در ابتدای این نشست امیر مشهدی‌عباس‌ مجری برنامه گفت: زمانی سینمای ایران را در تمام دنیا با سینمای کودک و نوجوان و با آثار کیارستمی، مجیدی، فروزش و… می شناختند اما متاسفانه سینمای کودک طی این سال‌ها خیلی رشد نکرده است.

در ادامه رضا بابک بیان کرد: بخش زیادی از سینمای بزرگسال ما هم گرفتار همین مسأله است. سینمای بزرگسال ما هم در گذشته دور سینمای خوب و سالمی بود، حتی برخی آثار فیلمفارسی و برخی از فیلم‌های فردین، بهروز وثوقی و … به نظرم خوب بودند.

این بازیگر به حمایت کانون از استعدادها اشاره و عنوان کرد: کانون یکی از مراکزی بود که خیلی‌ها را فیلمساز کرد. خیلی ها موسیقیدانان بزرگی شدند که نمونه اش حسین علیزاده است. ما هم در آن زمان گروه تئاتری متشکل از مرضیه برومند و… راه انداختیم و من اولین نمایشنامه‌ام را همان موقع نوشتم.

بابک در پاسخ به این‌ پرسش که چرا افتخارات سال‌های گذشته تکرار نشد، توضیح داد: کل گروه ما با کانون مشکل پیدا کرد. ما تئاترها را به بیمارستان‌ها می‌بردیم و برای بچه‌ها اجرا می‌کردیم حتی برای نابینایان تئاتر اجرا کردیم اما این اجراها ادامه نیافت چون کانون دوست داشت ما به مکان های مورد نظر آنها برویم.

کدام یک از فیلمسازان قدیمی حوزه کودک دوست دارند مجدد فیلم بسازند؟

آزیتا حاجیان در ادامه این نشست درباره فاصله گرفتن آثار از مخاطبان کودک و نوجوان اظهار کرد: آقای مشهدی عباس به کیارستمی و مجیدی اشاره کرد ولی آن‌ها الان کجا هستند؟ زمانی نوع شکل کار این بود که وقتی افراد بی انگیزه شدند، کنار بروند اما با جابه‌جایی نام ها روند کار نباید خراب شود. اکنون کدام یک از فیلمسازان قدیمی که برای بچه‌ها فیلم می‌ساختند دوست دارند که مجدد فیلمی بسازند؟

وی تاکید: نوجوان امروز را حتی نمی‌توان‌ با نوجوان ۱۰ سال پیش مقایسه کرد. نوجوان امروز در هر کجای دنیا معشوقه‌ای به نام موبایل دارد. امروزه باید چه فیلمی بسازید که نوجوانی که با پیشرفته‌ترین ابزارها درگیر است با فیلم‌های شما ارتباط برقرار کند؟ برای این‌ کار باید به جهان نوجوان اشراف داشته باشید. وگرنه با کارهای عهد دقیانوس و پیام‌های اخلاقی نمی‌شود تفکرات خودمان را به آن‌ها القا کنیم.

در ادامه این نشست بابک نکویی با اشاره به تفکیک گروه سنی کودک و نوجوان گفت: من با اصطلاح سینمای کودک و نوجوان مشکل دارم زیرا نوجوان به دنبال هویت و کودک به دنبال سرگرمی است. وقتی می‌خواهیم برای مخاطب کودک فیلم بسازیم باید زبان آن را بلد باشیم و او بتواند سرگرم شود و کمی هم یاد بگیرد اما نباید دنبال پیام اخلاقی زیادی باشیم. در طرف مقابل نوجوان به دنبال هویت است. به همین دلیل در داستان‌های مهم، نوجوانان پدر و مادر ندارند چون پدر و مادر مزاحم نوجوانان هستند و نوجوانان به دنبال هویت هستند. ضمن اینکه سفر قهرمان برای پیدا کردن پدر و مادر بسیار مهم است زیرا در این سفر نوجوان هویت خود را پیدا می‌کند.

مشهدی‌عباس سپس با اشاره به نقد فیلم های کودک و نوجوان سال های اخیر اظهار کرد: پروژه‌هایی داریم که با بیشترین امکانات ساخته می‌شوند اما مخاطبان با شخصیت‌های آن فیلم ارتباط نمی‌گیرند.

حاجیان در ادامه بیان کرد: مشکل اینجاست که جریان باید قائم به حضور یک هنرمند باشد. جریان باید زنده باشد و حمایت شود. باید تصمیم‌گیران از یک جریان حمایت کنند نه اینکه با مرگ و غیبت یک‌ نفر، کل آن جریان متوقف شود.

بابک نیز در این رابطه توضیح داد: گاهی وقتی که تلویزیون می‌بینم یا به سینما می‌روم با خودم می‌گویم ای کاش این بودجه را به افراد بیشتری بدهند. ما (امثال من) هنوز هم می‌توانیم بازی کنیم و حتی اگر در رختخواب هم باشیم نقش یک بیمار را به خوبی ایفا می‌کنیم.

این‌ بازیگر توضیح داد: ما برای بچه‌ها و نوجوانان هر کاری می‌توانیم اجرا کنیم و هر سوژه‌ای برای آن‌ها قابل اجرا است. من حتی نمایش هملت را برای بچه‌ها اجرا کرده‌ام. درواقع باید کارها را طوری طراحی کنیم که همه سنین از آن لذت ببرند و با آن ارتباط برقرار کنند.

در هر کاری ابتدا خودت باید به آن باور داشته باشی

بابک مطرح کرد: در هر کاری ابتدا خودت باید به آن باور داشته باشی، ضمن اینکه یک سری شخصیت‌های فیلم‌ها به خود آدمی نزدیکتر است. من از کودکی از گفتار و رفتار برخی شخصیت ها تقلید می‌کردم مثلا زمانی که پدرم من را به مسجد می‌برد سخنرانی سخنران آن مسجد را اجرا می‌کردم. دیدن آثار هنری و شنیدن آن‌ها کمک زیادی به هنرنمایی‌ شما می‌کند.

مشهدی عباس در ادامه با اشاره به کم کاری کانون و دیگر ارگان‌ها در زمینه فعالیت برای کودکان و نوجوانان گفت: کانون قرار نبوده است که هر پنج یا شش سال یک‌بار یک فیلم بسازد، بلکه قرار بوده بستری فراهم کند و افراد از آن بستر استفاده کنند. همچنین در فارابی هم همین‌گونه است، خوب است بدانیم از بودجه‌ای که وارد این ارگان می‌شود چقدر صرف حوزه کودک و نوجوان می‌شود؟ یا چرا باید سینمای کودک اسپانسر محور شود؟ مخاطب کودک و نوجوان ما خوراک سالم می‌خواهد.

نکویی با اشاره به ساخت انیمیشن با حضور اسپانسر در جهان گفت: یکی از معروف‌ترین کارهای انیمشین دنیا که با اسپانسر ساخته شده ملوان زبل است که برای تبلیغ اسفناج ساخته شد. اگر کسی کارش را بلد باشد می‌تواند در محدودیت‌های اسپانسر کار ارزشمند خلق کند.

وی اظهار ‌کرد: نسل ما درگیر تکنیک بود و به هسته و مرکز فیلم یعنی قصه‌گویی اهمیت ندادیم. اگر امروز هم چنین روندی طی شود اشتباه است و باید به اصل ماجرا یعنی قصه و روایت برگردیم.

حاجیان درباره اینکه چرا دیگر در آثار کودک حضور پیدا نکرد، گفت: چون دیگر کسی به من پیشنهاد نداد.

وی در ادامه گفت: مدیا بچه‌ها را سحر کرده است و این اتفاق بخش مثبت هم دارد. یعنی بچه‌ها جذب محتوای محدود و نصیحت‌گونه نمی‌شوند. در عین حال ما از بچه ها عقب مانده‌ایم و دیگر نمی‌توانیم با محتوای کلیشه ای بچه‌ها را به سمت خودمان جذب کنیم. بچه‌ها را نمی شود با غل و زنجیر به برخی تفکرات چسباند‌.

نکویی در ادامه مطرح کرد: ژاپنی‌ها در انیمیشن به قدری قوی هستند که مخاطبان زیادی دارند. بچه‌های ما ژاپنی و کره‌ای یاد می‌گیرند و دیدگاهشان انیمه شده است‌. در زمان قدیم اگر بچه‌هایمان شبیه مایکل جکسون می‌شدند، بسیار ناراحت می‌شدیم اما الان از شباهتشان به ژاپنی‌ها ناراحت نمی‌شویم. البته غربی‌ها هم تحت تاثیر انیمیشن هستند. ژاپنی‌ها هوشمندانه بخشی را هدف قرار گرفته‌اند که مهم است.

وی با اشاره به گسترش هوش مصنوعی گفت: امروزه هوش مصنوعی مسأله شده است زیرا همه چیز کپی از هوش مصنوعی است و هوش مصنوعی دارد جای ما فکر می‌کند.

بابک در ادامه این نشست با اشاره به لزوم ‌توجه به بزرگان ادبیات بیان کرد: ما باید بچه‌ها را به‌نوعی با بزرگان خودمان آشنا کنیم. به‌طور مثال شاهنامه را رها کرده‌ایم. سعدی قصه‌های بی‌نظیری دارد، عطار داستان‌های شاهکاری دارد. از سال‌های گذشته مجموعه «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» همچنان ماندگار است، این مجموعه خلاصه‌ای از حافظ، سعدی و… را کار کرده بود تا بچه‌ها با این بزرگان آشنا شوند.

برای آشنایی نوجوان با تاریخ و ادبیات شاهکار خودمان کاری نکرده‌ایم

مشهدی‌عباس عنوان کرد: ما در زمینه معرفی بزرگان‌مان به بچه‌ها انرژی زیادی نگذاشتیم.‌ از طرفی بستر مناسبی هم برای این کار وجود ندارد و برای اینکه یک‌ فیلم در این ‌زمینه بسازیم باید ۴،۵ سال دوندگی کنیم. برخی نهادها هم آن‌طور که باید کار نکرده‌اند. متاسفانه حتی خود ما پژوهشگران که در این زمینه می‌توانیم قدمی برداریم، برای آشنایی نوجوان با تاریخ و ادبیات شاهکار خودمان کاری نکرده‌ایم.

نکویی نیز در این ‌زمینه گفت: ما مساله‌ای به‌نام کلیشه کاراکتر ایرانی داریم. پیش‌تر از مرحوم نورالدین زرین‌کلک خواسته شده بود که انیمیشن ایرانی بسازد و او از نقاشی قهوه‌خانه‌ای استفاده کرد اما باید به این نکته توجه کرد که ایران کشور پهناوری است و نقاشی، کاشی‌کاری، معماری و هنر ایران مدام در طول تاریخ تغییر کرده است. ایران کشوری با گستردگی تاریخی و جغرافیایی است درنتیجه نمی‌توان یک مدل واحد به‌عنوان انیمیشن ایرانی ارائه کرد. به‌طور مثال ما چندین روستا و لباس و جغرافیا و… داریم. همچنین نمی‌توان‌ یک موسیقی خاص را به عنوان موسیقی ایرانی معرفی کرد زیرا موسیقی کردی، ترکی و…‌ هم ایرانی هستند.

در ادامه بابک هم با اشاره به لزوم ‌حمایت ارگان‌ها از اکران آثار اظهار کرد: سال گذشته فیلم کودک و نوجوانی ساخته شد که موضوعش فرونشست اصفهان بود. سالی که ما در اصفهان کار ‌می‌کردیم به چشم ‌خودم خشکی زاینده‌رود و بحران‌های آن منطقه را دیدم. خیلی از ارگان‌ها کمک کردند که فیلم ساخته شود اما پس از تولید از فیلم حمایت نمی‌کنند که فیلم به خوبی در سینما ‌اکران و دیده شود، درنتیجه فیلم زمین می‌خورد. وقتی با دوستان فیلمساز صحبت می‌کنیم آرزوهایمان را به هم می‌گوییم اما درنهایت به این نتیجه می‌رسیم‌ که طرحی را برای خارج از کشور بفرستیم زیرا در آنجا کار دیده می‌شود. به‌طور مثال‌ من فیلم‌های کوتاهی بازی کرده‌ام که در خارج از کشور اتفاقا درآمد زیادی هم داشته‌اند.

مشهدی‌عباس در ادامه گفت: متأسفانه کسی سینمای کودک را گردن ‌نمی‌گیرد و اصلا تولیداتی برای چندین ‌میلیون مخاطب نوجوان نداریم. سوال اینجاست که ما امروز باید چه کنیم تا یک سینمای حرفه‌ای برای کودک و نوجوان داشته باشیم؟ هرچیزی که امروز گفتیم به باورپذیری می‌رسید.‌ متأسفانه برخی همکاران ما کارهایی می‌سازند که داستانس را مخاطب باور نمی‌کند و قهرمانش را نمی‌پذیرد. ‌

در سینمای تجاری آمریکا هم همه ‌فیلم‌ها ماندگار نمی‌شوند و همه آثار شاهکار نیستند

حاجیان گفت: مگر هری پاتر در چندین قسمت باورپذیری ایجاد کرد؟ باورپذیری بخشی از ماجرا است. همچنین سریال «ونزدی» باورپذیر نیست اما جذاب است. نکته مهم اینجاست که وقتی یک‌ فیلم از فیلتر تخیل عبور کند ما وارد آن جهان تخیلی می‌شویم. مهم نیست که به چه زبانی ‌صحبت کنیم بلکه‌ مهم این است که چه بگوییم. خانم جی‌کی رولینگ نویسنده «هری پاتر» در داستان‌هایش حرف‌هایی می‌زند که جهانی و انسانی است و تاریخ مصرف ندارد به همین دلیل ماندگار شده است. درنتیجه ما هم باید حرف‌هایی بزنیم که در جان بچه‌ها رسوخ کند. از طرفی باید مخاطب خود را بشناسیم ‌و گروه‌های روانشناس و جامعه‌شناس باید نیاز گروه‌های کودک و نوجوان و نسل جدید را بررسی کنند.

نکویی در بخش دیگر تصریح کرد: در سینمای تجاری آمریکا هم همه ‌فیلم‌ها ماندگار نمی‌شوند و همه آثار شاهکار نیستند. به‌طور مثال مرحوم علی حاتمی در فیلم «‌کمال‌الملک» گفتند که هنر مزرعه بلال نیست که هرسال محصول بدهد. در ایران ساخت انیمیشن سخت است زیرا گران‌قیمت است و نیاز به زمان زیادی دارد. انیمیشن در ایران به‌صورت گلخانه‌ای تولید می‌شود درحالی که در دنیا با تولید انیمیشن به درآمد می‌رسند ولی ما در ایران در زمان ساخت انیمیشن به درآمد ‌می‌رسیم. وقتی به من پول می‌دهند که فیلم بسازم، درنتیجه باید سریع‌تر فیلمم را بسازم‌ تا به درآمد برسم. به‌عنوان مثال میکی موس یک کاراکتر صدساله و ماندگار است و آدم این‌گونه می‌تواند به سود برسد. ایران سرشار از استعدادهای ناب است.

مشهدی‌عباس نیز در ادامه عنوان کرد: اگر ما امروز سینما، انیمیشن و فیلم‌ کودک داریم بیشتر دغدغه شخصی هنرمندان بوده است. آدم‌ها در یک سنی انگیزه‌ دارند مانند فوتبالیست‌ها که دوران طلایی دارند، هنرمندان نیز یک دوران طلایی دارند.‌ متاسفانه کسانی که انگیزه دارند برای کودک و نوجوان فعالیت کنند، تجربه و تخصص این‌ کار را هم دارند در خانه بیکار هستند اما کسانی که هزاران کار درحال تولید دارند، سراغ فیلم کودک می‌آیند و بودجه هم دریافت می‌کنند‌، اگر ‌همین روند ادامه داشته باشد شاید ما در آینده انیمیشن و سینمای کودک نداشته باشیم.

مشهدی‌عباس تصریح کرد: باید دغدغه امروز بچه‌ها را بشناسیم‌ اما وقتی فیلمنامه‌ای به یک شورا ارائه می‌کنیم و ۲ سال بعد به نتیجه می‌رسد چنین چیزی ممکن نیست.

بابک گفت: امیدوارم شرایط کار برای آدم‌های دغدغه‌مند و صادق ایجاد شود چون مسلما اتفاقات خوبی رقم‌ می‌خورد.‌ به یکی از دوستانم در خارج از کشور می‌گفتم که در تهران حدود ۱۱۰ یا ۱۲۰ تئاتر اجرا می‌شود و او باورش نمی‌شد! قطعا باید بستر برای فعالیت ایجاد شود اما امکاناتی نیاز است که این فعالیت‌ها به بار بنشینند. آقای مشهدی‌عباس حدود ۴ سال پیش یک نمایشنامه کودک و نوجوان برای من خواند که بسیار خوب بود. آن نمایشنامه اکنون به ۱۲ میلیارد بودجه نیاز دارد که اجرا شود.

سپس مشهدی‌عباس درباره بازنمایی تصویر کودک در سینما گفت: برخی فیلم‌های کودک ‌ما در جشنواره‌‌هایی پذیرفته می‌شوند که اصلا کسی آنها را نمی‌شناسد. وقتی در ایران از تولید و پخش یک فیلم حمایت نشود فیلمسازان برای جشنواره‌‌های خارجی فیلم‌ می‌سازند.

حاجیان نیز گفت: ما وقتی تصویر واقعی خودمان را گم کرده‌ایم چطور می‌توانیم تصویر واقعی به دیگران نمایش دهیم.

وی افزود: فیلم «خانه دوست کجاست» درباره کودک است نه برای کودک. ما چندین فیلم درباره کودک داریم که هضمش برای این رده سنی سخت است.

مشهدی‌عباس در پایان این نشست عنوان کرد: وقتی من برای یک جشنواره خارجی یا ارگان خاصی کار کنم اهداف آنجا را مدنظر قرار می‌دهم درنتیجه من با اهداف سفارش‌دهنده کار می‌‌کنم و نمی‌توانم تصویر واحدی از سینمای کودک ارائه کنم. سینمای کودک بودجه مشخصی در طول سال ندارد و با دلسوزی برخی مدیران شرایطش بهتر شده است.

نوشته چالش ارائه تصویر واحد از سینمای کودک/ از بچه‌های نسل جدید عقب مانده‌ایم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این نشست آزیتا حاجیان بازیگر سینما و تلویزیون، امیر مشهدی‌عباس کارگردان تئاتر و دبیر چند دوره از جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان، رضا بابک بازیگر سینما و تئاتر و بابک نکویی کارگردان انیمیشن و طراح پوستر سی‌وهفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان حضور دارند.

این نشست به همت جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان و با همکاری بنیاد سینمایی فارابی، مرکز آموزش‌های هنری و سینمایی دارالفنون و اندیشکده امید برگزار می‌شود.

اولین جلسه از سلسله نشست‌های «قرارِ هفت»  با موضوع «مروری بر کارنامه ده سال اخیر جشنواره فیلم کودک و نوجوان» برگزار شده بود.

علاقه‌مندان می‌توانند برای حضور در این نشست به خیابان ۳۰ تیر، موزه آبگینه، بنیاد سینمایی فارابی مراجعه کنند.

سی‌وهفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان در ۳ بخش ملی (فیلم‌های بلند، کوتاه و پویانمایی)، بخش بین‌الملل و بخش ویژه از ۱۲ تا ۱۶ مهر سال جاری با دبیری حامد جعفری در شهر اصفهان برگزار می‌شود.

نوشته نشست «بازنمایی تصویر کودک و نوجوان در سینمای ایران» برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

رئیس دانشکده سینما و تئاتر: راه‌اندازی ارشد انیمیشن راهی برای ارتقا این رشته بود

علیرضا گلپایگانی، رئیس دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر و مدیر عامل استودیو انیمیشن «حرکت کلیدی» ماجرای شکل‌گیری کارشناسی ارشد انیمیشن در ایران را اینطور تعریف می‌کند؛ «هر رشته‌ای که بخواهد وارد دانشگاه شود، ابتدا مقطع بالاتر آن راه‌اندازی می‌شود. چون باید نیروی آموزشی تربیت شود که بتواند دوره کارشناسی را تدریس کند. کسی که دارای مدرک کارشناسی ارشد است، می‌تواند استاد دوره کارشناسی بشود.» به این شکل بود که یکی، دوسال پیش از انقلاب اسلامی با همت نورالدین زرین کلک از بزرگان انیمیشن ایران، رشته کارشناسی ارشد در دانشگاه فارابی راه‌اندازی می‌شود. طبق گفته گلپایگانی، طرح درس الهام‌گرفته از بهترین دانشگاه‌های آمریکایی است؛ «در آن دوران هم هدف از راه‌اندازی دوره کارشناسی ارشد تربیت نیروی کار نبود، بلکه بحث ارتقا انیمیشن در ایران بود.» با انقلاب فرهنگی و تعطیل شدن دانشگاه‌ها، برگزاری کارشناسی ارشد انیمیشن هم متوقف می‌شود. اواخر سال ۱۳۶۹، دانشگاه‌ها دوباره باز می‌شوند و علیرضا گلپایگانی جزو اولین افرادی است که در این مقطع تحصیل می‌کند. بابک نکویی، استاد دانشگاه تهران و مدیر عامل استودیو انیمیشن «گنبد کبود» هم بیان می‌کند که راه‌اندازی کارشناسی ارشد انیمیشن برای نشان دادن اهمیت این رشته بود؛ «در آن مقطع زمانی دانشگاه رفتن بسیار سخت بود. چون فقط دانشگاه دولتی وجود داشت و ظرفیت این دانشگاه‌ها هم بسیار نسبت به جمعیت جوان آن دوره محدود بود. بنابراین راه‌یابی به ارشد یک رویای دست نیافتنی بود.» او با اشاره به ضرورت وجود داشتن هیات علمی برای تاسیس هر رشته در دانشگاه می‌گوید: «هیات علمی هر رشته دانشگاهی باید از اعضای تشکیل شود که دارای مدرک دکتری هستند. از طرف دیگر دانشگاه‌ها بیشتر از راه اندازی دوره کارشناسی به راه‌اندازی دوره‌های تحصیلات تکمیلی علاقه دارند. بنابراین انیمیشن در فضای آکادمیک ایران از مقطع ارشد آغاز شد.»

بابک نکویی: کاردانی انیمیشن فقط برای ارتقا کارمندان دولت شکل گرفت

نکویی درباره شکل‌گیری مقطع کاردانی انیمیشن در دانشگاه‌ اینطور توضیح می‌دهد: «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت کار در مقطعی تصمیم گرفتند دوره‌های پودمانی برای آن دسته از کارمندان دولت طراحی کنند که مدرک دیپلم داشتند و می‌خواستند با گرفتن مدرک فوق دیپلم از نظر حقوقی ارتقا پیدا کنند.» طبق گفته او این دوره‌ها بسیار فشرده بودند و به صنایع مختلف اجازه می‌دادند که تخصص‌های مورد نیاز خودشان را تبدیل به رشته تحصیلی کنند. اتفاقا از این دوره‌ها هم استقبال می‌شود، چون ورود به این دوره‌ها نیاز به شرکت در کنکور نداشته و فقط با شرط معدل افراد پذیرفته می‌شدند؛ «اما بعد از مدتی وزارت علوم وارد این بحث شد که اصلا این دو وزارتخانه حق نداشتند چنین دوره‌های آموزشی را برگزار کنند. به همین دلیل این دوره‌های پودمانی با بازنویسی تبدیل به دوره‌های ترمیک شد و به کاردانی ناپیوسته تبدیل شد. البته بعدش هم یک دوره طراحی کردن تا کسانی که این دوره‌ها را می‌گذراندند بتوانند لیسانس بگیرند.» علیرضا گلپایگانی هم درباره تاریخچه شکل‌گیری کارشناسی انیمیشن در دانشگاه صدا و سیما می‌گوید: «صدا و سیما بعد از راه‌اندازی دانشکده‌ای تاسیس کرد تا نیروی انسانی مورد نیاز خودش را تربیت کند. انیمیشن هم یکی از نیازهای صدا و سیما بود و براساس چارت این سازمان در هر مرکز صدا و سیما باید یک نیروی انیماتور حضور می‌داشت.» براین اساس بود که کارشناسی انیمیشن در دانشکده صدا و سیما راه‌اندازی شد اما مشکلی وجود داشت؛ «در مراکز صدا و سیما در شهرستان‌ها اصلا امکاناتی برای انیمیشن نبود و انیمیشن تولید نمی‌شد، در نتیجه فارغ‌التحصیلان انیمیشن که به این مراکز فرستاده می‌شدند تبدیل به گرافیست مجموعه می‌شدند. آن‌ها کمترین حقوق را دریافت می‌کردند به همین دلیل گرایش به خواندن این رشته از بین رفت.» این‌طور شد که مقطع کارشناسی انیمیشن از این دانشکده حذف شد و نام دیگری گرفت. گلپایگانی می‌گوید: «رشته‌ای با عنوان هنرهای دیجیتال شکل گرفت که دو گرایش گرافیست دیجیتال و انیمیشن دیجیتال داشت که بازهم از فارغ‌التحصیلان این رشته، فیلمسازان مستقلی بیرون نیامدند. انگار طراحی این دوره تحصیلی بیشتر پروش‌دهنده کارمند یا اپراتور بود تا فیلمساز.»

روانبخش صادقی: دانشجویان مقطع ارشد هم سطح نیستند

با این تاریخچه آموزشی و با توجه به اینکه در حال حاضر در هنرستان رشته انیمیشن وجود دارد و مقطع کارشناسی ارشد هم فیلمسازان مستقل بسیار خوبی در طی این سال‌ها تربیت کرده است، بزرگ‌ترین سوال این است که ما چه نیازی به مقطع کارشناسی داریم و چرا در وزارت علوم تصویب این مقطع به تعویق افتاده است؟!

روانبخش صادقی، استاد دانشگاه سوره و پارسه و از کارگردانان انیمیشن ایران که از فارغ‌التصیلان کارشناسی انیمیشن دانشکده صدا و سیماست، در این باره می‌گوید: «نبود این مقطع به دانشجویان فارغ‌التحصیل رشته انیمیشن صدا و سیما آسیب زده است. چون آن‌ها چهارسال انیمیشن خوانده‌اند و وقتی وارد مقطع ارشد می‌شوند، توقع دارند با آموزش متفاوت‌تری رو‌‌به‌رو شوند اما می‌بینند که دوباره همه‌چیز از ابتدا آموزش داده می‌شود.» صادقی به دانشجویانی اشاره می‌کند که حتی مجموعه انیمیشن‌های آنان از تلویزیون پخش شده است و مجبور هستند کنار کسانی دوره کارشناسی ارشد را بگذرانند که از رشته‌های دیگر به این مقطع آمده‌اند و با انیمیشن بیگانه هستند؛ «چند دانشجو را من از انصراف دادن منصرف کردم. برای اینکه آن‌ها احساس نمی‌کنند با مطالب جدیدی رو‌به‌ور هستند. من هم به عنوان استاد نمی‌دانم چه مباحثی را باید تدریس کنم. دانشجویان در یک سطح نیستند و این مساله ایجاد می‌کند.» او معتقد است اگر مقطع کارشناسی انیمیشن راه بیفتد، مقطع ارشد تخصصی‌تر می‌شود و دانشجویان مجبور نیستند که با تکرار دروس مواجه شوند.

نکویی: علاقه‌مندان انیمیشن سردرگم بودند؛ مهاجرت تنها راهشان بود!

نکویی هم بیان می‌کند نبود مقطع کارشناسی خلاء بزرگی بین دوران هنرستان و دانشگاه ایجاد کرده است؛ «دانش‌آموزان معمولا بعد از هنرستان می‌خواهند به تحصیلات ادامه دهد. این رفتار اجتماعی است که در جامعه ما اتفاق می‌افتد و خانواده‌ها هم از فرزندانشان حمایت می‌کنند. اما آن‌ها دچار سردرگمی می‌شوند چون رشته هنرستانشان که همان علاقه‌مندی‌شان بوده است در دانشگاه وجود ندارد.» در اکثر مواقع آن‌ها پیشنهاد می‌کنند که علاقه‌مندان گرافیک و هنر بخوانند تا بتوانند در مقطع ارشد وارد رشته انیمیشن شوند، اما اجبار به انتخاب رشته دیگر باعث می‌شوند زمان طلایی آموزش این هنرمندان تلف شود. نکویی تاکید می‌کند: «خود من وقتی بهم گفتند باید گرافیک بخوانی واقعا ناراحت بودم و فکر می‌کردم چرا باید چهارسال از زندگی‌ام را وقف چیزی بکنم که نمی‌خواهم. دوره کارشناسی ارشد اصلا زمان خاک خوری نیست. دورانی است که شما می‌خواهید پژوهش کنید نه اینکه مهارت یاد بگیرید.» شاید به همین دلیل است که بارها گردانندگان استودیوهای انیمیشن بیان کرده‌اند که فارغ‌التحصیلان کارشناسی ارشد علاقه‌ای به کار در استودیوها به عنوان نیروی کار ندارند و می‌خواهند اثر خودشان را بسازند. در واقع وجود مقطع ارشد کمکی به افزایش نیروی کار نمی‌کند. نکویی که از جمله اساتید انیمیشنی است که سال‌هاست پیگیر راه‌افتادن مقطع کارشناسی انیمیشن است می‌گوید: «تصویب این مقطع به جاهای خوبی رسیده است. راه‌اندازی این دوره کمک می‌کند کسانی که به خاطر تحصیل در این مقطع به دیگر کشورها مهاجرت می‌کردند، بتوانند در کشور خودشان آموزش ببیند. البته اسکار سال گذشته که شیرین سوهانی و حسین ملایمی گرفتند هم بی‌تاثیر نبود. حالا دانشگاه‌ها بیشتر پذیرای انیمیشن هستند.» طبق گفته او علاقه‌مندان رشته انیمیشن در هر صورت باید مهاجرت می‌کردند یا به خارج از کشور یا به رشته‌ای که دوستش نداشتند و انتخابشان نبود.

گلپایگانی: دانشگاه محل تربیت نیروی کار نیست

دلیل به تعویق افتادن تصویب مقطع کارشناسی انیمیشن مخالفت است یا نبود اراده؟! نکویی در پاسخ به این سوال می‌گوید: «صادقانه بسیاری از تصمیم‌گیرندگان اهمیتی به نبود این مقطع نمی‌دادند. اراده‌ای وجود نداشت. راه‌اندازی این مقطع به پیگیری زیادی نیاز داشته است. اما برخی هم بودند که مخالف راه‌اندازی این دوره بودند چون گمان می‌کنند راه‌اندازی کارشناسی به ارشد آسیب می‌زند و تمرکز دانشگاه‌ها روی برگزاری مقطع کارشناسی می‌رود.» صادقی دلیل دیگری برای مخالفت با راه‌اندازی کارشناسی عنوان می‌کند: «نگاه مخالفان تخصصی نیست. آن‌ها فقط می‌خواهند دست زیاد نشود یا مناسبات شخصی دارند. اتفاقا راه‌اندازی کارشناسی منجر به بهتر شدن کیفیت دوره ارشد می‌شود. کسی که حتی مبانی تجسمی را نمی‌داند، چطور می‌تواند سر کلاس کارشناسی ارشد انیمیشن بنشیند؟!» از نظر او نبود کارشناسی به دانشجویان دوره ارشد آسیب زده است؛ «این دوره‌ها مثل زنجیره بهم وصل هستند. وقتی زنجیره مختلف است، شما نمی‌توانید به بازدهی لازم برسید.» اما علیرضا گلپایگیانی نظر متفاوتی دارد. او معقتد است دوره کارشناسی، دوره پرورش نیروی کار فنی نیست؛ «ورود نیروی کار رشته‌های هنری به بازار کار الزامی به داشتن مدرک تحصیلی ندارد. بسیاری از استودیوها از این هنرمندان مدرک تحصیلی نمی‌خواهند، بیشتر از مدرک مهارت آن‌ها و تجربه‌هایشان است که مورد ارزیابی برای استخدام قرار می‌گیرد.» اما به نظر می‌رسد بازار کار انیمیشن دچار کمبود نیروی ماهر است و این نکته‌ایست که گلپایگانی روی آن تاکید می‌کند: «آن‌ها انتظار دارند که دانشگاه نیروی کار تربیت کند. در کشور روسیه که سابقه هفتاد ساله تدریس انیمیشن دارند، این روش وجود داشته که آن‌ها حتی دوره‌های ۷ ساله طراحی کرده‌اند که خروجی نهایی آن، نیروهای کار یا اپراتوری است که در استودیو تولیدکننده انیمیشن به کار گرفته شود. جالب است بدانید که اصلا به این افراد کارگردانی تدریس نمی‌شود و این دانشگاه بزرگ‌ترین تامین‌کننده نیروی کار استودیوهای اروپایی بود.» او سوالی مطرح می‌کند، وظیفه دانشگاه چیست، تربیت نیروی متخصص کار یا هنرمند؟! و پاسخ می‌دهد که؛ «در کشورهای آمریکا و ژاپن که بزرگ‌ترین تولیدکنندگان انیمیشن هستند، نیروی کار را کالج‌ها تامین می‌کنند و دانشگاه در واقع محلی است برای پژوهش و مسائل تئوری و نظری. جایی که هنر انیمیشن ارتقا پیدا می‌کند.» گلپایگانی می‌گوید که موافق یا مخالف راه‌اندازی دوره کارشناسی نیست، او فکر می‌کند بهترین اتفاق این است که به صورت ارگانیک با بالا رفتن تقاضای دانش‌آموزان این مقطع ایجاد شود؛ «من ۲۷ سال است که انیمیشن تدریس می‌کنم و می‌دانم که به این دلیل برخی مخالفت می‌کنند که در این سال‌ها ما دانشجویان بسیار موفقی داشته‌ایم که از رشته‌های دیگر به انیمیشن آمده‌اند. ‌آنها به خاطر رشته تحصیلی قبلی که داشتند افراد منظم‌تری هستند و برعکس دانشجویانی که از رشته‌های هنری وارد ارشد انیمیشن می‌شوند بیشتر بی‌ادعا هستند و برای یادگیری تلاش می‌کنند. در این سال‌ها شاهد بوده‌ایم که فیلمسازان مستقلی که از دل کارشناسی ارشد بیرون آمده‌اند، بهترین جوایز دنیا را کسب کرده‌اند. و مخالفان نمی‌خواهند این فرصت و فضا از دست برود و هویت ارشد تبدیل شود به پژوهش صرف. چون در حال حاضر فارغ‌التحصیلان کارشناسی ارشد انیمیشن علاوه بر نوشتن پایان‌نامه، انیمیشن هم می‌سازند.»

جالب است بدانید که در بریتانیا و برخی کشورهای اروپایی نیز بسیاری از نقش‌های ورودی در استودیوها بر پورتفولیو و مهارت‌های فنی تاکید دارند و الزامی برای مدرک کارشناسی ارائه نمی‌دهند؛ شبکه ScreenSkills انگلستان موارد متعددی از موقعیت‌های «Junior Animator» بدون نیاز به مدرک دانشگاهی ذکر کرده است.  با این حال، برای ادامه تحصیل (اروپا و آمریکا) یا اخذ ویزاهای کاری/تحصیلی بین‌المللی، مدرک کارشناسی اغلب حداقل شرط محسوب می‌شود. در ژاپن هم دانش‌آموختگان Senmon Gakkō (کالج‌های حرفه‌ای) چنانچه توسط استودیوهای انیمیشن استخدام شوند، می‌توانند ویزا دریافت کنند و مستقیماً وارد بازار کار شوند؛ نیازی به مدرک چهار ساله دانشگاهی نیست. اما در ایران به دلیل نبود کالج‌ها یا مراکز آموزشی انیمیشن تنها محل تربیت نیروی انسانی دانشگاه است که نقص این زنجیره تحصیلی در طی این سال‌ها مشکلات بسیاری برای صنعت انیمیشن به وجود آورده است. اگرچه هنرستان‌ها و دوره‌های ارشد نقش مهمی در تربیت انیماتور دارند، بدون پایه کارشناسی، فرایند آموزش ناقص می‌ماند و تأثیر منفی بر رشد صنعت و فرصت‌های شغلی می‌گذارد؛ انتقاد و مطالبه برای ایجاد این دوره، گامی ضروری در توسعه اکوسیستم انیمیشن ایران است.

منبع: روزنامه هفت صبح

نوشته چرا ایران هنوز کارشناسی انیمیشن ندارد؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.