اما با وجود تشابه شخصیتی آنچه نسخه ایرانی را نادیدنی می‌کند، همین تلاش برای هالیوودی‌بودن است. جایی‌که کارگردان فیلم مدعی می‌شود تک‌تیرانداز قرار است از کلیشه‌های مرسوم دوری کند. البته او نمی‌گوید این کلیشه‌ها چه هستند؛ اما معرکه تانک‌ها را مثالی از این کلیشه‌گریزی معرفی می‌کند، همان‌جایی که دقیقاً تدوینگر فیلم از آن انتقاد می‌کند.

هالیوودزدگی فیلم کار را به جایی می‌رساند که ذهن شما به سمت شعر مشهور حضرت جامی می‌رود: «کرد فرامش ره و رفتار خویش/ماند غرامت‌زده از کار خویش». دوستان گروه تک‌تیرانداز هالیوودی‌بودن را به انفجار و شلیک و اکشن تقلیل داده‌اند و نتیجه کار یک فاجعه داستان‌گویی با انبوهی سکانس اضافی است. فیلمی که مملو از ضعف‌های نظامی است. به عنوان کسی که خدمت سربازی گذرانده است می‌دانم در خط مقدم، روی خاکریزی که منتهی‌الیه تقابل ما با دشمن است، کسی روی خاکریز، پشت به دشمن نمی‌نشیند و نامه و وصیت‌نامه بنویسد تا تک‌تیرانداز عراقی در یک سکانس عجیب نیروهای ایرانی را یک‌به‌یک پرپر کند. یا می‌دانم در یک درگیری در فاصله نزدیک با اسلحه دراگانوف اقدام به حمله نمی‌کنم؛ از کلت یا کلاشینکف استفاده می‌کنم.

تک‌تیرانداز ایرانی سرشار از این صحنه‌های عجیب و غریب ضدنظامی است؛ چرا؟ چون قرار است همانند هالیوود خون و جنازه از آسمان ببارد. قرار است تعداد کشته‌ها ملاکی برای سطح اکشن فیلم باشد؛ اما نه خبری از قصه درست‌و‌درمانی است و نه خبری از اکشن جذاب. داستانک‌های فیلم هم روی مخ آدمی رژه می‌روند. مثل داستان پسری که می‌خواهد جنازه برادرش را از چنگ عراقی‌ها دربیاورد و وسط فیلم اصلاً فراموش می‌شود. این ‌در‌ حالی است که بخش مهمی از فیلم بر تربیت پسر جوان سپری می‌شود. آیا در هالیوود با داستان فرعی چنین می‌کنند؟ آیا در هالیوود عنصر و مؤلفه‌های تولیدی در ابتدای فیلم به همین سادگی منهدم می‌شوند؟

شاید برای رسیدن به هالیوود بهتر باشد به‌جای هزینه تکنیکی، یک فیلم‌نامه‌نویس وارد کرد. کسی که بداند برای تقابل میان خیر و شر نیاز به شخصیت‌پردازی اساسی است، نه فضاسازی متافیزیکی. یکی از کلیشه‌های رایج در سینمای جنگ ایران در تمام این سال‌ها توسل به متافیزیک برای گره‌گشایی‌های دراماتیک است. فارغ از درستی یا نادرستی، امید زیاد فیلم‌ساز به تصور متافیزیکی منتج به فاجعه می‌شود. همانند صحنه نهایی فیلم که میان متافیزیک و اکشن هالیوودی در نوسان است و در نتیجه تکلیفش هم مشخص نیست. تک‌تیرانداز در نهایت چیزی فراتر از همان ایده یک‌خطی‌ش نیست: «شهید زرین‌تک، قهرمان جنگ پس از نبردی نابرابر و از میان برداشتن قهرمان تک‌تیرانداز بعثی‌ها، با حمله توپخانه به شهادت می‌رسد».

آیا جمله بالا به تنهای دراماتیک است؟ بدون‌شک چنین نیست. آنچه سینمای جنگ را دراماتیک می‌کند به قول «هگل»، تقابل دو سوژه است؛ سوژه‌هایی که هر یک بر جایگاه حقیقت خود تکیه زده‌اند. اگرچه فیلم‌ساز تلاش می‌کند کلیشه «بعثیِ احمق» را تکرار نکند؛ اما از آن سوی بام می‌افتد. آنتاگونیست بعثی بدون داشتن یک خصیصه مثبت، جز آدم‌کشی و جنون به چیز دیگری فکر نمی‌کند. این‌ در‌ حالی است که در هالیوود بَدمن‌ها هم برای ثانیه‌ای خصیصه‌ای مثبت از خود نشان می‌دهند. یک‌دست بد بودن یعنی از دست دادن فرصت شخصیت‌پردازی و در دام تیپ افتادن. همان اتفاقی که برای پروتاگونیست فیلم هم رخ می‌دهد. او آدمی است که اصلاً خطا نمی‌کند و با همین استدلال تیم فیلم‌سازی قصد دارند اثری تراژیک بیافرینند.

برخی از منتقدان موافق فیلم، تک‌تیرانداز را اثری استراتژیک نامیده‌اند؛ اما پرسش مهم این است استراتژیک برای چه کسی؟ برای آنان که سنشان به دوران جنگ می‌رسد و تصویری از جنگ دارند؟ یا برای کسانی که هیچ تصویری از جنگ تحمیلی ندارند؟ اگر برای گروه اول است که دیگر مفهوم استراتژیکی ندارد، آنان باورشان نسبت به جنگ با واقعیت جنگ شکل گرفته است. اگر ملاک برای متولدان پس از جنگ است که با این فیلم اتفاقی رخ نخواهد داد. جوان دهه هفتاد و هشتاد خودش را با همان جنس اصل هالیوودی اقناع می‌کند.

تک‌تیرانداز همانند بسیاری دیگر از فیلم‌های مشابهش نه در گیشه موفق خواهد بود و در جذب مخاطب خارج از چارچوب طرفدارانش. ضعفش هم در همان کلیشه‌هایی است که رنگ دسته‌چندم هالیوودی خورده است. کاش همان نگاه اشراقی به سینمای جنگ دهه شصت حفظ می‌شد و پخته‌تر. همان چیزی که در دیده‌بان «ابراهیم حاتمی‌کیا» تجربه کرده بودیم.

نوشته نقد احسان زیورعالم بر فیلم «تک ‌تیرانداز»/ قسم به مقدسات، هالیوود را رها کنید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این نشست، علی غفاری درباره ساخت «تک ‌تیرانداز» گفت: حدود یک سال است که ما درگیر ساخت این فیلم هستیم. سعی ما بر این بود که پس از مدت‌ها در سینمای ایران فیلمی قهرمان‌پرور بسازیم. با عبدالرسول زرین وارد این کارزار شدیم و امیدوارم مورد استقبال مخاطبان قرار گرفته باشد.

در ادامه اصغری توضیح داد: وقتی من با شخصیت شهید زرین آشنا شدم، خیلی دوست داشتم فیلمی با محوریت شخصیت ایشان بسازم. از سال ۹۵ برای این امر تلاش کردم و نتیجه فیلمی شد که برپرده شاهد آن بودید.

او با این توضیح که ساخت فیلم جنگی و تهیه امکانات آن بسیار سخت است، افزود: از گروه تولید و صحنه ممنون هستم که به بهترین شکل برای اخذ امکانات پیگیری کردند. البته گاهی از سوی مدیران مربوطه برای تامین امکانات فیلم‌های جنگی بی‌مهری می‌شود؛ اما ما تمام تلاشمان را برای اجرای هرچه بهتر دکور انجام دادیم.

اصغری ادامه داد: حتی از آن‌جایی که عراق قوی‌ترین نیروی زمینی منطقه را داشت، دشمن را قدرتمند به تصویر کشیدیم تا کار تک‌تیرانداز بیشتر به چشم بیاید.

غفاری گفت: تقریبا هر آن‌ چیزی که در فیلم شاهد بودید واقعی و مستند است. از فرزند این شهید دکتر زرین نهایت تشکر را دارم. فرزند شهید زرین کتابی را تحت عنوان «گردان یک‌نفره» گردآوری کرده و با همرزمان پدرش حرف زده که به زودی منتشر خواهد شد. البته که ما سعی کردیم داستان را دراماتیک‌تر کنیم و کمی از خیالات خود هم کمک بگیریم. صداهای آخر فیلم و جایی که حاج‌رسول با یک واکمن صدای فرزندان خود را گوش می‌کند، همه واقعی هستند.

ایوبی درباره تدوین‌ «تک‌تیرانداز» توضیح داد: اگرچه این فیلم در دسته آثار دفاع‌مقدس است؛ اما دغدغه ما بیش از این که کات‌ها در پلان‌های جنگی باشد، این بود که در صحنه‌های جنگی دو گروه زمانی‌که شلیک می‌کنند مشخص نیست هر تیر در کجا به ثمر می‌نشیند. ما هدف‌مان در تدوین این بود که تا حد ممکن مشخص شود در هر صحنه چه کسی کشته می‌شود.

او ادامه داد: ضمن این که فیلم تا حد امکان کوتاه شد و قسمت‌هایی که لازم نبود حدف شد. یکی از سخت‌ترین بخش‌ها هم برای تانک‌ها و تجهیزات جنگی بود که مرتب کردن فریم‌ها برای ما سخت بود.  فیلمبرداری هم در روزهای نزدیک به جشنواره به اتمام رسید و این موضوع کمی سرعت تدوین را بیشتر کرد.

در ادامه براتی، در خصوص فیلمبرداری گفت: من از آقای غفاری و اصغری تشکر می‌کنم که من را به عنوان جوان‌ترین شخص گروه پذیرفتند. هدف من وارد کردن یک نوآوری تکنیکال در فیلم بود تا تصویر جدیدتری از روایت فتح و جنگ را ارائه دهیم.

او اضافه کرد: ما نمی‌توانیم به تکنیک سینمای هالیوود برسیم؛ اما تلاشمان را کردیم که چیزی کم نگذاریم. خداراشکر با امکانات پست‌پروداکشن توانستیم کمبود امکاناتمان را جبران کنیم.

کریمیان درباره جلوه‌های ویژه «تک‌تیرانداز» گفت: حدود ۹۵ درصد این فیلم جلوه‌های ویژه است. فکر می‌کنم سکانس اول فیلم در سینمای ایران به این وسعت تاکنون اتفاق نیفتاده بود. من هربار که به تماشای سکانس اول می‌نشینم، لذت می‌برم. فکر می‌کنم نسبت به کارهای قبلی‌ام «تک‌تیرانداز» کاری متفاوت‌تر است. حتی جنگ در خاکریز را ما با ۶ دوربین در حرکت گرفتیم و انفجارات در حرکت با دکوپاژ آقای غفاری شکل گرفت. شکل انفجارها و درگیری تانک‌ها متفاوت اجرا شده‌اند و این نوآوری است که از آن صحبت می‌کنیم.

غفاری با این توضیح که هر فیلم‌نامه‌ای با سلیقه کارگردان بازنویسی می‌شود، افزود: در این فرآیند تغییراتی جزئی اتفاق می‌افتد. ما به بخش بسیاری از واقعیت وفادار بودیم.

او درباره انتخاب کامبیز دیرباز برای نقش عبدالرسول زرین توضیح داد: کامبیز دیرباز به لحاظ چهره بسیار شبیه به شهید زرین بودند و شاهد تلاش‌هایش برای این اثر بودم. در کسوت یک تیرانداز قابل قرار گرفتن کاری بسیار سخت است.

در ادامه دیرباز درباره ایفای این نقش گفت: اول باید از کسانی تشکر کنم که چراغ جشنواره را روشن نگاه داشتند و اجازه ندادند ترمز قطار سینمای ایران کشیده شود.

او ادامه داد: بابت این که چنین نقشی به من رسید و آن را بازی کردم بسیار خوشحال هستم. در این بیست سالی که من کار بازیگری انجام می‌دهم، این دومین نقش واقعی من بود.

این بازیگر گفت: به این نتیجه رسیدیم که ما نباید نعل به نعل وقایع را بازسازی کنیم، بلکه ما تفکر این شهید بزرگوار را زنده کردیم و خوشحالم که روح این عزیز را بر شانه دارم.

دیرباز درباره لهجه‌اش در فیلم  توضیح داد: عبدالرسول زرین در گچساران به دنیا آمده و بعد از فوت مادر و پدرش همراه با دایی خود به اصفهان می‌رود و سی و اندی سال در آن‌جا زندگی می‌کند. چند دیالوگ از عبدالرسول زرین موجود است که مجموع آن‌ها به ده دقیقه نمی‌رسد و منبع خیلی خوبی برای ما نبود. باتوجه به این مسائل لهجه مرجع را لهجه پسرشان و گردان امام حسین که برای  ایشان و هم‌رزمانشان بوده ملاک قرار داده‌ایم.

بازیگر فیلم «تک‌تیرانداز» افزود: منبع زیادی از این شهید برای من وجود نداشت و تنها صوت‌های کمی در اختیارم بود. پسر شهید برای درآمدن این شخصیت کمک بسیاری به من کرد.

اصغری در پاسخ به سئوالی مبنی بر بودجه ساخت فیلم گفت: گروه ما ۱۰۰ نفره بود و گاهی با هنروران بیشتر هم می‌شد. بودجه فیلم حدود ده میلیارد تومان شد که به اعتقاد من در شرایط فعلی بودجه زیادی برای این نوع فیلم نیست. شاید توقع زیادی باشد؛ اما توقع کمک از ارگان‌ها و مدیران را دارم چراکه در این زمینه وظیفه دارند.

تهیه‌کننده «تک‌تیرانداز» افزود: قهرمان فیلم ما اصفهانی بود و خیلی تلاش کردیم که از ارگان‌های اصفهانی برای ساخت این فیلم کمک بگیریم، اما موفق نشدیم و من می‌گویم این مسئولان لیاقت همکاری با این فیلم را نداشتند.

اصغری درباره دسترسی به شهرک دفاع مقدس گفت: این فیلم محصول خود بنیاد روایت فتح است، اما دو لوکیشن اصلی یعنی قرارگاه ایرانیان و عراقیان توسط گروه طراح صحنه فیلم در شهرک دفاع مقدس ساخته شد. مشکل عمده ما در این شهرک، قدیمی بودن امکانات است.

در پایان امیررضا دلاوری گفت: من دوست دارم از بچه‌های گروه تشکر کنم که در این کار به صورت ویژه زحمت کشیدند. از مهرداد خوشبخت هم ممنونم که هر روز سر صحنه حضور داشت و ما را در ساخت این فیلم یاری کرد.

نوشته نشست فیلم «تک ‌تیرانداز» برگزار شد/ علی غفاری: سعی ما بر این بود که فیلمی قهرمان‌پرور بسازیم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.