اما سوال اینجاست که این پیرمرد نیویورکی در این ساخته‌ها به دنبال نمایش چه بخشی از حقایق پیدا و پنهان ایالات متحده از طریق تصویر بوده است؟ و برای نمونه در سریال ۱۰ قسمتی خود چه ابعادی از زندگی روزولت و بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاگی و دوران جنگ سرد و کلینتون و پدر و پسر بوش و اوباما را نمایان کرده است؟ «استون»ی که در گفتارهایی صریح، آمریکا را تهدیدی برای جهان دانسته و عنوان داشته در دوران مدرسه تنها بخشی از حقیقت را برایش خوانده‌اند! اما الیور استون معترض در فیلمی مانند «وال‌استریت: پول هرگز نمی‌خوابد» نیز به دلیل فضای غالب سینمای هالیوود نمی‌تواند به روشنی نظام متقلب اقتصادی وال استریت و نگاه میلیتاریستی و مخرب بوش را نمایان کند!

مایکل فرانسیس‌مور، فیلمساز معترض دیگری از سینمای آمریکا است که در آثاری مستند و شبه‌مستند به دنبال واکاوی حفره‌های موجود در بدنه سیاست، اقتصاد و جامعه آمریکا بوده و جدا از زبان صریح و منتقدانه‌اش ابائی ندارد با فیلم‌هایی بشدت تند حتی قدم به چند متری کاخ سفید بگذارد! او با ساخت مستند «۱۱/۹ فارنهایت» به دنبال نمایان کردن نگره ضدحقوق‌بشری آمریکا در جهان بوده و با فیلم «سیکو» به نظام پزشکی متروک آمریکا تاخته و در فیلم «بولینگ برای کلمباین» به آزاد بودن قانون حمل سلاح گرم در آمریکا و دست داشتن سیاسیون در خرید و فروش اسلحه در جهان نظر دوخته و با فیلم «کاپیتالیسم: یک داستان عاشقانه» نظام بانکی و جریان مبادلات اقتصادی این کشور را به چالش می‌کشد. مور در بیان افشاگری‌هایش در مستندهای بازسازی شده به دنبال بیان معضلات به زبانی شفاف، طعنه‌آمیز و طنازانه بوده و در آثار دیگرش با نام‌های «راجر و من»، «The Big One» و «بیکن کانادایی» هم به دنبال وانمایی سیاست‌های آمریکا است؛ هرچند در جشنواره‌های ونیز و کن هم به او جایزه می‌دهند و در نشست‌های هر دو جناح دموکرات و جمهوری‌خواه هم شرکت می‌کند و از این رو از نظر جان مک کین، سناتور جمهوری‌خواه «فیلمسازی دورو» است! اما مور ابائی ندارد حتی هنگامی که بالای سن سالن تازه‌تاسیس «تئاتر دالبی» برای دریافت جایزه اسکار فیلم «بولینگ برای کلمباین» در سال ۲۰۰۳ حضور می‌یابد، با صدایی بلند فریاد بزند: «ننگ بر تو ‌ای جورج بوش، شرم بر تو»!

در میان ساخته‌های افشاگرایانه در تاریخ سینمای جهان می‌توان آثار افشاگرایانه بسیاری را به عنوان نمونه آورد و حتی اگر نامی هم از آنها برده شود، نیاز به سطور بسیاری است. اما برای چند اتفاق مهم در سال‌های اخیر باید اشاره به افشاگری‌های ادوارد اسنودن در فیلم «شهروند شماره چهار (Citizenfour) محصول سال ۲۰۱۴ داشت که عنوان بهترین مستند سال ۲۰۱۴ از سوی انجمن بین‌المللی مستند و جایزه بهترین فیلم مستند را از اسکار سال ۲۰۱۵ دریافت کرد و مستند تحقیقاتی «ترمینال اف (Terminal-F) و فیلم مستندی از مجموعه ایالات متحده اسرار(United States of Secrets) هم اشاره به این جریان جاسوسی آمریکا دارد.

همچنین ماجرای ویکی ‌لیکس که در سال‌های اخیر بازتاب‌های رسانه‌ای بسیاری یافته در فیلمی مستند با عنوان «اسرار را می‌‌دزدیم: داستان ویکی‌لیکس» ساخته الکس گیبنی به نمایش درآمد. گیبنی که یکی از جسورترین فیلمسازان مستند جهان است در آثار دیگرش نیز به افشاگری‌های سیاسی دست زده است، برای نمونه در فیلم «Zero Days» به جنگ سایبری و در فیلم «We Steal Secrets» به افشاگری اسنودن پرداخته و فعالیت‌های کلیسای سانتولوژی در ترویج عقاید این فرقه را درGoing Clear: Scientology and the Prison of Belief نمایان کرده است. اما به عنوان نمونه‌ای موخر از آثار سینمایی افشاگرایانه باید به فیلم «افشاگر(Spotlight)» اشاره کرد که برنده اسکار بهترین فیلم و بهترین فیلمنامه غیر اقتباسی اسکار ۲۰۱۶ شده و به سوءاستفاده جنسی از کودکان توسط کشیش‌‌های کاتولیک در ماساچوست آمریکا می‌پردازد. رازی که توسط خبرنگاران نشریه «بوستون گلوب» فاش شد و نقطه آغازی برای کشف سوءاستفاده جنسی کشیشان کلیسای کاتولیک از کودکان در ۱۰۲ شهر دیگر آمریکا و ۱۰۵ مورد در نقاط دیگر جهان شد و این ظرفیت رسانه و سینما برای افشای رازهای پنهان در هر گوشه از جهان است.

منبع: وطن امروز

نوشته نگاهی به فیلم‌های افشاگرایانه تاریخ سینمای جهان، از «بولینگ برای کلمباین» تا «افشاگر» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«بازگشته» در هشتادوهشتمین دوره جوایز آکادمی اسکار دو تندیس مهم یعنی بهترین کارگردانی (الخاندرو گونزالز ایناریتو) و بهترین بازیگر نقش اول مرد (لئوناردو دی‌کاپریو) را به خود اختصاص داد و همه دنیا منتظر بودند عوامل آن برای دریافت جایزه بهترین فیلم هم به روی سن بروند، گلویشان را صاف کنند و سخنرانی کنند اما «کانون توجه» به میدان آمد.

پس با این ‌همه طرفدار، چطور شد که «بازگشته» بازی را به «افشاگر» باخت؟ اول از همه «کانون توجه» در کنار «کسری بزرگ» از همان ابتدا یک رقیب جدی برای «بازگشته» به حساب می‌آمد. این فیلم از اولین اکرانش در جشنواره فیلم ونیز در سپتامبر ۲۰۱۵ توجه فراوانی را به خود جلب کرد و تعدادی جایزه مهم، البته بیشتر در بخش بازیگری و نویسندگی را به خود اختصاص داد. با این حال «کانون توجه» جایزه بهترین فیلم انجمن تهیه‌کنندگان آمریکایی را به «کسری بزرگ» باخت.

علاوه بر این، باید این مساله را در خاطر داشت که رای‌دهندگان اسکار مثل منتقدان فیلم فکر نمی‌کنند. سال گذشته «پسرانگی» دستاوردی زیبایی‌شناسانه در حوزه سینما، فیلم محبوب منتقدان بود، اما از «مرد پرنده» اثری کمدی که از احساسات پنهانی عوامل صنعت فیلم درباره تفکراتشان نسبت به فیلم‌های ابرقهرمان‌ها سخن می‌گفت، شکست خورد.

این‌بار، «الخاندرو گونزالز ایناریتو» کارگردان «مرد پرنده»، توانست برای «بازگشته» فیلم مجللی از دید بصری، تاج هنری را با اعتماد بنفس بر سرش بگذارد. «بازگشته» جایزه بهترین کارگردانی را برای ایناریتو و بهترین تصویربرداری را برای «امانوئل لوبزکی» به ارمغان آورد اما وقتی نوبت بهترین فیلم شد، تغییری در نتایج ایجاد نکرد. در حالی که سال گذشته اعضای آکادمی کارگردانی و فیلمبرداری «مرد پرنده» را تحسین کردند و هر دو جایزه را هم به این فیلم دادند.

به گزارش گاردین، به طور اخص، مدیریت کمپین‌های حامی هر دو فیلم که براساس جوایزی که این آثار برایشان نامزد شده بودند شکل گرفته بودند به نتایج حاصله کمک کردند. «بازگشته» با نامزد شدن بازیگری قوی و سرشناسش، بیشترِ تلاشش را در جهت اختصاص جایزه به لئوناردو دی‌کاپریو گذاشت و حجم زیادی از تحسین‌ها به سمت این سوپراستار هدایت شد.

واضح است که صحبت‌های حول محور دی‌کاپریو فضا را برای توجه نشان دادن به «بازگشته» به عنوان بهترین فیلم اسکار تنگ‌ کرد. رای‌دهندگان نظرشان در مورد این بخش متفاوت بود. آن‌ها به فیلمی رای‌ دادند که بیشتر با آن ارتباط گرفتند و نه لزوما اثری که بیشتر تحسینش می‌کردند. تم تکراری فیلمبرداریِ خسته‌کننده «بازگشته» باعث تقویت این حس شد که این فیلم، اثری ترسناک و هنرمندانه است که لزوما به ارتباط برقرار کردن با مخاطبش تعهدی ندارد.

این در حالی است که «افشاگر» نامزد جایزه بهترین بازیگر مردی نداشت که بخواهد نگرانش باشد و آن‌ها بیشترین توان کمپین خود را برای بالا بردن پیام فیلم به کار گرفتند. آن‌ها از افراد تاثیرگذار خواستند فیلمشان را ببینند و به تلاش در جهت مبارزه با سوءاستفاده از کودکان که در مراحل ابتدایی به فیلم انرژی تزریق می‌کرد، ادامه دادند.

در کل این نشان داد که «افشاگر» فیلمی است که می‌توان با آن ارتباط برقرار کرد؛ مساله‌ای که اعضای آکادمی اسکار ممکن است آن را شخصا تجربه نکرده باشند اما نسبت به آن شدیدا حساسیت دارند.

به گونه‌ای می‌توان گفت که این ادامه رقابتی است که «۱۲ سال بردگی» با «جاذبه» داشت؛ «جاذبه» مسلما یک دستاورد تکنیکی بود اما «۱۲ سال بردگی»، حرف برای گفتن داشت.

منبع: ایسنا

نوشته چرا اسکار بهترین فیلم به «بازگشته» نرسید؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بهترین فیلم

«افشاگر» به کارگردانی تام مک‌کارتی (برگزیده) (نقد «سوره سینما» بر این فیلم را در اینجا بخوانید)

دیگر نامزدها:

«کسری بزرگ» به کارگردانی آدام مک‌کی

«پل جاسوسان» به کارگردانی استیون اسپیلبرگ

«بروکلین» به کارگردانی جان کرولی

«مد مکس: جاده خشم» به کارگردانی جرج میلر

«مریخی» به کارگردانی ریدلی اسکات

«اتاق» به کارگردانی لنی آبراهامسون

«بازگشته» به کارگردانی الخاندرو گونزالس ایناریتو

بهترین بازیگر نقش اول زن

«بری لارسون» بازیگر فیلم «اتاق» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«کیت بلانشت» بازیگر فیلم «کارول»

«جنیفر لارنس» بازیگر فیلم «جوی»

«شارلوت رمپلینگ» بازیگر فیلم «۴۵ سال»

«سیرشه رونان» بازیگر فیلم «بروکلین»

بهترین بازیگر نقش اول مرد

«لئوناردو دی کاپریو» بازیگر فیلم «بازگشته» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«برایان کرانستون» بازیگر فیلم «ترامبو»

«مت دیمون» بازیگر فیلم «مریخی»

«مایکل فاسبندر» بازیگر فیلم «استیو جابز»

«ادی ردمین» بازیگر فیلم «دختر دانمارکی»

بهترین بازیگر نقش مکمل زن

«الیشا ویکندر» بازیگر فیلم «دختر دانمارکی» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«جنیفر جیسن‌لی» بازیگر فیلم «هشت نفرت‌انگیز»

«رونی مارا» بازیگر فیلم «کارول»

«ریچل مک آدامز» بازیگر فیلم «کانون توجه»

«کیت وینسلت» بازیگر فیلم «استیو جابز»

بهترین بازیگر نقش مکمل مرد

«مارک رایلنس» بازیگر فیلم «پل جاسوسان» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«کریستین بیل» بازیگر فیلم «کسری بزرگ»

«تام هاردی» بازیگر فیلم «بازگشته»

«مارک رافالو» بازیگر فیلم «کانون توجه»

«سیلور استانوله» بازیگر فیلم «کرید»

بهترین کارگردانی

«الخاندرو گونزالس ایناریتو» کارگردان فیلم «بازگشته» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«آدام مک‌کی» کارگردان فیلم «کسری بزرگ»

«جرج میلر» کارگردان فیلم «مکس دیوانه: جاده خشم»

«لنی آبراهامسون» کارگردان فیلم «اتاق»

«تام مک‌کارتی» کارگردان فیلم «کانون توجه»

بهترین فیلم خارجی زبان

«پسر شائول» از مجارستان (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«در آغوش گرفتن ابلیس» از کلمبیا

«موستانگ» از فرانسه

«ذیب» از اردن

«یک جنگ» از دانمارک

بهترین موسیقی متن فیلم

«هشت نفرت انگیز»، انیو موریکونه (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«پل جاسوسان»، توماس نیومن

«سیکاریو»، جوهان جوهانسون

«کارول»، کارتر بورول

«جنگ ستارگان: نیرو برمی‌خیزد»، جان ویلیامز

بهترین فیلمنامه

«افشاگر» نوشته جاش سینگر و تام مک‌کارتی (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«پل جاسوسان» نوشته مت چرمن، اتان کوئن و جوئل کوئن

انیمیشن «درون بیرون»

«اکس ماشینا» نوشته الکس گارلند

«مستقیم از کامپتون»

بهترین فیلمنامه اقتباسی

«کسری بزرگ» نوشته چارلز رندولف و آدام مک‌کی (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«بروکلین» نوشته نیک هورنبای

«کارول» نوشته فیلیس ناگی

«مریخی» نوشته درو گدارد

«اتاق» نوشته اما دونگو

بهترین طراحی صحنه

«مکس دیوانه: جاده خشم»، کالین گیبسون و لیزا تامپسون (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«پل جاسوسان»، آدام استوک‌هاوسن و رنا دی‌آنجلو و برنهارد هنریچ

«دختر دانمارکی»، ایو استیوارت و مایکل استندیش

«مریخی»، آرتور مکس و سلیا بوباک

«بازگشته»، جک فیسک و هامیش پوردی

بهترین تدوین

«مکس دیوانه، جاده خشم»، مارگارت سیکسل (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«کسری بزرگ»، هنک کوروین

«بازگشته»، استفن میریون

«کانون توجه»، تام مک‌آردل

«جنگ ستارگان، نیرو برمی‌خیزد»، ماریان براندون و ماری جو مارکی

بهترین انیمیشن بلند

«درون بیرون» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«انومالیسا»

«پسر و جهان»

«وقتی مارنی آنجا بود»

«گوسفندی به نام شان»

بهترین انیمیشن کوتاه

«داستان خرس» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«دنیای آینده»

«پیش درآمد»

«تیم سنجای»

«ما بدون کاسموس زنده نمی مانیم»

بهترین گریم و استایل مو

«مکس دیوانه، جاده خشم»، لسلی واندروالت، الکا واردگا و دامیان مارتین (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«بازگشته»، سیان گریگ، دانکن جارمان و رابرت پاندینی

«مرد ۱۰۰ ساله ای که از پنجره بیرون آمد و ناپدید شد»، لاو لارسن و اوا ون باهر

بهترین میکس صدا

«مکس دیوانه: جاده خشم» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

پل جاسوس ها

مریخی

بازگشته

جنگ ستارگان

بهترین تدوین صدا

«مکس دیوانه: جاده خشم»، مارک مانچینی و دیوید وایت (برگزیده)

دیگر نامزدها:

مریخی

بازگشته

سیکاریو

جنگ ستارگان

بهترین طراحی لباس

«مکس دیوانه: جاده خشم»، جنی بیوان (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«کارول»، سندی پاول

«سیندرلا»، سندی پاول

«دختر دانمارکی» پاکو دلگادو

«بازگشته»، جاکوئلین وست

بهترین مستند بلند

«امی» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«سرزمین کارتل»

«جلوه سکوت»

«چی شده خانم سایمون؟»

«زمستان بر آتش: جنگ اکراین برای آزادی»

بهترین مستند کوتاه

«دختری در رودخانه، بهای بخشیدن» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«تیم ۱۲»

«چو آنسوی خطوط»

«کلود لنزمن»
بهترین فیلم کوتاه

«شاترر» (برگزیده)

بهترین فیلمبرداری

«بازگشته»، امانوئل لابزکی (برگزیده)

دیگر نامزدها:

«کارول»، اد لاچمن

«هشت نفرت انگیز»، رابرت ریچاردسون

«مکس دیوانه: جاده خشم»، جان سیل

«سیکاریو»، راجر دیکینز

بهترین جلوه های ویژه

«اکس ماشینا» (برگزیده)

دیگر نامزدها:

مکس دیوانه

مریخی

بازگشته

جنگ ستارگان

بهترین ترانه

Writing’s On the Wall برای فیلم اسپکتر (برگزیده)

دیگر نامزدها:

Earned It برای فیلم پنجاه طیف گری

Manta Ray برای فیلم مسابقه انهدام

Simple Song ۳ برای فیلم جوانی

Til It Happens to You برای فیلم زمین شکار

منبع: مهر

نوشته «افشاگر» بهترین فیلم شد/ ۲ اسکار برای ایناریتو و دی‌کاپریو/ ۶ اسکار جنبی برای «مکس دیوانه: جاده خشم» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وقتی یک فیلم، حدودِ مشخصی را برای خود رسم می‌کند و در همان حدودْ به پیش می‌رود، فرصتی مغتنم برای مخاطب ایجاد می‌کند. زیرا در محدودیتِ نقطه‌نگاه است که تمرکز بر موقعیت، چشمانِ مخاطب را به آنچه که نادیده می‌انگاشته باز می‌کند و چنین امری، با کلیتِ داستانِ فیلم که در مورد نادیده‌انگاری و شانه خالی کردنِ مردم از مسئولیت است، سازگاری دارد. از طرفِ دیگر، فیلمِ حدشناس، قدرِ دهانِ خود سخن می‌گوید و قوانینی برای بیانِ خود ترسیم می‌کند و از محدوده‌ی قوانینِ خود، پا فراتر نمی‌گذارد. البته افشاگر، در مواردی از قوانینِ خود تخطّی کرده است؛ مانند صحنه‌ای که ساشا فایفر(ریچل مک‌آدامز) به خانه‌ی یکی از متجاوزین می‌رود و کشیش، بحثِ عجیبی را به میان می‌آورد؛ او مدعی می‌شود که به وی تجاوز شده است و او مجبور به این کار بوده و خودش، قربانی این حادثه است!

طرحِ موضوعِ عجیب و غریبِ این مطلب، مخاطب را مدتی مَنگ می‌کند؛ امّا سازنده که ظاهراً تأکید بر نقطه‌نگاه دارد، به راحتی از کنارِ این موضوع عبور می‌نماید. اگر تأکید بر نقطه‌نگاه است، پس چه حاجت به نشان دادنِ کشیش و شکستنِ محدوده‌ی ترسیم شده است؟ به نظر می‌رسد که خودِ سازنده، این موضوع را نادیده انگاشته تا نادیده‌انگاریِ مردم را به صورتِ بصری، تلافی کند! فارغ از آنکه چنین تسویه‌حسابی، امری پسندیده نیست و خلافِ رویکردِ ظاهریِ فیلم که مبتنی بر آزادی‌خواهی است، باشد؛ امّا حد‌شکنیِ فیلم، به همین امر خلاصه نمی‌شود؛ علاوه بر موردِ ذکر شده، تماشاگر با پرداختِ کوتاه و ابتر از خانواده‌ی روزنامه‌نگاران روبرو است. مسئله، تعیینِ محدوده‌ی نقطه‌نگاه است. فیلم آنچنان می‌نمایاند که حیطه‌ی دفترِ روزنامه و روزنامه‌نگاران، همه‌ی چیزی است که از فیلم خواهیم دید. امّا سازنده ترسیده است که مبادا شخصیت‌های فیلم، مکانیکی شوند و از اینرو، روابطی نیز در این میان گنجانده شده است. غافل از آنکه اگر می‌توانست با همان محدوده به پیش برود، فیلمِ بزرگی خلق می‌کرد. در حالیکه با بی‌حوصلگی و افتادن به آنچه که به فیلم مربوط نیست(مثل رابطه شخصی ساشا فایفر)، ایده را به آنچه که اکنون می‌بینیم، نزول داده است.

بر این مبنا، جایز است که بپرسیم، اگر تمرکز بر روزنامه‌نگاران است، چرا مارتی بارون یا همان سردبیر که رئیسِ اصلی است، نشان داده نمی‌شود؟ ممکن است، این ادعا مطرح شود که درام در میانِ گروه افشاگر، شکل می‌گیرد و احتیاجی به پرداختن به دیگران نیست. هرچند که این نکته، اشاره‌ای به‌جا و درست است، امّا در صحنه‌ای از فیلم، بن بردلی(جان اسلتری) به سمتِ سردبیر، مارتی بارون(لئو شرایبر) می‌رود و با او احوال‌پرسی می‌کند. در این صحنه، اثری از گروهِ افشاگر نیست و تصویری خلافِ رویه‌ی کلی‌ِ فیلم، ارائه می‌شود. از طرفی دیگر، فیلم موضعِ خاصی نسبت به مارتی بارون دارد. سردبیر کسی است که به صورتِ مستقیم با مقاماتِ کلیسا روبرو می‌شود. اوست که گروهِ افشاگر را مجبور می‌کند(ظاهراً خواهش می‌کند!) تا به موضوع تجاوزها بپردازند. در ضمن، یهودی است و از این حیث، تعارضی بالقوه با مسیحیت دارد و وقتی از به چالش کشیدنِ سیستم سخن به میان می‌آورد، معنی و جلوه‌ی دیگری پیدا می‌کند. همه‌ی این موارد، ایجاب می‌کند که پرداختی قابلِ تأمل از وی ارائه شود. امّا جالب است که در حدِّ یک نقشِ فرعی باقی می‌ماند و کارگردان به طرزِ نامعلومی، او را کنار می‌گذارد.

اگر از نکاتِ بالا بگذریم، با چهار کاراکتر روبرو هستیم که هر کدام کاریزمای خاصی برای خود دارد:

رابی (مایکل کیتون) که رئیسِ گروه است و واسطه‌هایی دارد که می‌توانند کارگشا باشند؛ ناخودآگاه، یادآورِ هنری هکت در فیلم روزنامه(The Paper) (1994) است. گویی کاراکترِ جوانی که در آنجا هم مایکل کیتون بازی کرده، گردِ پیری بر موهایش نشسته و در این فیلم، ادامه یافته است. در اینجا از هیجان‌های فیزیکیِ روزنامه، خبری نیست و رابی در افشاگر بیشتر مردی اخلاق‌گرا است که حد نگه می‌دارد.

مایکل رزندس(مارک رافالو) که رفتارِ منحصر به فردی دارد و گرفتنِ زبانش را بخشی از کاریزمای خود می‌سازد؛ جنگجو است و از بقیه‌ی گروه، فعالیتِ بیشتری نشان می‌دهد و به معنای حقیقیِ کلمه به دنبالِ اخبار می‌دود.

ساشا فایفر(ریچل مک‌آدامز) که وجه ملاطفت‌آمیزِ فیلم را به دوش می‌کشد و سعی می‌کند که نگذارد، فضای فیلم، مطلقاً مردانه باشد. البته در این امر موفق نیست و در نهایت، خودش نیز سیمایی مردانه می‌یابد!

و مارتی کارول(برایان دارسی جیمز) که نسبت به بقیه، فعلِ کمتری بروز می‌دهد. امّا از بقیه بیشتر نگران است. زیرا پدرِ یک خانواده است و بر خلافِ دیگران، دلیلی برای دست به عصا رفتن دارد.

علاوه بر آن‌که باید توجه داشت که بارِ اجراییِ فیلم بر دوشِ رزندس و رابی است و فیلم با بی‌توجهی به پرداختِ ناقصِ دو کاراکترِ دیگر، با تحکم، اصرار دارد که سهمِ هر چهار نفر از فیلم، یکسان است. امّا از هر چهار نفر، قطعاتی کوچک به عنوانِ زندگیِ خصوصی، ارائه می‌گردد. امری که البته به صورتِ قطره‌چکانی است و به شناختِ ما نسبت به کاراکترها، یاری نمی‌رساند و همانطور که اشاره شد، حضوری زائد دارد.‌ امّا جالب آن است که از همین ارائه‌های اندک، بهره‌های غریبی صورت می‌پذیرد. به این معنی که کارگردان، ارتباطِ ساشا فایفر و مادربزرگش را محملی برای پیام‌های بیرون از فیلم قرار می‌دهد.

بهتر است که در اینجا، مروری بر کلیتِ فیلم داشته باشیم تا به آنچه که فیلمساز در حالِ تحمیلِ آن است نیز پی ببریم. فیلم افشاگر، همانطور که مارتی بارون نیز در فیلم اشاره می‌کند، در موردِ چالشِ سیستم است. فیلم با مسیحیتِ سیستمی مشکل دارد و این فسادها را حاصلِ آن نظامِ جزمی می‌پندارد. بنابراین، پله‌پله و از جزئیاتِ کوچک به مسئله‌ای عظیم و رسواییِ جنجالی می‌رسد تا حکمِ خود را با قدرتِ بیشتری بر نظامِ کلیسایی بار کند. فیلم در این امر موفق است. امّا این اتفاق، مؤیدِ این نیست که به مسائلِ دیگری تعمیم داده شود. تا آنجایی‌که فیلم، حجت را بر مخاطب تمام می‌کند که کلیسا خبر داشته و سکوت کرده است؛ موادِ کافی را فراهم می‌آورد تا کلیسا محکوم شود. امّا سازنده، حکمِ حاصل از این مطلب را به کلیتِ دین تعمیم می‌دهد و از اینرو، ساشا فایفر و مایکل رزندس را در حالی نشان می‌دهد که با تردید در کلیسا حضور یافته‌اند و دیگر به هیچ چیز باور ندارند و البته بنگرید به صحنه‌ی اعترافاتِ رزندس در مقابلِ فایفر که امیدش را ناامید شده می‌پندارد و راهِ بازگشت به کلیسا را مسدود می‌بیند.

ممکن است که عده‌ای مدعی شوند، مسیحیت اساساً سیستماتیک است. بر کسی پوشیده نیست که چنین بحثی، خارج از فیلم است. امّا لازم به ذکر است که تنها مسیحیتِ کاتولیک، چنین خصوصیتی را دارد و اتفاقاً پروتستان‌ها به خاطر همین امر از کاتولیک‌ها منفک شدند. بنابراین، نقدی که در فیلم صورت می‌پذیرد، بر فرقه‌ای خاص از مسیحیت است که اتفاقاً اکثریتِ مسیحیت را تشکیل می‌دهد. امّا این بدین معنی نیست که مسیحیت و در نهایت، کلِ ادیان، با چنین مشکلی مواجه باشند.

فیلم هیچ‌گاه قوانینِ خاصِ مسیحیتِ کاتولیک را به پرسش نمی‌گیرد که با ممنوعیتِ ازدواجِ کشیش‌ها، موجباتِ چنین فسادی را فراهم کرده‌اند. بلکه راهِ خود را به سمتِ سیستم و نظامِ دینی کَج می‌کند. امری که نامبرده شد، در اسلام و ادیانِ دیگر وجود ندارد و این نکته لازم است که موردِ توجهِ جاهلانِ وطنی قرار گیرد. اسلام و حتی یهودیت و پروتستان‌های مسیحی و ارامنه و… از آنجایی‌که ازدواجِ روحانیون را حلال می‌شمارند و برخی همچون اسلام، بر انجامِ آن تأکید دارند، از این مشکلات، مبرا هستند و تعمیمِ این فیلم به ایران، حماقتی مجدد از عده‌ای شیفته‌ی چشم و گوش بسته است که حتی حاضر نیستند از کم و کیفِ دینِ رسمیِ کشورشان آگاهی یابند. نبودِ این فسادهای گسترده در ادیانِ بودایی، برهمایی، آشوری، یهودی، پروتستان، ارتدوکس، ارامنه و سرانجام اسلام، مؤیدِ آن است که نقدِ این فیلم، باید به صورتِ مستقیم با کاتولیک‌ها در میان گذاشته شود و آن هم نه پیروانِ محترم کاتولیک؛ بلکه به سیستمِ کاتولیکی و کلیسای تحتِ زعامتِ پاپ.

با توجه به مطالبِ بالا، می‌توان مقدمات و نتیجه‌ی پروپاگاندای فیلم را اینچنین دسته‌بندی کرد:

1. تجاوز به کودکان، امر به شدت مذمومی است.
2. کشیش‌های مسیحی، به کودکان تجاوز کرده‌اند.

نتیجه: کشیش‌های مسیحی، مذموم هستند!

علاوه بر آن‌که همین حکم را نیز نمی‌توان به کلیتِ دین، تعمیم داد؛ مقدمات و نتیجه‌ای که حقیقتاً از داده‌های فیلم، قابلِ استخراج است، اینچنین است:

1. تجاوز به کودکان، امر به شدت مذمومی است.
2. عده‌ای کشیشِ مسیحیِ کاتولیک به کودکان تجاوز کرده‌اند.

نتیجه: مسیحیتِ کاتولیکی که به کودکان تجاوز کند، مذموم است.

جالب آن است که مذموم بودنِ مقدمه‌ی اوّل، صراحتاً موردِ نظرِ سازنده نیست! مذمومیت، در چارچوبِ مسیحیت و سایر ادیان، در ذیلِ خداوند قابل تعریف است. این عمل مذموم است، چون خدا آن را مذموم شمرده است. بنابراین، کسی که به این عمل دست می‌یازد، عملاً نه تنها خارج از روحانیتِ آن دین است، بلکه از مسیحیت نیز بیرون است. در این‌جا، حاصلی هم داریم که کلیسا با تحکمِ خود، این افراد را نگاه داشته است و فقط از کلیسایی به کلیسای دیگر انتقال داده شده‌اند. بنابراین، فیلمْ به حاصلِ این اتفاق می‌اندیشد و بی‌عدالتیِ عملِ کلیسا و کاردینال‌ها را مدنظر دارد و به این ترتیب، از مذمومیتِ اصلِ ماجرا باز می‌ماند! امری که اگر متمرکز بر فسادِ سیستمی باقی می‌ماند، مشکلی نداشت؛ امّا افسوس که فیلم به دامانِ حکم‌های ناصواب می‌افتد.

بنابراین، تعمیمِ فیلم به ادیان، غیرقابل توجیه است. هرچند که این فسادِ فراگیر، آغازگاهِ یک بحرانِ عقیدتی است و این امری ملموس است. امّا کارگردان، میانِ بحرانِ عقیدتیِ فردی و حکمِ کلیِ لاأدری، خلط کرده و همه ادیان را به کیشِ خاصی پنداشته است. این‌گونه است که بعد از ماجرای یازده سپتامبر، نمایی از کاردینال نمایش داده می‌شود که مسیحیت، یهودیت و اسلام را مخالف با خشونت می‌خواند. امری که به واسطه‌ی با خبر بودنِ تماشاگران از فسادِ کاردینال، جز تعمیم دادنِ تلویحیِ این سه دین به ماجرای فیلم و طعنه زدن به آموزه‌ی ادیان، هدفی را دنبال نمی‌کند.

به جای طعنه زدن، وقتِ آن است که مشکل را از ریشه بپردازیم و علاوه بر افشاگری، به فکرِ چاره هم باشیم. این فیلم، درست است که از سیستم کلیسایی انتقاد می‌کند، امّا خودش نیز از یک سو، در دامِ سیستمِ ژورنالیسمی اسیر است که بر پایه‌های جنجال‌سازی استوار است؛ و از سوی دیگر، بر پایه‌های اقبالِ مطلقاً سیستمیِ جداییِ دین از سیاست در دولتِ آمریکا استوار است که دل‌گرمی برای سازندگان است. بنابراین، سیستمی بزرگ‌تر، از سیستمی کوچک‌تر انتقاد می‌کند تا اقتدارِ خود را به رخ بکشد و فیلمسازِ ساده‌ی از همه جا بی‌خبر در دامِ پروپاگاندا و استراتژی اسیر می‌شود.

به این ترتیب، افشاگر با پرداختِ هوشمندانه و حدشناسیِ خود، مخاطب را به وجد می‌آورد. امّا در این میان، رویکردِ خاص و تحمیلیِ فیلمساز نیز که متأثر از استراتژیِ بالادستی است، کمی آزاردهنده است. امّا این به حدی نیست که ما را از عمقِ فاجعه‌‌ی تراژیکی که برای هزاران کودک و نوجوان اتفاق افتاده، باز دارد. در واقع، نتیجه ناصواب است. امّا مقدماتِ آن، بسیار قابل تأمل است.

نوشته واقعیتی که بیشتر از تراژیک بودن، استراتژیک است: سیستم از نابودی سیستم می‌گوید!/ نقد «سوره سینما» بر فیلم برگزیده اسکار؛ افشاگر(Spotlight) اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.