تک ‌تیرانداز

اگر فیلم را با مؤلفه‌های ذاتی سینمای دفاع مقدس بسنجیم با اثری متوسط به پایین و در وضعیت سخت‌گیرانه ضعیف روبه‌رو هستیم. بااین‌حال اگر تک‌تیرانداز را با معیارهای سینمای جنگ بسنجیم و انتظار یک اثر عصر جمعه‌ای تلویزیون را داشته باشیم فیلم با نمره‌ای قابل‌قبول مواجه خواهد بود.

فیلمی که قصد دارد مقدمات عملیات خیبر و تلاش‌های شهید «عبدالرسول زرین» را برای موفقیت در این عملیات تصویر کند اما با داستان لاغر و کم‌مایه خود به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند از قامت یک رپرتاژ آماری که در تیتراژ پایانی قید می‌گردد بالاتر برود. و این نکته درست همان خطایی است که مسئولین امر در رویکرد اولیه خود به نگارش متن و تولید اثر بر مبنای زندگی شهید داشته‌اند. این سنت «رمبو‌»سازی از شهدا و دادن آمارهایی که گویی بناست در گوشه‌ای از کتاب رکوردهای جهانی گینس ثبت گردد و به نظر می‌رسد دوستان می‌خواهند با این گزاره‌های آماری، در وجهی خود‌توجیه‌گرایانه پاسخی درون انقلابی به فیلم تک‌تیر‌انداز آمریکایی بدهند و به‌طور مثال برای مخاطب احتمالاً کم‌سن‌وسال‌تر بگویند که «کریس کایل»ِ آمریکایی قریب به ۳۰۰‌شلیک موفق داشته و شهید زرین ما ۷۰۰تا و با این آمار بی‌شک ما از آمریکا سه‌-هیچ بازی را برد‌ه‌ایم. در‌حالی‌که عزیزان فراموششان شده که اساساً نقطه عزیمت دفاع مقدس با جنگ و میلیتاریسم آمریکایی متفاوت است و اگر آن‌ها را می‌توان با آدمکشی‌هایشان شناسایی کرد، دفاع مقدس سرشار از قواعد پهلوانی است و اتفاقاً نمی‌توان قهرمانانش را از دل تعداد زیاد آمارها و سرزمین‌های تسخیر‌شده و تانک‌های منهدم‌شده دشمن و اسراء جست‌وجو کرد بلکه آنچه دفاع مقدس را تبدیل به برهه‌ای بی‌بدیل از تاریخ ایران و جهان می‌کند درست همین وجوه انسانی و متعالی آن است.

شاهد مثال قوی برای این ادعا شاهکار ماندگار و بی‌بدیل مستند دفاع مقدس ما یعنی مجموعه روایت فتح سید شهیدان اهل قلم است که در سراسر پنج فصل آن پدیده‌ای که هرگز به چشم نمی‌خورد و حتی به‌قرار یک خط گفتارمتن ساده هم اعتبار حضور ندارد برخورد آماری با فتوحات رزمندگان است. گویی در مرام آوینی سنت قهرمانی دفاع مقدس ناظر به سلاح و ابزار و آمار و قدرت و حتی قومیت و نژاد و تبار نیست.

در نگاهی دقیق‌تر قهرمان دفاع مقدس متمایز با قهرمان سینمای جنگ که از دل انگاره «اراده معطوف به قدرت» نیچه بیرون می‌آید و بناست نماد اراده و قدرت و بی‌رحمی قساوت باشد. ازقضا انسانی است با سه مؤلفه که او را دچار پیچیدگی در روایت و تصویر می‌کند:

اینکه قهرمان دفاع مقدس به‌جای اراده معطوف به قدرت واجد عزم ناظر به جهاد و اقامه حق است ازاین‌رو قواعد مبارزه‌اش و قواعد کشتن طرف مقابلش فرق می‌کند.

آنکه قهرمان دفاع مقدس واجد مرام‌نامه نانوشته‌ای است که فراتر از تمام قواعد جنگی و حتی گاهی محاسبات عقلی قرار می‌گیرد و در بیشتر موارد او چنان مبتنی بر مرامش رفتار می‌کند که مخاطب از این‌همه انسانیت و رأفت و اخلاق حاکم بر رفتارش دچار حیرت می‌شود و او را به‌جا نمی‌آورد و دست‌آخر به دلیل همین مرام پهلوانی تمجیدش می‌کند.

اینکه قهرمان دفاع مقدس مضاف بر عزم و مرام در سویدای درون خود دردی پنهان دارد که او را مجاب به سلوکی عارفانه و صیرورتی استعلایی می‌نماید و «اسفار اربعه» ملاصدرا را در همان مسیر کوتاه عمر خود طی می‌کند تا آنجا که امام(ره) در توصیف آن‌ها به‌صراحت بیان می‌کند که راه صد‌ساله را یک‌شبه طی کرده‌اند.

اما این‌ها همه گمشده فیلم تک‌تیر‌انداز ایرانی هستند. شهید زرین در تک‌تیر‌انداز اساساً جغرافیای دفاع مقدس ندارد و این اشکال مهم‌ترین چالش فیلم‌نامه نحیف اثر است.

در خصوص تکنیک اجرایی هم اثر در پاره‌ای از موارد چنان خام‌دستانه عمل می‌کند که آن را از سطح کیفی یک اثر سینمایی بر پرده عریض فروکاست می‌دهد به یک فیلم تلویزیونی که با بودجه محدود ساخته شده و اساساً لجستیک محدود اجازه اجرایی از این قدرتمندتر به فیلم‌ساز نمی‌داده. به‌خصوص در صحنه‌های جنگی این ضعف ملموس‌تر است و تصویری که فیلم از افسر عراقی تک‌تیرانداز ارائه می‌کند همان کلیشه‌های مرسوم فیلم‌های جنگی دهه شصت را در ذهن مخاطب تداعی می‌کند که رمق و قوت جدی‌گرفته شدن ندارند.

رمانتیسم عماد و طوبا

فیلم در قالب عاشقانه‌ای روان و داستانی معمولی و کمی شبه‌فانتزی دو مسئله و مشکل اساسی سینمای ایران را پشت سر گذاشته و به‌راحتی موضوع خود را بیان می‌کند.

نخست اینکه فیلم مملو از رنگ است و چونان رودخانه‌ای زیبا و شاعرانه و خوش‌آب‌و‌رنگ به نظر می‌رسد که در میان آثار بی‌رنگ و بی‌رمق حوزه سینمای اجتماعی که اساساً بناست تصویری ذاتاً چرک از فضای پیرامونی را به مخاطبان عرضه کنند، یک اثر ممتاز و دوست‌داشتنی غیر‌معمول محسوب می‌شود. فیلم تصویری رنگی و فوق‌العاده زیبا از تهران و گیلان ارائه می‌دهد به‌نحوی‌که حس زیبایی‌دوستی مخاطبان خود را در فضایی رمانتیک تحریک می‌کند تا آنجا که با استفاده از تابلوهای مشهور نقاشی و پنجره‌های رنگی و دکور استادانه، رنگ را با سخاوت بر جای‌جای اثرش جاری می‌کند و مخاطب را به ضیافتی الوان دعوت می‌نماید؛ هرچند پنجره‌های رنگی‌اش به‌جای بهره بردن از گره‌چینی‌های زیبای یزدی برساختی روشنفکرانه از تابلوی مشهور مربع‌های «پیت موندریان» است اما بااین‌حال بازهم تقدیس و تقدیم رنگ در سینمای بی‌رنگ و خاکستری ایران خود نوعی حرکت رو‌به‌جلو و احترام به روح زیبا‌پسند مخاطب ایرانی به‌حساب می‌آید. رنگی که در گوشه‌گوشه اثر -از درودیوار تا ماشین و لباس و پنجره و فضاهای عمومی- جاری است و امتداد می‌یابد.

بعدالتحریر

تقدیر عجیبی است که نگارش این سطور مقارن شده با شب درگذشت «علی انصاریان» یکی از بازیگران اصلی فیلم رمانتیسم عماد و طوبا. برایش از پیشگاه باری‌تعالی طلب مغفرت دارم.

نوشته نقد سیدمحمد حسینی بر فیلم‌های «تک تیرانداز» و «رمانتیسم عماد و طوبا»/ سنت «رَمبو‌»سازی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای نشست کاوه صباغ‌زاده با آرزوی سلامتی برای علی انصاریان درباره فیلم دوم خود، گفت: این فیلم نسبت به فیلم قبلی‌ام «ایتالیا ایتالیا» به این دلیل که درباره همه زندگی عماد و طوبا در کل عمرشان را روایت می‌کرد، کار سخت‌تری بود و این موضوع کار را پیچیده می‌کرد.

او ادامه داد: برای پس‌تولید کار هم درگیر ویروس «کرونا» شدیم و همه این موارد دست به دست هم داد که «رمانتیسم عماد و طوبی» فیلم پیچیده‌ای باشد.

مهدی صباغ‌زاده تهیه‌کننده در پاسخ به سئوال روزنامه هنرمند که آیا فکر می‌کنید این فیلم گیشه‌پسند خواهد بود و پرفروش می‌شود، گفت: من فکر می‌کنم تا به این‌جا مخاطب با فیلم ارتباط برقرار کرده و حال همه با آن خوب بود و همه با حال خوب از سینما خارج شدند و این موضوع مهم‌ترین اصل است.

او تأکید کرد: این اثر درباره تحکیم بنیاد خانواده است و امیدوارم مورد استقبال مردم قرار بگیرد.

در ادامه نجاریان مدیر فیلمبرداری درباره حال و هوای فیلم توضیح داد: در ابتدا می‌خواهم برای علی انصاریان آرزوی سلامتی داشته باشم. فضای فانتزی و رنگارنگ در همه قصه دیده می‌شود. فکر می‌کنم همه عوامل در همه بخش‌ها خوب عمل کردند و حال و هوای خوب فیلم، نمود همکاری پشت صحنه بود.

دارسنج طراح چهره‌پردازی این فیلم توضیح داد: من برای الناز حبیبی، حسام محمودی و علی انصاریان گریمی انجام دادم که روند زمانی بر صورتشان مشهود است.

میرزامحمدی نیز درباره طراح صحنه «رمانتیسم عماد و طوبا» گفت: امیدوارم از تماشای این کار سخت لذت برده باشید، سخت از این سو که ما سه دوره زمانی و مکانی را روایت می‌کردیم و با توجه به فضای  فانتزی فیلم توجه به این مورد بسیار ضروری بود.

پگاه احمدی در خصوص تدوین این فیلم توضیح داد: این فیلم ژانر تازه‌ای در سینمای ما است و به دلیل حجم بهره‌گیری از جلوه‌های ویژه تدوین سختی داشت. من سعی کردم در راستای فیلمنامه و افکار کارگردان پیش بروم.

در ادامه صباغ‌زاده در پاسح به خبرنگار اعتماد آنلاین درباره حذف بخش نگاه نو جشنواره گفت: اولین فیلم من در سالی بود که بخش نگاه‌ نو نبود و همه در یک سطح داوری می‌شدند. به نظر من  حذف بخش نگاه‌نو اتفاق خوبی است و با این روند فیلم‌ها به خوبی قضاوت می‌شود.

صباغ‌زاده در پاسخ به سینما سینما درباره سکانس‌هایی که جلوه‌های بصری خاصی دارد، توضیح داد: کار صحنه سختی داشتیم که بسیار زمان‌بر بود.

میرزا محمدی طراح صحنه فیلم نیز در این باره گفت: پلان به پلان کار سخت بود و هدف ما ارائه و ساخت کاری باور پذیر و دلنشین بود. همین دلیل با چالش‌هایی روبه رو بودیم و باید به هارمونی لباس و لوکیشن فکر می‌کردیم.

او ادامه داد: این اولین کار فانتزی و غیر رئال من بود و برای چنین فیلمی به ابزار خلاقیت نیاز است و تلاش بیشتری لازم داشتیم.

کاوه صباغ‌زاده با تاکید براینکه فیلم من بیشتر در فضای شاد است تا رمانتیک، افزود: برای فیلم بعد‌ی‌ام، نمی‌خواهم خودم را تکرار کنم و درامی رئال و عاشقانه خواهم ساخت.

مهدی صباغ‌زاده گفت: این فیلم مخارج سنگینی داشت و فیلمنامه پیچیدگی‌های زیادی داشت و فیلمبرداری آن سه ماه زمان برد. اما در نهایت می‌توانم بگویم که از نتیجه کار راضی هستم و این اعتقاد ربطی به رابطه پدر و پسری ما ندارد.

صباغ‌زاده ابراز امیدواری کرد مردم در سلامت به تماشای فیلم‌ها بنشینند و با رعایت پروتکل‌های بهداشتی اتفاق خاصی نخواهد افتاد.

الناز حبیبی در این نشست از کاوه صباغ‌زاده برای اعتماد و سپردن این نقش تشکر کرد و افزود: قطعا برای این نقش کاندیدهای مختلفی بود اما با نشست‌های طولانی با کاوه صباغ‌زاده به این نتیجه رسیدیم که می‌توانیم این کار را انجام دهیم. باید بگویم که جای خالی علی انصاریان خیلی احساس می‌شود.

کاوه صباغ‌زاده گفت: فیلمی که روی پرده دیدید، بهترین کاری بود که از دست ما برمی‌آمد و  فکر نمی‌کنم بهتر از این می‌توانستیم کاری انجام دهیم. نمی‌توان فیلمی فانتزی ساخت که هیچ بخش رئالی در آن نباشد و از دل همین تضاد میان رئال و فانتزی است که زندگی و فیلم شکل می‌گیرد.

در ادامه نجاریان با بیان اینکه کار فیلمبرداری یک پروسه خلاقه است تصریح کرد: از یک جایی به بعد با تکنیک‌های فیلمبرداری آشنا خواهی شد و چیزی که به بهتر شدن تو کمک می‌کند چالش‌های تازه است و این اثر برای من پر از چالش‌های تازه بود. احساس می‌کنم در نسل جدید جسارت بیشتری دیده می‌شود.

او ادامه داد: هر کسی که به تماشای این فیلم می‌نشیند حداقل در یک سکانس احساس همذات‌پنداری با قهرمانان فیلم خواهد کرد.

مهدی صباغ‌زاده خاطرنشان کرد: من با تدوین «ایتالیا ایتالیا» مشکلاتی داشتم و با کاوه صباغ‌زاده بحث می‌کردم. اما در «رمانتیسم عماد و طوبی» بسیار از تدوین کار راضی هستم و پگاه احمدی به بهترین شکل ممکن این مهم را انجام داد. امروز نوبت نسل جوان است؛ چه در خبرنگاری و چه در عرصه سینما جوانان موفقی را می‌بینیم که امیدواریم با کمک آن‌ها شرایط ایران را بهتر کنیم.

کاوه صباغ‌زاده گفت: البته من بر خلاف پدرم تدوین «ایتالیا ایتالیا» را بسیار دوست دارم.  فیلم‌هایی که امروز در سینمای ایران ساخته می‌شود، اغلب شبیه به هم هستند و جا پای هم گذاشته‌اند. عوامل و بازیگران در بیشتر آثار سینمایی تکرار می‌شوند و ریسکی وجود ندارد.

او مشکل اصلی بازیگران را بازی در نقش‌های تکراری عنوان کرد و افزود: حتی شاید بشود گفت که خودشان را بازی می‌کنند. آن‌ها در مواجهه با نقش‌های مختلف ریسک نمی‌کنند و می‌ترسند. اما حسام محمودی، الناز حبیبی و علی انصاریان این ریسک را پذیرفته و در «رمانتیسم عماد و طوبا» بازی کردند.

صباغ‌زاده گفت: در ابتدا تصور من این بود که بعد از تجربه موفق «ایتالیا ایتالیا» در ژانر فانتزی، روند پیدا کردن عوامل و بازیگران اثر جدیدم ساده‌تر شود؛ اما این اتفاق نیفتاد و من در مجاب کردن عوامل دچار مشکل شدم. در پایان لازم می‌دانم از همه کسانی که به من اعتماد کردند و در این کار حضور داشتند، تشکر کنم.

حبیبی نیز در پایان گفت: در این دنیای مدرن «رمانتیسم عماد و طوبا» رویا و رویاپردازی را به مخاطب هدیه می‌دهد.

نوشته نشست فیلم «رمانتیسم عماد و طوبا» برگزار شد/ مهدی صباغ‌زاده: این فیلم درباره تحکیم بنیاد خانواده است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.