در این مطلب به ۵ مستند که به ایام محرم و پیرامون آن پرداخته‌اند، نگاه انداخته‌ایم.

ناصر تقوایی مستند «اربعین» را در سال ۱۳۴۹  ساخته است. «اربعین» با تصاویری از تدارک یک مراسم عزاداری امام حسین (ع) در بوشهر آغاز می‌شود و در ادامه داستان خود را روایت می‌کند.

فرهاد ورهرام دیگر مستندسازی است که مستند «نخل» را کارگردانی است که درباره مراسم نخل گردانی و در سال ۱۳۵۶ تولید شده است. ورهرام در این مستند به سراغ آیین و سنن محرم رفته و مراسم نخل گردانی در روستای ابیانه را روایت می‌کند.

«تکیه دولت» دیگر مستندی است که علیرضا قاسم‌خان آن را کارگردانی کرده است. این مستند درباره یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر تهران است و به چگونگی تاثیر تاریخی، سیاسی، هنری و اجتماعی آن می‌پردازد. قاسم خان با بهره گرفتن از عکس‌ها، نقشه‌ها، نامه‌ها و دستخط‌ها و چند فریم باقی مانده از مظفرالدین شاه در کنار پویانمایی از بنا، اطلاعات بسیار خوبی را درباره تکیه دولت به مخاطب ارائه می‌دهد.

مستند «شیرپوشان» به کارگردانی نرگس آبیار سال ۱۳۸۹ و در ۱۲ دقیقه ساخته شد. این مستند به بازنمایی مراسم شیرپوشان در یزد می‌پردازد. این مراسم براساس این عقیده است که پس از واقعه عاشورا، شیری بر پیکر کشتگان آمده و بر آن‌ها زاری می‌کرده است.

مستند «کاروان و ساربان» در سال ۱۳۹۰ توسط مرجان اشرفی‌زاده ساخته شده است. این مستند درباره کاروانی در شهر دزفول است که هرساله توسط یک خانواده و با هزینه شخصی در روزهای محرم مسیری را طی می‌کنند.

نوشته نگاهی به پنج مستند ماندگار محرم؛ از ناصر تقوایی تا نرگس آبیار اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی با بیان اینکه این بنا در تحولات اجتماعی دوره قاجار نقش داشته است، افزود: این کتاب در ۱۸۰ صفحه و ۳۰ فصل حیات فرهنگی، معماری و بنای دوره قاجار را مورد بررسی قرار داده است.

قاسم خان خاطرنشان کرد: دراین کتاب ثابت کرده ایم که ساخت این بنا ریشه فرهنگی دارد و ایران بزرگترین محل نمایش تعزیه در دوران قاجار است. البته باید یادآور شد همانطور که تعزیه شکل می گرفت نمایش ایرانی در کنار تعزیه و به دنبال آن تعزیه خوانان ، آوازخوان ها و ردیف دانان موسیقی نیز به گسترش و بهتر شدن آواز ایرانی همت گماشتند.

وی ادامه داد: این تحقیق میدانی- کتابخانه ای بوده است و آنچه که در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی درباره این بنا اتفاق افتاده را روایت شده است. آخرین اتفاق در این بنا تشکیل مجلس موسسان بود که در آن سلسله قاجاریه به پهلوی تغییر کرد.

در این مراسم سید محمد بهشتی رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و جمعی از محققان قاجاریه حضور داشتند.

نوشته کتاب «تکیه دولت» علیرضا قاسم خان رونمایی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.