کرمی در ابتدای این نشست درگذشت همسر علی نصیریان را تسلیت گفت و اعلام کرد قرار بود امروز برنامه‌ای برای حضور این بازیگر در پردیس ملت داشته باشیم که با این اتفاق منتفی شد.

مشتاق با بیان اینکه از آقای داروغه‌زاده بسیار متشکر هستم که در اینجا حضور دارند، ادامه داد: کار انیمیشن بسیار سخت است و سخت‌تر از آن قضاوت کردن است. چون آنقدر نمونه‌های خوب خارجی داریم که کار سخت‌ می‌شود. من از نیمه راه به این گروه پیوستم. موقعی که کار را شروع کردند، تهیه‌کننده شخص دیگری بود. من با کمک فارابی از نیمه راه به عنوان تهیه‌کننده به این کار پیوستم.

علی مدنی درباره تولید این انیمیشن گفت: از سال ۸۴ ساخت اولین کارم را شروع کردم. بعد از سه ماه شکست خوردم. سال ۸۸، بار دیگر کاری را شروع کردم ولی تصمیم گرفتیم کاری کنیم که سرمایه‌گذارها تشویق به ساخت انیمیشن شوند. پیشنهاد ۱۰۰ میلیونی به یکی از ارگان‌ها دادم که در سال ۹۲ شکست خورد.

او تاکید کرد: دلیل این شکست‌ها بی‌تجربگی ما، دیر آمدن کارها، اختلاف بین تهیه‌کنندگان، بالا بردن کیفیت در نیمه راه تولید و …بود مثلا یک  شرکت هواپیمایی قطر بود که می‌خواست سرمایه‌گذاری کند، اما چون تحریم بودیم نمی‌توانستیم پول را منتقل کنیم.

مدنی تاکید کرد: سال ۹۲ ساخت «شب آفتابی» را شروع کردیم. سال ۹۵ تهیه‌کننده اول، سرمایه‌اش را خواست. از روی دوستی خانم مشتاق تهیه‌کنندگی کار را برعهده گرفتند.

مشتاق در پاسخ به این سوال که چطور وارد تهیه‌کنندگی شده، گفت: من همچنان خبرنگار هستم. کارت تهیه‌کنندگی داشتم اما خواستم که کارت مرا در جشنواره به عنوان خبرنگار صادر کنند. البته سال‌هاست در صداوسیما کار تهیه‌کنندگی را انجام می‌دهم.

او تاکید کرد: وزارت ارشاد و بخش سازمان سینمایی برای کسانی که مایل به ساخت انیمیشن هستند، تسهیلاتی قائل هستند. ما هم با توجه به علاقه‌ای که به سینمای نوجوان داشتیم کار را پیش بردیم.

لطفی نویسنده این انیمیشن هم در پاسخ به این سوال که استفاده از توپ‌های سرگردان چه کارکردی در پیش برد قصه دارد، گفت: یک اتفاق در زیر متن می افتد که به آن توپ‌ها ارتباط دارد. معتقد هستم یک زیرمتن در کار ما هست، باید نقطه به نقطه جلو برویم.

علی مدنی در پاسخ به این سوال که آیا به فکر طراحی محصولات جانبی برای «شب آفتابی» هستید، گفت:  ۵ نفر از ما علاوه بر خانم مشتاق سرمایه‌گذار هستیم. تا هفته پیش حتی پروسه تولید این فیلم تمام نشده بود. من دفعه دومم بود که با شما کار را می‌دیدم. اصلا فرصتی نداشتیم که بخواهیم به تولید محصولات جانبی فکر کنیم.

مدنی درباره اینکه چرا مادر خانواده در خانه‌اش روسری سر کرده است، گفت: ما برای احتیاط این کار را کردیم. اگر اجازه دهند، حذفش می‌کنیم.

آزاده مدنی درباره اینکه چرا تعداد المان‌های شهری در فیلم کم است، گفت: از سال ۹۲ هر شش ماه فکر می‌کردیم در حال تمام کردن کار هستیم. چون همه‌اش به حضور در جشنواره فیلم فجر فکر می‌کردیم. من می‌پذیرم که اجزای هویت‌ساز فیلم ما بسیار کم است. این را می‌دانم و بابتش شرمنده هستم.

او ادامه داد: اینجا برایمان هویت‌بخشی معنایی نداشت، چون نمی‌خواستیم به منطقه خاصی اشاره کنیم.

علی مدنی هم درباره هزینه تولید ساخت این انیمیشن توضیح داد: ۲۰۰ میلیون نقدینگی به فیلم تعلق گرفت که ۱۰۰ میلیون برای کار اول بود. و برای این فیلم هم ۱۰۰ میلیون صرف شد.

در ادامه نشست «شب آفتابی»، آرمین رهبر درباره موسیقی این انیمیشن گفت: موسیقی در ایران به سمت ساده‌سازی رفته است. من همیشه دغدغه ورود موسیقی کلاسیک به انیمیشن را داشتم. در انیمیشن دنیا فضا برای استفاده از موسیقی کلاسیک بسیار باز است. در کارهای زنده،‌ شما مجبور هستید از تلفیق استفاده کنید.

او ادامه داد: کار موسیقی این انیمیشن حدود یک ماه طول کشید. به خاطر فانتزی بودن کار از موسیقی ارکستر استفاده نکردیم. موسیقی فیلم شبیه پاپ بود.

مشتاق در پاسخ به این سوال که آیا به نظرتان پایان فیلم را می‌شد در مدت کوتاه‌تری به پایان رساند؟، گفت: دیدن فیلم به نظرم سلیقه‌ایست. البته فکر می‌کنم پایان فیلم جایی دارد که بخواهیم آن را کمتر کنیم.

لطفی درباره صندوقچه و منطق حضور شخصیت‌های حیوان و انسان باهم توضیح داد: صندوقچه می‌تواند هر چیز ارزشمندی باشد که در یک تمدنی مرکزیت دارد. هیچ‌جا توضیح روشنی درباره صندوقچه وجود ندارد و فقط به نقش این صندوقچه در نظم و امنیت شهر اشاره می‌کند، امکان خوانش برای هر نوع فرهنگی وجود دارد.

او ادامه داد: هیچ قاعده خاصی وجود نداشت. شما اگر بخواهید به شخصیت‌های بد و خوب تقسیم کنید، در هر دو گروه حیوان و انسان وجود داشتند. قاعده خاصی وجود ندارد.

باجلان نیز درباره طراحی شخصیت‌ها گفت: می‌خواستیم شخصیت‌ها طوری طراحی شوند که راحت‌تر انیمیت شوند. تلاش شد شبیه شخصیت‌های رئال نباشند.

در ادامه نشست پرسش و پاسخ انیمیشن «شب آفتابی» عادل مدنی درباره کارگردانی فنی فیلم گفت: حجم مشکلات فنی بسیار بود دلیل اصلی آن هم به نبود بودجه برمی گردد. آنقدر امکانات کم بود که حتی کارت گرافیک نداشتیم که بتوانیم رندر بگیریم. در نهایت مجبور شدیم به سمت موتورهای بازی برویم تا بتوانیم کار را رندر بگیریم. ناامید بودیم که یک شرکت ژاپنی نرم‌افزار بازی را منتشر کرد که ما توانستیم در حد امکاناتش از آن استفاده کنیم.

نوشته نشست فیلم «شب آفتابی» برگزار شد/ زهرا مشتاق: کار انیمیشن بسیار سخت است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

خانم مشتاق شما و همسرتان سال هاست در زمینه سینمای مستند فعالیت می کنید. به عنوان یک تهیه کننده و نویسنده آثار مستند، در حال حاضر وضعیت سینمای مستند در بخش انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را چطور ارزیابی می کنید؟

من جواب شما را در دو قسمت عرض می کنم چراکه جواب به این سوال را می توان به دو بخش تقسیم کرد. بخشی مستندهایی هستند که درباره جنگ تولید می شود و رسانه شان تلویزیون است. این مستند ها با خطوط قرمز فراوانی روبرو هستند و باید بسیار دست به عصا ساخته شوند و سازندگان به اصطلاح خودشان را با قوانین صداوسیما هماهنگ کنند. بخش دیگر مستندهایی هستند قرار است خارج از قاب تلویزیون پخش شوند و اینجا دست فیلمساز باز است و می تواند بهتر روی سوژه و ایده اش کار کند. وقتی برای نهادهایی به جز تلویزیون فیلم می سازیم می توانیم به جنگ حتی نگاه انتقادی نیز داشته باشیم و راجع به آن با آسودگی بیشتری صحبت کنیم بدون اینکه نگران ممیزی ها باشیم. به همین دلیل وقتی در جشنواره ها فیلم هایی مرتبط با جنگ می بینیم با مستندهایی که در تلویزیون درباره جنگ دیدیده ایم به کلی متفات هستند. وقتی صداوسیما مستند هایی درباره جنگ پخش می کند اغلب مخاطبان کانال تلویزیون را عوض می کنند چراکه این آثار بسیار کلیشه ای و شعارزده هستند و رغبتی را در مخاطب برای تماشا ایجاد نمی کنند.  هنوز و بعد از اینهمه سال که از پایان جنگ گذشته است دیدگاه تلویزیون همان نگاه کلیشه ای دهه شصت به جنگ و رزمندگان باقی مانده است.

در زمان جنگ هم نویسندگان و هم فیلمسازان باید وقتی قرار است فیلمی بسازند به جنبه های قهرمان پروری و حس وطن پرستی اشاره داشته باشد. در این آثار چه مستند و چه داستانی باید سعی شود میل به حضور در جنگ و دفاع از خاک و وطن نمود داشته باشد ولی بعد از جنگ اوضاع فرق می کند و می توان به شکل دیگری نیز به جنگ نگاه کرد. درواقع با فاصله گرفتن از بطن جنگ به لحاظ زمانی دیگر نیاز نیست دقیقا همان نگاه را داشته باشیم و همان موضوعات را تکرار کنیم بلکه می توانیم نگاهی خلاقانه تر ، منصفانه تر و موشکافانه تری به جنگ و حواشی آن داشته باشیم. آقای مرتضی سرهنگی می گویند بعد از جنگ نیاز به بازنگری داریم نه به به کلیشه سازی و این جمله فوق العاده گویا و راه گشاست. در حال حاضر دیگر نیاز به قهرمان پروری نداریم بلکه باید از زاویه دید دیگری به جنگ نگاه کنیم که برای مخاطب تازه باشند.

این اتفاق تا حدی محقق شده است و سینماگرانی داشته ایم که با زاویه دید تازه در مورد دفاع مقدس فیلم ساخته اند.

بله همینطور است. چه در حیطه فیلم های مستند و چه در زمینه آثار داستانی فیلم های بسیار خوبی پس از جنگ تولید شده است که از نگاه کلیشه ای دور بوده اند. مثلا فیلم های ابراهیم حاتمی کیا در بخش داستانی و آثار سعید زارع زاده ، محمدعلی فارسی و وحید چاووش در حیطه مستند، آثار بسیار خوبی هستند که نمی توان نادیده شان گرفت. در این آثار به جنگ بازنگری شد و به همین خاطر این فیلم ها توانستند مخاطب را جذب کنند. در حوزه نشر هم می توان به انتشارات روایت فتح اشاره کرد. مجموعه کتاب هایی که توسط این انتشارات منتشر شده اند آثاری بسیار پیشرو هستند. در این آثار با نگاهی زمینی به قهرمانان جنگ نگریسته شده است و این شهیدان قهرمانانی نیستند که ما در کتاب های نهادهای دولتی در زمان جنگ می دیدم که بسیار آسمانی و غیر قابل دسترس بودند.

بنظرتان جای چه سوژه هایی در سینمای مستند ما خالی است و باید به آن توجه شده و در موردشان فیلم ساخته شود؟

مهاجران، کودکان و زنان موضوعاتی هستند که بسیار کم به آنها پرداخت شده است و جای کار بسیاری دارند. ما درباره مهاجرانی که در کشورمان زندگی می کنند چه مهاجران افغان تبار و چه مهاجران عراقی و طلبه هایی که از کشورهای دیگر به کشورمان آمده اند و بعضا ماندگار شده اند چیز زیادی نمی دانیم. طبعا این افراد با خود خرده فرهنگ هایی را وارد کشورمان کرده اند و حضورشان هنجارها و نابهنجاری های به همراه داشته است که می توانند سوژه های بسیار جذابی برای ساخت آثار مستند باشند. مستند سازی ما در زمینه کودکان و زنان نیز بسیار منفعلانه عمل کرده است. همچنین ما در زمینه روستاییان مستند های کمی تولید کرده ایم تا جایی که نمی دانیم وضعیت روستانشین ها امروزه به چه شکل است و آنها با چه مشکلاتی و معضلاتی روبرو هستند. اینها حوزه هایی هستند که به نظرم جای شان در سینمای مستند مان خالی است.

 به عنوان یک نویسنده و تهیه کننده سینمای مستند و البته یک منتقد سینمایی نقاط قوت و ضعف سینمای مستند کشورمان را در چه می بینید؟

واقعیت این است که ابزار ساخت فیلمسازی آنقدر در دسترس قرار گرفته است که همه به راحتی می توانند فیلم مستند بسازند اما هر تصویری به معنای فیلم مستند نیست و هر فیلم مستندی یک اثر مستند به معنای حرفه ای اش محسوب نمی شود. ممکن است آن تصاویر یک گزارش خبری باشند و نه یک مستند.

یکی از معایب فراگیر شدن فیلمسازی این است که هر کسی فکر می کند با در دست گرفتن دوربین می تواند فیلمساز شود. بهترین سوژه دنیا هم در اگر در اختیار فردی نابلد قرار بگیرد که نمی داند چطور آنرا ساخته و ارائه دهد در نهایت تبدیل به یک فیلم خوب و یا حتی یک اثر مستند نخواهد شد. متاسفانه در میان آثار مستند فیلم های ضعیفی می بینیم که سوژه های بسیار خوب را زخمی کرده اند چون آن سوژه را بسیار ضعیف و بد ارائه کرده اند و به اصطلاح سوژه را سوزانده اند.

جایگاه سینمای مستند در کشورمان را بخصوص در سال های اخیر چطور می بینید؟

بسیار خوشحالم که در سال های اخیر توجه ویژه ای به سینمای مستند شده است و جشنواره های به صورت حرفه ای و منحصرا به سینمای مستند اختصاص دارند. خیلی خوشحالم با وجود تمام خطوط قرمزی و محدودیت هایی که در تلویزیون وجود دارد حالا ما شبکه ای تلویزیونی به نام شبکه مستند داریم. بسیار خوشحال خواهم شد که شرایطی فراهم شود که مردم بیشتر فیلم مستند ببینند. ایکاش صداوسیما در بین برنامه های مختلف به پخش آثار مستند برتر بپردازد. سینمای داستانی ما برگرفته ، غنی شده و حتی متاثر از سینمای مستند است و باید به این گونه سینمای توجهی بیش از پیش نشان داده شود.

نوشته زهرا مشتاق: در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به سینمای مستند شده است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.