کورش جاهد منتقد و کارشناس سینما درباره فیلم «روشن» گفت: به نظر من این فیلم بسیار جدی و پرنکته است. ارجاعات سینمایی به فیلم‌های تاریخ سینما و به طور خاص «راننده تاکسی» ساخته اسکورسیزی یکی از ویژگی‌های این فیلم است. دغدغه‌های شخصیت اصلی شباهت زیادی به تراویس بیکل دارد و نشانه‌های دیگری هم وجود دارد؛ مثلا اینکه زنگ موبایل شخصیت روشن (رضا عطاران) موسیقی فیلم «سینما پارادیزو» است.

وی با اشاره به نحوه شخصیت‌پردازی شخصیت اصلی نیز عنوان کرد: شخصیت روشن اصطلاحا یک کودک ابدی است و فیلم نشانه‌های زیادی دال بر این موضوع ارائه می‌کند. مثلا زخم کهنه روی سینه روشن که از کودکی به جا مانده یا اینکه در حمام از شخصیت سعید (سیامک انصاری) شامپو بچه می‌خواهد و در سکانسی دیگر همراه با دخترش به شکل کودکانه می‌دود.

جاهد اضافه کرد: کودک ابدی معمولا مرد سن و سال‌داری است که نمی‌تواند بجنگد و در کودکی‌اش مانده است. یکی از صحنه‌های دردناک و تاثیرگذار فیلم، آپارتمان‌هایی است که به شکل انبوه ساخته شده و آدم‌های درمانده با نهایت استیصال در برابرشان ایستاده‌اند.

در ادامه روح‌الله حجازی نویسنده و کارگردان فیلم «روشن» ضمن تشکر از برگزارکنندگان این نشست بیان کرد: تداوم نشست‌های باشگاه فیلم فرهنگسرای ارسباران تحسین‌برانگیز است و چنین استمراری در نشست‌های فرهنگی کمتر در ایران دیده می‌شود. خوشحالم که نمایش فیلم‌های خارجی هم در این سالن با این کیفیت خوب برگزار می‌شود.

وی درباره شخصیت‌پردازی روشن گفت: در شخصیت روشن چیزی که خیلی ذهنم را مشغول کرده بود، منفعل بودن او بود. شخصیت‌ها و به طور کلی جامعه‌ای که هیچ کاری نمی‌کنند. وقتی شخصیت کاری نمی‌کند از نظر بسیاری از مخاطبان یک اشکال است، در حالی که کاری نکردن خودش یک تعریف از شخصیت است و نمی‌توان از لحاظ شخصیت‌پردازی سینمایی به این موضوع ایراد وارد کرد.

حجازی ادامه داد: عباس یاری منتقد سینما، روشن را یک تعریف مدرن از قیصر می‌داند. اگر قیصر دست به عمل می‌زد، روشن دست به عمل نمی‌زند. اینکه قهرمان فیلم منفعل باشد چالش بزرگی برایم بود. اتفاق خوبی افتاد که رضا عطاران این نقش را بازی کرد. نقشی که برای خودش نوشته شده بود و در نهایت سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول را از جشنواره فجر کسب کرد.

نویسنده و کارگردان فیلم «روشن» در پاسخ به پرسش جاهد درباره دلایل مجلل نبودن خانه و زندگی شخصیت سعید (سیامک انصاری) توضیح داد: خانه سعید در محله ارباب‌جمشید است و اصولا نمی‌خواستم تعریف کلیشه‌ای اختلاف طبقاتی را نمایش دهم. تعریفم این بود که وضعیت مالی این شخصیت فقط کمی بهتر از روشن است.

وی با بیان اینکه فیلم‌های زیادی درباره طبقه فرودست ساخته شده است، افزود: فیلم «نرگس» خانم بنی‌اعتماد، «شهر زیبا» و «رقص در غبار» از اصغر فرهادی و فیلم‌های سعید روستایی نمونه‌های مهمی در این حوزه هستند که من هم به آنها علاقه داشتم، ولی تلاش کردم کار متفاوتی با آثار قبلی با این مضمون ارائه کنم.

وی در پاسخ به پرسش یکی از مخاطبان درباره تغییر پایان فیلم گفت: در نسخه جشنواره اتفاق پایانی واقعا می‌افتد و ممیزی باعث شد به یک پایان جدید برسیم و در مرز خیال و واقعیت اتفاق پایانی را ببینیم. البته هم من و هم میثم مولایی تدوینگر فیلم از این تغییر راضی بودیم و فکر می‌کنم به فیلم کمک کرد.

حجازی در پاسخ به پرسشی درباره ریشه داشتن شخصیت روشن در شخصیت‌های واقعی بیان کرد: تلاش می‌کنم پیرامونم را خوب ببینم و شخصیت روشن کولاژی از شخصیت‌های مختلفی بود که در جامعه دیده بودم. مثلا جهان کودکانه روشن را در شخصیت یک عکاس که می‌شناختم، مشاهده کرده بودم.

وی در پایان در پاسخ به پرسشی درباره علت نام‌گذاری شخصیت اصلی گفت: اسم روشن را شنیده بودم و دوست داشتم، اما نکته‌اش برایم تعارض و تضادی بود که با فضای فیلم داشت. چون فیلم و شخصیت کاملا تاریک هستند.

نوشته نشست «روشن» در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: روشن، مرد میانسالِ عشق بازیگرى نمى‌تواند خانه ثبت نامی‌اش را بگیرد و در آستانه فروپاشى همه چیز، تصمیم مى‌گیرد نقشش را بازى کند.

فیلم «روشن» در سی‌و‌نهمین دوره‌‌ی جشنواره‌ی فیلم فجر به نمایش درآمد و برنده دو جایزه سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد برای رضا عطاران و بهترین فیلمبرداری برای مرتضی نجفی شد. رضا عطاران، سارا بهرامی و سیامک انصاری از جمله بازیگران اصلی این فیلم سینمایی هستند.

علاقمندان برای حضور در ششصد و یازدهمین نشست باشگاه فیلم تهران می‌توانند به فرهنگسرای ارسباران واقع در خیابان شریعتی بالاتر از پل سیدخندان‌، خیابان جلفا مراجعه کنند و یا با شماره‌های ۲۰- ۲۲۸۷۲۸۱۸ تماس بگیرند. همچنین برای رزرو صندلی نیز می‌توانند به سایت سینماتیکت مراجعه کنند.

نوشته نمایش و نقد «روشن» در فرهنگسرای ارسباران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

روح‌الله حجازی در ابتدای این نشست درگذشت علی انصاریان و مهرداد میناوند را تسلیت گفت و افزود: با توجه به شرایط، حضور در کاخ جشنواره برای ما سخت، بود اما به احترام اهالی رسانه حاضر شدیم.

در ادامه جواد نوروزبیگی ضمن تسلیت درگذشت علی انصاریان گفت: من و روح‌الله حجازی در گذشته دور سابقه همکاری با هم را داشتیم و این بار، بعد از خواندن فیلمنامه «روشن» و با توجه به ویژگی‌هایی که داشت، علاقه‌مند شدم که این فیلم را با این کارگردان کار کنم.

رضا عطاران، بازیگر «روشن» در ابتدای سخنان خود، درگذشت علی انصاریان و مهرداد میناوند را تسلیت گفت و درباره خاطرات مشترکش با علی انصاریان در سریال «زیر آسمان شهر» صحبت کرد و ادامه داد: اولین بار که فیلمنامه را خواندم، شخصیت «روشن» به نظرم کاراکتری جالب توجه آمد که انفعال خاصی داشت. در واقع به این دلیل که شخصیت عجیب و غریبی بود، نظر من برای ایفای آن جلب شد.

سارا بهرامی در ادامه این نشست درباره تجربه حضور در فیلم «روشن» گفت: من فیلمنامه را دوست داشتم و مشتاق به همکاری با روح‌الله حجازی بودم. حضور رضا عطاران نیز در این فیلم برایم تعیین کننده بود. من به طول نقشم فکر نکردم و تنها دوست داشتم که در این فیلم حضور داشته باشم.

حجازی درباره حضور رضا عطاران در این فیلم گفت: من به رضا عطاران گفتم که اگر در این فیلم بازی کنی، من آن را می‌سازم، چراکه این نقش را برای شما نوشتم و فقط می‌خواهم شما در آن حضور داشته باشی.

حجازی در پاسخ به این سوال که وضعیت مردم در ۸ سال دولت شبیه به فیلم شما است، گفت: من فیلمساز سیاسی نیستم و آثارم خیلی تعابیر سیاسی ندارند. مسئله من شخصیت «روشن» بود و خیلی دنبال این ماجرا نیستم که بر مبنای مقطعی که در آن زندگی می‌کنیم، فیلم بسازم.

او ادامه داد: این فیلم بیشتر بعد جامعه‌شناختی دارد و علاقه‌ام موضوعات روانکاوانه است.

حجازی درباره سیاه‌نمایی در فیلم‌هایش گفت: من فکر می‌کنم این بار دست بر موضوعی گذاشتم که برای طبقه متوسط جامعه نیست و به سراغ طبقه فرودست جامعه رفتم. در آثار قبلی‌ام بیشتر روی روابط آدم‌ها تمرکز داشتم و در این فیلم به مسائل روانشناختی پرداخته‌ام.

کارگردان «روشن» درباره کمبود اطلاعات درباره شخصیت اصلی فیلم گفت: این اولین فیلم کاراکترمحور من است و به اعتقاد خودم به اندازه کافی به ابعاد مختلف این شخصیت پرداخته‌ام.

او ادامه داد: اگر سراغ مکان‌هایی در جامعه برویم که کمتر دیده شده و اقشار طبقه فرودست را ببینیم، متوجه می‌شویم که رسالت سینما پرداختن به معضلات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. بحث سیاه‌نمایی نیست و ما بایدبه این موضوعات بپردازیم.

حجازی درپاسخ به این سوال که شخصیت «روشن» نماد مردم ایران است، گفت: من به دنبال نماد در آثارم نمی‌گردم. پیش‌تر هم می‌گفتند که اگر فیلم تک لوکیشن باشد یعنی نمادی از ایران است. اما اینجا سینما است و این تعابیر محلی از اعراب ندارد. گذر زمان به ما ثابت می‌کند که قضاوت‌های ما درست هستند یا خیر.

مرتضی نجفی، مدیر فیلمبرداری «روشن» با تسلیت به مناسبت درگذشت علی انصاریان گفت: هدف ما این بود که کادر را مربع فیلمبرداری کنیم که انزوای شخصیت «روشن» را به تصویر بکشیم. فکر می‌کنم سال‌ها بود که فیلمی با فیلمبرداری کادر «مربع» نداشتیم. بر اساس کادر مربع لوکیشن‌ها انتخاب و طراحی صحنه انجام شد، ضمن این که سعی کردیم از تهران تاریک فاصله بگیریم.

میثم مولایی درباره تدوین فیلم «روشن» گفت: کار کردن در این اثر و همکاری با روح‌الله حجازی و رضا عطاران برایم هیجان‌انگیز بود. این فیلم شخصیت‌محور بود و چنین فیلم‌هایی در تدوین چالش‌برانگیز هستند از این سو که بدانیم کجا نقطه نگاه را به سمت شخصیت اصلی ببریم و کجا از آن دور شویم.

سهیل دانش‌اشراقی درباره طراح صحنه این فیلم توضیح داد: کار کردن با روح‌الله حجازی بسیار لذتبخش است؛ چرا که این کارگردان به فرم، نور و تصویر  اهمیت زیادی می‌دهد. ما در این فیلم به بسیاری از آثار سینمای کلاسیک نیز ادای دین کردیم و در انتخاب لوکیشن بسیار دقت کردیم و سختی کشیدیم.

او ادامه داد: در عین حال هم تلاش ما این بود که چیزی از قاب بیرون نزد. هدف ما این بود که همیشه یک المان قرمز در صحنه داشته باشیم و همه این مسائل را هنگام پیش‌تولید کار حل کردیم. من تا به حال تجربه کار رئال و در این سبک را نداشتم و این فیلم به لحاظ رنگ و نور برایم جذابیت زیادی داشت.

بامداد افشار در خصوص آهنگسازی فیلم «روشن» توضیح داد: خیلی خوشحالم که با روح‌الله حجازی همکاری کردم و این فیلم یکی از سخت‌ترین آثاری بود که برایش آهنگسازی کردم. از یک سو به دلیل بیماری کرونا استودیوها تعطیل بود و برای هماهنگی با نوازنده‌ها پروسه مشکلی را طی کردیم و مجبور بودیم نت‌ها را به صورت پی‌دی‌اف برای نوازنده ها ارسال کنیم.

او افزود: از سوی دیگر شخصیت «روشن» به گونه‌ای بود که موسیقی ساده‌ای را می‌طلبید و نباید به سراغ موسیقی ارکسترال می‌رفتیم.

سرگل لواسانی باریگر خردسال فیلم درباره تجربه‌ بازی در این فیلم گفت: این فیلم اولین تجربه حرفه‌ای من بود و حضور در کنار رضا عطاران برایم خیلی دلچسب بود. امیدوارم بازهم با روح‌الله حجازی همکاری کنم… باید بگویم که زمانی که فیلمبرداری کار تمام شد، گریه‌ کردم.

در ادامه نازنین سهامی‌زاده درباره تجربه حضور در «روشن» توضیح داد: من در این فیلم با یک گروه بی‌نظیر و درخشان کار کردم و برایم به مثابه کلاس درس بود. من در شروع راه قرار دارم اما فکر می‌کنم با حضور در این اثر شروع پرقدرتی داشتم.

حجازی درباره پایان فیلم گفت: هر چیزی که می‌کاریم برای برداشتش نیاز به سال‌ها زمان دارد و خیلی نمی‌توانیم تمرکزمان را به سمت یک دولت ببریم. من فیلمم را می‌سازم اما شما مجاز هستید که برداشت خودتان را داشته باشید. من فیلمی در فضای مجازی دیدم که بسیار من را تکان داد. فکر می‌کنم موضوع را باید کلان‌تر دید و خیلی نباید قضیه را جناح‌بندی کرد.

او ادامه داد: من برای دولت فیلم نمی‌سازم و هدف من فیلم ساختن برای مردم است. نمی‌توانم درباره ممیزی‌ها هم نظر دهم چراکه دست من نیست. من به قواعد مملکتم مشرف هستم و این‌جا سعی کردم که به یک فرم برسم و محدودیت‌ها من را به یک زبان و نوآوری سوق داد.

حجازی در پاسخ به سئوالی که فیلم را نمادگرا دانست، گفت: لباس‌های شخصیت روشن در سکانس آخر برای فیلم «پاریس، تگزاس» است و به این دلیل است که شخصیت یک عشق فیلم است. فکر می‌کنم فیلمی بسیار خوش‌رنگ و لعاب ساختیم.

کارگردان «روشن» در پایان گفت: یکسری بازیگران مطرح چون مهدی حسینی‌نیا، ابراهیم عزیزی، مسعود میرطاهری و محمد ولی‌زادگان

داشتیم که سکانس‌هایشان حذف شده است و من بابت حضور در فیلم از آن‌ها ممنونم و از همه عزیزانی که در شکل‌گیری این فیلم به ما کمک کردند، تشکر می‌کنم.

نوشته نشست فیلم «روشن» برگزار شد/ روح‌الله حجازی: در این فیلم به مسائل روانشناختی پرداخته‌ام اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«روشن»

«روشن» از قضا فیلمی است تاریک. تاریک نه از منظر آنچه در روند قصه رخ می‌دهد، بلکه تاریک از منظر مسیری که کارگردان فیلم در حال پیمودن است. چه آنکه «روشن» فیلمی است در مذمت فقر، ولی آن‌چه بیشتر و پیشتر خود از تهیدستی و تنگدستی رنج می‌برد خود فیلم است؛ خاصه فقر ایده. «روشن» داستان یک شهروند طبقه پایین آسیب‌دیده در نظم اجتماعی و اقتصادی ایرانی است که در نهایت، از شدت سختی زندگی به ستوه می‌آید و تن به خودسوزی می‌دهد. آما ایا این شخصیت، واقعاً در تلاش است که زندگی خود را دگرگون کند و نمی‌تواند؟ خیر. شخصیت اصلی هیچ تقلای قهرمانانه برای بازیافت زندگی از دست‌رفته خود ندارد که هیج، غایت تلاشش در کارآگاه‌بازی و تعقیب همسر جدا‌شده و همنشینی با دوستان و زنان ناباب است و بس!

بازی این شخصیت را «رضا عطاران» برعهده گرفته که از قضا به هیچ‌وجهه در خدمت متن نیست. اگر فیلم سویه‌های کمدی می‌داشت انتخاب او قابل فهم بود، اما تکرار نقش بلاهت‌گونه عطاران که نمونه همین شخصیت را در حداقل پنج، شش‌فیلم از او دیده‌ایم هیچ نسبتی با یک درام اجتماعی که قرار است به آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی بپردازد و در نهایت خود‌سوزی کند نداشت و ندارد. در مقام اختصار، عطاران به هیچ‌وجهه مناسب این نقش نبود.

«روشن» فیلمی است بی‌مایه، هرچند حجازی تلاش می‌کند با تقطیع‌های شبه‌هنری کمی فرم به رخ ما بکشاند، اما مضمون آن‌‌چنان ناپخته و ضعیف است که این‌گونه بازی‌های فرمی هیچ به کمک او نمی‌آیند. فِتیش کفش در فیلم‌های حجازی نیز بار دیگر تکرار می‌شود، اما سوءظن ما به تن‌فروشی زن قصه نیز برای مای مخاطب هم جدی نیست، هم به شدت زود‌گذر است. «روشن»، شخصیت اصلی فیلم، در نهایت تسلیم وضع موجود می‌شود و فیلم نیز و بالتبع آن حجازی.

«روشن» یک فیلم ارتجاعی است. به طرز ناشیانه‌ای حجازی تلاش می‌کند به ارجاع به قاب‌بندی سینمایی بواسطه آنگشت درباره نسبت سینما و حقیقت اجتماعی به شکل کنایی نیز حرف‌هایی فلسفی بزند. آن ایده نیز شکست می‌خورد. آری فیلم درباره وضعیت فقر، فحشا، پیامدهای اقتصاد مریض دولتی در حوزه مسکن هشدارهایی می‌دهد، فیلم هشدار می‌دهد که جامعه بی‌پناه مانده، اما هشدار اصلی مسیری است که حجازی در حال پیمودن است و البته مخاطب بی‌نوایی که روزی قرار است بلیط بخرد و بعد‌از‌ظهری از اوقات فراغت خود را با فیلمی که از هرجهت تاریک است، تلف کند.

«ابلق»

«نرگس آبیار» به طرز شگفت‌آوری در حال پیشرفت است و روز‌به‌روز دارد به سینما به مثابه پرده جادو نزدیک‌تر می‌شود. قاب‌بندی‌ها و تسلط او در پرداخت جزییات و البته گرفتن سه بازی خوب از «هوتن شکیبا»، «الناز شاکر‌دوست» و البته «گلاره عباسی». «بهرام رادان» البته ضعیف ظاهر می‌شود که برای مخاطب این‌سال‌‌های سینما رخداد جدیدی نیست. شاکر‌دوست از «شبی که ماه کامل شد» به شخصیتی که باید بازی کند نزدیک‌تر است و هوتن شکیبا نیز در تلاش برای ایفای نقش خود کم نگذاشته است. آبیار این‌بار سراغ حاشیه شهر رفته و با کنار یکدیگر قرار دادن این «حاشیه» در کنار شهربازی و البته محاصره این حاشیه توسط موش‌های شهری به استعاره‌سازی نیز روی آورده است. دوربین‌های‌روی‌دست همچنان زاید است و جز چند سکانس که حرکت دوربین بدین شکل می‌توانست به غنای بصری فیلم کمک نماید، دوربین‌روی‌دست، آبیار را از ظرفیت‌ها و امکان‌ها دکوپاژهایی خلاقانه‌تر محروم کرده است.

از هنرنمایی آبیار و پیشرفت او که بگذاریم اما، سینمای او هم همچنان یک سینمای پیشرو نیست. «ابلق» یک فیلم واپسگرا است. فیلم با سویه‌ای مردم‌شناسانه ما را با زیست حاشیه‌نشینان، دستگاه تولید ترشی‌های غیربهداشتی و البته شرط‌بندی کفتربازانه آشنا می‌کند اما چرخیدن درام فیلم حول ناموس و ناموس‌کشی کمی زیادی تکراری است. اینکه مردی به زنی نظر دارد و مردی مجنون به اسم غیرت به دفاع از زن خود می‌پردازد کمی زیادی کلیشه‌ای است. اینجا آبیار قصه ننوشته است بلکه کلیشه‌های قدیمی را رنگ‌آمیزی کرده است. پایان‌بندی فیلم هم به شدت تعجب‌آور و شگفت‌انگیز است. هرچقدر فیلم در نشان دادن قربانی‌شدن زنان توسط نظام اجتماعی و اقتصادی مردسالار مسیر موفقیت را پیش می‌گیرد، اما در نهایت شخصیت «راحله» (الناز شاکردوست) را کمر‌شکسته و منفل در مقابل نظم مردانه نشان می‌دهد. آبیار هم کاراکتر مرد متجاوز را تبرعه می‌کند و هم خشونت خانگی همسر را و البته زنان فیلم را نیز همه قربانی و ضعیف به تصویر می‌کشد. زنان جهان آبیار همه قربانی‌اند و البته بدون عاملیت. از این منظر «ابلق» فیلمی است ضد زن که البته قطعاً به مذاق جشنواره‌های اورینتالیستی خوش خواهد آمد.

در روایت آبیار شخصیتی وجود دارد به اسم «رحیم» (مهران احمدی) که مخاطب به سرپنجه تدبیر او برای حل ماجرا امیدوار است. او که خیاط شمایل و کتیبه‌های مذهبی است، در نقطه اوج بحران در مرکز داستان قرار می‌گیرد و اوست که نگاه همه را به سمت خود متوجه می‌کند. ما امیدواریم که او بتواند بین حقیقت و واقعیت توازن ایجاد کند و مجری عدالت باشد؛ هرچند نسبی و ناقص. اما نه تنها حل نیست، بلکه تنها تبیین‌کننده انتخاب‌های سخت راحله است و همین. چه بسا رحیم است که تلویحاً راحله را به بازپس‌گیری موضع خود هدایت می‌کند. آری در جهان آبیار، جبرِ مردسالار است که پیروز است و هیچ راه فراری نیست. قرآن نیز که دست‌به‌دست می‌شود نمی‌تواند کاری از پیش ببرد و البته در کل فرایند قصه نظام‌های حقوقی رسمی کاملاً از ماجرا غایبند. نرگس آبیار را باید در مسیر و میزان پیشرفت در توانایی‌های تکنیکی و مکانیکی فیلم‌سازی ستود. اما او نشان داده است علاقه‌ای به پیشرو بودن، ندارد و همدست وضع موجود است. موش‌ها در انتهای فیلم او نمرده‌اند. و فیلم‌ساز، در کنار موش‌ها ایستاده است.

«مامان»

نقطه قوت «مامان»، شخصیت‌پردازی شخصیت محوری داستان یعنی مادر خانواده (با بازی رؤیا افشار) است. مادر قصه که از چند اختلال به شکل در‌هم‌آمیخته و هم‌زمان رنج می‌برد، نقطه اتکای فیلم‌نامه و تنها دلیلی است که یک درام نحیف بتواند از سقوط نجات یابد. مادر، اختلال کنترل آغشته به وسواس دارد، او خسیس است و گذشته و حال را فدای آینده کرده است. مادر نمی‌تواند در حال زندگی کند چون یا در گذشته است یا در آینده. خودمحوری و اختلال کنترل‌گرایی او، فرزندانش را شخصیت‌هایی بی‌عامیلت ساخته؛ شخصیت‌هایی که هر‌از‌چندگاهی تلاش می‌کنند که سرنوشت امور را در دست بگیرند اما در نهایت اسیر جبر مادر می‌شوند. فرزندان این مادر، آتانومی (خودمختاری) ندارند و به محض اینکه به استقلال نزدیک می‌شوند بار دیگر ذیل جبر مادر زندانی می‌شوند.

شخصیت مامان در طول فیلم هیچ‌وقت متحول نمی‌شود، او از هیچ‌چیز، چیزی یاد نمی‌گیرد و فیلم/فیلم‌ساز نیز قصد روانکاوی و درمان او را ندارد. فیلم‌ساز، مامان را به حال خود رها می‌کند و او را با توهم پایانی با مردان تنها می‌گذارد. البته دیدن شخصیت مادر و نوع تحمیل درخواست‌های بدون منطق او بر فرزندانش می‌تواند نوعی از همذات‌پنداری‌ در بین قشری از مخاطبان -خاصه آنانی که با مشکلات بین نسلی گریبان‌گیر هستند- فراهم آورد و به‌مثابه آیینه‌ای امکان گفت‌وگویی‌هایی درون خانوادگی را برقرار کند، اما این ویژگی فیلم به ارزش «مامان» به‌مثابه یک اثر هنری اضافه نمی‌کند. فیلم‌ساز علی‌رغم تسلط بر ویژگی‌های روانکاوانه آشفتگی‌هایی که مادر از آن‌ها رنج می‌برد، در همین حد متوقف مانده و همتی برای بسط موقعیت‌‌های دراماتیک روابط فرزندان به خرج نداده است. البته می‌توان «مامان» را استعاری خوانده و او را به‌مثابه مام وطن دید و به خوانش‌های فرامتنی با درون‌مایه‌های سیاسی رسید اما چنین خوانشی، بیش از فیلم‌ساز، نیاز به «خلاق» تصور کردن مخاطب دارد. مثلاً «مامان» می‌تواند قصه جامعه‌ای باشد که از پدر اصلی خود جدا شده و حالا در فضای بی‌پدری، در‌عین‌حال که تلاش می‌کند فقدان پدر را جبران کند به انواع اختلالات به‌خصوص تحمیل ایده‌های نسل قدیم بر جدید دچار شده است. فیلم را می‌توان این‌گونه خواند و البته ارجاع مادر به نارضایتی‌‌های او به خاطر شرایط سیاسی چنین امکانی را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد اما امن‌تر است که «مامان» را وارد چنین خوانش‌های فرامتنی نکنیم.

«مامان» فیلمی است متوسط که ما را با اختلال کنترل‌گری نسل قبل آشنا می‌کند اما هیچ‌گاه توجیه و تبیین نمی‌کند که چرا تماشاگر باید بیننده کنترل‌گری یک مادر بر فرزندان بی‌خاصیت او باشد؛ آن‌هم به مدت دو ساعت!

نوشته نقد میلاد دخانچی بر فیلم‌های «روشن»، «ابلق» و «مامان»/ ارتجاع و انفعال اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.