فرنوش صمدی در ابتدا از اینکه اولین فیلم بلندش را در ایران و کنار هم‌زبانانش دیده، ابراز خوشحالی کرد.

در ادامه سحر دولتشاهی، درگذشت علی انصاریان  را تسلیت گفت و برای مردم ایران آرزوی روزهای بهتر کرد.

پژمان جمشیدی، نیز درگذشت مهرداد میناوند و علی انصاریان را تسلیت گفت و افزود: ابتلای من به کرونا شایعه بود و خدا را شاکرم که در سلامت کامل به سر می‌برم. گاهی فکر می‌کنم که خوابم و منتظرم از رویا بیدار شوم و ببینم همه چیز خوب است و به روال سابق بازگشته‌ایم.

آیلین جاهد، بازیگر خردسال فیلم «خط فرضی» با ابراز خوشحالی از حضور در فیلم فرنوش صمدی گفت: قرار گرفتن کنار بازیگران این اثر سینمایی برای من افتخار بزرگی بود و امیدوارم که باز هم بتوانم با ایشان همکاری داشته باشم.

صمدی این فیلم را اولین اپیزود از سه گانه‌ای دانست که قصد دارد درباره دروغ بسازد و افزود: دروغ، پنهان‌کاری، عذاب وجدان و مکافاتی که انسان از دروغ دچارش می‌شود، از مضامینی هستند که قصد داشتم در این فیلم مطرح کنم. طرح فیلمنامه بعدی‌ام نیز درباره مردی‌ست که دروغ گفته اما بازهم با محوریت زنان است.

صمدی درباره داوری نشدن اثر خود در بخش کارگردانی گفت: من آدم بسیار خوش‌بینی هستم. در آیین‌نامه جشنواره نوشته شده بود کسانی که فیلم‌هایشان در جشنواره‌های خارجی حضور داشته در جشنواره فیلم فجر، به این دلیل که در حق باقی آثار اجحاف نشود، نمی‌توانند دراین رویداد شرکت کنند. این قانون جدید با رأی دبیر جشنواره پایه‌گذاری شد که فیلم‌ها حضور یافته در جشنواره‌های خارجی امکان حضور در جشنواره فجر را داشته باشند اما در دو بخش «بهترین کارگردانی» و «بهترین فیلم» داوری نشوند.

صمدی با اشاره به اینکه محوریت اصلی تمام آثار کوتاهش ناخواسته زنان و دروغ بوده است، افزود: مهم‌ترین بخشی که از فیلم‌های کوتاهم برای ساخت «خط فرضی» وام گرفتم همین محتوا و به تصویر کشیدن درام واقعی بود.

او در ادامه به این واقعیت اشاره کرد که فیلم کوتاه و بلند، دو دنیای خیلی متفاوت از یکدیگر هستند.

کارگردان «خط فرضی» گفت: متاسفانه به دلیل شیوع ویروس کرونا من خیلی نتوانستم با مخاطبانم برخورد رودررو داشته باشم. اما در اینستاگرام دیدم که مردم به نکاتی در فیلم دقت می‌کردند که حتی خود من شاید به آن‌ها توجه نکرده بودم.

صمدی درباره حضور «خط فرضی» در جشنواره «فیلم تورنتو» توضیح داد: این قانون برای این جشنواره وجود دارد که فیلمساز می‌تواند فیلمش را به صورت «راف‌کات» بفرستد. این اتفاق رایجی است که در همه جای دنیا رخ می‌دهد.

او درباره انتقادها به فیلمش گفت: هر کسی مجاز است که فیلم را نقد کند و اگر در وب‌سایت‌های خارجی که اثر را نقد کرده‌اند جست‌وجو کنید، می‌بینید حدود بیست منتقد بنام، برای این فیلم نقد نوشته‌اند.

صمدی در پاسخ به این سئوال که آیا می‌توان زندگی را با کسی که دروغ گفته است، ادامه داد گفت: این قصه برمبنای یک داستان واقعی است که برای یکی از دوستان من رخ داده است و من آن ماجرا را دراماتیزه کردم.

این کارگردان تصریح کرد: حرف من این بود که آدم‌ها بیشتر با یکدیگر صحبت کنند و این موضوع درباره همه مردم است. هرچه گفت‌و‌گو بیشتر شود، دروغ‌ها کمتر خواهد شد.

او قصه‌اش را جهانشمول عنوان کرد و افزود: من دوست ندارم چیزی را ایرانیزه کنم و به دنبال این هستم که تمام مردم جهان حرف من را بفهمند.

صمدی گفت: دروغ‌های فیلم ربطی به پایان‌بندی ندارد. پایان فیلم‌ها معمولا معضلات بزرگی هستند؛ اما برای من پایان «خط فرضی» به این شکل بود و پایان دیگری برایش متصور نبودم. در اپیزود بعدی نیز قصه سارا و حامد را تمام شده خواهید دید و من آن‌جا به آینده قصه اشاره می‌کنم.

جمشیدی درباره انتخاب این نقش گفت: من با نقش کمدی وارد عرصه سینما شدم و حضورم در نقش‌های جدی شاید برای مخاطب پذیرفته نباشد. به همین دلیل سعی کردم در نقش‌های جدی ولو کوچک حضور داشته باشم و دوست دارم کاراکترهایی را که فکر می‌کنم توانایی اجرایشان را دارم بازی کنم.

در ادامه حاجیان گفت: من در سنی هستم که نمی‌توانم در آثار سینمایی نقش محوری داشته باشم، برای همین ممکن است خیلی از نقش‌هایی که دوست ندارم را بپذیرم. به دنبال فیلم‌هایی هستم که حرفی برای گفتن داشته باشند.

جمشیدی در پاسخ به انتقاد یک خبرنگار که او را به «تلاش برای دیده شدن به هر قیمتی» متهم کرد، گفت: من نمی‌خواهم جواب این خبرنگار را بدهم. اما آنقدر که شما فکر می‌کنید دیده شدن برای من مهم نیست.

او به نقد مثبتی که در یکی از رسانه‌ها درباره بازی‌اش در «شیشلیک» منتشر شده بود اشاره کرد و گفت: در این مطلب از بازی من تعریف شده بود ولی خبر بعدی درباره فوت علی انصاریان بود و… برای همین می‌خواهم بگویم که زندگی برای من آنقدر ارزشمند نیست که صرفا برای دیده شدن کار کنم و کار کردن من به این دلیل است که سرگرم باشم.

نوشته نشست فیلم «خط فرضی» برگزار شد/ فرنوش صمدی: این فیلم اولین اپیزود از سه گانه من درباره دروغ است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ستاره بازی

«ستاره بازی» سینمای دایاسپورا (سینمای مهاجرت) را یک‌قدم به سمت جلو برده است. اگر از فیلم «آن شب» بگذریم که بیشتر از ژانر وحشت تبعیت می‌کرد تا پرداختن به مسئله مهاجران ایرانی، «ستاره بازی» اولین فیلمی است که با بازیگران سینمای ایران در خارج از کشور و درباره مسئله مهاجران در آمریکای شمالی ساخته شده است. مشکلات تربیت فرزند در کشور مقصد، چالش‌های تطبیق با فرهنگ غالب مقصد، مسایل اقتصادی و در مجموع چالش‌های مهاجرت از محورهایی است که در «ستاره بازی» دستمایه روایی می‌شود، اما افسوس که این روایت نه رمقی دارد و نه کم‌و‌بیش هدفی. اینکه فیلم‌ساز یک داستان و مورد واقعی را به پرده سینما آورده تلاش مبارکی است، اما فیلم گویی جز تکرار سکانس دختر جوانی که در حال مصرف مواد مخدر است، در بانک روایی و زیبا‌شناسی خود سرمایه دیگری ندارد. «صبا کیانی» که بر‌خلاف انتظار -که باید انگلیسی را سیلیس و روان حرف بزند- در گفتار انگلیسی خود لهجه فارسی دارد، تحت‌تأثیر هیچ عنصر بیرونی نیست و آنجا نیز که کمی به‌نظر نشانه‌های بهبود در او دیده می‌شود انگیزه‌های او کاملاً نامعلوم است.

«هاتف علیمردانی» نه توانسته از او بازی مناسبی بگیرد و نه از شخصیت پدر (فرهاد اصلانی) و نه از شخصیت مادر (شبنم مقدمی). روانکاو با بازی «علی مصفا» نیز کنشی بی‌تأثیر دارد؛ هم در سطح بازی هم در سطح شخصیت‌پردازی. چالش‌های روانکاو با سوژه می‌توانست به غنای روایی فیلم کمک کند که بی‌اثر مانده است. شخصیت «کایلا» و «کلارک»، همسایه آمریکایی نیز دست‌نخورده باقی مانده‌اند تا مخاطب هیچ‌وقت نتواند به عمق رابطه کایلا و صبا و محمود و کلارک پی ببرد. درمجموع مخاطب، خاصه مخاطبی که زندگی در خارج از کشور را تجربه کرده بین کارگردان و واقعیت‌های اجتماعی و اگزیستنسیال انسان آمریکایی و ایرانی-امریکایی نوعی بیگانگی حس می‌کند، گویی کارگردان آن‌قدر درگیر پرداخت سکانس‌های مصرف مواد‌مخدر بوده که از فهم و بازنمایی جهان مهاجران غافل مانده است.

بعد از «روشن» و البته تا حدی «بی‌همه‌چیز»، این سومین فیلمی است که شخصیت اصلی مقهور شرایط شده و خود را در یک بن‌بست تلقی کرده و درنهایت خودکشی می‌کند. آیا باید سینمای امسال را سینمای بن‌بست نام‌گذاری کرد؟ باید دید!

به‌هرحال «ستاره بازی» در گشودن پنجره‌ای به واقعیت‌های زندگی مهاجران قدمی روبه‌جلوست، اما آیا فیلم توانسته است امکان‌های زیباشناختی جدیدی برای سینمای ایران فراهم آورد؟ قطعاً نه. «ستاره بازی» فیلم متوسطی است که امکان‌های حرام‌شده کم ندارد.

بی ‌همه‌ چیز

مردی که روزی معشوقه‌اش را حامله کرده و مسئولیتش را قبول نکرده، مردی که نمی‌تواند حتی یک گاو را برای چند ساعت امانت‌داری کند، مردی که برای نجات خود دختر خود را می‌فروشد و درنهایت خودکشی می‌کند، شخصیتی است که ظاهراً توانسته در مقام عدالت در یک ده نشسته و کارگردان از ما می‌خواهد نه‌تنها با او همذات‌پنداری کرده، بلکه حذف او از صحنه روزگار را به حساب حماقت و رنگ عوض کردن توده بگذاریم!

«بی‌همه‌چیز» به‌زعم تلاش‌هایی که هم در اقتباس از نمایشنامه «ملاقات بانوی سالخورده» و مهندسی فیلم‌نامه داشته همچنان از فقدان منطق در بعضی از سطوح فیلم‌نامه رنج می‌برد. به‌عنوان‌مثال چرا «فرخ» -فرزند ناخواسته امیر و لی‌لی- هیچ‌گاه پرسش و مداخله جدی در مناسبات داستان و به‌طور‌کلی سرنوشت خود ندارد؟ چرا امیرخان پسر خود را دست‌مایه نجات خود نمی‌کند؟ چرا شخصیت معلم ده به‌زودی مقهور شرایط و منفعل می‌شود؟ اگر قصد لی‌لی تنها تحقیر امیرخان است چرا زودتر و با صدای بلند انصراف خود از مجازات او را مطرح نمی‌کند؟ و… . البته مسئله اصلی «بی‌همه‌چیز» فیلم‌نامه و اقتباس ناقص از «ملاقات بانوی سالخورده» نیست. مسئله اصلی چیزی است که به مردم منتسب می‌شود. مردمان جهان فیلم‌ساز مردمانی هستند منافق و دو‌دوزه‌باز که فاقد هرگونه آرمان سیاسی هستند. مذهب در زیست آن‌ها رهایی‌بخش نیست و تنها چیزی که به نظام تصمیم‌سازی آنان جهت می‌دهد منافع اقتصادی است. در بین آن‌ها جز یک کودک معلول هیچ انسان آزاده‌ای وجود ندارد. همه منفعت‌جو و پست‌اند و این‌گونه است که قرایی، به شکل حیرت‌انگیزی به تحقیر جامعه می‌پردازد. دریغ از یک نفر، یک وجدان بیدار، یک عصیانگر نسبت به وضع حاکم که در لحظه اعدام امیرخان لب به اعتراض بگشاید. هرچند که شخصیت امیرخان نیز از وجاهت اخلاقی خاصی برخوردار نیست و این ضعف و تناقض فیلم‌نامه است: چرا باید گرایش اخلاقی جامعه در برابر اعدام مردی که اعتبار اخلاقی زیادی ندارد محک بخورد؟ ظاهراً اما فیلم‌ساز مایل است که ما با شخصیت امیرخان همذات‌‌پنداری کرده، او را قربانی رنگ عوض کردن جامعه‌ای بدانیم که با پول‌پراکنی صاحبان قدرت رنگ عوض می‌کنند. و حاضرند امیران مورد‌اعتماد خود را نیز قربانی کنند. در چنین رویکردی، از منظر کارگردان/نویسنده، نگاه جامعه به صاحبان قدرت کاملاً ابزاری است؛ لی‌لی پول پخش می‌کند تا انتقام گذشته خود را بگیرد و مردم به قربانی‌‌شدن اعضای خود حاضر می‌شوند تا بتوانند بهره‌ای از یارانه ببرند. غایب اصلی تراکنش مردم و صاحبان قدرت، اخلاق و ارزش است و فیلم‌ساز، در هیچ‌کجای این دادوستد نگاه نکوهشگری ندارد. اینجا اخلاق ماکیاولیستی است که حکم می‌راند، چه‌بسا خودکشی شخصیت امیر را مصلحت‌گرایی او هدایت می‌کند نه حقیقت‌گرایی‌اش.

نمی‌توان «بی‌همه‌چیز» را سیاسی نخواند که در آن صورت قرایی فیلم نساخته بلکه جامعه ایرانی معاصر را «بی‌همه‌چیز» خوانده است و این بیشتر به فحاشی نزدیک است تا فیلم‌سازی. اقتباس از اثری ژرف که در کانتکس تاریخی خود واجد کارکردهایی جامعه‌شناختی معین بوده، در اینجا همه ظرفیت‌های خود را از دست داده و تنها یک پتانسیل آن حفظ شده و آن «بی‌همه‌چیز»خواندن جامعه معاصر ایرانی است. در جبر قصه قرایی، هیچ راه فراری نیست، هیچ اختیاری نیست. این سینما، سینمای بن‌بست است.

خط فرضی

نوشتن درباره این فیلم بی‌سر‌و‌ته، آلوده کردن صفحات است و البته باید برای هیئت انتخاب فجر و جشنواره تورنتو تأسف خورد که چنین تصاویر متحرکی را که پر از کلیشه‌های رایج فیلم‌های به‌ظاهر فمینیستی ایرانی است برای چند ساعت به پرده سینما دوختند. این فیلم مصداق بحران ملی ما در سطح فرهنگ است. بین جامعه ایرانی و چنین فیلم‌هایی نه یک خط فرضی بلکه یک خط اصلی باید ترسیم و تحکیم شود.

نوشته نقد میلاد دخانچی بر فیلم‌های «ستاره بازی»، «بی همه چیز» و «خط فرضی»/ سینمای بن‌بست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بی ‌همه‌ چیز

جایی در حوالی خیابان «وال‌استریت»

زن بدسابقه ثروتمندی که تمام زندگی مردم یک روستا را به هم می‌ریزد. داستان قدیمی هم‌نشینی قدرت و ثروت در بی‌اعتبار‌کردن ارزش‌های اجتماعی یک قوم.

«بی‌همه‌چیز» در برساخت ناکجا‌آباد خود همه‌چیز مردم را قربانی پولی می‌کند که در کیسه «لی‌لی»خانم از دربار آمده. پول تمام هستی آن‌هاست و روستا انتهای کوچه بی‌هویتی درست مانند شهرک‌های جدید حاشیه شهرهای بزرگ که بدون مسجد و بدون فضای عمومی اعتقادی ساخته می‌شوند. روستایی که مسجد و محل تجمع اعتقادی ندارد و زنانش فیگور روشنفکری دارند تا زمینه‌های باورهای ساده روستایی! (حتی «نوری» (باران کوثری) که بناست نماد «مشت حسن» و گاوش باشد هم به موضوعات پیرامونی بیشتر از اینکه روستایی و از سر سادگی حاصل از هم‌زیستی با احشامش باشد از سر نوعی حسابگری ساختارمند مدرن بیرون می‌آید که در آن همه‌چیز و همه‌وقایع پیرامونی بر‌اساس ارزش مادی تعریف و تبیین می‌گردند).

در این روستای قدیمی شبه‌مدرن که مسجدی وجود ندارد تا مردم در کنار هم تشریک‌مساعی کنند، در نظام هیچستانی ذهن نویسنده «خانه انصاف» جایگزین همین مسجد شده و باید اصولاً در جغرافیای سکولار حاکم بر فضای داستان زنان روستایی هم دچار نوعی بی‌خدایی باشند و روستا بدون هیچ بزرگ‌تری در چنبره نوعی برساخت مدرن‌واره بوروکراتیک و توسط ساختاری مبتنی بر نظام‌واره خانه انصاف و با محوریت دهدار و «استوار دشتکی» اداره می‌شود و خانه انصاف یکی از ترکیب‌های مقوم این ساختار خود‌خوانده است.

در چنین فضای بریده از آسمانی به نظر می‌رسد هنوز باورمندترین انسان حاضر در روستا همان لی‌لی‌خانم است که در بدو ورود می‌خواهد به زیارت قبور برود و در اولین حکم اجرایی‌اش ساخت یک بقعه در قبرستان است که گویا بناست به‌زودی تبدیل به مقبره میزبانش، امیرخان شود.

روستای هیچستانی خیال «محسن قرایی» هیچ شباهتی به عالم سنت ندارد و باورها و مناسبات جاری در آن به‌شدت مدرن هستند. در این روستا مردم نفرت‌انگیزند و به معنی درست کلمه، بی‌همه‌چیز. گویی کارگردان قصد دارد به‌تلافی رفتار عمومی که مردم داشته‌اند از آن‌ها انتقام بگیرد و بی‌رحمانه، بی‌همه‌چیز‌بودن‌شان را به رخ آن‌ها بکشد.

دستور نماد ثروت داستان برای کشتن مردی که روزگاری بسیاری از اهالی روستا را از زیر آوار معدن بیرون کشیده درازای دریافت مبلغی پول گویا همه گذشته را از پیش چشمان مردم پاک می‌کند و به ناگاه همه را تبدیل به درندگانی می‌کند که حاضرند برای رسیدن به غرض خود نماد قهرمانی روستای خود را قربانی کنند.

جماعت قدر‌نشناس و سست‌عنصر که به ریالی تمام باورهای سنتی خود را زیر پا می‌گذارند و همه حیثیتشان را به ثمن بخس حراج می‌کنند. این یعنی حمیت جمعی مردم پایمال شده و اعتبار اجتماعی نابود گردیده و تمام هر آنچه که باعث پیوند بین روابط میان آحاد این اجتماع کوچک می‌شد با وعده‌ای ازدست‌رفته و در یک‌کلام جماعت بی‌همه‌چیز –فاقد همه سجایا و محاسن اخلاقی- شده‌اند.

بدتر از همه قهرمان مذبذب داستان هم در تنگنای حادثه مرگ محتوم پیشرو معامله‌ای کثیف انجام می‌دهد و ترجیح می‌دهد با فروش ناموس، جان خود را نجات دهد و دخترش را قربانی استمرار حیات خود نماید.

فیلم‌ساز، بی‌رحمانه هیچ‌کس را سلامت نمی‌گذارد و همه را به نحوی آلوده نشان می‌دهد مگر دو نفر: «آسیه»، دختر امیرخان و پسرِ لنگِ نوشابه‌دوست روبه‌روی مغازه. همه در روستا آلوده‌اند؛ از برادر یک‌چشم امیر‌خان تا استوار دشتکی و جوالدوزِ دهدار روستا. و مردمی که همگی پای رضایت به دار کشیدن امیر‌خان را امضا می‌کنند تا معلمی که به‌راحتی، با یک‌بار کتک خوردن تسلیم تقدیر بلاهت حاکم بر مناسبات قدرت می‌شود و با سکوتش به فضا کمک می‌کند و «نسرین» که متهم به شستن گناه ابتدایی امیرخان در تجاوز به لی‌لی است و حتی امیرخان که گناهکار اصلی است.

جامعه عجیبی که هیچ دستاویزی ندارد و هیچ عنصر ماورایی و بالادستی برای چنگ انداختن به آن در مواقع بحران نمی‌توان در آن پیدا کرد.

«بی‌همه‌چیز» به این اعتبار ضد‌مردمی‌ترین فیلم سال‌های اخیر سینمای ایران است. و اتفاقاً در وجه مثالی و فانتزی خود هم نه ربطی به تاریخ هیچستانی‌اش پیدا می‌کند و نه با موضوع باورهای بومی مردمان اقالیم متنوع ایران نسبتی برقرار می‌نماید. فیلم برشی از همزیستی فکاهه گونه شبه‌روشنفکری و ثروت در مقابله با جامعه است و مردم را در مسلخ بی‌قاعدگی حاصل از ذهن مغشوش سکولار نویسنده از دم تیغ اتهام پول‌پرستی می‌گذراند.

گویی روستای داستان «بی‌همه‌چیز» جایی در حوالی خیابان «وال‌استریت» است و گویی مرام همه مردم در آن همان جمله‌ای است که «الیور استون» در قسمت اول مجموعه «وال‌استریت» به آن اشاره می‌کند که «پول هرگز نمی‌خوابد و همه قدرت جهان در اختیار موجودی است که لحظه‌ای خواب نداشته باشد». ازاین‌رو سلطنت درباری مطرح‌شده در ابتدای داستان هم بر همین اصل استوار می‌شود و قصه را به دنبال چشمان آزمند مردم روستا در انتقام از گذشته و از هم پاشیدن اضمحلال مناسبات زیستی جاری در آن می‌کشاند.

ستاره بازی

پرشین نئورئال

باز هم دغدغه مهاجرت و انسان‌های جداافتاده از وطن. داستان لاغر فیلم اساساً کشش یک درام بلند را ندارد و قصه درست از میانه لو رفته است؛ یعنی همان‌جایی‌که رادیوی ماشین پدر خبر از تصادف مجهول یک دوچرخه‌سوار می‌دهد و باقی ماجرا فقط برای این دنبال می‌شود که مخاطب نحوه غرق شدن «صبا» در گرداب خود‌ساخته ذهنی‌اش را ببیند و برای موفقیتش در خودکشی لحظه‌شماری کند.

تأکید مکرر فیلم‌ساز بر نحوه استفاده صبا از مواد مخدر و کنکاش رابطه پنهانی‌اش با صاحب‌کار پدر و زندگی از‌هم‌پاشیده مادرش، «راحله» با «شاهین» (که پسرخاله‌ راحله است و میزبان خانواده او در ابتدای مهاجرت به آمریکا) و دست‌آخر، تمایلات اگزوتیک و از‌ قاعده ‌خارج‌شده صبا با «کایلا»، دوست آمریکایی‌اش، همه موقعیت‌هایی هستند که بناست داستان روی آن‌ها سوار شود؛ با این شرط که اگر داستانی در کار باشد و اگر زمینه انگیزشی غیر از پایان‌یافتن زندگی رقت‌انگیز یک دختر جداافتاده از وطن در میانه ماجرا یافت شود.

«ستاره بازیِ» هاتف علیمردانی به همان سندرمی مبتلاست که سال‌هاست دامن سینمای ایران را رها نمی‌کند و اگر بنا باشد سینمای ایران را با گونه‌ای متفاوت در جهان شناسایی کنند باید نام آن ‌را ژانر «نو‌رِئال ‌پارسی» یا «پرشین نئورئال» بنامند؛ گونه‌ای از سینما با مؤلفه انسان‌های جدا‌افتاده درب‌و‌داغان و پریشانِ بدون چشم‌انداز. گذشته تلخ و نا‌امید‌کننده و وجود یک راز مهیب که غالباً و در بیشتر آثار در همان میانه داستان راز قصه لو رفته است. زندگی ترحم‌برانگیز -و به قول «حبیب احمدزاده»، رمان‌نویس و فیلم‌نامه‌نویس- شخصیت‌های حیوونکی که بناست حس ترحم و تأسف و گاهی اوقات همدردی مخاطبان را برانگیزد؛ کاری که البته در انجام آن به‌شدت ضعیف هستند. زندگی‌های از‌هم‌پاشیده و یا در آستانه از فروپاشی، فضاهای چرک و دیستوپیایی/‌پادآرمان‌شهری از فضاهای سنتی مخروبه یا مدرنِ وحشی و بی‌رحم. در یک‌کلام، انسانیت بربادرفته و فراموش‌شده.

در غالب این آثار انسان‌ها به نظر موجوداتی رها‌شده و جدا‌افتاده و بدون مبدأ و معاد هستند که هیچ آینده‌ای ندارند و بنا نیست هرگز از راه کج طی‌شده بازگردند و زندگی را با انگاره‌های منطقی و انسانی تجربه کنند. انسان بریده از آسمان و ماورا. انسانی که به هیچ‌چیز بند نیست جز خاطرات ویران‌کننده گذشته که معنوی‌ترین لحظات را همواره با پوک عمیق به سیگارش تجربه می‌کند؛ گویی تنها عنصر ماورایی این دنیا همین اختراع کوفتی سرخ‌پوستان آمریکایی است و محرم‌ترین عنصر نزدیک به او هم تلفن‌همراه است.

شخصیت‌های از‌هم‌گسسته‌ای که بناست در خلال داستان به‌سان یخ‌فروش داستان سعدی سرمایه زندگی‌شان آب شده و از دست برود غافل از اینکه زندگیِ یخ‌‌زده و بدون آرمان و بدون غایت و بدون امید اصولاً زندگی نیست و اساساً چیزی برای از دست دادن وجود ندارد. برای همین، جذابیت در غالب این آثار گره می‌خورد به مدلی از تنانگی در رفتار و بازی زنان و نوعی وقاحت در کلام شخصیت‌ها و نوعی تابو‌شکنی در روابط انسانی و دست‌آخر همان حس رقت‌انگیز ترحم بر شخصیت‌های حیوونکی. به تمام موارد مطرح‌شده می‌توان تیپیکال‌شدن یک بازیگر در نقش «عنصر مفلوک» داستان را هم اضافه کرد. در «ستاره بازی» فرهاد اصلانی (در نقش محمود کیانی) گویی همانی است که قبلاً او را در فیلم «دختر» ساخته «رضا میرکریمی» دیده بودیم؛ پدری نخراشیده و بی‌منطق که توان ارتباط برقرار کردن با دخترش را ندارد و اساساً به‌جا‌آوردن نسل جدید برایش غیر‌ممکن و در برقراری ارتباط با هنجارهای آن دچار مشکل است. و نمی‌تواند زیست آن‌ها و سبک‌زندگی‌شان را درک کند.

«ستاره بازی» یک نمونه تیپیکال کامل از پرشین‌نئورال است که این روزها بناست رگه امید به آینده را با روایت داستانی بی‌سروته از سرنوشت بی‌قاعده دختری مهاجر برای مخاطبان به نابودی بکشاند. و شاید تنها دستاوردش با اغماض این باشد که مهاجرت چیز بدی است به‌خصوص مهاجرت به آمریکا.

خط فرضی

داستان تباهی زنان سه نسل در یک قاب مشحون از نفرت

«خط فرضی» از آن دست آثار سینمایی است که اگر بخواهی در موردش صحبت کنی قبل از هر کار باید برای داستان بی‌سر‌و‌ته و نداشته‌اش فکری کرده، آستین بالا زده و به‌ناچار، از لا‌به‌لای اتفاق‌های تلخ یک موقعیت کش‌آمده بی‌داستان، یک ماجرای کلاژ‌گونه بیافرینی تا شاید بعدازآن بتوان به نظاره کم‌و‌کیف وقایع و رنگ شخصیت‌های تکراری آن بنشینی و یا اینکه بتوانی در هزار‌توی این همه ماجرای تلخ و بد‌فرجام به پدیده‌ای به نام «دلیل» دست پیدا کنی!

فیلم در قالب سنت جاری سینمای شبه‌روشنفکری ضمن ادای دین به موقعیت آثاری چون «درباره الی» و «تابستان داغ» هیچ حرف تازه‌ای برای سینمای ایران به همراه ندارد و تنها در قامتی مرد‌ستیز به تماشای سرنوشت قربانی شدن زنان سه نسل می‌نشیند.

«صدف»، نوجوان دبیرستانی داستان و نماینده نسلی طغیانگر و نوجوان که در محاصره دو نیروی متجاوز مردانه از دو سمت قرار گرفته: جوانان هوس‌باز از یک سمت و پدران توتالیتر خشک‌مغز از سویی دیگر. موجودی مظلوم که در این چنبره لاجرم از یکی‌شان باردار شده و از ترس دیگری، در زیر پل، در اثر خون‌ریزی حاصل از سقط جنین جان می‌دهد.

دیگری قربانی داستان، «رها»، فرشته کوچک معصوم داستان و اتفاقاً اثر‌گذارترین نسل روایت قصه است که در میانه مشغله‌های بی‌مورد پدر و در چرخ‌دنده دنیای مدرن وقت‌نشناس او گرفتار نرسیدن‌هاست و هرگز او را همراه خود نمی‌بیند. تا اینکه این نبودن و ناکامی بیش‌از‌اندازه، زمینه طغیان مادری را فراهم می‌کند که قصد دارد علی‌رغم میل پدر به دخترش فرصت حضور و لذت با دیگران بودن را بچشاند.

اما همین خودکامگی مادر در تصمیم‌گیری، قربانگاهی می‌شود برای از دست رفتن فرشته معصوم داستان خط فرضی.

از این جای داستان قصه قدری ملتهب شده و بناست جان بگیرد و در فرمی «درباره الی» گونه، سوار بر مرکب دروغ، تماشاچی خود را تا چند گام به دنبال خودش بکشد.

اما قربانی سوم، مادر رها یعنی «سارا»ست که به حکم زن بودن باید مقهور قیم قهری فرزند ازدست‌رفته‌اش باشد و در وسط کلانتری زیر مشت‌و‌لگدهای او مظلومانه سرفه کند و دست‌آخر هم هیچ دفاعی از خود نداشته باشد که در دادگاه اقامه کند.

به نظر فیلم‌ساز این فضای لاجرم و مرد‌سالار و بی‌منطق و تباه همان اتمسفر سمی خطرناکی است که سال‌هاست سارا در آن زیست می‌کند و برای آرامش روانش مطابق همان سنت جاری دنیای شبه‌روشنفکری به ساحت سیگار پناه می‌برد.

گویی پرنده‌ای که راه گم کرده و به ضرب خود را به شیشه می‌کوبد و کشته می‌شود حکایت کسی نیست جز سارا که بناست این اتمسفر مسموم را تحمل کند و در نهایت خود را همانند دخترش در فضایی گاز‌آلود به دست مرگی خود‌خواسته بسپارد.

«خط فرضی» تلخ‌تر و بی‌قاعده‌تر از این تعریفی است که در چند سطر بالا ارائه شد و اصولاً نباید آن را در قالب یک اتفاق سینمایی یا یک پدیده نوظهور و کشف‌شده در سینمای ایران به حساب آورد. بلکه به‌حسب نوع و نحوه پرداختن به مسائل نه‌تنها تکراری و بی‌رمق و فقیر است بلکه حتی هیچ برجستگی نسبت به اسلاف خود در همین موقعیت بیانی بروز نمی‌دهد. از‌این‌رو فرض ارائه‌شده در داستان خط فرضی را باید امری ملال‌آور و پرتکرار در سینمای ایران به حساب آورد که بناست مخاطب از دیدنش پشیمان شده و خستگی یک تفریح دسته‌جمعی در حضور در سالن سینما را به جانش تثبیت نماید.

نوشته نقد سیدمحمد حسینی بر فیلم‌های «بی ‌همه‌ چیز»، «ستاره بازی» و «خط فرضی»/ مردمی که از ایشان متنفرم! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

یک ضد روایت، ضد سناریو، ضد فرم، ضد محتوا، ضد اخلاق، ضد هنر و ضد مخاطب است.

فیلم با یک اختلاف فانتزی زن‌و‌شوهری و انتخاب لجوجانه-فانتزی زن برای سفر آغاز می‌شود. هنوز این فانتزی را فراموش نکردیم که با فانتزی یک جشن روبه‌رو می‌شویم، جشنی که از شدت تصنعی‌بودن شبیه به رؤیا هم نیست.

با مرگ فانتزی دختربچه –دختر‌بچه‌ای که ظاهراً تنها انتخاب فیلم‌سازان ایرانی برای جراحی احساسات مخاطب و تحمل‌پذیر کردن فیلم‌ها شده است- یک لحظه این امید ایجاد می‌شود که شاید در بقیه فیلم کشمکشی نشان داده شود برای حل‌و‌فصل این ماجرا. حداقل اگر این کشمکش درست و به‌اندازه و کار‌شده رخ داده بود، می‌شد تا حدی فانتزی تبانی دسته‌جمعی یک فامیل را برای پنهان‌کاری در امری که هر کسی می‌فهمد قابل پنهان کردن نیست، تا حدی نادیده گرفت. اما تمام آنچه رخ می‌دهد این است که از یک فانتزی سرد و بی‌مزه به فانتزی سردتر و بی‌مزه‌تری منتقل می‌شویم… .

حس مخاطب پس از پایان بی‌فرجام و نامشخصی که از هیچ منطق انسانی تبعیت نمی‌کند، این است که گویی فیلم‌ساز قصد داشته آنونسی برای معرفی آثار «اصغر فرهادی» اجرا کند و در اثر یک اشتباه بی‌مزه، فایل وارد بخش مسابقه جشنواره شده است (این به مراتب از وقایع و شخصیت‌های فیلم باورپذیرتر است). ولی حتی آنونس درستی هم خلق نشده است. نه به‌خاطر اینکه خط داستان، هیچ منطقی ندارد و فقط ارجاعات بی‌سر‌و‌ته و بی‌مزه‌ای به آثار فرهادی است، بلکه به‌جهت اینکه حتی نمی‌شود یک شخصیت درست هم در اثر دید و به آن نزدیک شد و رفتارش را فهمید.

و سرانجام و در کرختی تمام با بزرگترین توهین ممکن به مخاطب کار تمام می‌شود تا سلسله تصاویر بی‌سر‌و‌ته تکمیل شود: نه مسئولیت اشتباهت را بپذیر و نه مسئولیت زنده‌بودنت با دیگران را؛ هایپراگوایسمی که نمونه آن در آثار «مانی حقیقی» موج می‌زند.

* دکترای فلسفه محض و پژوهشگر حوزه فلسفه سینما

نوشته نقد سیدمهدی ناظمی بر فیلم «خط فرضی»/ یک اشتباه بی‌مزه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

هیئت داوران با انتشار متن زیر خبر برنده شدن این فیلم را اعلام کردند:

«از آنجا که باور داریم سینما خاستگاهی است برای بهبود جهان و این فیلم با جسارت و در اعتراض به سلطه سنن پوسیده و نابرابری حقوق انسان‌ها  است، جایزه بهترین فیلم بلند “میتینگ پوینت”، برای خلق روایتی بی پرده، موثر و صریح، به فیلم «خط فرضی» به کارگردانی «فرنوش صمدی» اهدا می شود»

صمدی پیش از این توانسته بود در دو سال متوالی ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ نیز جایزه بهترین فیلم کوتاه را برای «سکوت» و «نگاه» را از ااز این فستیوال قدیمی اروپا دریافت کند.

سحر دولتشاهی، پژمان جمشیدی، حسن پورشیرازی، آزیتا حاجیان، امیررضا رنجبران، صدف عسگری، محمد حیدری و بازیگر خردسال: آیلین جاهد بازیگران اصلی این فیلم هستند.

‎لیست عوامل اصلی «خط فرضی» به شرح زیر است: نویسنده و کارگردان: فرنوش صمدی، تهیه کننده: علی مصفا، سرمایه گذار : درسای شفیعی ، مشاور کارگردان: مانی حقیقی، جانشین تهیه کننده و مجری طرح: ماهان حیدری، مدیر فیلمبرداری: مسعود سلامی، تدوینگر: میثم مولایی، صداگذار: امیر حسین قاسمی، آهنگساز: پیمان یزدانیان، صدابردار: امیر نوبخت، طراح گریم: مهرداد میرکیانی، طراح صحنه: سیامک کاری‌نژاد، طراح لباس: سارا خالدی، مدیر تولید: جواد راهزانی، برنامه ریز و دستیار اول کارگردان: چاوش هنرآموز، جانشین تولید: سعید مسرور، عکاس: حبیب مجیدی، منشی صحنه: غزل رشیدی، برنامه ریز بخش شمال: آرش نعیمیان، طراح جلوه های ویژه میدانی: آرش آقابیک، جلوه های ویژه بصری: بیتا اخلاقی، اصلاح رنگ و نور: فرهاد قدسی، مدیر رسانه : علی پاکزاد، مدیر تبلیغات مجازی: محمد حیدری.

نوشته «خط فرضی» بهترین فیلم شصت و پنجمین جشنواره وایادولید اسپانیا شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فرنوش صمدی تاکنون دو بار با فیلم‌های کوتاه «سکوت» و «نگاه» موفق به کسب جایزه اول این جشنواره (خوشه طلایی) شده است و اولین ساخته بلندش در بخش Meeting Point که ویژه فیلم‌های اول و دوم کارگردان‌ها است نمایش داده می‌شود.

سحر دولتشاهی، پژمان جمشیدی، حسن پورشیرازی، آزیتا حاجیان، امیررضا رنجبران، صدف عسگری، محمد حیدری و بازیگر خردسال: آیلین جاهد بازیگران اصلی این فیلم هستند.

‎لیست عوامل اصلی «خط فرضی» به شرح زیر است: ‎نویسنده و کارگردان: فرنوش صمدی، تهیه کننده: علی مصفا، سرمایه گذار : درسای شفیعی ، مشاور کارگردان: مانی حقیقی، جانشین تهیه کننده و مجری طرح: ماهان حیدری، مدیر فیلمبرداری: مسعود سلامی، تدوینگر: میثم مولایی، صداگذار: امیر حسین قاسمی، آهنگساز: پیمان یزدانیان، صدابردار: امیر نوبخت، طراح گریم: مهرداد میرکیانی، طراح صحنه: سیامک کاری‌نژاد، طراح لباس: سارا خالدی، مدیر تولید: جواد راهزانی، برنامه ریز و دستیار اول کارگردان: چاوش هنرآموز، جانشین تولید: سعید مسرور، عکاس: حبیب مجیدی، منشی صحنه: غزل رشیدی، برنامه ریز بخش شمال: آرش نعیمیان، طراح جلوه های ویژه میدانی: آرش آقابیک، جلوه های ویژه بصری: بیتا اخلاقی، اصلاح رنگ و نور: فرهاد قدسی، مدیر رسانه : علی پاکزاد، مدیر تبلیغات مجازی: محمد حیدری.

شصت و پنجمین دوره این جشنواره از تاریخ سوم تا دهم آبان ماه سال جاری در شهر وایادولید اسپانیا برگزار می‌شود.

نوشته نمایش فیلم سینمایی «خط فرضی» در جشنواره وایادولید اسپانیا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

جشنواره فیلم تورنتو که از مهمترین جشنواره‌های رده الف دنیا به حساب می‌آید، از ۲۰ تا ۳۰ شهریور ماه به صورت حضوری و آنلاین در تورنتوی کانادا برگزار خواهد شد.

سحر دولتشاهی و پژمان جمشیدی با هنرمندی حسن پورشیرازی و آزیتا حاجیان بازیگران اصلی «خط فرضی» هستند و امیررضا رنجبران، صدف عسگری، محمد حیدری و بازیگر خردسال آیلین جاهد در این فیلم حضور دارند.

لیست عوامل اصلی «خط فرضی» به شرح زیر است: نویسنده و کارگردان: فرنوش صمدی، تهیه کننده: علی مصفا، مشاور کارگردان: مانی حقیقی، سرمایه گذاران : علی مصفا، درسای شفیعی، جانشین تهیه کننده و مجری طرح: ماهان حیدری، مدیر فیلمبرداری: مسعود سلامی، تدوینگر: میثم مولایی، صداگذار: امیر حسین قاسمی، آهنگساز: پیمان یزدانیان، صدابردار: امیر نوبخت، طراح گریم: مهرداد میرکیانی، طراح صحنه: سیامک کاری‌نژاد، طراح لباس: سارا خالدی، مدیر تولید: جواد راهزانی، برنامه ریز و دستیار اول کارگردان: چاوش هنرآموز، جانشین تولید: سعید مسرور، عکاس: حبیب مجیدی، منشی صحنه: غزل رشیدی، برنامه ریز بخش شمال: آرش نعیمیان، مدیر رسانه: علی پاکزاد، مدیر تبلیغات مجازی: محمد حیدری، طراح پوستر: سیاوش تصاعدیان.

نوشته رونمایی از پوستر «خط فرضی» در آستانه نمایش در جشنواره تورنتو اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فستیوال فیلم تورنتو که از مهمترین جشنواره‌های رده الف دنیا به حساب می‌آید، از ۲۰ تا ۳۰ شهریور ماه به صورت حضوری و آنلاین در تورنتوی کانادا برگزار خواهد شد.

سحر دولتشاهی و پژمان جمشیدی با هنرمندی حسن پورشیرازی و آزیتا حاجیان بازیگران اصلی «خط فرضی» هستند و امیررضا رنجبران، صدف عسگری، محمد حیدری و بازیگر خردسال آیلین جاهد در این فیلم حضور دارند.

لیست عوامل اصلی «خط فرضی» به شرح زیر است: نویسنده و کارگردان: فرنوش صمدی، تهیه کننده: علی مصفا، مشاور کارگردان: مانی حقیقی، سرمایه گذار: درسای شفیعی، جانشین تهیه کننده و مجری طرح: ماهان حیدری، مدیر فیلمبرداری: مسعود سلامی، تدوینگر: میثم مولایی، صداگذار: امیر حسین قاسمی، آهنگساز: پیمان یزدانیان، صدابردار: امیر نوبخت، طراح گریم: مهرداد میرکیانی، طراح صحنه: سیامک کاری نژاد، طراح لباس: سارا خالدی، مدیر تولید: جواد راهزانی، برنامه ریز و دستیار اول کارگردان: چاوش هنرآموز ، جانشین تولید : سعید مسرور، عکاس: حبیب مجیدی، منشی صحنه :غزل رشیدی، برنامه ریز بخش شمال : آرش نعیمیان، مدیر رسانه : علی پاکزاد، مدیر تبلیغات مجازی: محمد حیدری.

نوشته اولین تصویر از پژمان جمشیدی در فیلم سینمایی «خط فرضی» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سحر دولتشاهی و پژمان جمشیدی با هنرمندی حسن پورشیرازی و آزیتا حاجیان بازیگران اصلی این فیلم هستند.

لیست کامل عوامل «خط فرضی» به شرح زیر است: نویسنده و کارگردان: فرنوش صمدی، تهیه کننده: علی مصفا، سرمایه گذار: درسای شفیعی، جانشین تهیه کننده و مجری طرح: ماهان حیدری، مدیر فیلمبرداری: مسعود سلامی، صدابردار: امیر نوبخت، طراح گریم: مهرداد میرکیانی، طراح صحنه: سیامک کاری نژاد، طراح لباس: سارا خالدی، مدیر تولید: جواد راهزانی، برنامه ریز و دستیار اول کارگردان: چاوش هنرآموز، تدوینگر: میثم مولایی، موسیقی متن: پیمان یزدانیان، صداگذار: امیر حسین قاسمی، سرپرست گروه تولید: سعید مسرور، عکاس: حبیب مجیدی، جلوه های ویژه بصری: سینا قویدل، جلوه های ویژه میدانی: آرش آقابیگ، اصلاح رنگ : استودیو فام ( فرهاد قدسی ) ، مدیر رسانه : علی پاکزاد، مدیر تبلیغات مجازی: محمد حیدری.

بازیگران: امیررضا رنجبران، صدف عسگری، محمد حیدری، نوید بانی، نوا نعمتی، کتایون سالکی، دُرِه هِلالات، مانیکا درخشنده، رویا سلیمی، هادی افتخارزاده، صفورا کاظم پور، آیدین شفایی، البرز آیینی، میلاد شیبانی، عارف برهمن، حامد توکلی، سروین ضابطیان، پردیس شیروانی، رامتین موید پور، عرفان افشاری پور و بازیگر خردسال: آیلین جاهد.

دستیار دوم کارگردان: عارف ابراهیمی، دستیار برنامه ریز: فریبا جمور، دستیار کارگردان: فاطمه آهی، منشی صحنه: غزل رشیدی، فیلمبردار پشت صحنه: محمود پری، دستیار اول فیلمبردار: امید رخ افروز، نور پرداز: حسن لشگری، گروه فیلمبرداری: آرمین عجزی، فرانک بِت جان، سجاد کریمی، امیر حسین اسکندری، مسؤل دوربین: بهنام بذرافشان، دستیار اول صحنه: بابک صالح، دستیاران صحنه: مرتضی رضایی و کیوان حسینی، دستیار لباس: نسرین لطیفی، مجریان گریم: نوید میر کیانی و لیلا پرهیزکار، دستیاران صدا: کیوان نصیری خرم و حسین حسنی، دستیار تدوین: پیام علیمرادی، امور مالی: محمد ایزدی، ساخت دکور: محمد پناهی، دستیاران تولید: خلیل برکاتی، پژمان ذوالقدری ، احسان مِیقانی، همیاران تولید: بهزاد نیک عزم و حسین بصیری ، دستیار جلوه های ویژه میدانی: امیر آقابیگ، گروه جلوه های ویژه میدانی: رضا شفیعی و علی نوری بیک، تامین احشام: خانم هاشمی، سینه موبیل: مرتضی یوسفی، حمل و نقل: احمد میقانی، الله یار خسروی، علی شرفی، مرتضی ابیک آبادی، فریدون وثوقی، علی زمانلو، صفرعلی حجی و عبدالحمید منتظری.

نوشته ادامه فیلمبرداری فیلم سینمایی «خط فرضی» در تهران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.