرانی است که نمایش حضور آن می‌تواند به عنوان عاملی برای اصلاح زشتی‌های موجود در این جامعه باشد.

گویا مسئولین جشنواره کن تمایلی نداشتند که یک روحانی، نقش قهرمان داستان را ایفا کند و ترجیح می‌دادند تصویر ارائه شده از جامعه ایرانی محدود به همین تلخی‌ها و آلودگی‌ها باشد.

«چند متر مکعب عشق» و تصویر واقعی از وضعیت اتباع افغانی

یکی دیگر از نمونه‌های آثاری که بسیاری از جشنواره‌های خارجی می‌خواستند با تغییر بخش‌هایی از آن، تصویر متفاوتی را از ایران به نمایش بگذارند، «چند متر مکعب عشق» بود. فیلمی به کارگردانی جمشید محمودی و تهیه‌کنندگی برادرش نوید محمودی که هر دو اصالتی افغانی دارند و برای فیلم اول خود را به سراغ یک داستان عاشقانه میان پسری ایرانی و دختری افغانی رفتند.

برادران محمودی در ارتباط با حضور این فیلم در جشنواره‌های خارجی و پیشنهاداتی که از سوی افراد مختلف برای حضور این اثر در جشنواره‌ها داده می‌شد، در گفت‌و‌گویی با مجله «نقد سینما» به موضوع جالبی اشاره کرده‌اند. جمشید محمودی در پاسخ به پرسشی در ارتباط با اینکه حضور در جشنواره‌های خارجی تا چه اندازه برای آن‌ها اهمیت داشته است، گفت: «واقعا مهم نبود. اتفاقا فیلم ما الان به یک سری از جشنواره‌ها رفته و اگر کنار گذاشته شده، بخش اعظم آن به خاطر مهربانی ما در این فیلم است. اگر پلیس ما در تونل برخورد دیگری می‌کرد، اتفاقاً شاید فیلم ما از نظر آن‌ها خیلی هم فیلم برگزیده‌ای می‌شد…»

اشاره کارگردان «چند متر مکعب عشق» به سکانسی است که در آن نیروهای پلیس برای گرفتن اتباع خارجی افغانی که به صورت غیرقانونی در ایران زندگی می‌کنند. تصویر نمایش داده شده از برخورد نیروهای پلیس با اتباع خارجی افغانی یک تصویر منطقی و همراه با احترام به این افراد است که در آن پلیس ایران به این افراد هیچگونه بی‌احترامی یا تعرضی نمی‌کند. تصویری که می‌توانست با نشان دادن چهره‌ای خشن از پلیس ایران و برخورد همراه با توهین و تحقیر آن‌ها با اتباع افغانستان، تبدیل به یک سوژه خوب برای اثبات نبود حقوق بشر در ایران بشود که البته این‌گونه نشد و به همین خاطر بود که با وجود ارزشمند بودن این اثر، پس از حضور در اسکار آن سال، نتوانست به جایزه‌ای دست یابد.

جالب آن که در ادامه همین مصاحبه، جمشید محمودی کارگردان «چند متر مکعب عشق» با اشاره به قسمت پایانی فیلم خود که سعی کرده بود با استفاده از یک عروسی خیالی برای دو شخصیت اصلی فیلم، مقداری از تلخی اثر را کاهش دهد، می‌گوید: «برخی به من گفتند این سکانس را بردار تا فیلمت را به جشنواره‌های معتبر بفرستیم. گفتم فیلم ما اینجوری ساخته شده است و همین‌طور هم خواهد ماند. البته عده‌ای دیگر می‌پرسند چرا پایان فیلم امیدوارانه‌تر نیست؟ اما به نظر من اگر جدا می‌شدند، خیلی تلخ‌تر بود.»

ماجرای پیشنهاد تهیه کننده فرانسوی به کارگردان «روزهای زندگی»

آبان ماه دو سال پیش بود که برنامه مناظره، یکی از قسمت‌های خود را به بررسی موضوع «سینمای جشنواره‌ای» اختصاص داده بود. در این برنامه نظرات مختلفی در ارتباط با حضور آثار ایرانی در جشنواره‌های خارجی و تاثیر این حضور بر جریان فیلمسازی در کشورمان مطرح شد. نکته جالب توجه این نشست خاطره‌ای بود که پرویز شیخ‌طادی کارگردان فیلم سینمایی «روزهای زندگی» آن را نقل کرد: «در سال ۸۶ از فرانسه تهیه کننده‌ای ایرانی برای ساخت فیلمی با من تماس گرفت و گفت، یک شرط دارم که باید با موضوع کشور خودت و همسایه ایران، فیلمی بسازی و باید در آن انتقاد کنی و من به دلیل انتقاد آن را نپذیرفتم…»

این خاطره تنها به عنوان مشتی نمونه خروار، برای بیان عمق غرض‌ورزی برخی کشورها با جمهوری اسلامی و تلاش آن‌ها برای نمایش چهره‌ای نادرست از ایران در افکار عمومی مردم جهان است.

البته در این زمینه موارد عکسی نیز وجود دارد که ذکر برخی از آن‌ها‌ برای رعایت اصل انصاف ضروری است. کیانوش عیاری فیلمنامه‌نویس و کارگردان سینما در دیدار دست‌اندرکاران سینما با مقام معظم رهبری در سال ۸۵ به نقل خاطره‌ای از حضور فیلم «آبادانی‌ها» در جشنواره کن می‌پردازد: «حدود دوازده سال پیش سال ۱۳۷۲ فیلم آبادانی‌های بنده برای فستیوال کن انتخاب شد. مسئول فستیوال مستقیما به منزل ما زنگ زد و گفت که شما بایستی بخشی از صحنه های فیلم بسیار سیاه و تیره خودتان را کم کنید تا این فیلم قابل نمایش در فستیوال کن باشد.»

بدون شک همه جشنواره‌های خارجی به دنبال اجرای اهدافی سیاسی در جهت مخالف منافع جمهوری اسلامی نیستند ولی ذکر همین چند مورد نشان‌دهنده این است که بسیاری از جشنواره‌ها- علی‌الخصوص جشنواره‌های اصلی- برخلاف آنچه که در محافل روشنفکری بیان می‌شود آثار مورد نظر خود را بدون گرفتن پز دموکراسی و آزادی بیان، مطابق با منویات خود تغییر می‌دهند تا پیامی مشخص را به مخاطبان و فعالان سینمایی جهان منتقل کنند و این فقط در سینمایی شبه‌روشنفکری مانند ایران است که گمان می‌شود جشنواره‌ها صرفا باید ویترین فیلم‌های تولیدی سالانه باشند و هیچ جهت‌گیری خاصی را منتقل نکنند.

نوشته یک بررسی موردی: چرا جشنواره‌های خارجی خواهان تغییر در فیلم‌های ایرانی برای شرکت در فستیوال‌‌ها هستند؟/ گزارش «سوره سینما» از آثاری که جشنواره‌های خارجی خواهان اعمال تغییرات در آن بودند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.