حاتمی‌کیا که در آثار چند ساله اخیرش با توجه به شرایط زمانه اش به جوانان سهمی از تاثیر گذاری در انقلاب را داده بود، در به وقت شام آن را به اوج خود رساند. کاپیتان علی شخصیت اول فیلم خیلی شبیه شخصیت دانشمند هسته ای است که در بادیگارد شاهد آن بودیم و به نظر می رسد به وقت شام در امتداد نگاه آرمانی حاتمی کیا پیرامون شخصیت هایش در آن فیلم است. در اینجا دیگر نسل سوم عملا وارد صحنه می شود و کار را به سرانجام می رساند. قبلا هم اشاره شده بود که در بادیگارد بابک حمیدیان پرچم را از حاج حیدر مصلحی گرفت و در این فیلم این نگاه تایید می شود.

تکنیک فیلم در اوج خود قرار دارد. اما این تکنیک در مهار کارگردانی خوبش مهار شده است. حاتمی کیا مثل آثار دیگرش باز هم کارگردانی اش را به رخ مخاطب می کشد. فیلم از جلوه های ویژه میدانی فوق العاده ای برخوردار است و از این حیث با آثار استاندارد حادثه ای سینمای جهان برابری می کند. موسیقی در خیلی از صحنه ها به کمک فیلم می آید و مکمل آن می شود. بازی بازیگران بدون نقص است و مدیریت بازیگران از چند زبان مختلف هم باز بر توانایی های آقا ابراهیم دلالت می کند.

اما حاتمی کیا سعی کرده است حتی در نمایش داعشی ها هم حد انصاف را رعایت کند. طیف های مختلف آن ها را با میزان افراطی گریشان نشان می‌دهد. به مخاطب شاخه های جهادی و تبلیغاتی این گروهک را معرفی می‌کند. ساختار چند ملیتی تقسیم بندی‌های داخلی شان و حمایت دولت های غربی را هم با ظرافت خاصی به تصویر می کشد. شاید تنها کسانی که با مسئله داعش غریبه بودند و در این چندساله درگیری جلوی چشم و گوش های خود را گرفته بودند، بتوانند بگویند چرا چچنی ریش هایش قرمز است و زشت است و یا آن خواننده متال در اردوگاه داعش چکار می کند.

نماینده نسل جوان در فیلم حاتمی کیا در ابتدا مخاطب را با عکس العمل هایش ناامید می‌کند، اما نقطه عطف پیدا می‌کند و به شخصیت تبدیل می‌شود. همین جاست که همذات پنداری مخاطب با او آغاز می‌شود. این را می توان در پایان فیلم به خوبی حس کرد. هیچ کس نمی‌خواهد سالن را ترک کند تا موسیقی پایان فیلم کمی از قلیان احساساتش بکاهد. در پایان فیلم همه‌ی چهره ها ملتهب می‌شود و برخی که دیگر نمی توانند جلوی خودشان را بگیرند و به هق هق گریه می افتند. این است معجزه ابراهیم سینمای ایران!

نوشته نسل سومی‌های انقلاب چگونه قهرمان فیلم‌های حاتمی‌کیا شدند؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

آنچه که از فیلم تنگه ابوقریب بر پرده سینما دیده می­شود، قرائت و روایت جدیدی از سینمای جنگ است که این عرصه را متحول کرده­است. یعنی همکاری مبارکی که در این حوزه بین ملکان و توکلی رخ داده است، به خوبی نتیجه داده است. ملکان سال گذشته نیز فیلم ویلایی ها را برای جشنواره فجر داشت که آن هم به لحاظ مضمون و پرداخت کار متفاوت و قابل ستایشی در سینمای دفاع مقدس به شمار می­رود. این روند نشان می­دهد که او دانسته وارد این ماجرا شده است و گرایشی که به عرصه دفاع مقدس احساس می­کند متعهدانه است.

اما چرا او دفاع مقدس را به عنوان موضوع فیلم­هایش برگزیده است. مگر عده­ای از سینماگران ایران سال­ها سرو صدا به پا نکرده­اند که این حوزه دیگر جای کار و سوژه ندارد، چطور این جسارت را به خود داده که وارد این حوزه شود و در این وادی کار کند؟ اصلا توکلی به عنوان یکی از کارگردانان جوان و امروزی چگونه ریسک ورود به سینمای بی­رمق شده­ی دفاع مقدس  را پذیرفته است؟ خروجیِ «تنگه ابوقریب» به ما پاسخ این سوال را خواهد داد. یک فیلم تمام و کمال که در عین دارابودن از داستانی جذاب و پر محتوا، توانسته است با بهره­گیری از تکنیک­های ناب و به روز سینمایی، یک فیلم ارزشمند را در کارنامه کاری توکلی و بالاتر از آن یعنی سینمای ایران قرار دهد.

تلاش این دو رفیق یعنی ملکان و توکلی تنها در نمایش یک روز از جنگ بوده است. آنها در لابلای خاطرات خاک گرفته جنگ گشته­اند و سوژه خود را پیدا کرده­اند. بچه­های گردان عمار لشگر ۲۷ محمد رسول الله در آخرین روزهای جنگ در یک عملیات یک روزه رشادت­هایی به خرج می­دهند که در تاریخ آن روزها گم می­شود و به نوعی به فراموشی سپرده می­شود. هنر امثال این دو عزیز کشف و پرداخت به این سوژه است. سینمای ایران به این دست از کاشفان نیاز دارد که سوژه­های بکر و قابل پرداخت سینما در تاریخ این مرز و بوم بخصوص تاریخ انقلاب و جنگ تحمیلی را کشف کنند. دفاع مقدس ما مالامال است از این قصه­های دراماتیک که قابلیت سینمایی شدن دارد و موید همین ماجرا می­شود تنگه ابوقریب!

نگاه شریف و قابل تحسینی که در فیلم دیده می­شود، روایت جنگ برای نوجوانانی است که شاید درک مفهوم جنگ در حالت عادی برایشان سخت است. فیلم خیلی خوب و با رعایت انصاف به روایت جنگ می­پردازد و در عین حال زشتی­ها و زیبایی­هایش را از نزدیک­ترین فاصله ممکن به تصویر می­کشد. این دغدغه که پاسخگوی نوجوانان و جوانان وطن در این عرصه باشی به اندازه­ی خود ساخت چنین فیلمِ گرانبهایی، باارزش است.

حال که امثال توکلی و ملکان مسیر جدید و پر امیدی را آغاز کرده­اند، می­توان انتظار داشت تا اگر قصد پیشرفت در سینمای ایران، در ذهن سینماگران ایرانی وجود دارد باید این حرکت قابل تقدیر در مسیر دفاع مقدس که یک کار خودخواسته و دلی است، الگو قرار گیرد. تنگه ابوقریب نشان داد که اگر معتقد هستیم سینمای ایران از نبود داستان و فیلمنامه خوب رنج می­برد، این معدن دفاع مقدس گنجینه خوبی است برای نشان دادن هنر فیلمنامه نویسانی که به دنبال سوژه­های خوب و سینمایی می­گردند.

نوشته کشف عرصه های نو در سینمای دفاع مقدس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.