متن یادداشت وی به شرح زیر است:

احساس توأمان خشم، نگرانی، استیصال، دلهره و بالاتر از همه غرور، مهمان دائمى فکر و ذهنم بود در چهل شبانه‌روز گذشته. جدا از این سعى کردم با دوستان غیرهمفکرم بحث نکنم، بگذریم از چند فامیل نزدیک که دیگه شاید گذرمان هم به یکدیگر نیفتد. طبیعى است سال‌ها در این سرزمین زیست نکردند و نمى‌دانند خیلى مسائل را.

همه ما مى‌دانیم که میزان غم و بلای تحمیل شده بر این مردم و این مرز و بوم، براى از پا درآوردن و تکه تکه شدن هر ملتى هزاران بار کافى است. اما ایران، این نام همیشه جاویدان، باز هم از خاکستر خود برخواهد خاست و خون تک تک فرزندان دلیرش در پای سرو میهن، بالاخره آسمان آن را آبى خواهد کرد.

نوشته ایران باز هم از خاکستر خود برمی‌خیزد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سریالی که به پشتوانه قصه دراماتیک و معمایی‌اش در کنار حضور ستاره‌های سینمای ایران و ترکیه، قرار است نسخه دوبله‌شده‌ عربی و ترکی آن همزمان با ایران در کشورهای دیگر نیز پخش شود.

بلچیم بیلگین، گیزم کاراجا، لونت اوزدلیک و جمال هونان از بازیگران شناخته شده و محبوب سینمای ترکیه‌ در این پروژه حضور دارند و در کنار پرویز پرستویی، هدیه تهرانی، بهرام رادان، محسن کیایی، سحر دولتشاهی، پانته‌آ پناهی‌ها و سوگل خلیق ایفای نقش کرده‌اند.

«هزار و یک شب» نام خود را وامدار یکی از مهمترین آثار تاریخ ادبیات جهان است و با داستانی معاصر تلاش کرده روایت‌گر توامان رنج و قدرت زنان و دختران ایرانی باشد.

با توجه به پیشینه سریال‌سازی کارگردان، آنچه سریال مصطفی کیایی را نسبت به سایر تولیدات شبکه خانگی متمایز کرده، بلندپروازی جسورانه این کارگردان برای حرکت به سمت فضاهای تازه در قصه‌گویی تصویری و تصویرسازی متفاوت میان واقعیت و مجاز است؛ قصه سریال او حول محور زنان می‌گردد و قهرمان اصلی آن هم یک زن است.

نوشته بازیگران ترکیه‌ای «هزار و یک شب» چه کسانی هستند؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این نشست بهرام رادان گفت: قبل از اینکه بخواهیم درباره «گیلانه» صحبت کنیم باید بگویم جای رخشان بنی اعتماد، فاطمه معتمدآریا، باران کوثری و ژاله صامتی در اینجا خالی است. آنچه باعث شد «گیلانه» اثر ماندگاری شود روایت یک قصه و همراه کردن مخاطب با رنج کاراکترها بود.

وی با بیان اینکه اپیزود ۳۰ دقیقه «ننه گیلانه» بسیار موفق بود، خاطرنشان کرد: یادم می‌آید در آن زمان گفتند حیف است این سوژه به عنوان یک فیلم‌ سینمایی بلند ساخته نشود. در فیلم «ننه گیلانه» مخاطب کاملا با پسری که از جنگ برگشته و آثار جنگ در زندگی او کاملا مشهود است، همراه می‌شود؛ جنگ‌ تمام شده است اما برای ننه گیلانه و آن پسر هنوز ادامه دارد. فیلم «گیلانه» در زمان حمله آمریکا به عراق ساخته شد و در آن زمان تلویزیون با تصاویر جنگ پر شده بود و این اتفاق باعث شد مردم بیشتر با این فیلم ارتباط برقرار کنند.

‌رادان با بیان اینکه «گیلانه» یک اثر تراژدی است نه یک‌‌ فیلم‌ حماسی، گفت: فیلم در جشنواره تورنتو پخش شد و در این جشنواره فیلم را با افراد غیرایرانی هم تماشا کردیم و آن‌ها نیز با فضای ضدجنگ فیلم بسیار همراه شدند.

وی با بیان اینکه چیزی که انسان را با بقیه مخلوقات خداوند متفاوت می‌کند، اصل قصه‌گویی است، گفت: ما می‌توانیم روایتگر باشیم و روایت در قالب سینما یکی از ویژگی‌های مهم‌ ما انسان‌ها است. فیلم‌‌ «گیلانه» فارغ از تمام المان‌هایی که ممکن است باعث پرمخاطب شدن یک فیلم شود، به دلیل روایتگر بودن و قصه‌گویی نزد اکثر مردم محبوب شد و اکثر مردم این فیلم را تماشا کرده اند.

رادان درباره انتقاداتی نسبت به عدم هماهنگی بخش اول و دوم فیلم توضیح داد: اینکه یک فیلم کوتاه ۳۰ دقیقه‌ای در یک سالی ساخته شود و سال بعد یک‌ اپیزود دیگر به آن اضافه شود مسلما‌ با اینکه از ابتدا یک‌ فیلم منسجم ساخته شود، متفاوت است. به نظرم ‌اگر «گیلانه» یکی از فیلم‌های آن سه‌گانه بود کمتر دیده می‌شد. ای کاش «گیلانه» از ابتدا به عنوان یک‌ فیلم بلند ساخته می‌‌شد اما قطعا‌ آن زمان توقع نداشتند این فیلم اینگونه مورد توجه واقع شود.

رادان درباره بازی در این‌ فیلم بیان کرد: این‌ نقش نسبت به سن و سال من در سال ۸۲ حدود ۱۰ سال بزرگتر بود به همین دلیل ما‌ مدت‌ها تست گریم داشتیم. روز آخری که قرار بود به سمت شمال حرکت کنیم تست گریم آخر را انجام دادیم و خیال خانم بنی‌اعتماد راحت شد. دوستی به نام آقای دبیری خیلی به من کمک کردند زیرا با افراد زیادی که شرایط اسماعیل را داشتند در ارتباط بودند و الگوهایی را به من‌ یاد دادند. من‌ مدت‌ها به آسایشگاه اعصاب و روان و بیمارستان ساسان می‌رفتم و چندبار به خانه کسانی رفتیم که در جنگ شیمیایی شده بودند و مجموعه این تجربیات باعث شد که برای ایفای نقش به الگوریتمی برسم.

وی با بیان اینکه اسماعیل قرار بود آینه‌ای باشد برای رنجی که مادرش می‌کشد، خاطرنشان کرد: من پدرم را چندسال پیش از دست دادم و روزهایی که پدرم از نظر جسمانی ناتوان شده بود در چشمش غمی را می‌دیدم زیرا فکر می‌کرد اطرافیانش را به زحمت انداخته است. اسماعیل مانند یک شمع روز به روز مقابل مادرش آب می‌شد اما مادرش همچنان از او مراقبت می‌کرد با این حال که می‌دانست پسرش هرگز مانند قبل سلامتی‌اش را به دست نمی‌آورد.

وی درباره دیدار با عباس آقا جانبازی که شخصیت اسماعیل از او الهام گرفته شده است، گفت: عباس آقا همان جانبازی بودند که من چند دفعه به منزلشان رفتم. به یاد دارم جانبازی در آسایشگاه اعصاب و روان صدر دیدم و او می‌گفت وقتی اینجا هستم دلتنگ مادرم هستم و وقتی پیش مادرم می‌روم‌ به او آسیب می‌زنم و از این بابت ناراحت می‌شوم. جانبازان ما شرایط ویژ‌ه داشتند و به همین دلیل نه می‌توانستند در خانه خودشان و نه در آسایشگاه بمانند.

رادان درباره ماندگارترین صحنه «گیلانه» خاطرنشان کرد: صحنه‌ای که گیلانه برای پسرش می‌رقصد بسیار ماندگار است. پذیرش رابطه این مادر و پسر در آن زمان برای برخی‌ها مشکل بود‌ اما‌ امروزه ما به این حرف‌ها می‌خندیم. در آن سال‌ها برای صحنه‌ای که گیلانه زیر بغل پسرش را می‌‌گیرد مشکلات زیادی پیش آمد‌ زیرا می‌گفتند که تماسی بین زن و مرد ایجاد شده است.

رادان همچنین گفت: بازی خانم معتمدآریا خیلی به من‌ کمک می‌کرد و حتی پیش از آغاز فیلمبرداری در دفتر کار خانم بنی اعتماد باهم تمرین می‌کردیم.

این بازیگر با اشاره با اینکه کاربرد لهجه گیلکی در فیلم‌ ‌بسیار خوب بوده است، بیان داشت: به دلیل اسم‌ فیلم و تسلط خانم‌ معتمدآریا روی لهجه گیلکی اتفاقات خوبی رقم خورد.‌  البته ما‌ چندنفر را به عنوان مشاور لهجه در پروژه داشتیم و این اتفاق هم‌ روی خروجی کار تاثیر زیادی داشت.

بهرام رادان برای بازنمایی نقش چالش‌های زیادی داشت

آنتونیا شرکا منتقد سینما نیز در ادامه این نشست گفت: قسمت اول فیلم در سال ۶۷ اتفاق می‌افتد و قسمت دوم ۱۵ سال بعد و به شکل ساختاری ممکن است تفاوت‌هایی باهم داشته باشند. این دو بخش به لحاظ استراتژیک نیز دو تفاوت عمده دارند. در قسمت اول یک زن و دختر باردارش سفری را در پیش می‌گیرند و در قسمت دوم به تناسب وضعیت ساکنی که اسماعیل با بازی بهرام رادان دارد ما در وضعیت ایستایی قرار داریم. لوکیشن فقط خانه گیلانه است و ما از خلال رفتار آدم‌های دیگر‌ متوجه قصه و نگرش‌های مختلف آن‌ها می‌شویم. هرکدام از این دو اپیزود در جای خود معنا پیدا می‌کنند و مهم‌ هستند.

وی ادامه داد: سینمای جنگ در ایران دوره‌های مختلفی را پشت سر گذاشت. در دهه ۶۰ ما روایت قهرمانانه داشتیم و فیلم‌هایی مانند «کانی‌مانگا» ساخته شدند و ابراهیم حاتمی کیا نوعی ایدئولوژی را در سینمای جنگ مطرح کرد.در دهه ۷۰ فیلم‌ها به سمت رویکرد ضدجنگ حرکت کردند مانند فیلم‌های «عروسی‌خوبان»، «از کرخه تا راین» و… حقیقتا جنگ امر دوست داشتنی نیست و فیلمسازان نیز رنج و مرارت‌های حاصل از جنگ را نشان دادند.

شرکا خاطرنشان کرد: با شروع دهه ۸۰ موضوعات زنانه به دلیل گشایشات جامعه وارد سینما شد و همین مساله باعث شد موضوعات زنانه خودی نشان دهند. کسی مانند رخشان بنی اعتماد که دغدغه‌های زنانه دارد در سینمای دفاع مقدس فیلمی‌ می‌سازد که قهرمانش یک زن است.‌ این اتفاق در نوع خودش بسیار نو بود و این اولین بار بود که قهرمان اصلی فیلم جنگی یک زن بود.

وی ادامه داد: پس از گذشت ۱۰ سال از «گیلانه»، فیلم «شیار ۱۴۳» ساخته شد که نقش اول آن هم یک زن است و او در انتظار فرزند شهیدش است.

نقش «گیلانه» تعمیم پذیر است

این منتقد سینما با اشاره به بازی بهرام رادان گفت: همانقدر که فاطمه معتمدآریا توانایی خودش را در ایفای این نقش نشان داد، بهرام رادان نیز برای بازنمایی این شخصیت چالش‌های زیادی داشت. او نه تنها برای اینکه شرایط فیزیکی یک جانباز را نشان دهد بلکه باید مردی را نشان می‌داد که وضعیت روحی خوبی ندارد و رنج مادری را می‌بیند که حاضر نیست پسرش را به آسایشگاه جانبازان ببرد. این کاراکتر علاوه بر رنج فیزیکی، رنج احساسی زیادی هم تحمل می‌کرد و بهرام رادان باید همه این احساسات را در سکوت نشان می‌داد.

شرکا درباره دلیل ماندگار شدن «گیلانه» نیز گفت: این فیلم تجلیل از یک وضعیت انسانی پررنج فارغ از زمان و مکان خاصی است. فیلم‌های دیگر بنی اعتماد مانند «زیرپوست شهر» نیزهمین ویژگی را دارند. من معتقدم فیلم‌هایی ماندگار می‌شوند که وضعیت بغرنج انسانی و زندگی‌های تَرک خورده را روایت می‌کنند.

وی با اشاره به تعمیم پذیر بودن نقش گیلانه بیان کرد: یکی‌از دلایل ماندگار بودن فیلم‌ همین است. ما زنان زیادی داریم که قربانی جنگ ‌شدند یا در شرایط نابسامانی قرار گرفتند و فداکاری بیش از حدی از خود بروز دادند.

شرکا درباره ماندگار شدن شخصیت گیلانه نیز گفت: وقتی شخصیتی منتخب و برجسته می‌شود بیش از اینکه این توجه به دلیل ظواهر امر باشد به عناصر دیگری بستگی دارد. در دهه ۸۰ سینمای ایران ورق دیگری خورد و تغییرات بنیادینی نسبت به دهه ۶۰ اتفاق افتاد. اینکه شخصیتی مانند گیلانه برجسته می‌شود به این دلیل است که جایگاه مادر همواره در فرهنگ ما قداست بالایی دارد. ازطرفی این‌ مفهوم‌ مادرانه با ماجرای جنگ و دفاع مقدس گره خورده بود. نکته قابل توجه این است که رخشان بنی اعتماد قصد نداشته است صرفا یک تراژدی گریه‌دار از این شخصیت ارائه کند بلکه گیلانه ‌گاهی می‌رقصد، می‌خندد، نفرین‌ می‌کند و… . چندلایه بودن شخصیت گیلانه باعث می‌شود که مخاطب او را باور کند.

«گیلانه» سرشار از کهن الگوهاست

میثم زندی مدیرکل دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم هم که در بین حاضران در سالن حضور داشت دلیل کهنه نشدن «گیلانه» را سرشار بودن از کهن الگوها دانست و با اشاره به گفت و گویش با رخشان بنی اعتماد درباره نمایش این فیلم عنوان کرد: در این گفت و گو درباره برنامه «سینمای ایران برای وطن» و موضوعات دیگر صحبت کردیم. ما درباره وطن و قدردانی از همه کسانی که در حوزه فرهنگ و هنر فعالیت می‌کنند، صحبت کردیم. وقتی به بحث قدردانی و قدرنشناسی رسیدیم خانم بنی اعتماد یکی از دیالوگ های فیلم «گیلانه» را گفتند: «پسر من وقتی به جنگ می‌رفت این شکلی نبود، هنوز سبیل درنیاورده بود، یک لب بود و هزار خنده، قدش، اندازه سرو بود» پس از گفتن این دیالوگ بغض کردند و گریه کردند. ای کاش قدردان تمام کسانی باشیم که خودشان را مانند اسماعیل برای وطن قربانی می‌کنند.

در ابتدای این نشست حمیدرضا مدقق که اجرای برنامه را بر عهده داشت با بیان جزئیاتی درباره «گیلانه» و اپیزود ننه گیلانه گفت: نخستین بار در مجله فیلم سال ۱۳۶۲ به «گیلانه» اشاره می‌شود درحالی که هنوز اسم هم نداشته است و به عنوان روایت سوم از این فیلم یاد می‌شد. نمایش عمومی فیلم از سال ۸۴ شروع شد و موردتوجه منتقدان قرار گرفت.

وی با اشاره به کارنامه کاری بهرام رادان ادامه داد: یادم می آید با فیلم «خواستگاری» ساخته مهدی فخیم‌زاده مقوله عشق پس از انقلاب وارد سینمای ایران شد اما نکته جالب توجه اینکه دو شخصیت فیلم مسن بودند و حدود یک دهه بعد فیلم «شور عشق» به نمایش درآمد که ابراز علاقه میان دو جوان بود و برای اولین ‌بار پس از انقلاب این دو جوان باهم فرار می‌کنند. در همان سال‌ها برخی‌ها برای بازی در فیلم‌ «گیلانه» به بهرام رادان اعتراض می‌کردند زیرا معتقد بودند او یک ستاره سینما است و نباید در این نوع فیلم‌‌ها بازی کند.

این برنامه امروز(سه شنبه) با نمایش فیلم «سرزمین خورشید» ساخته احمدرضا درویش در ساعت ۱۶ ادامه پیدا می‌کند و در ساعت ۱۸ نشست فیلم با حضور کارگردان اثر و حبیب احمدزاده ؛ مستندساز و کارشناس سینما برگزار می شود.

گفتنی است این فیلم‌ها توسط فیلمخانه ملی ترمیم و مرمت شده است.

نوشته بهرام رادان: مخاطبان غیر ایرانی با فضای ضد جنگ «گیلانه» همراه شدند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نمایش فیلم ساعت ۱۶ دوشنبه ۶ مردادماه در سالن فردوس خواهد بود و در ساعت ۱۸ سومین نشست با حضور بهرام رادان و آنتونیا شرکا با اجرای حمیدرضا مدقق برگزار خواهد شد.

این برنامه که توسط سازمان سینمایی برگزار می‌شود در روزهای دیگر به ترتیب با فیلم‌های «سرزمین خورشید» ساخته احمدرضا درویش و «ناخداخورشید» ساخته ناصر تقوایی به همراه نشست‌های پرسش و پاسخ ادامه خواهد داشت و از روز شنبه ۱۱ مردادماه اکران همزمان این فیلم‌ها در سینماهای تهران و چندین شهر آغاز می‌شود.

گفتنی است این فیلم‌ها توسط فیلمخانه ملی اصلاح و مرمت شده است و دو روز اول به فیلم‌های «خانه دوست کجاست؟» ساخته عباس کیارستمی و «شیرسنگی» ساخته مسعود جعفری‌جوزانی اختصاص پیدا کرد.

نوشته نمایش «گیلانه» در روز سوم «سینمای ایران برای وطن» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این فیلم دومین ساخته بلند سینمایی سروش صحت پس از «جهان با من برقص» است که با نویسندگی مشترک سروش صحت و ایمان صفایی و تهیه‌کنندگی مصطفی احمدی تولید شده است.

در «صبحانه با زرافه‌ها» جمعی از بازیگران مطرح سینما از جمله بهرام رادان، هوتن شکیبا، بیژن بنفشه‌خواه، مجید یوسفی، هادی حجازی‌فر و پژمان جمشیدی ایفای نقش کرده‌اند.

این اثر نخستین بار در چهل و دومین جشنواره فیلم فجر رونمایی شد و مورد توجه منتقدان و نویسندگان قرار گرفت. همچنین در اکران عمومی خود نیز، این فیلم با فروش بیش از ۱۲۱ میلیارد تومان توانست در فهرست فیلم‌های پرفروش سال قرار بگیرد.

نوشته «صبحانه با زرافه‌ها» به اکران آنلاین رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در میز نقد سینمای ایران، امیر قادری و رضا صدیق به نقد و بررسی فیلم سینمایی «صبحانه با زرافه‌ها» تازه‌ترین ساخته سروش صحت که این روزها روی پرده سینماست، می‌پردازند.

بهرام رادان، پژمان جمشیدی، هوتن شکیبا، هادی حجازی‌فر، مجید یوسفی و بیژن بنفشه‌خواه در این فیلم به ایفای نقش می‌پردازند.

همچنین در میز سینمای جهان نیز، فرخ یکدانه و امیر مهران انیمیشن «ربات وحشی» (The Wild Robot) را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهند.

برنامه سینمایی «هفت» به تهیه‌کنندگی محمدحسین تنکابنی و با اجرای بهروز افخمی جمعه شب‌ها ساعت ۲۲ روی آنتن شبکه نمایش ‌می‌رود.

نوشته نقد و بررسی «صبحانه با زرافه‌ها» در برنامه «هفت» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بهرام رادان پیش از «صبحانه با زرافه‌ها» در فیلم‌های «ازدواج صورتی» به کارگردانی منوچهر مصیری، «بی پولی» ساخته حمید نعمت‌الله، «بارکد» به کارگردانی مصطفی کیایی و «آتش‌بس۲» به کارگردانی تهمینه میلانی، بازی در نقش‌های کمدی را تجربه کرده بود.

در «صبحانه با زرافه‌ها» اما جنس دیگری از کمدی را تجربه کرده است. او در این فیلم با هوتن شکیبا، پژمان جمشیدی، هادی حجازی‌فر و بیژن بنفشه‌خواه همراه شده و بازی جذابی در کنار آنها به نمایش می‌گذارد.

آخرین حضور رادان به عنوان بازیگر روی پرده سینماها به زمان اکران فیلم «ابلق» در سال ۱۴۰۱ برمی‌گردد. این فیلم در طول مدت زمان نمایش خود ۲۱ میلیارد در سینماها فروخت و جزو ده فیلم پرفروش آن سال بود.

باید دید در فیلم «صبحانه با زرافه‌ها» تا چه حد می‌تواند در جلب توجه مخاطبان موفق عمل کند و قرار گرفتن در این موقعیت متفاوت تا چه حد مورد توجه مخاطبان قرار می‌گیرد.

نوشته بازگشت بهرام رادان به پرده سینماها با «صبحانه با زرافه‌ها» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این فیلم دومین ساخته سینمایی سروش صحت بعد از «جهان با من برقص» است و بهرام رادان، پژمان جمشیدی، بیژن بنفشه‌خواه و هوتن شکیبا نقش‌های اصلی آن را ایفا می‌کنند.

داستان «صبحانه با زرافه‌ها» درباره چند دوست است که در شب عروسی یکی از آنها، اتفاقات غیرمنتظره‌ای رخ می‌دهد و همه چیز را دستخوش تغییر می‌کند.

نوشته پیش‌فروش «صبحانه با زرافه‌ها» آغاز شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مستند سینمایی «کاپیتان من» به تهیه‌کنندگی و روایت بهرام رادان، به سفری ماجراجویانه در جهان شگفت‌انگیز مغز می‌پردازد، سفری که می‌تواند هر انسانی را درگیر خود کند تا بداند چه چیزی در مغز او می‌گذرد و قرار است حافظه او پس از مرگ چه شود؟

«کاپیتان من» در یک روایت ۷۰ دقیقه‌ای مراحل شکل‌گیری، تکمیل، رشد و زوال مغز را از لحظه تولد تا لحظه مرگ انسان نشان می‌دهد. این مستند توانسته با کمک متخصصین حوزه مغز و اعصاب به بسیاری از سوالات ذهن انسان در مورد مغز و حافظه پاسخ دهد و در عین حال سوالات جدیدی را برای او ایجاد کند.

آنچه در ادامه می‌خوانید، مصاحبه سوره سینما با سیاوش صفاریان‌پور؛ کارگردان مستند سینمایی «کاپیتان من» است، مستندی که همچنان اکران آن در گروه سینمایی هنروتجربه ادامه دارد.

*برای هر مستندی به خصوص زمانی که با یک علم درگیر باشد، تحقیقات گسترده‌ای لازم است، چیزی که ما از خروجی فیلم می‌بینیم به طور واضح به مخاطب می‌گوید که تحقیقات وسیعی پشت ساخت آن بوده، این تحقیقات از کجا و از چه زمانی شروع و در چه محدوده‌ای انجام شد؟

مسیر پژوهشی این فیلم مستند یک مسیر یک مرحله‌ای نبود و در چندین مرحله انجام شد. مرحله اول این بود که ما متوجه شویم در سناریوی اصلی باید راجع به چه چیزی از مغز صحبت کنیم. چراکه مغز یک ماشین پیچیده‌ای است که جوانب گوناگونی دارد و به هزاران شکل می‌توان به آن پرداخت. به نظر می‌آید زمان ۷۰-۸۰ دقیقه‌ای برای صحبت از این موضوع، کافی است؛ اما در واقع خلاف آن چیزی که تصور می‌شود زمان بسیار کمی است، چراکه باید یک روایت یکپارچه داشته باشیم. مثل یک سریال تلویزیونی نیست که شما ده قسمتِ سی دقیقه‌ای وقت داشته باشید که به جوانب مختلف مسایل پیرامون مغز بپردازید.

«کاپیتان من» مستندی علمی با روایتی سینمایی

آنچه گفتم مرحله اول کار ما پیش از پژوهش بود که یک موضوع متناسب با یک روایت سینمایی داشته باشیم. اگر روی واژه «روایت سینمایی» تاکید می‌کنم به این دلیل است که ما برای اینکه مخاطب سینما را در سالن سینما درگیر کنیم (مخاطبی که بلیت خریده و به تماشای فیلم نشسته است)، نیاز داریم چیزی شبیه به فیلم سینمایی که پیشتر آن را روی پرده سینما تجربه کرده به او ارائه دهیم؛ چراکه ما خیلی تجربه اجتماعی کافی برای تماشای فیلم مستند در سینما را نداریم. منظورم تعداد فیلم‌های مستندی است که به یک موضوع علمی پرداخته‌اند. فکر می‌کنم تعداد خیلی محدود بوده و یا شاید اصلا چنین تجربه‌ای را پیدا نکنیم! بنابراین چون این فیلم اولین تجربه برای این شکل ارائه بود، نیازمند این بود که ما خیلی بااحتیاط پیش برویم و گمان کنیم فردی که داخل سالن هست، قرار نیست به هیچ عنوان خسته شود.

در مواجه با موضوع مغز با یک کتابخانه بزرگ روبه‌رو بودیم

نکته مهم دیگر، مساله آگاهی ما در این زمینه بود که این مستند قرار است طیف مختلف مخاطب را دربرگیرد، مخاطبانی از طیف‌های مختلف اجتماعی که می‌توانند دانش‌آموز، افراد سالمند و یا یک خانواده باشند. ما در مواجه با موضوع مغز با یک کتابخانه خیلی بزرگ روبه‌رو بودیم؛ اما فقط می‌توانستیم به اندازه بیان درباره یک جلد کتاب راجع به آن صحبت کنیم. بنابراین اینکه کدام ورق‌ها را از کدام بخش‌های کتاب برداریم و آن را به یک کتاب تبدیل کنیم بسیار کار سختی بود، اما مرحله نخست کار مطالعه‌ای ما محسوب می‌شد.

در مرحله دوم، ما براساس سناریو و خط سیر اولیه، مجموعه گفتگوهایی را با متخصصان مختلف ضبط کنیم که این بخش دیگری از فرآیند پژوهشی ما می‌شد. همزمان گروه پژوهشگران فیلم روی محتواسازی، پیش‌برداری و اطلاعات‌سازی راجع به خصوصیات مختلف شروع به پژوهش کردند که این اطلاعات توسط خود من و گروه پژوهشگران فیلم که سرپرستی آن برعهده آقای دکتر رضا پناهی بود، بررسی شد. در نهایت به این مرحله رسید که ما بتوانیم متن اولیه فیلمنامه را بنویسیم. پس از نگارش متن اولیه، ضبط تعدادی از مصاحبه‌ها (که باز آن هم به عنوان منبع پژوهشی ثانویه بود) و مشورت کردن با متخصصان مختلف، گلوله برفی ما به صورت پیوسته بزرگتر و نهایتا منجر به نگارش فیلمنامه نهایی شد.

تا آخرین لحظه، کار مطالعاتی انجام دادیم

پس از نگارش نهایی، ضبط بخش‌های مختلف فیلم از جمله بخش‌های آزمایشی را شروع کردیم. حدود ۹ آزمایش برای فیلم طراحی شد که به بیانِ بهترِ مفاهیمِ فیلم کمک کند. در مرحله بعد مونتاژ را شروع کردیم. طبیعتا بخشی از تکه‌های پازل ناقص بود که آن‌ها را با کمک متن، نریشن و روایتگری بهرام رادان کنار هم گذاشتیم. درست مانند قطعات مختلف پازل مسیر پژوهش طی شد. تا آخرین لحظه کار مطالعاتی انجام می‌دادیم تا به لحاظ ویراستاری علمی دچار خطا نشویم و این فرآیند از نقطه آغاز تا آخرین مرحله مونتاژ همراه ما بود.

*برای ساخت یک مستند علمی موضوعاتی زیادی وجود دارد، اما این که مشخصا به عملکرد مغز و حافظه پرداخته‌اید از دغدغه شخصی شما نشات گرفته است؟

مساله بر سر ظرفیت موجود در ایران است. اینکه شما بخواهید در مورد یک موضوع علمی صحبت کنید یک بخش ماجرا است و اینکه بخواهید مساله علمی را به تصویر تبدیل کنید یک حرف دیگر است. در ایران رشته‌های مختلف علمی مورد توجه دیگران است (از جمله رشته ستاره‌شناسی که برای شخص خودم بسیار جذاب بوده و تمام بخش جدی از عمر کاری من مربوط به نجوم و فضا بوده است) اما مساله این است که شما زمانیکه می‌خواهید یک موضوع علمی را به تصویر تبدیل کنید نیاز به ابزار و لوازم مخصوص آن را دارید. ابزار و لوازم یعنی جاهایی که مطالعات علمی مربوطه را انجام می‌دهند.

ساخت «کاپیتان من» به سفارش ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی بود

به نظر من یکی از بارزترین نقاط عطف در پیکره علمی ایران، توسعه علوم شناختی در ایران است. به این معنا که ما، هم به لحاظ فناوری؛ ابزار و ادوات کافی داریم و هم پژوهشگران تراز اولی داریم که روی موضوعات مرزهای دانش کار می‌کنند. بنابراین در علوم شناختی و موضوع مغز که به نوعی در پیرامون آن قرار می‌گیرد همه لوازم در دسترس بود. مغز به عنوان یک سوژه جذاب که همه ما درگیر آن هستیم، به نوعی جز دارایی و دغدغه هر انسانی است. از همان ابتدا وقتی بچه‌ای صبحانه می‌خورد، والدین او در پی آن هستند که نان و پنیر را با گردو بخورد تا خنگ نشود! این توجه به مغز، ادراک، فهمیدن و هوش است. بنابراین چه بخواهیم و چه نخواهیم مغز سوژه مهم و هیجان‌انگیزی برای همه محسوب می‌شود. از طرفی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی سفارش اصلی این فیلم را داد. با توجه به پشتیبانی ستاد علوم شناختی (به لحاظ آزمایشگاه‌های متعددی که در کشور دارد) این امکان برای ما فراهم می‌شد که به متخصصان دسترسی داشته باشیم، از ابراز و ادوات آزمایشگاهی بهره ببریم و فضای آزمایشگاهی و پژوهشی را ببینیم و مطالعاتمان را عینی کنیم. همه این‌ها کنار هم قرار گرفتند و منجر به این شدند که مستندی راجع به مغز تولید کنیم.

*همه این مواردی که عنوان کردید در کنار هم جذابیت خود را دارد و نمی‌توان این موضوع را انکار کرد اما این جذابیت ممکن است تنها برای یک قشر خاصی وجود داشته باشد. شما این موضوع را یک مستند سینمایی کردید و در کنار آن سوپراستاری را به عنوان راوی و البته تهیه‌کننده فیلم قرار دادید که تصویر او در تمام فیلم وجود دارد. یعنی یک عده بسیاری از مخاطبانی که برای تماشا می‌آیند به خاطر تصویر و حضور بهرام رادان است! این واقعیت را نمی‌توان کتمان کرد که برای آن‌ها حضور بهرام رادان اولویت مهمتری از موضوع جذاب فیلم است. این انتخاب چگونه شکل گرفت؟ آیا حضور ایشان تنها به دلیل جذب مخاطب بیشتر بود؟

حضور آقای رادان در فیلم «کاپیتان من» یک شانس و اقبال بسیار خوش برای من بود. به این دلیل که همزمانی چند اتفاق کنار همدیگر شرایطی را فراهم کرد تا این شانس را داشته باشم که این فیلم را با آقای رادان انجام دهم. ستاد علوم شناختی این سفارش را داده بود و همزمان آقای رادان برای ساخت یکسری فیلم‌های کوتاه علمی که دغدغه و کنجکاوی‌های شخصی خودشان بود با من مشورت می‌کردند. من این دو ماجرا را کنار همدیگر قرار دادم و آن را به یک پروژه مشترک تبدیل کردم، پروژه مشترکی که شاید حتی دست‌گرمی برای کارهایی آینده شود. کنجکاو بودن آقای رادان یک سوی ماجرا بود و در عین حال گفتگوهای ما درخصوص ساخت یک فیلم مستند و البته فیلم‌های کوتاه علمی که دغدغه خود ایشان بود، سوی دیگر ماجرا بود که در نهایت همزمانی این دو موضوع در کنار هم سبب شد که این همکاری شکل بگیرد.

دلیل اصلی حضور بهرام رادان شخصیت ماجراجوی او بود

آقای رادان فقط از این جهت که یک سوپراستار است انتخاب مناسبی برای این فیلم نبود! درست است که چهره هستند، اما نسبت به سوپراستارهای دیگر شخصیت ماجراجو و کنجکاوی دارد. پس همه لوازم در کنار هم بود که یک کار مشترک جذاب و هیجان‌انگیز را در کنار هم داشته باشیم. در نهایت او در فیلم حضور پیدا کرد و البته نقش تهیه‌کننده را هم برعهده گرفت.

*در «کاپیتان من» به عنوان مثال هزار روز اول زندگی یک نوزاد را بررسی کردید یا مثلا راوی مستند به آزمایشگاه (TMS)¹ می‌رود و یکسری آزمایشات روی مغز او انجام می‌شود، یا در بخش‌هایی از مستند راجع به «هیپوکامپ»^۲ توضیح دادید و یا حتی به قدرت حافظه در سنین مختلف پرداختید. یعنی به هر بخشی از مغز یک نگاهی شده که بتوان در ۷۰ دقیقه موضوع را به نتیجه رساند، اما هر کدام از این بخش‌ها به قدری وسیع هستند که می‌توان در مورد تک‌تک آن‌ها مستندهای جداگانه‌ای ساخت. شاید برخی از سوالات در «کاپیتان من» برای مخاطب بی‌پاسخ می‌ماند، سوال اینجاست آیا قسمت‌های بعدی از این مستند را تولید خواهید کرد که به سوالات بیشتری پاسخ دهد و یا توضیحات کامل‌تری داشته باشد؟

در اصل ساخت این فیلم مستند به جهت پاسخ‌دهی به سوالات مخاطب نبوده است. در واقع هدف اصلی ما ایجاد سوال در ذهن مخاطب بود! خوشبختانه در دورانی زندگی می‌کنیم که همه امکانات برای دریافت پاسخ سوالات ما وجود دارد. اما در عصری هستیم که در زندگی فردی دچار کمبود سوال شده‌ایم. شاید سیستم آموزشی که روی یک رشته و یا روی یک تخصص متمرکز شده این شانس را از ما گرفته تا ما بخواهیم سوالات متنوعی را طراحی کنیم.

هدف اصلی «کاپیتان من» طرح سوال است نه پاسخ به آن!

هدف اصلی «کاپیتان من» جواب دادن به سوالات نیست. بارها تکرار کردم و باز هم می‌گویم که ما در این مستند می‌خواهیم کاری کنیم که ذهن افراد تمایل به طراحی سوال داشته باشد و سوال را ایجاد کند. مهمتر از جواب، سوال است و کیفیت سوال باعث ایجاد کیفیت پاسخ می‌شود. سوی دیگر ماجرا این است که ما از هر چیزی یک لقه برنداشتیم! ما یک روایت از لحظه تولد تا لحظه مرگ ساختیم و همه آن چیزهایی که احتمالا پیرامون آن وجود دارد مانند عاشق شدن، هزار روز اول، شکل‌گیری مغز و توانمندی‌ها، فراموشی، آلزایمر و نهایتا رسیدن به مرگ را در آن گنجاندیم. به این ترتیب یک روایت خیلی ساده را دنبال کردیم. طبیعی است که شاید یک جاهایی تبدیل به گفتن و صحبت کردن مختصر درباره موضوعی می‌شود؛ اما ظرفیت فیلم همین اندازه بوده است.

بدنه تلویزیون در ساخت مستند لاغراندام شده است

اینکه «کاپیتان من» تبدیل به سریال شود را نمی‌دانم! باید دید که در آینده چه اندازه اشتیاق در این‌باره وجود دارد که چنین چیزی ساخته شود. اگر قرار باشد سریال شود طبیعتا به عهده تلویزیون است چراکه خاستگاه مستندسازی، تلویزیون است.

باعث اندوه است که متاسفانه بدنه ساخت فیلم مستندمان در تلویزیون بسیار لاغراندام شده و خیلی محدود به یکسری موضوعات خاص می‌شود، فراگیر نیست و به رشته‌ها و موضوعات مختلف نمی‌پردازد. این روند با ساختار مستندسازی در کشورهای دیگر مغایرت دارد. درست است که فضای مستقل همیشه وجود داشته اما خاستگاه ساخت بهترین فیلم‌های مستند همیشه در تلویزیون بوده یعنی جاهایی مثل «نشنال جئوگرافیک»، «بی بی سی» یا «دیسکاوری» همه شبکه‌های تلویزیونی هستند که بهترین مستندهای تاریخ سینما به خصوص مستندهای علمی، در آنجا رخ داده و ساخته شده است.

قبلا اینگونه نبوده و گروه‌های مستندساز زیادی در تلویزیون فعالیت می‌کردند؛ اما متاسفانه طی دهه اخیر به شدت ساختار مستندسازی در تلویزیون از بین رفته است. کمااینکه پدیده‌ای مثل تله تئاتر هم در تلویزیون از بین رفته! این سریالی شدن هر چیزی نیازمند رغبت تلویزیون است که برای ساخت چنین آثاری دست به کار شود و اگر از من می‌پرسید که شدنی است یا نه؟ پاسخ می‌دهم که البته شدنی است اما اگر اشتیاق و میلی در تلویزیون برای این کار وجود داشته باشد.

سرنوشت حافظه بعد از مرگ چه می‌شود؟

*در کل مستند «کاپیتان من» یک سوال اساسی در خصوص «حافظه» مطرح می‌کند، اینکه چطور می‌شود حافظه را حتی پس از مرگ هم در یک بانک اطلاعاتی ذخیره داشت. این سوال مهمی بود که مطرح شد و تا جایی هم به آن پاسخ داده شد. شما تقریبا ۴ سال برای این مستند تحقیق کرده‌اید؛ اما در چهار سال پیش بحث هوش مصنوعی به شکل امروزی مطرح نبود. امروز در برهه‌ای هستیم که کارکرد هوش مصنوعی بسیار وسیع‌تر و دستیابی به آن بسیار راحت‌تر شده است. طبق تحقیقاتی که شما انجام دادید، در حال حاضر با وجود هوش مصنوعی چقدر تا مرحله ذخیره حافظه هر شخص فاصله داریم؟  

من متخصص این رشته نیستم اما به عنوان یک علاقه‌مند می‌توانم بگویم که چقدر منتظر این اتفاق هستم. همانطور که شما گفتید این یک بحث پرچالش است و اتفاقا فیلم مستند ما هم با همین بحث پرچالش تمام می‌شود. در واقع مستند با این سوال مهم که سرنوشت حافظه ما بعد از مرگ چه می‌شود؟، به اتمام می‌رسد. آیا تکنولوژی می‌تواند برای جاودانگی یا میل به جاودانگی حافظه انسان را ذخیره کند؟ یا شرایط را به گونه‌ای پیش ببرد که شخصیت آدم‌ها که به نوعی در حافظه آن‌ها نشان داده می‌شود، ذخیره شود؟ جواب این سوالات این است که «حتما» و این نشدنی نیست کمااینکه با به دست آوردن الگوهای ذهنی و الگوهایی که در مغز ثبت می‌شوند خیلی دور از ذهن نیست که روزی انسان به چنین کاری دست پیدا کند. ولی به نظر من بیشتر از اینکه بحث فناوری در این موضوع دخیل باشد، بحث‌های اخلاقی در میان است. چه کسی قرار است از این حافظه استفاده کند؟ چه استفاده‌ای از آن می‌توان کرد؟ آیا انسان می‌پذیرد و یا می‌تواند این اراده را در خود ایجاد کند که همه حافظه خود را ذخیره کند؟ این‌ها یکسری مسایل اخلاقی مهم هستند که انسان با آن‌ها روبه‌رو است.

*چطور این تعداد متخصص را برای حضور در مستند قانع کردید؟

راضی کردن دکتر عبدالرحمان نجل‌الرحیم برای حضور در این مستند سخت بود. قسمت‌هایی که با دکتر گرفتیم خیلی کوتاه شدند و مجبور شدیم خیلی از آزمایش‌هایی که گرفته بودیم را به دلیل زمان محدود حذف کنیم.

سینما یک صنعت سرگرمی است

این یک حرف خیلی مهم است که همیشه نباید همه چیز را شبیه به خودمان ببینیم. هر کسی به یک چیزی علاقه‌مند است. از آقای رادان ممنونم که این مسیر فکری را ایجاد کرد. البته من معتقدم که علاقه را می‌توانیم بسازیم اما تفکر آقای رادان این است که سینما یک صنعت سرگرمی است و ما از مسیر سرگرمی نباید دور شویم. پیدا کردن مخاطبی مثل شما سخت است. همه مثل شما نیستند.

آدم‌ها زود خسته می‌شوند و در روزگاری هستیم که همه مدام در حال اسکرول‌کردن هستند! به عنوان مثال مدت زمان یک ویدیو در ذهن و مغز افراد اول به سه‌تا؛ یک‌دقیقه‌های اینستاگرام تبدیل شده بود اما اکنون به یک دقیقه‌هایی که در ریلز می‌بینند، تبدیل شده است یا توییت‌هایی با کاراکترهای کم! گرفتاری اساسی در سینمای مستند این است که آدم‌ها محتواهایی شبیه به محتواهای مستند را خیلی کوتاهتر می‌توانند دریافت کنند. حالا سوال اصلی اینجاست که من چگونه ۷۰ دقیقه مخاطب را در سالن سینما نگهدارم؟! و به همین دلیل ما مجبور شدیم فیلمی که حدودا ۹۰ دقیقه بود را به ۷۰ دقیقه برسانیم که بتواند مشتری و مخاطب را نگهدارد.

*دشواری‌های ساخت «کاپیتان من» به عنوان یک مستند علمی چه بود؟

واقعیت این است که شما وقتی به صحنه این فیلد کاری می‌روید اعتماد به نفس کمی دارید. چون ما به ازایی نیست که از طرف سوال بپرسید، از چه دوربینی باید استفاده کنم یا از چه تدوینگری باید استفاده کنم. همه در این پروژه چهارساله خیلی چیزها یاد گرفتیم که مثلا فیلمبردار، مغزی را که در حال کالبدشکافی است چگونه باید فیلبمرداری کند. از چه لنز و نوری باید استفاده کند که تصویر رقت‌انگیز نشود. ما برای این مستند از همه امکانات سینمایی استفاده کردیم که برایمان بسیار هزینه‌‌بر بود، اما می‌خواستیم که فیلم با کیفیت مناسب روی پرده پخش شود. سعی کردم کاری کنم که اگر قرار است «کاپیتان من» شروع یک ژانری باشد به یک شروع موفقی تبدیل شود. به همین خاطر، هم من و هم آقای رادان سعی کردیم تحمل کنیم تا این کار شکست نخورد.

*در مقایسه با زحمتی که برای تولید کشیدید و هزینه‌ای که صرف این مستند کردید، بازتاب‌ها راضی‌کننده بود؟

همه در مورد خروجی مستند به من لطف دارند و من هم از این ماجرا خیلی خوشحالم اما خودم می‌دانم که یک جاهایی می‌توانست خیلی بهتر باشد. من حتی سراغ تصاویر فیلم‌های مستند خارجی نرفتم تا از آرشیو آن‌ها استفاده کنم، به همین خاطر ساخت مستند خیلی سخت و زمانبر شد تا تک تک پلان‌ها جمع‌آوری و ساخته شود.

به عنوان مثال پیدا کردن سنگ چخماق برای پلانی که دستی می‌آید و سنگ چخماق را به هم می‌زند (که پلانی در حدود ۴ ثانیه است) یک ماه زمان صرف شد. به نظر خیلی عجیب است اما من سنگ چخماق پیدا نمی‌کردم! چیزی که وقتی بچه بودیم همیشه کنار دریا می‌دیدیم اما من یک ماه دنبال آن می‌گشتم! وقتی آن را پیدا کردم باید یک آدمی را در تاریکی شبیه به انسان های اولیه می‌کردیم تا سنگ را بر هم زند. این پلان برای این بود که بگوید انسان با آتش از خام‌خواری به پخته‌خواری رسید که برای همین ۴ ثانیه یک روز کامل فیلمبرداری کردیم و یک ماه صبر کردم که یک نفری از یک معدنی سنگ چخماق پیدا کند که شبیه به سنگ‌های کروی مصنوعی نباشد. این تجربه برای من قابل احترام است.

1. آزمایشگاه (TMS): آزمایشگاه تحریک مغناطیسی فراجمجمه ای مغز
2. هیپوکامپ: هیپوکامپ ساختمان عصبی خمیده‌ای در مغز است که در کف شاخ میانی بطن‌های طرفی مغز قرار دارد و مسئول ذخیره حافظه نزدیک است. حافظه افرادی که هیپوکامپ آنان آسیب دیده یا با جراحی برداشته شده دچار اختلال جدی می‌شود.

نوشته سرنوشت حافظه بعد از مرگ چه می‌شود؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این فیلم روز پنج‌شنبه ساعت ۱۹ از رادیو سوینا پخش می‌شود و پس از آن، روی سایت سوینا در دسترس مخاطبان قرار می‌گیرد.

نظارت متن و ضبط این برنامه به عهده کیوان کثیریان بوده و متن روایت این فیلم را محدثه واعظی‌پور نوشته است. این برنامه در استودیو فراز ضبط شده و مسعود زرگران نیز صدای آن را تدوین و میکس کرده است.

علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به پایگاه اینترنتی سوینا به نشانی sevinagroup.com به فایل صوتی فیلم‌های سینمایی توضیح‌دار دسترسی داشته باشند.

این گروه پیشتر نسخه توضیح‌دار فیلم‌های سینمایی کلاسیک «کازابلانکا» با صدای سحر دولتشاهی، «دزد دوچرخه» با صدای محسن بهرامی، «بر باد رفته» با صدای شبنم مقدمی، «روانی» با صدای حبیب رضایی، «در بارانداز» با صدای الهام کردا، «دزیره» با صدای هنگامه قاضیانی، «ربه‌کا» با صدای ترانه علیدوستی، «دوازده مرد خشمگین» با صدای مهدی پاکدل، «همشهری کین» با صدای پریوش نظریه، «محمد رسول الله (ص)» با صدای امین تارخ، «اشک‌ها و لبخندها» با صدای مهتاب کرامتی، «پرندگان» با صدای پانته‌آ پناهی‌ها، «سیندرلا» با صدای ویشکا آسایش، «آخرین قطار گان هیل» با صدای بهروز شعیبی، «داشتن و نداشتن» با صدای افشین هاشمی، «جادوگر شهر اُز» با صدای شقایق دهقان، «پرواز بر فراز آشیانه فاخته» با صدای پارسا پیروزفر، «ماجرای نیمروز» با صدای سجاد افشاریان، «فارست گامپ» با صدای محمد بحرانی، «کریمر علیه کریمر» با صدای باران کوثری، «آمادئوس» با صدای رضا یزدانی، «درخشش» با صدای رضا بهبودی، «خوشه‌های خشم» با صدای علی دهکردی، «این گروه خشن» با صدای جهانگیر کوثری، «ماهی بزرگ» با صدای ستاره پسیانی، «شکارچی گوزن» با صدای پانته‌آ بهرام، «محله چینی‌ها» با صدای علی سرابی، «سکوت بره‌ها» با صدای بهروز رضوی، «نیمه شب در پاریس» با صدای داریوش کاردان و «رهایی از شاوشنک» با صدای مازیار لرستانی را منتشر کرده است.

نوشته انتشار نسخه ویژه نابینایان «دکتر ژیواگو» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

عاشقانه «جیران» را احسان جوانمرد و حسن فتحی به نگارش درآوردند که به وقایع بعد از مرگ امیرکبیر و آشنایی ناصرالدین‌شاه با خدیجه تجریشی ملقب به جیران پرداخته‌ است.

پخش طولانی‌ترین سریال نمایش خانگی به تهیه‌کنندگی اسماعیل عفیفه از بهمن ماه ۱۴۰۰ آغاز شد و پس از ایجاد برخی حواشی در مسیر پخش و در پی شکایت شاکی خصوصی، تیرماه سال قبل، پخش آن متوقف و پس از حدود دوماه توقیف، با صدور دستور رفع توقیف، حوالی پاییز سال گذشته، پخش این سریال عاشقانه و تاریخی از سر گرفته شد.

«جیران» از پربیننده‌ترین سریال‌های تولیدی در شبکه نمایش خانگی است که علاوه بر محبوبیت بین مخاطبان داخل کشور با استقبال مخاطبان خارجی درکشورهایی چون بنگلادش، قزاقستان، عراق و پاکستان نیز روبه‌رو شد. این سریال همچنین به زودی در شبکه‌های تلویزیونی ژاپن، روسیه، عراق، بوسنی و کشورهای حوزه خلیج فارس شامل قطر، عمان، امارت متحده عربی و شمال آفریقا از جمله تونس، مراکش، الجزیره و لیبی پخش خواهد شد.

در این سریال بهرام رادان، پریناز ایزدیار، مریلا زارعی، امیرحسین فتحی، امیر جعفری، رویا تیموریان، مهدی پاکدل، رعنا آزادی‌ور، کتانه افشارنژاد، ستاره پسیانی، غزل شاکری، مرتضی اسماعیل‌کاشی، هومن برق نورد و… به هنرمندی پرداخته‌اند.

نوشته سریال «جیران» به ایستگاه آخر رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

آبیار هرچه که در فیلم «نفس» به عنوان یکی از فیلم‌های خوب کارنامه کاری‌اش، به جزییات زندگی شخصیت‌های فیلم نزدیک می‌شود و تاروپود آن‌ها را با تصاویر درست و به‌موقع روایت می‌کند اما در دو فیلم اخیرش تحت تأثیر و ذوق‌زدگی سوژه قرار می‌گیرد و از سوژه به عنوان بستر اصلی برای پرداخت به جزییات سینمایی استفاده نمی‌کند و با تکان‌های بیش از اندازه دوربین نمی‌تواند از دل آن یک التهاب را بیرون بیاورد.

اگر بخواهیم «قیصر» مسعود کیمیایی را به عنوان یک رفرنس قابل ارجاع در سینمای خودمان مثال بزنیم که فیلمی در اندازه سینما است، مسئله غیرت در آن به درجه‌ای از جنون می‌رسد که مرد داستان خارج از قواعد حاکمیتی به اجرای عدالت پیش می‌رود اما آبیار با جسارت به قصد یک فیلم زنانه به سراغ ساخت «ابلق» رفته است تا فیلم زمانه خود باشد اما چقدر مناسبات امروزی در آن گنجانده شده است؟!

«ابلق» در جاهایی تبدیل به میدان تسویه‌حساب می‌شود و به سمت بیانیه دادن می‌رود اما نرگس آبیار می‌توانست با پشتوانه فیلم «نفس» به درون شخصیت‌ها و رخداد درون فیلم نزدیک‌تر شود تا حس سمپاتی را بیشتر از این به مخاطب منتقل کند که برگ برنده جدی‌تر و به مراتب سینمایی‌تری را رو کند؛ اما خودخواسته به سمت و سوی دیگری می‌رود تا جایی که به نمادسازی می‌رسد و آن تصاویر موش‌ها را رو می‌کند. بله تغییرات نیاز است و یا حتی نگاه هوشمندانه‌تر به این رخداد؛ اما نمادسازی آن هم به این گل‌درشتی برای چنین فیلمی نیست. فیلم‌ساز دست به یک سوژه‌ای زده که طرفداران بسیار دارد و همین تفکر فیلم‌ساز به اکثریت موافق خود، او را محافظه‌کار کرده و این محافظه‌کاری نیاز به یک مراقبت اساسی دارد.

«ابلق» هرچند که فیلم کاملی نیست اما فیلم بدی هم نیست و همین جسارت فیلم‌ساز برای ساخت یک محله کوچک با تمام اتفاقات و تناقض‌های بسیار که فقر هم در آن ریشه دارد تا حدودی نمایانگر جامعه‌ای آشفته است، جامعه‌ای که بسیاری از آدم‌هایش نیاز به درمان و آموزش دارند که در موقعیت‌های درون فیلم چه رفتاری را از خود نشان دهند. سینمای امروز ایران باز هم نیازمند ساخت چنین فیلم‌هایی است.

نوشته «ابلق»؛ میدان تسویه‌حساب اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

طراحی پوستر «ابلق» را میثم میرزائی انجام داده است.

این فیلم سینمایی که در سی و نهمین جشنواره فیلم فجر درخشید، با کاندید شدن در ده رشته، چهار سیمرغ بلورین را از آن خود کرد.

همچنین «ابلق» برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم سینمایی از نگاه تماشاگران است.

با توجه به استقبال گرم مخاطبان از این فیلم سینمایی در جشنواره فیلم، پیش‌بینی می‌شود «ابلق» اکران موفقی داشته باشد.

بهرام رادان، الناز شاکردوست، هوتن شکیبا، مهران احمدی، گلاره عباسی، گیتی معینی، شادی کرم رودی، امین میری و فاطمه کریمیان بازیگران این فیلم سینمایی هستند.

پخش «ابلق» را بانو فیلم بر عهده دارد.

نوشته پوستر «ابلق» در آستانه اکران رونمایی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

داستانی درباره‌ی عدالت اجتماعی

در سینمای جهان درام‌های دادگاهی فراوانی ساخته شده است که همواره مخاطب را درگیر موضوع کرده و گاه جذابیت بالای آن نفس‌گیر بوده است. «۱۲ مرد خشمگین»، «حکم»، «عدالت برای همه»، «فیلادلفیا»، «دادگاه شیکاگو ۷» و… چند نمونه از این گونه‌ی سینمایی است که غالب سکانس‌های آن در لوکیشن‌های محدود دادگاه ساخته شده است.

تضاد و تقابل در درام‌های دادگاهی نبردی است که بر سر حقیقت شکل می‌گیرد، حالا چه داستان درباره‌ی عدالت اجتماعی باشد، یا افشای توطئه‌ها، یا بی‌گناهانی که به ناحق گناهکار شناخته شده‌اند. هر فیلمی که درباره‌ی جلسات پرتنش دادگاه ساخته می‌شود، مسئله‌اش نه تنها جست‌وجوی حقایق، بلکه ارائه‌ی حقایق به نحوی است که هر شک و شبهه‌ای را از بین ببرد. از همین رو سینمای هالیوود برای تقویت ایده‌ی «رویای آمریکایی» بارها به این شیوه‌ی درام‌پردازی متوسل شده است.

درام دادگاهی یکی از محبوب‌ترین شیوه‌های فیلمسازی آمریکاست تا در طی آن و از طریق احقاق حق شخصیت‌ها یا پایمال شدن حقوق آنان بتواند آرمان دموکراسی را در آمریکا تقویت کند. چرا که ایده‌ی «رویای آمریکایی» همزمان له و علیه آمریکا بودن را به نفع ایدئولوژی مسلط خود برداشت می‌کند و از ظلم به مردم بی‌گناه تا رفع ظلم را در خدمت منافع خود تلقی می‌کند. در این سیستم آمریکایی بودن به همان اندازه در خدمت آرمان عدالت و حفظ حقوق افراد قرار دارد که ضد آمریکایی بودن. چرا که سیستم این‌طور وانمود کرده است که این جامعه برای حفظ حقوق افراد، حتی در شرایط ظالمانه پویاست تا بتواند آرمان عدالت را مجدداً به جامعه برگرداند.

اگرچه فیلم سینمایی «علف‌زار» در نگاه اول یک درام دادگاهی است اما شباهتی به آثار معمول در این ژانر سینمایی ندارد. تنها شباهت این فیلم به درام‌های دادگاهی محدود بودن کلیت سکانس‌ها به لوکیشن دادگاه و است وگرنه اساساً شباهت چندانی به آثار ژانریک درام دادگاهی ندارد و حقیقت در این فیلم با فساد درونی پهلو می‌زند. این فیلم علیرغم آن که در دادگاه می‌گذرد یک درام با حال‌وهوای اجتماعی را مد نظر قرار داده است که از قضا سوژه‌های آن در دادگاه گردآمده‌اند.

باورپذیری و تطابق با زندگی واقعی

اساسا«علف‌زار» فیلمی است که مشخصات معمول درام اجتماعی سینمای ایران را در خود دارد اما بداعت آن در محدود کردن تقریبا تمام طول فیلم به لوکیشن دادسراست. فیلم تقریبا تک‌لوکیشن است اما نماهای آن تکراری نیست، ریتم فیلم منسجم است و داستان آن پرکشش و گیراست.

علیرغم داشتن سویه رئالیستی این فیلم از الگوی درام‌پردازی به شیوه اصغر فرهادی پیروی نمی‌کند و در واقع مطابقت با واقعیت را به عنوان یک اصل اساسی مدنظر خود قرار داده است. داستان این فیلم برگرفته از چندین رویداد واقعی است و تطابق پیدا کردن فیلم با واقعیت در دنیای خارج الزامی است که کارگردان برای فیلم خودش درنظر گرفته است. باید اشاره کرد که در سینمای رئالیستی مطابقت با واقعیت الزام ندارد و فیلمساز اگر بتواند مخاطب را متقاعد و اقناع کند که در دنیای واقعی امکان رخ‌دادن فلان موضوع وجود دارد به موفقیت رسیده است. اما فیلم «علف‌زار» دو وجه باورپذیری و تطابق با زندگی واقعی را در خود دارد و فیلم از عهده این دو وظیفه برآمده است.

درکنار تک‌لوکیشن بودن، فراغت از سینمای واقع‌گرا به شیوه‌ی فرهادی، باورپذیری و تطابق با دنیای خارج، «علف‌زار» از نظر گروه بازیگری نیز تازگی دارد. در این فیلم ترکیب بازیگران سرشناس، بازیگران کمتر شناخته شده و نابازیگر در هم ادغام می‌شود. بعلاوه فیلم از بازیگران مشهور نیز برای نقش‌های متفاوت بهره گرفته است که مخاطب کمتر نقش مشابهی از آن چهره‌ها را در حافظه دارد.

کاظم دانشی در یک ژانرشناخته شده در سینمای ایران دست به چند بدعت زده تا فیلمی داستان‌گو بسازد که مخاطب را درگیر جریان روان اما بحرانی واقعیت کند و در دل دادسرا و بازپرسی سراغ سوژه ملتهب خود برود.

هجوم حاشیه به متن

اگرچه فیلم سینمایی «علف‌زار» در ژانر درام اجتماعی دسته‌بندی می‌شود اما سعی کرده است تفاوت‌های خود با آثار مشابه را برجسته کند. در واقع پاشنه‌ی آشیل این اثر در فیلمنامه‌ی آن است که بین داستان فرعی و اصلی هیچ مرز مشخصی قائل نمی‌شود. در این فیلم پای یک پرونده‌ی ملتهب خانوادگی به دادسرا باز می‌شود. اما این پرونده به دلیل وابستگی آقازاده‌ها به افراد سرشناس رگه‌ای سیاسی پیدا می‌کند. به موازات این داستان و اتفاقاتش، پای ماجرای شخصی بازپرس (با بازی خوب پژمان جمشیدی) به فیلم باز می‌شود. پس از آن یک داستان فرعی دیگر در فیلم نمایش داده می‌شود که به واسطه‌ی جذابیت داستانی و بازی گیرای صدف اسپهدی تمام فیلم را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد. به طوری که می‌توان گفت در واقع داستان حاشیه‌ای بر متن اصلی غلبه پیدا می‌کند.

این فیلم با یک روایت اصلی و چند خرده روایت پیش می‌رود. اگرچه در ظاهر ارتباطی میان این خرده روایت‌ها با روایت اصلی شکل نمی‌گیرد اما با قرار گرفتنشان کنار هم، اتفاق مهمتری رقم می‌خورد: چالش بازپرس با زندگی و آینده چند کودک. در حالی که کارگدان همین چالش را در طول فیلم از زاویه‌ی نگاه بازپرس پیگیری نکرده است.

اساساً فیلم فاقد راوی مشخص است و راوی آن بسیار عمومی است و معلوم نیست داستان «علف‌زار» متعلق به کیست. چرا که فیلم بین گروه متهم‌ها، بازپرس و دختر درگیر اعتیاد در نوسان است و هرکدام از آن‌ها وجهی از این مثلث سه‌پاره را به خود اختصاص می‌دهند. از این لحاظ «علف‌زار» فیلمی با خصلت اپیزودیک است که داستان آن در عین تعلق داشتن به همه‌ی کاراکترها، متعلق به هیچ‌کس نیست. آنهم در شرایطی که تمام این سه‌گروه شخصیتی، آنقدر جذابیت دارند که می‌توان داستان را از زاویه‌ی دید هرکدام از آن‌ها و با سوم شخص محدود به او روایت کرد. در این فیلم با نزاع بر سر خرده‌داستان‌های واقعی و جذابیت بصری و کارگردانی خوب مواجه هستیم اما زاویه‌ی دید راوی به کلی از دست رفته است.

نوشته نزاع بر سر خرده‌داستان‌های واقعی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

داستان‌های فیلم از ستون‌های حوادثی می‌آید که سوژه آنها قابل تعریف کردن است اما وقتی قرار بر این می‌شود که این سوژه‌ها تبدیل به فیلم سینمایی شوند به خودی خود باید درام را خلق کنند، شخصیت‌ها شکل بگیرند و شیمی ارتباط بین آنها و داستان‌ها به درستی تصویر شود، از سوی دیگر شرایط تصویرسازی عمق فاجعه نیز فراهم شود. اما این اتفاقی است که در سینمای ایران محدود می‌شود و کار را؛ هم برای فیلمساز سخت‌تر می‌کند و هم این خطر را به وجود می‌آورد که اثر ساخته شده مانند یک نمایش رادیویی می‌شود، چراکه در طول فیلم از اتفاقی صحبت می‌شود که حتی لوکیشن محل وقوع حادثه برای مخاطب به نمایش گذاشته نشده است، در حالی که امکانش بود تا با بازی‌های دوربین به آن فضا نزدیک و سکونت فیلم در یک محدوده هم شکسته می‌شد تا اینکه تمام داستان در فضای دادسرا سپری شود!

تلاش فیلمساز برای خلق بحران به وجود آمده در فیلم حس می‌شود اما تمام این بار سنگین بر دوش شخصیت «بازپرس» با بازی خوب و کنترل شده «پژمان جمشیدی» است که به خوبی هم پیش می‌رود و مخاطب از یک جایی به بعد کنار او می‌ایستد و در قامت یک قاضی قرار می‌گیرد، این اتفاق برگ برنده «علف‌زار» است، هرچند که شخصیت‌های مقابل او هر کدام به تیپ؛ پهلو می‌زنند.

در فیلمنامه «علف‌زار» حفره‌هایی وجود دارد که می‌توانست نباشد، چراکه تفریح آقازاده‌ها برخلاف عوام است، تفاوت از این منظر که آنها به جای اجاره یک شب ویلا در حاشیه تهران که در توانایی یک قشر متوسط هم است، توانایی داشتن یک ویلا را در همان جغرافیا دارند تا از وقوع این حوادث هم در امان باشند و پدری که همواره تلاش کرده است تا خانواده‌اش از حواشی به دور باشند می‌توانست این بستر را برای آنها فراهم کند.

فیلم هرچه جلوتر می‌رود توانایی دست‌هایش در انداختن گره‌های داستانی کم‌تر می‌شود و البته حفظ توازن آنها هم برایش سخت‌تر! به همین علت است که داستان گرفتن شناسنامه برای فرزند از سوی یک زوج معتاد به میان می‌آید که ارتباطی هم به داستان اصلی ندارد اما پیش روی این دو داستان حتی با بازی خوب «صدف اسپهبدی» به موازات هم؛ فیلم را از یکپارچگی می‌اندازد و تلاش فیلمساز برای حفظ لحن فیلم هم بدون کارکرد می‌شود، چراکه ارتباط این دو داستان باید در انتها به هم پیوند می‌خوردند تا تصور حذف ماجرای آنها از فیلم چیزی را کم نکند و به پاشنه آشیل فیلمنامه تبدیل نشود.

«علف‌زار» یک فیلم متوسط رو به بالا در سینمای اجتماعی ایران محسوب می‌شود که برای سازنده‌اش هم اتفاق خوبی را رقم زد اما نمی‌توان برای آن یک جایگاه متفاوتی در نظر گرفت که تاکنون به آن پرداخت نشده است ولی جسارت فیلمساز برای اولین فیلمش و ادامه راهش می‌تواند مفید باشد.

نوشته «علف‌زار»؛ نمایش رادیویی یک حادثه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.