از دریچه راوی زن

فیلم «هِناس» به کارگردانی حسین دارابی فیلمی بیوگرافیک از آخرین روزهای زندگی شهید داریوش رضایی‌نژاد است. این فیلم پرداختن به یک قهرمان واقعی و ملی را دستمایه پرداخت فیلمنامه قرار داده است اما برخلاف سنت معمول داستان این درام از دریچه همسرش؛ شهره پیرانی روایت می‌شود.

در فیلم‌های بیوگرافی معمولا قهرمان یا شخصیتی که قرار است به عنوان قهرمان معرفی شود محرک اصلی و پیش‌برنده داستان هستند. اما حسین دارابی در فیلم «هِناس» به خلاف معمول و الگوی متعارف برای پردازش قهرمان‌های شناخته‌شده، دغدغه‌های همسر شهید را سوژه فیلم خود قرار داده است تا از دریچه نگاه یک زن زندگی قهرمانش را معرفی کرده و به تصویر بکشد. به همین دلیل است که فیلم پس از شهادت شهید رضایی‌نژاد می‌تواند ادامه پیدا کند و جهان روایت خود را همچنان پیش ببرد.

انتخاب راوی زنانه یعنی محدود به شخصیت شهره پیرانی (با بازی مریلا زارعی) اگرچه از نظر روایت‌شناسی تصمیمی درست است اما پاشنه آشیل فیلم به انتخاب ژانر فیلم برمی‌گردد. فیلمی که سویه‌های سیاسی را در خود دارد و داستان آن در بستر یک زندگی خاص و ملتهب قرار دارد، می‌تواند با انتخاب ژانر درست، حرف اساسی و اصلی خود را به طرز رساتری منتقل کند. زندگی شهید رضایی‌نژاد -بویژه در مقطعی که فیلم سودای روایت آن را دارد- دستخوش التهابات مختلفی است که می‌توانست در یک تریلر سیاسی جذاب، روایت اثربخشی از آن به دست داد.

تریلر سیاسی ژانر شناخته شده‌ای است که برای ارائه داستان‌های مهیج و دلهره‌آور سیاسی بستر بسیار مناسبی را فراهم می‌کند. یک نمونه خوب برای تریلر سیاسی در سال‌های اخیر توجه سعید ملکان به این ژانر در ساخت «روز صفر» است. اما بی‌توجهی به قواعد این ژانر باعث شده است که حرف اصلی فیلم «هِناس» و به تبع آن زندگی بحرانی یک نخبه ملی آنطور که باید و شاید به تصویر کشیده و تاثیر احساسی آن به مخاطب منتقل نشود.

در ژانر تریلر آثار سینمایی در ضمن آنکه فضای رازآلود و مرموزی دارند اما از هیجان، تعلیق و کشش در داستان و فرم فیلم به وفور استفاده می‌کنند. مخفی‌کردن اطلاعات از تماشاگر، سکانس‌های تعقیب و گریز و مبارزه، موقعیت‌های خطرناک و تضاد کاراکترها یا وجود یک نیروی خارجی تهدیدکننده از مؤلفه‌های ژانر تریلر هستند. مضامینی همچون بی‌قاعده و متغیر بودن حقیقت، ماهیت غیرقابل‌انکار ظلم بشر و ته‌‎مایه‌هایی همچون سایه، رویا، جنایت، پارانویا، توطئه و تعلیق، عناصر تشکیل دهنده اکثر فیلم‌های تریلر هستند. اما اگر به قواعد این ژانر، رنگمایه سیاسی هم بزنیم داستان به مراتب ملتهب‌تر و پیچیده‌تر می‌شود.

برخی ار نشانه‌های تریلر سیاسی اگرچه در فیلم «هِناس» وجود دارد اما ارزش‌های دراماتیک این ژانر در کلیت روایت فیلم لحاظ نشده است تا با یک فیلم ژانر برای شناسایی یک نخبه علمی مورد استفاده قرار بگیرد. به عنوان مثال اهمیت “پسورد” در این فیلم -که در طول کار بارها به آن پرداخته می‌شود- آن کشش و گیرایی لازم را ندارد که به ما حس توطئه و تعلیق را القا کند، هرچند که این لحظات و کشف رمز “پسورد” از لحاظ حسی تاثیرگذار است. اما به مجرد آنکه پسورد و حس عاطفی آن برای مخاطب مطرح شود تماشاچی به دنبال یک حس پیچیده‌تر و متضادتر است تا حال‌وهوای ترس و تعلیق به او منتقل شود. فیلم باید نشانه‌های سیاسی و ترس و تعلیق را به با بهره‌گیری از لحظات خاص و با ارزش دراماتیک غلیظ‌ کند تا بتواند به جای دلمشغولی عاطفی به تریلر، تعلیق و مخفی‌کردن اطلاعات از تماشاگر بیشتر دامن بزند. لحظات عاشقانه این فیلم در بین جنبه‌های تردیدآمیز و دلهره‌زای آن (مانند مواجه با شخص ناشناس در سیستم کامپیوتری) چندان در ذهن مخاطب رسوب نمی‌کند. به طوری که اگر دلبستگی به درام به‌طور کامل اتفاق می‌افتاد با فیلمی به مراتب منسجم‌تر مواجه بودیم. هرچند که زندگی شهید داریوش رضایی‌نژاد مایه‌های خوب یک تریلر را در دل خود داشت.

ضعف در ساخت فیلم‌های بیوگرافیک

در همین مطلب از «روز صفر» به عنوان یک فیلم قابل توجه در ژانر تریلر مهیج سیاسی یاد کردیم اما همین کارگردان پیش از آن تهیه‌کننده یک فیلم بیوگرافیک دیگر بود که چه در گیشه و چه از لحاظ درام‌پردازی یک شکست محسوب می‌شد. فیلم «تختی» فیلمی زندگینامه‌ای به کارگردانی بهرام توکلی و تهیه‌کنندگی سعید ملکان بود که می‌توان از آن به عنوان یک نمونه جدید از ناکامی در ساخت فیلم‌های بیوگرافی یاد کرد. اگر از فیلم خوش‌ساخت «موقعیت مهدی» و بعضی از وجوه قابل توجه آن بگذریم اساسا در این سال‌ها در ساخت فیلم زندگینامه‌ای ضعیف عمل شده و گزاف نیست اگر بگوییم که ما در ساخت زندگینامه افراد سرشناس در سینمای ایران غالبا شکست خورده و ناکام عمل کرده‌ایم.

یکی از دلایل شکست در فیلم‌های بیوگرافیک پرداختن به بازه‌های وسیع زندگی شخصیت اصلی یا جزییات زیاد است که البته کنار گذاشتن و حذف آن‌ها کار آسانی نیست. خوشبختانه «هِناس» بازه وسیعی را مورد توجه قرار نداده است اما به جزییات فراوان زندگی کاری و خانوادگی شهید رضایی‌نژاد پرداخته است. از یاد نبریم که گذشتن از جزییات گاه غیرقابل چشم‌پوشی باعث می‌شود که شخصیت مورد نظر بیشتر شناسایی و ملموس شود. فیلم زندگینامه‌ای باید بیش از برداشتن اطلاعات از زندگی شخصیت واقعی به بار ارزشی سکانس‌ها فکر کند تا هر نمای آن ارزش دراماتیک بالایی داشته باشد و در نهایت یک شخصیت کلی و ملموس را تحویل مخاطب دهد.

به عنوان نتیجه‌گیری

فیلم «هِناس» از چند لحاظ تجربه خوبی است. انتخاب راوی محدود و زنانه یکی از نقاط قابل توجه این فیلم است. بعلاوه اینکه فیلم سودای پرداختن به کل زندگی شهید رضایی‌نژاد را ندارد، بلکه برش نهایی زندگی او که منجر به شهادت این شخصیت می‌شود را مورد توجه قرار داده است. این فیلم علاوه بر نگاه زنانه متوجه موضوعات امروزی است و با روایت ترور شهید رضایی‌نژاد پای مسایل امنیتی و ترور نخبگان امنیتی به میان می‌آید که از موضوعات روز جامعه است و تاکنون کمتر فیلمسازی به این عرصه‌ ورود پیدا کرده است. با این همه فیلم باید در انتخاب ژانر چه درام عاشقانه، چه تریلر سیاسی جسورانه‌تر عمل می‌کرد تا تصویر منسجم و ملموس‌تری از یک شخصیت برجسته و علمی را به مخاطب عرضه می‌کرد. در حال حاضر شناخت مخاطب از این شخصیت چندان کامل نیست، ضمن اینکه چندان تعلیق و توطئه را در فیلم تجربه نکرده است، اما با بازی‌های قابل توجهی روبرو شده است. بویژه ترس و تردیدهایی که در پس چهره مریلا زارعی خودنمایی می‌کند.

نوشته دغدغه‌های امنیتی از دریچه‌ای زنانه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

به نام خداوند بخشنده مهربان

مرگ با زندگی خط تقاطع ندارد، مرگ استمرار زندگی است. این اهداف و انتخاب‌های افراد است که آنها را جاودانه و یا ابتر می‌کند. کسی که در زندگی راه سربلندی و عزت را انتخاب کرده، همیشه زنده است حتی اگر زیر خروارها خاک خوابیده باشد.

هنوز شمع‌های کیک تولد ۵ سالگیم را فوت نکرده بودم که با گلوله‌هایی از خشم و نفرت، خون پاک پدرم بر صورتم جاری شد و جلوی چشمانم همه دنیای رنگی کودکی‌ام سیاه و تاریک گشت. سال‌ها زمان برد تا جراحت بزرگی را که در قلبم توسط دشمنان مردم سرزمینم وارد شده بود ترمیم کنم؛ با اینحال هیچوقت درد بزرگ از دست دادن پدر قهرمانم برای من تسکین نیافت.

حالا بعد از گذشت ۱۱ سال از آن روزهای تلخ، در ایام نزدیک به سالروز شهادت پدرم دوباره سراسر خیابان‌ها و محله‌های ایران پر شده است از یاد و نام مردی که راه عزت و سربلندی خود و کشورش را انتخاب کرد تا دشمنان ذلیل و زبونش راهی جز ترورش در پیش چشمان اشکبار همسر و فرزندش نداشته باشند، با این امید که راه پیشرفت و ترقی را بر روی ملتی آزاده می‌بندند.

فیلم «هِناس» که روایتی عاشقانه از زندگی مادر و پدرم در روزهای منتهی به ترورشان است، بیش از یکماه است که در سینماهای سراسر کشور در حال اکران است. تاکنون ده‌ها هزار نفر از هموطنانم این فیلم را دیده‌اند و با گوشه‌ای از رنج‌هایی که خانواده من در این مسیر متحمل شدند آشنا شده‌اند. من و مادرم در این سال‌ها همیشه به همدردی مردم سرزمینمان دلگرم بوده‌ایم و آن را مرهمی برای التیام زخم‌هایمان دانسته‌ایم.

حالا که این فرصت دست داده است تا همه مردم جهان با بخشی از رنج‌هایی که ملت ایران در این چند دهه کشیده‌اند آشنا شوند و متوجه شوند که ایرانیان یکی از بزرگترین قربانیان جنایت علیه حقوق بشر هستند که علاوه بر تحمل ۸ سال جنگ ناجوانمردانه که یکی از نتایج آن ریخته شدن خون پاک حدود ۲۰۰ هزار جوان ایرانی بوده است، بیش از ۱۷ هزار شهید ترور داشته‌اند، خوشحال می‌شوم که شما به عنوان نماینده مردم کشورتان تماشاگر بخش کوچکی از این جنایات بزرگ علیه ایران و ایرانیان باشید.

خدا را شاکرم که با وجود همه این جنایات هولناک علیه ملت ایران، مردم سرزمینم از پای نیافتاده‌اند و غیرتمندانه دل در گروی آب و خاک خود بسته‌اند و هیچ رعب و وحشتی به دل راه نداده اند. جوانان غیور ایران با وجود همه کینه‌توزی‌ها با سرعت بیشتری چرخ‌های پیشرفت جامعه را به گردش درآورده‌اند تا ثابت کنند که فردای ایران روشن و چشم‌نواز است.

نوشته به عنوان نماینده کشورتان «هِناس» را ببینید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این فیلم سینمایی قصه ترور یک عشق را از زاویه دید شهره پیرانی همسر شهید داریوش رضایی‌نژاد در آخرین روزهای زندگی او به تصویر می‌کشد.

فیلمنامه «هِناس» که در ژانر ملودرام عاشقانه به نگارش درآمده؛ نخستین روایت سینمایی از ترور دانشمندان هسته‌ای ایران است که توسط احسان ثقفی و مهدیه عین اللهی به نگارش در آمده است.

این فیلم سینمایی که دومین ساخته حسین دارابی پس از فیلم سینمایی «مصلحت» است، برای نخستین بار در چهلمین جشنواره فیلم فجر به نمایش در آمد.

مریلا زارعی در نقش شهره پیرانی و بهروز شعیبی در نقش داریوش رضایی نژاد دو بازیگر اصلی این فیلم سینمایی را تشکیل می‌دهند.

وحید رهبانی، سولماز غنی، امین میری، علیرضا نایینی و کوثر حیدری (هنرپیشه خردسال) با هنرمندی سیاوش طهمورث نیز سایر بازیگران این فیلم سینمایی هستند.

«هِناس» محصول سازمان سینمایی سوره است که پخش آن را موسسه بهمن سبز بر عهده دارد.

برخی از عوامل این فیلم عبارت‌اند از: کارگردان: حسین دارابی، تهیه‌کننده: محمدرضا شفاه، مجری طرح: کامران حجازی، نویسندگان: احسان ثقفی، مهدیه عین‌الهی، طراح پوستر: محمد روح الامین، پخش از: بهمن سبز

نوشته پوستر «هِناس» رونمایی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.