سوژه این فیلم مستند زنان و کودکان اعضای داعش در عراق هستند. این فیلم، روایت یک خبرنگار به نام نور الحلی است که در زمان جنگ شروع به تهیه گزارش و خبر می‌کند. در این بین او با زنان عراقی جنگ زده و خانواده اعضای داعش روبرو می شود. حالا جستجویی شکل می گیرد که داستان مستند «زنانی با گوشواره‌های باروتی» است.

مستند «زنانی با گوشواره‌های باروتی» در سال ۱۳۹۶ برای اولین بار در جشنواره سینماحقیقت به نمایش درآمد و توانست جوایز مهمی را در این جشنواره کسب کند. پس از آن نیز به جشنواره‌های خارجی رفت و موفق به دریافت جوایز بین‌المللی ارزشمندی شد. این فیلم مستند به مناسبت شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی از شبکه مستند و برنامه «به اضافه مستند» پخش می‌شود.

در این قسمت و پس از پخش مستند، میز کارشناسی برنامه با حضور مهدی شامحمدی، مستندساز و روح‌الله رفیعی، مدیر گروه مستند بنیاد روایت فتح برگزار می‌شود و در آن «چرایی سکوت رسانه ای پیرامون بحران منطقه» بررسی خواهد شد. این قسمت از برنامه «به اضافه مستند» روز سه‌شنبه ۱۶ دی ساعت ۲۰ از شبکه مستند پخش خواهد شد و بازپخش آن روزهای چهارشنبه ۱۷ دی ساعت ۹ و جمعه ۱۹ دی ساعت ۱۴ است.

«به اضافه مستند»، مجموعه برنامه تلویزیونی شبکه مستند است که به پخش مستندهای دیده نشده داخلی و خارجی در تلویزیون و بحث کارشناسی پیرامون موضوع مستند می‌پردازد. این برنامه با اجرای امین قدمی، کارگردانی محسن کریمیان و تهیه‌کنندگی یاسر فریادرس با آیتم‌های مختلف سه‌شنبه‌های هر هفته ساعت ۲۰ روی آنتن شبکه مستند می‌رود.

نوشته پرونده مستندسازی بحران روی میز نقد «به اضافه مستند»/ پخش مستند «زنانی با گوشواره‌های باروتی» + تیزر اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی در ادامه افزود: شهید مرتضی آوینی بیش از یک هنرمند، اندیشمندی  بود که با مطالعات کتب و مکاتب نسبت به جامعه آرمانی خود نظریه داشته است و در جهت توفیق آن تلاش می کرد.

رفیعی به خصوصیات شهید آوینی اشاره کرد و اظهار داشت: سید مرتضی آوینی فرزند زمانه خودش بود و شناخت دقیقی از زمان خودش داشت و این موضوع عامل موفقیت آثار وی در روایت فتح بود .

این مدیر فرهنگی در ادامه افزود: روایت فتح یک دانش نامه مدون از سید مرتضی آوینی بود که گروهی از مستندسازان با تسلط بر تجارب زیستی مبادرت به تولید فیلم کردند و نگاه جدیدی نیز به انقلاب داشتند.

وی در ادامه صحبتهایش گفت: اگر اندیشمندی در جایگاه یک فیلمساز بداند که چه محتوایی را می خواهد به مخاطب ارائه بدهد و آن را مبتنی بر عقیده خود بسازد می تواند اثر را ماندگار کند و در بین مخاطب جایگاه خودش را به دست اورد.

رفیعی با ارائه سیاست جدید گروه مستندسازی بنیاد روایت فتح گفت: در گروه روایت فتح اگر چه ماموریت ما ثبت تاریخ آثار انقلاب و دفاع مقدس است اما در تلاشیم مستندهای جنگی را تولید و ارائه بدهیم که به درد مردم بخورد و به نوعی غرور ملی و فرهنگ مقاومت در برابر سختی ها را در آحاد جامعه افزایش دهد.

وی افزود: متاسفانه در  طول این سالها غیر از دو مورد محدود، هیچ مطالعه دقیق و دانشگاهی در خصوص مکتب مستندسازی آقا مرتضی آوینی اتفاق نیفتاده است و ما خلا جدی در حوزه نظریه پردازی درخصوص مستندسازی با الگوی روایت فتح در سطح دانشگاه ها داریم، لذا باید از روش فیلمسازی شهید آوینی به عنوان فرمول فیلمسازی جنگ و دفاع مقدس استفاده کنیم .

این مدیر فرهنگی در ادامه برنامه «افق سینما» گفت: فیملسازان در گذشته با ۲۰ هزار حلقه آرشیو از فیلم های دفاع مقدس مواجه بودند که ما سعی کردیم این مجموعه را تجمیع و تسهیل گری کنیم برای فیلمسازان که از این آرشیو گرانبها استفاده کنند.

مسئول گروه مستندسازی روایت فتح با اشاره به آرشیو دفاع مقدس در مجموعه روایت فتح گفت: آنچه که ما در گروه روایت فتح به عنوان گنجینه نگهداری کردیم متعلق به نظام جمهوری اسلامی است و همه فیلمسازان و مجموعه ها و شرکت های معتبر سینمایی می توانند از امکانات این مجموعه استفاده کنند و منحصر به چند طیف خاص و محدود نیست.

وی در دامه گفت: چیزی به نام حبس ارشیو دیگر معنی ندارد و به زودی گروه روایت فتح شرایط واگذاری آرشیو را فراهم می کند و از دانشمندانی که مباردت به تولید دانش در این حوزه بکنند دعوت می کنیم و آرشیو را در اختیارشان قرار می دهیم.

وی افزود: بخشی از آرشیو روایت فتح در خصوص سیره تربیتی شهداست و مبتنی با گفتگو با پدر و مادران شهداست و در این خصوص مجموعه ای را با عنوان  «راه مادری» تولید کردیم که از صدا و سیما پخش شد و در ادامه آثار دیگری نیز با این موضوع در حال تولید داریم.

رفیعی درپایان خاطرنشان ساخت: طبق آمار سالانه ما ۸۰۰ پدر و مادر شهید را از دست می دهیم و عدم حضور این عزیزان مستندهای ما را در آینده با چالش روبرو می کند. ما ۳۰۰۰ سوژه درححوزه دفاع مقدس داریم که با وجود این تعداد سوژه،  مجموعه تولیداتی که در طول ۴۰ سال تولید شده است فقط ۲۰ درصد از این تعداد را در بر می گیرد.

نوشته آرشیو «روایت فتح» متعلق به همه فیلمسازان است نه چند طیف محدود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مدیر گروه مستند روایت فتح در ابتدای نشست با اشاره به عدم وجود برنامه جامع در حوزه رسانه گفت: در تمامی موضوعات نه صرفا مسئله فلسطین و قدس نقشه جامعی از تولید نداریم و نمی‌دانیم قرار است چه فعالیتی را در آینده برای مخاطب خاص خود انجام بدهیم.

همچنین در حوزه انتشار نیز ما برای تولیدات خودمان سناریوی انتشار نداریم. اگر در طول سال شاهد دیده شدن اثری در بین مخاطبان باشید به دلیل انتشار مناسب آن اثر است.

وی با بیان اینکه تولیدات داخلی مستند در خصوص مسئله فلسطین کاهش پیدا کرده است به بیان عوامل آن پرداخت و اظهار کرد: این مشکل دو وجه دارد اول در حوزه سیاست گذاری و سپس از سوی مستندسازان.

رفیعی در بحث سیاست گذاری گفت: سیاست‌های کلان در حوزه رسانه تکلیف خود را هنوز مشخص نکرده است که امروز بر چه بخشی از آرمان قدس بایستی تاکید کنیم. برای مثال آیا موضوع مورد تاکید حال حاضر وجود گروه‌های افراطی یهود است یا عدم موفقیت رژیم صهیونیستی در ملت سازی و دولت سازی؟

رفیعی افزود: در زمانی که «کاروان سلام» شکل گرفت، دوستان ما نکته‌ی قابل توجهی بیان می‌کردند و آن این بود که در غزه هنوز بعد گذشت بیش از سی سال خیلی از اهالی آنجا نمی‌دانستند که در ایران پدیده‌ای به اسم راهپیمایی روز قدس وجود دارد!

وی با اشاره به نظام اولویتی در این موضوع بیان داشت: این آن نظامی است که مدیران سیاست گزار بایستی طراحی کنند و از طرف دیگر مستندسازان از نظر فنی، تکنیکی و محتوا وارد شوند.

سپاه قدس وارد عرصه نرم و سیاستگذاری در آن شود

این مستندساز در پاسخ به این سئوال که سیاست گذار در حال حاضر کیست؟ گفت: بر اساس قانون جمهوری اسلامی اصلی ترین سیاست گذار در مسئله فلسطین وزارت امور خارجه به عنوان مسئول دیپلماسی انقلاب اسلامی ست اما در حال حاضر این طرز نگاه در وزارت امور خارجه وجود ندارد و دستخوش تغییر دولت‌های مختلف شده است.

وی افزود: بعد از وزارت امور خارجه مجموعه سپاه قدس بایستی چنین نگاهی را داشته باشد. این مجموعه در حوزه سخت و نیمه سخت فوق العاده عمل کرده است اما در حوزه نرم کم‌تر شاهد موضع گیری فعالی از سوی آنان هستیم در حالی که مجموعه‌هایی مانند روایت فتح، جشنواره عمار و حتی صدا و سیما بایستی در راستای یک نقشه جامع که از سوی آنها به عنوان بازوی خارجی انقلاب اسلامی طراحی شده، نقش ایفا کنند.

ساخت مستند درباره فلسطینیان اهل سنت مدافع حرم

مدیر گروه مستند روایت فتح با اشاره به گسترده بودن موضوع فلسطین اظهار کرد: در سال‌های ۹۲ تا ۹۴ که در سوریه فعالیت می‌کردم چندین موضوع را در خصوص مُخَیّم ها کار کردم. برای مثال مُخَیّم سیده زینب(س) یکی از آن‌ها بود که فلسطینی بودند و گفته می‌شد که در جبهه داعش فعالیت می‌کنند اما بر خلاف چیزی که گفته می‌شد در جبهه خودی بودند و از حرم حضرت زینب(س) دفاع می‌کردند و شهید نیز می‌دادند. جالب ماجرا اینجاست که فلسطینی‌ها از اهل سنت بودند اما می‌گفتند که ما گوشت و پوست و خونمان از سیده زینب(س) است و چنین خیانتی را در حق ایشان نمی‌کنیم لذا همانطور که مشاهده می‌کنید مسئله فلسطین بسیار گسترده است و باید مشخص کنیم که از فلسطین چه می‌خواهیم بگوییم.

رفیعی افزود: نداشتن نقشه جامع از تولیدات رسانه‌ای در خصوص فلسطین باعث می‌شود من به عنوان متولی مجموعه‌ای در حوزه مستند به این ماجرا تمایل نداشته باشم و اگر فعالیتی نیز انجام می‌دهم موازی کاری و یا در جهت عکس مجموعه‌های دیگر باشد. اینجا خلاء یک نظام اولویت بندی حس می‌شود.

وی با اشاره به دوران دفاع مقدس و فعالیت گروه‌های خود جوش و مردمی در دفاع از کشور در آن برهه تصریح کرد: اما در آن دوره تا وقتی که سپاه بزرگ تشکیل نشد و عملیات بیت المقدس شکل نگرفت ما پیروزی گسترده‌ای را شاهد نبودیم.

رفیعی افزود: اما دغدغه‌ای را که رهبر انقلاب مبنی بر تشکیل جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی داشتند با وجود مجموعه‌های بزرگ و کوچک همچنان شکل نگرفته است زیرا لازمه داشتن آن ایجاد یک اتاق وضعیت و جنگ برای رصد نیروها، تهدیدها و نظام اولویت هاست چراکه در دفاع مقدس آموختیم که ا گر کسی مانند حسن باقری می‌درخشد به این دلیل است که خود، نیروهایش، زمین درگیری و دشمن را خوب شناخته است و با در دست داشتن این شناخت اقدام به طراحی عملیات می‌کند.

آرمان قدس جوششی است نه سفارشی

این مستندساز با بیان تفاوت میان فعالیت جوششی و سفارشی گفت: آرمان بزرگ قدس موضوعی نیست که از سوی مجموعه و یا نهادی به صورت سفارشی درخواست شود بلکه کاملا جوششی است و به دغدغه‌های فردی بازمی‌گردد به همین دلیل در سالهای گذشته اکثر آثار مطرح محصول دغدغه افراد بوده‌اند نه مجموعه‌ها اما سیاست گذاری می‌تواند مشخص کند که چه کسی در چه موقعیت جغرافیایی می‌تواند چه موضوعی را تولید کند.

مدیر گروه مستند روایت فتح  در قسمت دیگری از این گفت و گو با اشاره به ضرورت ایجاد تناسب مابین محتوا و قالب اظهار کرد: در مسئله فلسطین و آرمان قدس به اشتباه از یکسری موضوعات مستند ساخته ایم؛ محتوا تعیین کننده قالب است و مستندسازان هر محتوایی را در قالب مستند می‌ریزند و این اقدام باعث عادی شدن آن موضوع و مسئله برای مخاطب می‌شود.

وی با طرح این سوال که چرا پس از گذشت سالها همچنان فیلم «بازمانده» اثر سیف الله داد تازگی دارد و به نظر اثر فاخری است؟ گفت: زیرا در این امر کارگردان متوجه شده است که محتوا را در چه قالبی بریزد.

رفیعی در پاسخ به این سئوال که آیا تاکنون مجموعه‌هایی که در زمینه آرمان فلسطین ایجاد شده اند به شما محتوایی برای کار داده‌اند؟ گفت: از سال ۱۳۷۶ که شروع به تولید اثر و فعالیت در حوزه فلسطین نموده‌ام، هیچ مجموعه‌ای نتوانسته است محتوایی در اختیار ما بگذارد. تمام آن چیزی را که تولید کرده‌ایم دغدغه‌ی شخصی ما بوده است و موسسات و مجموعه‌هایی که اساس شکل گیری آنها مسئله فلسطین بوده است بایستی کارنامه خود را بیاورند تا ببینید چه اقداماتی را تا کنون انجام داده‌اند.

روح الله رفیعی در ادامه نظرش در خصوص مستند متولد اورشلیم ساخته حسین شمقدری را به موضوع ضرورت ایجاد اتاق وضعیت پیوند داد و بیان داشت: مستندهایی در مسئله فلسطین تولید شده است که شاید برای شرایط امروز جامعه ما مناسب نبوده است و پخش آنها در زمانی صورت می‌گیرد که نمی‌تواند اثر مثبتی داشته باشد؛ این رویداد ناشی از نبود همان اتاق وضعیت است لذا در مسئله فلسطین گاهی اوقات آثاری دیده می‌شود که موضوع قدس اولویت‌های پایین آن است و دیده شدن فیلمساز و حواشی آن بر مسئله قدس ارجحیت دارد.

وی در پایان گفت و گو و جمع بندی مباحث خود اظهار کرد: در درجه اول بایستی یکسری سیاست گذاری از مجموعه‌هایی مانند سپاه قدس آغاز شود و اگر این اتفاق رخ نداد مجموعه‌های خردی مانند روایت فتح و جشنواره عمار می‌توانند در کنار یک دیگر قرار بگیرند و با توجه به وسع و امکانات خود شروع به طراحی عملیات‌های چریکی در حوزه فلسطین کنند و نهایتا در بدترین حالت نیز مستندسازان بایستی صرفا با دغدغه شخصی و بدون وجود سیاست گذاری‌های کلان وارد میدان شوند.

نوشته دومین نشست مجازی «فلسطین در هنر و ادبیات ایران» برگزار شد/ روح‌الله رفیعی: مشکل اصلی نبود اتاق فکر و سیاستگذاری است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اما سوالی که در پی جلسات گذشته نیز مطرح شد روایت حضور و چرایی حضور ایران در سوریه بوده است و واحد بین الملل دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی در نظر دارد در دوازدهمین نشست «مدافعان فرهنگی حرم» و در دور جدید به بیان داشته ها، بایدها و نبایدهای روایی از بحران سوریه بپردازد.

در نخستین پنل در دور جدید به روایت مستندسازان و حوزه مستند سازی از حضور ایران در سوریه برای مخاطبان متنوع ملی، منطقه ای و جهانی می پردازد.

دوازدهمین نشست «مدافعان فرهنگی حرم» ۱۶ دی ماه از ساعت ۱۷:۳۰ الی ۱۹:۳۰ با حضور مرتضی شعبانی، مدیر مرکز مستندسازی حقیقت و روح الله رفیعی، مدیر گروه مستند روایت فتح همزمان با جشنواره مردمی فیلم عمار در سینما فلسطین به نشانی خیابان طالقانی، نبش خیابان برادران مظفر، سینما فلسطین، لابی طبقه سوم برگزار می‌شود.

ورود به جلسه برای کلیه علاقه مندان آزاد می‌باشد.

نوشته دوازدهمین نشست «مدافعان فرهنگی حرم» در جشنواره فیلم عمار برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

***

به‌عنوان یک مستندساز که آثار مورد توجهی با خط سیر داستانی و همچنین گزارشی در حوزه مدافعان حرم تولید کرده‌اید، برخی فعالیت‌های رسانه‌ای را که گاهی حتی بدون تجربه در این فضا اتفاق می‌افتد چگونه تحلیل می‌کنید؟
وضعیت امروز حوزه رسانه، شبیه حوادث ابتدای دوران دفاع‌مقدس است. دشمن با تمام توان آمده و می‌خواهد خرمشهر را بگیرد. در این میان یک عده جوان هستند که می‌گویند: «مگر ما مرده‌ایم که دشمن بیاید؟!» حالا از این جوان‌هایی که مانده‌اند چه تعدادشان آموزش دیده‌اند و آمادگی کسب کرده‌اند؟ جز اندکی، هیچ کدام! اما چون اهل غیرت بودند و دفاع و مقاومت برای‌شان مهم بود، ماندند و اسلحه به دست گرفتند، جنگیدند و ایستادند. ماجرای امروز هم همین است. دوستانی که امروز پا به این عرصه گذاشته‌اند از سر غیرت و دفاع از مظلوم وارد شده‌اند. شرایط امروز ما از شرایط روزهای آغازین دفاع‌مقدس خیلی بهتر است اما از ایده‌آل فاصله داریم. از سال‌های
۸۰-۷۹ این برآوردها وجود داشت که جنگ بعدی ما جنگ رسانه است و اولویت تاثیرگذاری در همه حوزه‌ها با رسانه خواهد بود. ما و گروه‌های دیگر همان موقع نوشتیم و درباره این موضوع هشدار دادیم. آن موقع مسؤولان مربوط اهمیت ندادند و نوشته‌ها را به بایگانی فرستادند. تا اینکه ماجرای فتنه ۸۸ اتفاق افتاد. باز خیال کردند در ابتدای فتنه مغلوب فضای مجازی شده‌ایم و نه رسانه! و اگر حرکت‌های رسانه‌ای خودجوش مردمی در آشکارسازی فتنه نبود قطعا فتنه به درازا می‌کشید. بعد از آن ماجرای سوریه پیش آمد، تلویزیون ما تا ۶ ماه بعد از قضیه هنوز تکلیف خودش را درباره مساله سوریه نمی‌دانست. نمی‌دانست اینها اقلیت معترض هستند یا اکثریت مردم، معارض‌اند یا مسلح، مخالف سیاسی‌اند یا تکفیری‌؟ شناخت نداشتند و هربار یک چیزی می‌گفتند. اتحادیه رادیو و تلویزیون‌های اسلامی هم به‌رغم تلاش‌هایی که در این حوزه داشت تاثیر جدی در داخل کشور نمی‌دیدیم. در حالی که ما به‌عنوان حامی اصلی جریان مقاومت باید اول مردم خودمان را اقناع می‌کردیم تا از حداکثر پشتوانه مردمی استفاده کنیم. آن اتفاقات افتاد و خبری نشد. با اینکه رهبری هر روز هشدار می‌دادند که این جنگ، جنگ سیاسی یا مذهبی بین شیعه و اهل سنت نیست اما کاری درخور تبیین دیده نمی‌شد.

این مستندها گاهی قوت لازم را نداشتند، این به خاطر فضا بود یا خود افرادی که این تولیدات را صورت می‌دادند؟ مشکل اصلی چه بود!
کسی که به منطقه جنگی می‌رود، اصولا باید دارای مهارت‌های ویژه باشد که عموم بچه‌هایی که امروز می‌روند، کمتر این مهارت‌ها را دارند. تجربه حزب‌الله در جنگ‌هایی که تا الان داشته، از اشغال بیروت، اشغال جنوب لبنان و جنگ ۳۳ روزه نشان می‌دهد حزب‌الله بخش مهمی از موفقیتش را از رسانه‌ای به نام المنار دارد. به خاطر اینکه خوب عمل کردند. اگر روزی با یک کلیپ صدای سران رژیم صهیونیستی درمی‌آمد اثر رسانه‌ای بود که حزب‌الله به آن ایمان داشت و بخوبی عمل می‌کرد. در کنار یگان‌های نظامی واحدی به نام اعلام الحربی هم ایجاد کرده بود. این اعلام الحربی یکسری ضابطه و شاخصه دارد که توانست بخوبی بین رسانه و عملیات نظامی رابطه ارگانیک ایجاد کند.
متاسفانه ما به‌رغم داشتن نیروهای زبده و آماده از این فرآیند فاصله داریم. یک نیروی نظامی، منِ مستندساز را به‌عنوان مُخل کار خودش می‌بیند. حق هم دارد چون احتمال نشت اطلاعات وجود دارد. اما یک سوال وجود دارد؟ آیا در معرکه جنگ این امکان وجود ندارد که یک فرمانده یا نیروی عادی اسیر شود یا به شهادت برسد و اطلاعاتش به دست دشمن بیفتد؟ برای جلوگیری از این ماجرا حفاظت اطلاعات را در قالب کد و رمز و… در عملیات نظامی ایجاد کردند. خب! آن شرایطی که ما از آن گفتیم شبیه به همین اصول حفاظت اطلاعات است، پس می‌شود یک عنصر رسانه‌ای هم با انجام اصول تعریف شده در کنار یک عناصر نظامی قرار بگیرد.

درباره مهارت‌ها صحبت کردید. این فضا درباره خود مستندسازان چگونه است؟ آیا آمادگی‌های لازم برای مستندساز وجود دارد؟
در جنگ خبرنگار جنگی باید دارای یکسری از مهارت‌ها و اخلاقیات باشد که قبلا هم در جاهای دیگر گفتیم نمونه عینی آن را در شهید حسن باقری می‌توان دید.  کسی که برای خبر یا مستند به جنگ می‌رود باید دشمن روبه‌رو را بخوبی بشناسد. مثلا در سوریه با توجه به تعدد گروه‌های تکفیری که از همه جای عالم آمده‌اند، شناخت از آنها، نوع سنگرسازی و نوع تاکتیک آفند یا پدآفند را معلوم می‌کند. در خیلی از موارد حتی می‌شود سلاح‌هایشان را حدس زد تا بتوان در موقع لازم اقدام شایسته کرد. اینکه بتوانی از صداها سلاح‌ و فاصله تا دشمن را تشخیص بدهی تازه ابتدای کار است و تازه می‌توانی در منطقه حضور پیدا کنی. وقتی خبرنگار در منطقه حضور پیدا کرد باید آرامشش بیشتر از فرمانده میدانی باشد، تحلیل تاکتیکی‌اش قوی‌تر باشد تا بتواند زود تصمیم بگیرد و عکس‌العمل در جهت روایت ماجرا داشته باشد، از نیروها جا نماند، جلوتر از نیروها نرود و دردسر درست نکند، باید بداند کجا باشد و کجا نباشد و مهم‌ترین کاری که می‌کند این است که اول جان خودش را حفظ کند. این حداقل‌هایی است که یک خبرنگار یا مستندساز جنگی باید بداند. تازه بعد از این مرحله است که کار شروع می‌شود. حالا اینکه قبلا به اصل ماجرا اشراف محتوایی داشته باشد از اهمیت بالایی در ارائه روایتش برخوردار است. چون با اتفاقاتی روبه‌رو می‌شود که یکبار اتفاق می‌افتد. عکس‌العملش نسبت به موضوع و شرایطی که دارد باید خیلی سریع باشد تا سوژه و خبر را از
دست ندهد.
ما در حوزه خبرنگار جنگی از ابتدای دفاع‌مقدس تاکنون هیچ کار سیستماتیک صورت ندادیم. شما اگر پای درددل همه مستندسازان و خبرنگاران جنگ بنشینید از دست بخش‌های حفاظت اطلاعات گله دارند. عنصر نظامی باید کار خودش را بکند، ما هم کار خودمان را. ما به آن عزیزان حق می‌دهیم. به نظر می‌رسد چون وظایف مشخص نیست این برخوردها میان مستندساز و حفاظت پیش می‌آید. وظایف اگر خوب مشخص شده باشد، من فیلمساز و خبرنگار می‌دانم کجا باشم و از چه فیلمبرداری کنم و آن نیروی عملیاتی- اطلاعاتی هم که موظف است اسرار نظامی‌اش راحفظ کند، خیالش راحت است که من چیزی را نمی‌گیرم که اگر به هر دلیل این اطلاعات دست دشمن افتاد بتواند علیه جبهه خودی استفاده کند. خب! این نیاز به تعیین چارچوب دارد. اینکه خبرنگار، عکاس یا فیلمساز باید بداند چه چیزی را ذخیره می‌کند. برخی اشخاص ممنوعیت تصویر یا حتی بردن اسم دارند و در همه جای دنیا هم اینطور است. آیا عنصر رسانه‌ای می‌تواند تاکتیک حمله یا دفاع را روایت کند؟ مدل تسلیحات و تجهیزات را چطور؟ تا چه مقدار روی چهره‌ها می‌شود تمرکز کرد؟ و ده‌ها سوال دیگر که جواب دادن به این سوالات می‌شود همان تعیین شاخص‌های رسانه مقاومت که خبرنگار جنگی و مستندساز جنگی باید به آنها توجه کند. این چارچوب ویژگی‌اش این است که ما وقتی اتاق عملیات تشکیل می‌دهیم یک فعال رسانه‌ای هم عضو این اتاق عملیات باشد که در واقع بخشی از ماموریت آن عملیات را در قالب رسانه بتواند پیش ببرد. داعش، جبهه النصره و دیگر تکفیری‌ها کنار هر گروه ۸-۷ نفره یک عنصر رسانه‌ای دارند. یک شبکه‌ای دارند به اسم اورینت که تنها بخش مجری خبرش هست که در استودیو حضور دارد. الباقی هر آنچه تولید می‌کنند از طریق اسکایپ یا شبکه‌های اجتماعی است.

در واقع خبرنگار در دسترس است!
کاملا خبرنگارشان در دسترس است. در واقع شما در طرف مقابل با یک جریان رسانه‌ای قوی مواجهید اما در این طرف هنوز به آنچه دلمان می‌خواهد نرسیده‌ایم چون سلیقه‌ای با این موضوع برخورد می‌شود. خب! چه باید کرد؟ اینجا باید بی‌خیال شد؟ حجم انبوهی از نیروهای داوطلب وجود دارد، با اینها چه باید کرد؟
یک عده مانند همان ماجرای خرمشهر، رفتند جلو که بگویند ما هستیم و شهر زنده است. در این شرایط اینکه آیا اینها کاربلد هستند یا خیر، موضوع دوم است؛ وقتی دشمن پشت دیوار خانه شما رسیده، شما نمی‌توانید بنشینید و خیالات داشته باشید که چه باید کرد و نکرد، اینها در شرایط غیر بحران است. حالا دشمن حمله کرده و شما وقت سنگر چیدن هم ندارید. شما باید آتش انبوه بریزید تا اولا معلوم شود این خانه صاحب دارد و دوم اینکه صاحب این خانه زنده است! این فیلم‌هایی که بچه‌ها در سوریه یا عراق می‌سازند، حکایت همان آتش انبوه را دارد. اگر این آتش انبوه نبود که بچه‌ها در قالب گزارش و خبر تولید کنند، دشمن خیلی جلوتر آمده بود. این کارها چه قوی و چه ضعیف اثرش را گذاشت، بعد دوستان قوی‌تر آمدند و کارهای خوبی از هر حیث ساختند. مستند خالد و مجتبی یک کار کاملا گزارشی است از حوادث آغازین سوریه که سعی کردیم خوب ساخته شود. قطعه ویدئویی که آن خانم کشیش در ماجرای بمب‌های شیمیایی معارضان منتشر کرد، تاثیرش از ده‌ها مستند هم بیشتر بود.

یعنی هیچ سازماندهی مشخصی برای فرستادن مستندساز به منطقه وجود ندارد و اتفاقاتی که رقم می‌خورد کاملا شخصی است؟
بچه‌هایی که به صورت خودجوش به آنجا می‌روند، عمدتا بدون پشتیبانی و با هزینه خودشان می‌روند. وظیفه‌شان را تولید می‌دانند و آنجا هم با همه سرشاخ می‌شوند. سیستم هم سیستم تنبلی است. ضابطه‌های کند و وقت‌گیر مستندساز را اذیت می‌کند.

تلویزیون یا رسانه‌های دیگر امکانی در این راستا ایجاد نکردند؟
بگذارید خیالتان را راحت کنم. ما در حوزه رسانه عقب هستیم. عکس‌العمل ما سریع نیست. نگاه خبری به مستند داریم و انتظار مستند را از خبر داریم. برخلاف حرف‌هایی که درباره حضور و اهمیت رسانه می‌زنند، رسانه‌ها دچار تردیدند. می‌گویند اصلا لزومی دارد آنجا باشیم؟! این ضعف رسانه ماست. همین اتفاقات کمی که در حوزه مدافعان حرم افتاده، فقط و فقط به خاطر حرکت‌های خودجوش بوده است. شما تا قبل از شهید خلیلی بنر و تشییع پیکر نمی‌دیدید، همه را می‌گفتند در مانور یا ماموریت شهید شده‌اند. غربت این بچه‌ها عجیب بود. شهید محرم ترک، اولین شهید ما در سوریه بود چه اتفاقی برایش افتاد! بعد از شهادت رسول خلیلی و مهدی عزیزی بود که بچه‌محل‌هایشان با عنوان «شهید مدافع حرم» بنر زدند و تجمعاتی که مجموعه هیات‌الرضا گذاشتند باعث شد این مساله رسانه‌ای شود. یعنی واقعا با حرکت‌های خودجوش این مساله پیش رفت. پخش مستندها از شبکه افق هم خیلی تاثیر داشت. اینها کمک کرد واژه مدافع حرم عمومی شود و شد. یادتان هست تا داعش رسید نزدیک جلولا در نزدیکی مرز همه گفتند مدافعان بروند! بعد از این یک مقدار فیتیله رسانه را بالا کشیدیم اما همچنان ضعف داریم. ضعف داریم که هنوز برخی می‌گویند نیجریه به ما چه؟! یمن به ما چه؟! بحرین به ما چه؟! اروپا و آمریکای لاتین به ما چه؟! رسانه اگر کارکرد خودش را می‌دانست می‌توانست مردم حق‌طلب را اقناع کند!

شرایط را در توزیع چگونه می‌بینید؟!
مساله توزیع نه فقط در حوزه مدافعان حرم که در بسیاری از حوزه‌های دیگر در جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی دچار مشکل است. بعضی مجموعه‌ها اصرار دارند تولیدی که دارند فقط از طریق فرآیند و کانال خودشان منتشر شود. شما وقتی بروید آن‌سوی مرزها تازه متوجه می‌شوید دنیا تشنه چه معارفی است که ما داریم و در اختیارشان نمی‌گذاریم. از آن‌طرف البته سعودی‌ها و عثمانی‌ها فضا را در دست می‌گیرند. پول هم خرج می‌کنند. یک هزارم محتوایی را هم که ما داریم آنها ندارند. سعودی‌ها چیزی ندارند. صرفا پول خرج می‌کنند و ما مانند ماهی که داخل آب است قدر این اقیانوس را نمی‌دانیم. رسانه‌های ما به شکل جبهه هنوز شکل نگرفته‌اند. ما تا الان عملیات مشترک رسانه‌ای نداشته‌ایم اما اگر جبهه‌ای عمل می‌کردیم به طور یقین خیلی موفق‌تر از این بودیم. ما عموما تولیدات خوبی داریم در مستند، خبر، کتاب، عکس و… اما چون جزیره‌ای عمل می‌کنیم، توزیع موفقی ندارد. در این بین یکی از مجموعه‌های موفق که می‌شود نام برد «افق» است. آقای غفوری جنسش جنس جبهه‌ای است به خاطر همین زمانی که در افق بود، در راستای تقویت مستندها خیلی تلاش کرد. همه اینها شخصی است یعنی مکانیزم ندارد. یعنی امروز که مثلا سلیم غفوری هست، این روند خوب و مناسب است اما ممکن است او که نباشد این اتفاق‌ها نیفتد. اینها باید رویه شود. یعنی مکانیزم توزیع ایجاد شود که دیگر از فردی به فرد دیگر تغییر نکند. محصولات خوب و کارهای خوب تولید می‌شود اما خروجی دیده نمی‌شود.

جشنواره مدافعان حرم را چگونه ارزیابی می‌کنید! با توجه به اینکه کارهای شما هم به شکل ویژه در این جشنواره دیده شد.
همه زحمت دوستان در گفتمان‌سازی دفاع از حرم ستودنی است اما نکته‌ای که وجود دارد این است که این جشنواره‌ها از ابتدا تا انتها عموما با روح مقاومت مشکل دارند. خیلی از این جشنواره‌ها با پول بیت‌المال و فقط نمایش است. به جای این همه جشنواره با ضعف‌های بسیار، کاش می‌شد همه توان در یک جشنواره جمع می‌شد. برای این بچه‌هایی که جانشان را کف دست می‌گیرند و به منطقه بحرانی می‌روند تقدیر در جشنواره و گرفتن این تندیس و دیپلم و… مهم نیست. زیر گلوله همه اینها هواست. اگر جشنواره‌ای برگزار می‌شود باید روح مقاومت در آن جریان داشته باشد. اجازه ندهیم گروه‌ها یا افرادی صرفا با پول خرج کردن و استفاده از عناوین مدافع حرم برای خودشان رزومه درست کنند که عملکرد قبلی‌شان فراموش شود. جزیره‌ای هم عمل نکنیم. خب! «عمار» هرساله جشنواره برگزار می‌کند، چه اشکالی دارد همه با عمار هماهنگ باشند یا هر جای دیگر که خودشان بشینند و به توافق برسند ولی از این پراکندگی در بیایند؛ الان هم مد شده است که هر جشنواره‌ای یک بخش مدافعان حرم دارد. از فجر و مقاومت و فیلم دانشجویی بگیرید تا سما و حقیقت و بقیه. همه‌اش جشنواره! خب واقعا نمی‌شد چندتایی تعطیل و در تولید هزینه شود؟

در حال حاضر مشغول چه کاری هستید؟
اخیرا بوسنی بودم. در سال ۹۲تا ۹۶ میلادی نسل‌کشی که در بوسنی اتفاق افتاد تنها کشوری که کمک کرد ایران بود، با این حال برخی کشورها از جمله آمریکا که جزو حامیان نسل‌کشی در بوسنی بودند، در سال‌های اخیر بشدت هزینه می‌کنند تا جلوی حضور ایرانی‌ها را بگیرند و خودشان تاریخ را عوض کنند. اینها ماه قبل یک راهپیمایی داشتند که تا سربرنیتسا می‌روند. آنجا منطقه‌ای است که بیشتر نسل‌کشی آنجا اتفاق افتاده است. مراسمی دارند که شهدایی که از قبرهای دسته‌جمعی تفحص شده‌اند و DNA شان مشخص شده است را تشییع و تدفین می‌کنند.  نکته قابل تامل این است کسانی که حامیان نسل‌کشی بودند در بوسنی امروز جزو سخنرانان و شرکت‌کنندگان اصلی این راهپیمایی هستند. معمولا سفیر آمریکا سخنران ویژه است. ۲ سال قبل هیلاری کلینتون شخصا حضور پیدا کرده بود. هر سال این اتفاق می‌افتد و ما ایرانی‌ها که تنها کشور حمایت‌کننده بودیم حضوری نداشته‌ایم. امسال بعد از کلی پیگیری به این مراسم رسیدیم.

وزارت خارجه و سفرای ایران حضور نداشتند؟
من اطلاع ندارم. چون ما هر جا رفتیم دستگاه دیپلماسی صرفا مانع‌تراشی کردند، ترجیح می‌دهیم بی‌سروصدا برویم و بازگردیم. اما در مسیر راهپیمایی ۳ نفر از دوستان نویسنده را هم دیدیم که آنها هم ظاهرا خودجوش آمده بودند.

کاری که بزودی به مرحله تولید برسد هم دارید؟
یک مجموعه درباره نیجریه شروع کرده‌ایم که تصویربرداری آن تمام شده و در مرحله نگارش است.

پیش‌بینی‌تان از حوادث سوریه و جنگی که با تروریست‌ها داریم چیست؟
این جنگ تا وقتی ما آن را جدی نگیریم تمام نمی‌شود. هر موقع ما اراده دشمن را در حذف اعتقاد جدی گرفتیم آنجا می‌شود امیدی داشت که این مظلوم‌کشی تمام شود. اگر این روزمرگی را پشت سر گذاشتیم و درد دین، مظلوم و انسانیت به جان‌مان افتاد، اگر شب نخوابیدیم و درد و دغدغه پیدا کردیم آن موقع می‌شود امیدوار بود که این جنگ‌ها تمام شود.

منبع» وطن امروز

نوشته گفت‌وگو با روح‌الله رفیعی، مستندساز درباره چالش‌های میدانی حضور رسانه در منطقه جنگی: عملیات مشترک رسانه‌ای نداریم! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.