از ۱۹۳۹ که اولین دوره فستیوال کن برگزار شد تا  سال ۲۰۱۹، ۷۲ دوره از این را شاهد بودیم. اما سال ۲۰۲۰ از آغازش تاکنون، همه را در بهت فرو برد. سالی که با شیوع ویروس کرونا، جهان را به حالت قرنطینه درآورد. از سال ۱۹۳۹ تا ۲۰۱۹ فستیوال کن موانع برگزاری‌اش یا وقوع جنگ جهانی دوم بود، یا اعترضات ۱۹۶۸ فرانسه و یا مشکلات بودجه.

اما در سال ۲۰۲۰ بحران کرونا شوک بزرگی را به دنیای هنر هفتم وارد کرد. نه از سینما خبری بود نه از برگزاری فستیوال و نه از تولید فیلم.

اما ایران مستثنا از این قاعده نبود. مهمترین اکران سینمایی در ایران که به اکران عید [نوروز] شهرت دارد، با بحران کرونا به تعطیلی رسید. تعطیلی سینما در مهمترین و پررونق‌ترین زمان اکران، ضربه سنگینی به این حوزه وارد. جشنواره جهانی فیلم فجر که با دبیری سیدرضا میرکریمی در سال ۱۳۹۵ به شکل و فرمی جدید و مستقل از جشنواره ملی در سال ۱۳۹۵ [در سال ۱۳۹۳ بخش بین‌الملل جشنواره از بخش ملی فجر جدا شد] آغاز به کار کرد، در سی و هشتمین دوره‌اش با دبیری محمدمهدی عسگرپور، در هاله ای از ابهام قرار گرفت.

مهمترین موضوعی که این روزها بین سینماگران و اهالی رسانه مطرح می‌شود، این است که آیا باتوجه به بهبودی شرایط باز هم برگزاری جشنواره جهانی فجر ضرورتی دارد؟ آیا باتوجه به بحران جهانی؛ میزان استقبال از این جشنواره [مهمانان خارجی] موفقیت آمیز خواهد بود؟ جدا از مهمان خارجی آیا سینماگران و اهالی رسانه و مطبوعات از آن استقبال خواهند کرد؟ و….

ایسنا در گزارشی [۱۰ اردیبهشت ۹۹-  کد خبر:  ۹۹۰۲۱۰۰۷۱۶۰]  نوشت: «… با توجه به خسارت زیادی که تعطیلی سینماها از اسفندماه تا کنون به سالن‌ها، فیلم‌هایی که در نوبت اکران بودند و به طور کلی «سینما» وارد کرده، بعضی جشنواره‌های فیلم از جمله همین جشنواره جهانی فجر برگزار نشوند و سازمان سینمایی هزینه بر پایی آن را برای جبران خسارت‌ها و کمک به سینما صرف کند. این موضوع با واکنش تند عسگرپور همراه شد و در او یادداشتی با عنوان «کرونا، سینما و صف ماسک‌داران» گفت: انگار ناتوانی‌ها به حدی رسیده که حتماً باید در درون خانواده، یک چیزی فدای چیزی دیگر از همان خانواده شود.»

باتوجه به اتفاقی که اخیرا در حوزه نمایش فیلم‌ها در سامانه VOD رخ داد، این پرسش مطرح می‌شود که جشنواره جهانی آیا می‌تواند در ساختاری مجازی تعریف شده و برگزار شود؟

اما فستیوال کن اولین جشنواره‌ای بود که تصمیم خود را در برگزاری آنلاین در بخش بازار اعلام کرد:

[نخستین اقدام در این زمینه ایجاد بازار فیلم‌ آنلاین است که توسط ژروم پایلارد – مدیر اجرایی بازار فیلم کن- راه‌اندازی شده است. او گفته است که این نوع از بازار آنلاین فیلم بعد از گفتگو و مشورت با بسیاری از فعالان حرفه‌ای عرصه سینما در سراسر جهان ایجاد شده است.

بازار آنلاین فیلم تلاش دارد تا با ایجاد بخش‌های مختلف از جمله جلسات آنلاین، تجربه حضور زنده و واقعی در بازار را برای مخاطبین خود رقم زند. این نوع از بازار، راهکار خلاقانه‌ای است تا همچنان حلقه ارتباطی بین فعالان حرفه‌ای عرصه سینما با یکدیگر حفظ شود.] خبرگزاری ایرنا. کدخبر: ۸۳۷۶۰۶۰۲

مدیران فستیوال ونیز اما تصمیم دیگری داشتند، آنها مصمم به برگزاری جشنواره در شهریورماه، البته با محدودیت شدیدتری نسبت به سال‌های گذشته هستند.

[لبرتو باربرا  در مصاحبه با خبرگزاری ایتالیایی آنسا گفت: هفتاد و هفتمین دوره جشنواره فیلم ونیز  با رعایت همه پروتکل‌ها مانند استفاده اجباری از ماسک و حفظ فاصله‌های اجتماعی برگزار خواهد شد و در هر نمایش فیلم، تعداد کمتری تماشاگر حضور داشته و تعداد کمتری کارت جشنواره نیز صادر خواهد شد.

وی مطمئن است که دست اندرکاران کمتری از هر فیلم به ونیز سفر خواهند کرد و نشست‌های مطبوعاتی نیز به صورت مجازی برپا خواهد شد.] خبرگزاری خبرآنلاین. کد خبر: ۱۳۸۰۰۳۷

حال باید منتظر تصمیم مدیران و دست‌اندرکان سازمان سینمایی بود که برای این جشنواره چه برنامه‌ای دارند. البته در نیمه اول سال به جز برگزاری جشنواره جهانی، با رویداد جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، نیز مواجه هستیم؛ که مخاطبان آن طیف کودک و نوجوان هستند. حالا باتوجه به شرایط کنونی آیا شکل برگزاری این جشنواره نیز تغییر خواهد کرد؟ آیا این جشنواره نیز می‌تواند به شکل مجازی [در بعضی از بخش‌ها] برگزار شود؟

احتمال موج جدید کرونا در پاییز و زمستان

وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در اجلاس مدیران سازمان بیمه سلامت گفت: ممکن است موجب جدید این اپیدمی را در پاییز و زمستان داشته باشیم و باید خودمان را برای روزهای به مراتب سخت تر آماده کنیم. [خبرگزاری ایرنا. ۲۵ فروردین ۹۹. کد خبر: ۸۳۷۴۸۷۱۹]

باتوجه به صحبت های وزیر بهداشت و اینکه مشکل بزرگ و مهم در نیمه دوم سال برای برگزاری جشنواره‌ها از جمله: جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران،  جشنواره بین المللی «سینماحقیقت»، جشنواره فیلم فجر، جشنواره بین‌المللی فیلم های آموزشی رشد، جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت؛ است؛ چه تصمیمی لحاظ خواهد شد؟ آنچه گره این قضیه را هر روز سخت و پیچیده‌تر می‌کند آن است که آینده را نمی‌توان به هیچ وجه پیش‌بینی کرد و تنها باید خود را برای سخت‌ترین شرایط آماده کرد.

آیا در آینده شاهد تغییر شکل برگزاری جشنواره‌ها و رفتن به سوی شکل مجازی خواهیم بود؟ آیا جشنواره می‌تواند در قالب مجازی تعریف شده و برگزار شود؟ آیا رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی و…. باز هم کمکی برای برون رفت از این بحران [در برگزاری جشنواره‌ها] خواهد کرد؟ پرسش‌هایی که پاسخش چندان روشن نیست!

نوشته کرونا و قرنطینه شدن جشنواره‌ها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

از این نظر دو وجه قدرتمند جهانی را از آن خود کرده است. اول اینکه بستری برای ترویج فرهنگ ایرانی-اسلامی محسوب شده و می‌تواند الگویی برای کشورهای اسلامی و منطقه باشد و در بعد دوم فعالان سینمایی کشور با تلاشی که انجام داده اند در رویدادهای بین المللی به جایگاه معتبری رسیده اند و این امر نشان از عملکرد خوب و ظرفیت سینمای ایران دارد.

بعد از اینکه فیلم سینمایی «رنگ خدا» ساخته مجید مجیدی در ایالات متحده امریکا اکران شد و توانست فروشی بالغ بر دو میلیون ریال از آن خود کند روزنامه نیویورک تایمز برایش نوشت: «این فیلم در حد بالاترین درجه وضوحی که یک فیلم ممکن است بدان برسد، نشان می‌دهد که دارای رسالتی دینی است، اما تجربه‌ای ژرف از تأمل در جهان طبیعی را در اختیار ما قرار می‌دهد… فیلم «رنگ خدا» گوهری دیگر است که از سرچشمه‌ای واحد، یعنی از یکی از پویاترین سینماهای ملی جهان به ما عرضه شده است».

کمتر پیش می آید شاهد صحنه هایی باشیم که ساعاتی مانده به آغاز مراسم اسکار، یکی از میدان های اصلی شهر لندن به بزرگترین سینمای روباز این شهر تبدیل ‌شود تا فیلم «فروشنده» اصغر فرهادی با حضور شهردار لندن و کارگردانان مطرح انگلیسی برای جمعیتی حدود ۱۰ هزار نفر به نمایش درآید.

امروز در کنار فیلمسازانی از نسل عباس کیارستمی و بعد از آن اصغر فرهادی که نام سینمای ایران را در دنیا بلندآوازه کرده اند شاهد حضور جوانانی در این عرصه هستیم که توانسته اند با نگاه و اندیشه ای نو فصل جدیدی را در فیلمسازی رقم بزنند. کارگردانانی چون شهرام مکری و مجید برزگر نمونه بارز این مثال هستند. شاید اگر آنها به سینما ورود نمی کردند هیچ وقت با یک سینمای مدرن که کشورهای غربی و حتی امریکا تمایل به نمایش این آثار برای مردم خود داشته باشند روبه رو نمی شدیم.

در سال های اخیر فیلم ها با اتکا به زاویه دید جوانان در بازار فیلم ایران حرفی برای گفتن دارند و دستاوردهای فیلمسازانی از این جنس هر روز بیشتر به دنیا معرفی می شوند. تا جایی که توانسته اند به عنوان یک الگوی موفق در کشورهای آسیایی که دارای صنعت هستند شناخته شوند. در حال حاضر پذیرفته شدن یک فیلم سینمایی دیگر با نام «دِرِساژ» در جشنواره برلین از پویا بادکوبه که تازه اولین فیلم خود را ساخته است نشان می دهد هرجا نام ایران بیاید کشورهای دیگر بی توجه از کنارش نمی گذرند.

از طرف دیگر حضور بین المللی سینمای ایران و تاثیرات موضوعی آن بر دیگر کشورها باعث شده تا امروز کارگردانان پیشکسوت و جوان ایرانی با پیشنهادهای همکاری متعددی از سراسر دنیا مواجه شوند و هالیوود و بالیوود میزبان سینماگران ایرانی باشند. تولید مشترک فیلم سینمایی «سلام بمبئی» از آن دست اتفاقاتی بود که ما را با سینمای هندوستان وارد تعامل کرد و امروز با تولید تازه ترین اثر سینمایی مجید مجیدی به نام «آن سوی ابرها» راه برای همکاری های بعدی بازتر شد. تا جاییکه امروز مجید مجیدی در حالی آخرین فیلم خود را اکران می کند که به عنوان تنها عضو ایرانی یک پروژه عظیم سینمایی در مقام کارگردان ظاهر می شود و دیگر عوامل از سایر کشورهای جهان با او همکاری می کنند.

البته با اعتباری که فیلمسازان ایران در دنیا به دست آورده اند سینمای اروپا نیز بیش از پیش به تولیدات مشترک و همکاری با سینمای ایران رغبت نشان داده است. نمونه بارز این مثال اصغر فرهادی است که ابتدا با تولید فیلم سینمایی «گذشته» در کشور فرانسه و به تازگی با فیلم سینمایی «همه میدانند» در اسپانیا توجه سینمای غرب را به خود معطوف کرده است.

در این میان نهادهای سینمایی چون بنیاد سینمایی فارابی نیز وارد عمل شده و با انجام مذاکرات اولیه قرار است این روابط در مقیاس گسترده تری به اجرا در بیایند. بر این اساس چین، ایتالیا، آرژانتین، ارمنستان و فرانسه کشورهایی هستند که اعلام همکاری کرده و برای تولیدات مشترک بین المللی یک فضای جدید به وجود آورده اند که به زودی شاهد اخبار تازه ای خواهیم بود.

از طرفی سینمای ایران که در سال های اخیر بیشتر با درام های اجتماعی در دنیا شناخته می شود توانست توجه سینماگران بین الملل را به ژانر کودک و نوجوان جلب کند تا جایی که کشور فرانسه در تولید فیلم سینمایی «جنجال در عروسی» به کارگردانی سیدرضا خطیبی اعلام همکاری کرد و این فیلم به صورت سه بعدی در سینماها به نمایش درآمد. هر چند که فرانسه پیش از این در آثار متعددی با ایران وارد تعامل شده و با برگزاری هفته های فرهنگی خشنودی خود را از این همکاری نشان داده است.

تمرکز سینمای ایران بر جشنواره های خارجی و منطقه ای سبب شده است اندیشه های برگرفته از سبک زندگی ایرانی اسلامی با فرهنگ غنی متشکل از آداب و سنت های ملی در جهان مورد توجه قرار بگیرد. البته یادمان باشد الگو سازی یک برنامه ریزی بلند مدت با مدیریت درست می خواهد و امروز که پتانسیل آن در کشور ما وجود دارد باید در بحث مدیریت کلان حمایت بیشتری از فیلمسازان با استعداد ایرانی در تولید فیلم های تاثیرگذار با نگاه بین المللی داشته باشیم.

نوشته جشنواره‌ها چه تاثیری بر تعامل بین کشورها دارند/ سینمای ایران تاثیرگذار یا تاثیر پذیر؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.