محمود گبرلو در ابتدای این نشست گفت: سی و هفت سال پیش یک فیلمساز برجسته و فرهیخته با ساخت فیلم «شبح کژدم» مردم ایران را با مفهوم متفاوتی از سینما آشنا کرد.

فیلم‌های عیاری دارای حدیث نفس شخصی است

در ادامه جواد طوسی بیان داشت: سینمای آزاد باعث شدن تا مهرداد تدین، ناصر غلامرضایی، محمدعلی نجفی و زاون قوکاسیان در سینمای ایران شناخته شوند. نوع مواجهه دوربین و نوع دغدغه فیلمساز جوان در این اثر کاملا مشخص است. آن زمان عیاری به دنبال سکوی پرتاب در سینمای حرفه‌ای بوده است. در مقایسه تطبیقی، نوع کار رئالیستی کیانوش عیاری در اهواز با مهرداد تدین در مشهد تفاوت دارد.

وی ادامه داد: به بهانه فیلم «شبح کژدم» می‌توان نوعی خوانش تاریخی از دوران سپری شده را صورت داد. عیاری هوشمندانه به سراغ حسن رضایی رفته و شمایلی متفاوت از او را ارائه داده است تا آنجا که شکل ارائه و بازی سینما در سینما می‌تواند بیانی سهل و ممتنع ایجاد کند. در فیلم نوعی بازی‌ با موسیقی و زبان سینما انجام می‌شود. فیلم دارای تنوع لوکیشن و میزانسن است و در این فضای فشرده و متراکم، تقطیع زیادی صورت گرفته است. «شبح کژدم» از جنبه‌های مختلف قابل بررسی است و هر فردی به فراخور سلیقه خود می‌تواند با آن ارتباط برقرار کند.

طوسی افزود: بیان مفاهیم به عنوان جملات قصار در فیلم‌های عیاری وجود ندارد. برای او انسان اهمیتی ازلی ابدی دارد. واقع گرایی در سینمای عیاری در مقایسه با واقع‌گرایی در سینمای فیلم‌سازی از جمله کیارستمی بسیار متفاوت است. بازی با تخیل و واقعیت در سرتاسر فیلم‌های او وجود دارد. عیاری در فیلم‌های خود از آثار مختلف ایرانی و خارجی عبور کرده و در عین حال نگاه مستقل خود را حفظ می‌کند و فیلم‌های او شامل حدیث نفسی شخصی هستند. در فیلم «سفره ایرانی» او با یک نگاه بکر و نو، موضوع بحران اقتصادی را به عنوان موضوع محوری مطرح می‌کند. در مجموعه «روزگار قریب» نیز عیاری نگاه واقع بینانه‌ای دارد و در عین ادای دین به یک شخصیت ملی، سینمای مستند داستانی مرتبط به خود را نیز پیگیری می‌کند.

این منتقد خاطر نشان کرد: «آبادانی‌ها» صرفا ادای دین به نئورئالیسم ایتالیا نیست و در واقع شامل ناتورالیسم و رئالیسم موجود در سینمای شخصی فیلم‌ساز است.

طوسی با بیان اینکه «شبح کژدم» یکی از موفق‌ترین فیلم‌های کارنامه عیاری به شمار می‌رود، ادامه داد: فیلمساز به شکلی منصافه دو شخصیت فیلم را به نمایش می‌گذارد. عیاری یک فیلمساز امروزی است که به مضمون گرایی صرف روی نمی‌آورد. او اجتماعی نگری خود را به اثر الصاق نمی‌کند و چنین موضوعاتی در لایه‌های زیرین آثارش به چشم می‌خورد.

سینمای ایران دیگر هنرمندی همچون عیاری را به خود نخواهد دید

حسن رضایی بازیگر فیلم «شبح کژدم» نیز گفت: این فیلم با مشکلات زیادی ساخته شد و عیاری همگی آن‌ها را تاب آورد. زمانی که برای اولین بار این فیلمساز را دیدم، او به دفتر ما آمد و خود را معرفی کرد و گفت که قصه‌ای دارم و می‌خواهم که شما در آن بازی کنید. به عیاری گفتم من برای صدابرداری سر صحنه مناسب نیستم اما او همچنان مشتاق همکاری بود و بر این موضوع اصرار داشت. من تا آن زمان صدابرداری سر صحنه را قبول نداشتم. کیانوش عیاری گفت که این اتفاق قرار است برای اولین بار در سینمای ایران اتفاق بیفتند. من علاقه‌ای به حضور در این فیلم نداشتم اما عیاری از شبی در دوران نوجوانی خود در سال ۱۳۴۷ گفت که از نیمه شب تا هنگام صبح سر صحنه فیلم «صخره سیاه» که در اهواز فیلمبرداری می‌شد حضور داشته و تمام مدت بازی من را تماشا می‌کرده است. آنجا بود که فهمیدم او بسیار به سینما علاقه‌مند است و پیشنهادش را پذیرفتم.

شبح کژدم برای من یک تولد بود

رضایی بیان داشت: سینمای ایران دیگر هیچ گاه مانند عیاری را به خود نخواهد دید. او دارای موجودیتی منحصر به فرد است. زمانی که «شبح کژدم» را بازی کردم، حضور در بیش از ۱۷۰ فیلم را در کارنامه داشتم و با فیلم‌سازان مختلفی کار کرده بودم اما هیچ‌گاه مانند او ندیدم. عیاری برای من در حکم یک اسطوره است و این افتخار را داشتم تا در پنج فیلم با او همکاری کنم. سینمای این کارگردان در حکم یک دانشگاه برای افراد تازه کار است. کیانوش عیاری از هر لحاظ یک انسان بی‌نظیر بوده و دارای ادب و اخلاق حرفه‌ای است.

رضایی عنوان کرد: «شبح کژدم» برای من یک تولد بود و با فیلم «آبادانی‌ها» این تولد برای من کامل شد و بسیار به این دو اثر علاقه دارم. «شبح کژدم» اثری طاقت فرسا بود و روند فیلمبرداری آن بسیار طولانی شد. من تا کنون با ۱۵۰ کارگردان کار کرده‌ام و ریزه کاریی‌های که عیاری به کار می‌برد را تاکنون از فرد دیگری ندیدم.

عیاری از تصنع بیزار است

عزیزالله حاجی مشهدی نیز در بخش ابتدایی صحبت‌های خود گفت: بسیار خوشحالم که در موزه سینما از یک کارگردان صاحب سبک تقدیر شد.

وی ادامه داد: فیلم « شبح کژدم » اثری نوآورانه و خلاق است. کنایه‌‌ها و اشاره‌های عیاری در فیلم از قول کاراکتر مجید شنیدنی است. این فیلمساز برخواسته از جریان سینمای آزاد در دهه چهل است. تلویزیون در آن سال‌ها بیشترین لطف را به سینمای تجربی و آزاد داشت عیاری از دل چنین سینمایی ظهور کرد و بعدها در سال ۵۸ اثر متفاوت و بی‌نظیر «تازه نفس‌ها» را کارگردانی می‌کند.

این منتقد افزود: «شبح کژدم» سومین فیلم حرفه‌ای او محسوب می‌شود. این فیلم و مجموعه آثار او دارای ویژگی‌های فنی و هنری فراوانی هستند. فیلمی که امروز دیدیم، برخلاف عادت جریان سینمای ایران در آن دوران ساخته شده است. اولین ویژگی عیاری، ساختارشکنی در نگارش فیلمنامه و مقوله ترکیب بندی  است.

وی ادامه داد: «شبح کژدم» یک فیلم کالت بوده و دارای نوآوری‌های فراوانی است که در زمان خود درک نشد. این اثر نگاه دوران آغازین جریان نئورئالیسم را دنبال می‌کند و به فضای جامعه و عمق اجتماع می‌پردازد. من معتقدم این اثر نوعی درآمیختگی میان واقعیت و خیال است.

حاجی مشهدی نیز بیان کرد: عیاری در حوزه فیلمنامه، کارگردانی و بازی گرفتن در تمام آثارش تلاش می‌کند تا به صورت کنایی و در پرده حرف بزند. او اصرار به شفافیت دارد. همچنین سادگی در عین زیبایی، در تمام فیلم‌های آقای عیاری از جمله «شبح کژدم» دیده می‌شود. در فیلم کات‌ها و حرکات دوربین ساده و نرم هستند. فیلم دارای تحرک لازم درونی است و همه بازیگران در خدمت فیلم هستند.

این منتقد ادامه داد: یکی از شگردهای دیگرعیاری در تمام فیلم‌های او این است که او از تصنع بیزار است و کارهایش به اصل طبیعت و زندگی نزدیک است. اما در عین حال، مخاطبان خاص را هم راضی نگه می‌دارد. یکی از افرادی که کم‌تر در سینما قدر دیده است کیانوش عیاری است. امثال عیاری سرمایه ملی هستند و باید مورد توجه قرار گیرند. «شبح کژدم» نشان می‌دهد که با یک کارگردان هوشمند و قانون‌مند طرف هستیم که هیچ چیز در آثار او بی‌علت نیست.

حاجی مشهدی خاطر نشان کرد: در فیلم هرچیزی درست بر سر جای خود قرار دارد. یکی از هنرهای کیانوش عیاری، تدوین هنرمندانه آثارش است و فیلمسازان دیگری هم از این ویژگی او استفاده کرده‌اند. تدوین این اثر بسیار هوشمندانه و خلاقانه صورت گرفته است. عیاری از پرگویی کلامی، بصری و شنیداری بیزار بوده و دل‌بسته مکتب نوپدید مینیمالیسم است که سابقه دیرینه‌ای در  شعر فارسی و دوبیتی های آن دارد. نگاه کمینه گرا عیاری در تمام فیلم‌های او وجود دارد و این مسئله را به وسیله تدوین به مخاطبان آثارش ارائه می‌دهد. کیانوش عیاری یک فیلمساز مولف است.

در ادامه کیانوش عیاری کارگردان فیلم «شبح کژدم» گفت: «آبادانی‌ها» سومین فیلم من بود که حسن رضایی در آن حضور داشت. او در جشنواره فیلم لوکارنو که از رویدادهای معتبر سینمایی به شمار می‌رود برنده جایزه بهترین بازیگر مرد شد، اما رئیس این جشنواره می‌خواست تا یک ایتالیایی جایزه بگیرد و زمانی که اعضای هیئت داوران در این زمینه مقاومت کردند، جایزه آن بخش به هیچکس اهدا نشد. در آن مقطع اگر رضایی تندیس را به دست می‌آورد در واقع بهترین جایزه‌ای بود که یک بازیگر ایرانی تا آن زمان گرفته بود اما از او دریغ شد.

در بازی گرفتن ترفندهای مختص خودم را دارم

وی در پاسخ به گبرلو مدیر نشست درباره چگونگی هدایت بازیگران در آثارش گفت: من استعدادی در زمینه بازی گرفتن از بازیگران ندارم اما دارای ترفند مختص به خود هستم. من از بازیگر می‌خواهم تا هیچ وقت قدرت و توانش در بازیگری دیده نشود، چراکه در این‌صورت بازی بدی اتفاق می‌افتد. من از بازیگران با قاطعیت می‌خواهم که تنها آنچه را که لازم است ایفا کنند. بازیگر ایده‌آل من در تاریخ سینما، «جان وین» است است و او الگویی برای شاگردان من در سینما است. بسیاری از بازیگران قدرتمند، بازی خود را به شکل بیرونی نشان می‌دهد و این اتفاق از نظر من ارزشی ندارد.البته ممکن است بازیگران در روزهای اول قدرت‌نمایی کنند تا ما با توان آن‌ها آشنا شویم. قدرت هنر و تجربه بازیگر نباید در فیلم دیده شود و این اصل را در تمام آثارم رعایت کردم.

عیاری با بیان اینکه هنگام نوشتن سناریو نیز تلاش می‌کنم تا خودنمایی صورت نگیرد، بیان داشت: بازیگران دیالوگ‌های پرمغز و هنری را دوست دارند اما من مطابق با طریقه صحبت کردن عادی مردم برای هر صحنه دیالوگ می‌نویسم. همه بازیگرانی که در فیلم‌های من حاضر بودند، بازی خوبی از خود ارائه کرده‌اند. در سریال  «روزگار قریب»، مهدی هاشمی می‌گفت که در این اثر حتی بازیگران سیاهی لشگر نیز از او بهتر بازی می‌کنند اما به عقیده من تفاوتی میان بازیگران با سواد و بی‌سواد وجود ندارد. برای مثال، در فیلم «سفره ایرانی» زنان روستایی با سن بالا که بدون سواد بودند بازی‌های درخشانی از خود ارائه کردند.

نوشته کیانوش عیاری: در بازی گرفتن ترفندهای مختص خودم را دارم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مصطفی عقاد، کارگردان شهیر سوری و خالق شاهکار «محمد رسول الله» که سالها در هالیوود حضور داشته و کار کرده است، روایت روشنی در همین زمینه دارد: «در هالیوود همه چیز کنترل می‌شود، حتی سوژه‌ی فیلم‌ها. در آنجا همه‌کاره، تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان مالی صهیونیست هستند که هرگز حتی اجازه‌ی مطرح کردن سوژه‌ی کاری خلاف نظرشان را به کارگردانان [مستقل] نمی‌دهند.» اینجا ما در ایران اما ظاهراً نیازی به سینمای استراتژیک حس نمی کنیم. چه اینکه برآیند ۴۰ سال سینمای پس از انقلاب، بیش از آنکه صحنه پاسداری از منافع ملی، هویت ملی و ارزش های ایرانی-اسلامی باشد، بیشتر جولانگاه بی ارزشی، کم مایگی، نگاه های نقطه ای و نهایتاً سیاه نمایی بوده است. این قضاوت البته ابداً نمی خواهد و نمی تواند مطلق باشد. چرا که حضور فیلمسازانی ملی گرا، متعهد و دغدغه مند، همواره نور امیدی در بستر غالباً بی مایه و سیاه سینمای ایران بوده است.

محمد خزاعی، چهره نام آشنای فرهنگ و هنر کشور را بدون شک باید در میان این چهره های امیدآفرین قرار داد. خزاعی به نوعی زاده سینما و تئاتر است و به تبع فعالیت های مکرر در این عرصه، به عنوان فردی شناخته می شود که به زیر و بم ساخت آثار هنری و سینمایی به خوبی آگاه است. تهیه کننده نام آشنای سینمای ایران، پیش از آنکه در مقام تهیه آثار استراتژیک برآید، ابتدا به نویسندگی و کارگردانی در عرصه تئاتر روی آورده است. خزاعی پس از آن، برای مدتی به فعالیت در مطبوعات پرداخته و نهایتاً دست به کار تهیه فیلم شده است. رهاورد چنین پیشینه ای در عرصه فعالیت های هنری، آشنایی خزاعی با حواشی مختلف کار در این عرصه و قدرت تمیز سره از ناسره است.

وجود همین پیشینه مطبوعاتی و کنجکاوانه است که تهیه کننده آثار بزرگ و استراتژیکی چون «به وقت شام» و «امپراطور جهنم» را قانع می کند تا با پژوهش پیرامون نوع نگاه منتقدین سینمایی خارج از کشور به ژانر دفاع مقدس، سال ۱۳۹۳، کتاب «سینمای دفاع مقدس، نگاهی از برون» را به دست چاپ بسپارد. خزاعی در این کتاب، با آوردن شاهد مثال هایی متنوع، درواقع به دفاع از ژانر دفاع مقدس در برابر هجوم روشنفکرنمایان داخلی برخاسته و تلاش دارد ظرفیت های عظیم این ژانر را از نگاه منتقدین خارجی پیش روی مخاطب قرار دهد. امری که به روشنی می تواند نشانگر دغدغه مندی عمیق این تهیه کننده جوان سینمای ایران پیرامون موضوعات ملی-میهنی باشد. علاوه بر اینها، دبیری چند دوره جشنواره فیلم فجر و جشنواره فیلم مقاومت را نیز باید به کارنامه پربار خزاعی افزود.

با این همه، خزاعی در مقام یک تهیه کننده و مدیر سینمایی، هرگز چون دیگران-که بسیارند!- همزمان، ژست انقلابی و اپوزیسیون به خود نگرفته و در وسط لحاف نخوابیده، تا در دفاع از ارزش های ملی و انقلابی به لکنت زبان بیفتد. نمود بارز چنین مدعایی را می توان در تهیه کنندگی فیلم استراتژیک «قلاده های طلا» توسط خزاعی به نظاره نشست. تهیه قلاده های طلا در سال ۹۰، به واقع، نمود اقدام مناسب در زمان مناسب بود. قلاده های طلا خوانشی واقعی از نقش آشکار سرویس های جاسوسی بیگانه در راه اندازی فتنه سال ۸۸ است که به کارگردانی ابوالقاسم طالبی روی پرده رفته است. خط شکنی و شجاعت خزاعی در این موضوع، علاوه بر آنکه باعث پربیننده شدن «قلاده های طلا» شد، راه را برای دیگر فیلمسازان علاقه مند به موضوع نیز گشود. با این حال، هیچکدام از فیلم های ساخته شده پیرامون این موضوع، به قوت و محبوبیت قلاده ها نرسید.

اهمیت اقدام خزاعی در ساخت «قلاده های طلا» زمانی مشخص تر می شود که بدانیم با وجود آشکار شدن اسناد متعدد دخالت سرویس های بیگانه در فتنه ۸۸ و مسجل شدن کذب ادعای تقلب در انتخابات، هنوز موجوداتی در سینمای ایران وجود دارند که به سفارش سفارتخانه های عامل فتنه، در همین جمهوری اسلامی، فیلم های حامی فتنه را روی پرده می برند! بنا بر تعریف ابتدایی این نوشتار از سینمای استراتژیک، اگر باور داشته باشیم فتنه ۸۸ کشور را به لبه پرتگاه سقوط برده بود، اقدام خزاعی در ساخت قلاده های طلا، بدون شک مصداق فیلم سازی در خط آتش سینمای استراتژیک است. سینمایی که قصد دارد برابر تمام پلشتی ها و دروغ پردازی های بی پایان غول هفت سری چون هالیوود، و در دفاع از حقانیت فرهنگ، هویت و منافع ملی ایرانیان قد علم کند!

خزاعی هنوز هم هر روز بیشتر نشان می دهد که :«فرزند زمانه خویش است». او تنها تهیه کننده ای است که پیش از شکست داعش توسط سربازان قاسم سلیمانی و جبهه مقاومت، با همکاری پرویز شیخ طادی، کارگردان مطرح سینمای ایران، به تهیه «امپراطور جهنم» پرداخته تا ریشه های متعفن تفکر تکفیری را پیش روی مخاطب جهانی-و نه فقط ایرانی- قرار دهد تا پیشاپیش داعش را در صحنه سینما مغلوب کند. علیرغم بی مهری به «امپراطور جهنم» در جشنواره سی و پنجم اما حالا «امپراطور جهنم» به جشنواره سی و ششم فیلم فجر رسیده است. خزاعی در این دوره، همزمان تهیه کنندگی اثر استراتژیک و درخشان دیگری را نیز بر عهده دارد. تهیه کننده جوان و خوش آتیه سینمای ملی کشور،  فیلم سینمایی «به وقت شام» را نیز به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا به جشنواره سی و ششم آورده است.

خزاعی در پرونده کاری خود تا کنون نشان داده حضور در متن سینمای روشنفکرزده ایران، نتوانسته عوارض زیست گلخانه ای سینماگران فمینیست، لیبرال و غالبا بی آرمان را به او منتقل کند. خزاعی فرزند زمانه خویش بوده و بی هراس از برچسب سینمای حکومتی روشنفکرنمایان، همواره برای مردم و منافع ملی فیلم ساخته است. این حتماً از اقبال بلند خزاعی و صدق نیت اوست که همزمان با رونمایی از شاهکار «به وقت شام» در جشنواره فجر، انتشار نتایج نظرسنجی دانشگاه مریلند و موسسه ایران پل نیز نشان می دهد محبوبیت سردار سلیمانی بین مردم ایران بیش از هر زمان دیگری شده است. خزاعی در «به وقت شام»، می خواهد دلیل، ضرورت، مظلومیت و حقانیت حضور سلیمانی‌ها در سوریه را به مخاطب نشان دهد و این چیزی جز حرف مردم نیست. مدیران سینمایی کشور اگر به منافع ملی پایبند باشند، بدون شک باید قدر ستاره هایی چون خزاعی را بدانند. تهیه کننده هوشمندی که خوب فیلم می سازد و در پرداختن به موضوعات استراتژیک، هرگز هیچ هراسی از روشنفکرنمایان غربزده سینما به خود راه نداده است!

نوشته سینمای استراتژیک و محمد خزاعی/ تهیه‌کننده‌ای که فرزند زمانه خویش است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.