در ابتدای این مراسم سعدالله زارعی گفت: در مستند «سوریه، پرونده یک بحران» که پژوهش، گردآوری، چینش تصویری و روایت روان بسیار خوبی داشت، در واقع برای اولین بار رخدادهای سوریه در یک مجموعه که از سال ۲۰۱۱ آغاز شده بود، تصویر شده است و شناخت نسبتا جامعی به مخاطب ارائه می‌کند.

وی تصریح کرد: البته در این مستند ارجاعاتی به پیش از بحران هم شده است، اما عمده کار در رابطه با بحران سوریه است، همان طور که در روایت بحران آمده است، مثلا ماجرای «درعا» تحت تاثیر بهار عربی رخ می‌دهد و یک درگیری محسوسی بین این جوانان معترض و نیروهای پلیس رخ می‌دهد. خب این یک بخشی از ماجراست و بخش دیگر ماجرا بحران امنیتی سوریه است که در واقع با شکل گیری گروه‌های تروریستی و گسترش بسیار سریعی که این‌ها پیدا می‌کنند و به سرعت تبدیل به یک جبهه سیاسی و نظامی می‌شوند. ترکیب سیاست و اسلحه در اینجا شگل می‌گیرد و ادامه پیدا می‌کند.

این تحلیلگر مسائل سیاسی ادامه داد: در ماجرای «درعا» و حمص و فرضا دمشق و.. یک ماجرای کم‌تر از شش ماه سیاسی بود و تمام می‌شود. اما بحران امنیتی و آنچه امروز هم بخش‌هایی از آن را در نقاطی از سوریه به ویژه در ادلب شاهد هستیم نمایی از وضعیت دوم است، همچنین حضور نظامی آمریکایی‌ها و ترکیه‌ای‌ها که مقداری هم جنبه نمادین دارد، در واقع نشانی از ادامه جریان سیاسی در سوریه است و جنبه‌ای سیاسی و امنیتی دارد.

زارعی افزود: مستند «سوریه پرونده یک بحران» سعی کرده است این دو مسئله را جدا ببیند و در حقیقت هم همین است، یعنی یک ماجرای سیاسی داریم که البته در میان کشورهای عربی مسئله مقبولی است، یعنی یک حاکمیتی مانند نظام سوریه چه به لحاظ تک حزبی بودن و فضاهای امنیتی بر یک کشور عربی که فقط هم حکایت سوریه نیست، بلکه در اردن، مصر، عربستان سعودی، کویت، قطر، عمان و… همین شکل است و نوع حکومت داری در کشورهای عربی، شیوه و وضعیتی مشابه و مرسوم دارد.

وی با تاکید بر اینکه در سوریه برخلاف دیگرکشورهای عربی روح آرمان گرایی وجود دارد، گفت: در سوریه روحی حماسی، آرمان گرایانه و افتخارآمیز به واسطه مقابله با اسرائیل وجود دارد که در بسیاری از کشورهای عربی نیست. البته هم چون همه جوامع این هم وجود دارد که مردم در خیابان بیایند و اعتراضی بکنند، اتفاقی عمومی در منطقه غرب آسیا و به ویژه جهان عرب است.

زارعی افزود: آنچه در جهان عرب معمول نیست، سازمان‌دهی گروه‌های تروریستی است که از همه طرف حمایت‌های تسلیحاتی، سیاسی، حقوقی، رسانه‌ای، مخابراتی، اطلاعاتی و… به صورت فردی یعنی یک کشور و به صورت اجتماعی یعنی چند کشور (در یک مقطعی ۱۸۰ کشور) می‌شوند. خب این اتفاق در جهان عرب طبیعی نیست. مخصوصا وقتی رژیم‌های دیکتاتوری منطقه به نام مبارزه با دیکتاتوری بیایند در سوریه دخالت کنند. به نام اصلاحات، رژیم‌هایی که بیش از ۸۵ سال است که یک مختصر اصلاحاتی را خودشان نپذیرفتند، یک خاندانی ۸۵ سال است که دارد بر عربستان حکومت می‌کند، مشابه آن دارد بر اردن و دیگر کشورهایی از این دست حکومت می‌کنند نیز بیایند و در مورد سوریه داعیه دار اصلاحات در نظام حاکمیتی آن کشور شوند که واقعا طنز بحران سوریه است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: معتقدم «سوریه، پرونده یک بحران» به نحو بارزی تلاش کرده این روند تحول را توضیح و نشان دهد. من آن طور که مدتی قبل مستند را ملاحظه کردم، بحثی در رابطه با بحران سوریه مطرح است که به اندازه همان تفکیف بحث سیاسی و نظامی و امنیتی اهمیت دارد که خیلی مهم است و آن راه شناخت تروریست‌ها و معرفی آن‌ها است؛ به واقع کلمه تکفیری درباره این تروریست‌ها صدق می‌کند، تکفیر یعنی اینکه کسانی با یک اصطلاح بیان مذهبی بخواهند طرف مقابلش را به چیزی متهم کند که ریختن خون او مباح باشد.

زارعی تصریح کرد: تکفیر این است که انسان با یک بیان مذهبی هم کیشان خود را یا انسان‌ها را متهم به کفر کند تا ریختن خون آن‌ها، آزار آن‌ها و… مباح باشد. در این بین یک سوتفاهم هم اتفاق افتاده وآن این است که با این تعریف برخی فکر می‌کنند تنها باید ارجاع تاریخی بدهند، مگرنه صحیح نیست.

وی افزود: برخی سواد تحلیل داعش ندارند، مقصر هم نیستند، داعش اکنون کمی شناخته شده است، در ابتدا اینگونه نبود، راحت این بود که بگویند داعش همان تکفیری، سلفی و.. هستند، در حالی که این یک جریان برخاسته اطلاعاتی است که سرویس‌ها امنیتی و جاسوسی با اهداف اطلاعاتی مشخص ایجاد کرده‌اند. آن جوانی که در آلمان مشغول کارهای انحرافی اخلاقی خود بود است، سپس ظرف یک ماه از آنجا به حلب سوریه می‌آید و پشت ماشین می‌نشیند و بدون هیچ شناخت و خصومتی مردم را به رگبار می‌بندد؛ خب یک سرویس اطلاعاتی آمده این‌ها را شناسایی کرده و یک سری بیان داده تا یک فاجعه بزرگی رقم بخورد و کشورهایی به آن گره خورده‌اند و هنوز هم این گروه وجود دارد.

زارعی با اشاره به بحران قره داغ گفت: در همین بحران قره داغ گفتند بیش از ۱۰۰۰ نفر از عناصر داعش آمده‌اند و مورد استفاده ترکیه در این ماجرا قرار گرفته‌اند. پس این‌ها یک گروه برخاسته از سازمان اطلاعاتی هستند با هدف تغییر در منطقه غرب آسیا به ضرر جبهه مقاومت؛ برای آن‌ها هزینه هنگفتی شده، آبروی آمریکا و اسرائیل خرج شده تا اتفاقی رقم بخورد اما به لطف خداوند با رشادت‌های مردان مقاومت اتفاق طوری دیگر رقم خورد.

این تحلیلگر سیاسی در پایان اظهار داشت: این مستند به سعی کرده به این جنبه برساختگی‌های اطلاعاتی هم اشاره داشته باشد. همت دوستان این بوده که ریشه‌های این ماجرا را آنطور که می‌شود به مخاطب نشان دهند.

در ادامه مراسم محسن یزدی مدیر شبکه مستند گفت: قصد ما در تولید «سوریه، پرونده یک بحران» این بود که مخاطب ابتدا بفهمد ماجرا چه هست؛ چراکه همواره آثار مختلفی را در رابطه با سوریه تولید کرده‌ایم که مخاطب از اصل و فرع ماجرا اطلاع ندارد.

وی تصریح کرد: این مستند محتوای خوبی دارد و به نظر بنده از این نظر با ارزش است که مخاطب متوجه می‌شود در سوریه چه رخ داده است و البته ممکن است برخی کاستی‌ها هم وجود داشته باشد، اما خب‌ان موارد هم خیلی جزئی است.

در ادامه حمیدرضا جعفریان، رئیس سازمان سینمایی حوزه هنری در رابطه مجموعه مستند «سوریه، پرونده یک بحران» گفت: این مستند سعی کرده است روایتی کامل از اتفاقات سوریه با استناد به اسناد معتبر و در گفت و گو با افراد متنوع در نقاط مختلف جهان را به تصویر می‌کشد، تقریبا این اولین بار است که مخاطب ایرانی بحران رخ داده در سوریه از سال ۲۰۱۱ و حتی زمینه‌های پیش از این را با جزئیات متوجه می‌شود که بیان این مسئله بسیار لازم بود.

وی تصریح کرد: یکی از نقاط مثبت هم اطلاعاتی در رابطه با گذشته حاکمیت سوریه و دوران حافظ اسد که در قسمت ابتدایی به نوعی برای مخاطب تصویری واضح از نقاط مقابل نظام سوریه را نشان می‌دهد.

رئیس سازمان سینمایی حوزه هنری در پایان اظهار داشت: برای تاثیرگذاری بیشتر آثاری که به صورت مجموعه‌ای تولید می‌شوند، باید بیش از یک دوره پخش در نظر گرفته شود، که امیدوارم همکارانم در مرکز مستند سوره با همکاری و حمایت شبکه مستند و دیگر شبکه‌های سیما بازپخش‌های متعددی را برای «سوریه، پرونده یک بحران» در نظر بگیرند. مسئله پخش بسیار مهم است و همان طور که باید تولیدات با کیفیت داشته باشیم باید پخش و توزیع مناسبی هم صورت گیرد.

در پایان این مراسم نیز یاسر فریادرس، مدیر مرکز مستند سوره ضمن تقدیر از حضور دکتر سعدالله زارعی و مدیران حوزه هنری و شبکه مستند، اظهار داشت: در مورد سوریه آثار متعددی تولید شده است و مستند‌های خوبی هم در این زمینه داریم، اما هیچ وقت یک کار اطلاع رسان و جامع از صفر تا صد ماجرای سوریه در فضای مستند تولید نشده بود که به اعتقاد بنده «سوریه، پرونده یک بحران» سعی کرده این خلا را جبران کند.

وی تصریح کرد: این مستند دومین مجموعه مستند تولید مرکز مستند سوره است که در سال جاری روی آنتن رفته و ما هم چون دیگر آثار صرفا به پخش در شبکه مستند اکتفا نمی‌کنیم. از طرف دیگر هم به دنبال راه‌های عرضه آثاری از این دست در حوزه بین الملل هستیم تا انشاالله آن آگاهی بخشی  و واقع نمایی که نسبت به رخداد‌های سوریه مدنظرمان بوده است را در دیگر کشورها به ویژه کشورهای همسایه بیان کنیم.

فریادرس افزود: این مستند صرفا بیان یک تاریخچه یا یک تحلیل نیست، این مستند حرف‌های روزآمدی برای مخاطب خود بیان می‌کند.

مدیر مرکز مستند سوره در پایان اظهار داشت: سیاوش سرمدی از نظر من روایت منصفانه‌ای از ماجرای سوریه داشته است و این انصاف در روایت به همراه مصاحبه‌های درجه یک و آرشیو دیده نشده مخاطب را همراه خود خواهد کرد.

در پایان این مراسم از پوستر و نشان واره مجموعه مستند «سوریه، پرونده یک بحران» که توسط محمد رازقی طراحی شده بود، رونمایی شد.

لازم به ذکر است، مستند «سوریه پرونده یک بحران» کاری از سیاوش سرمدی، پنجشنبه هر هفته ساعت ۲۲ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود.

نوشته رونمایی از پوستر و نشان‌واره مجموعه مستند «سوریه، پرونده یک بحران» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی با اشاره به حجم بالای اتفاقات و حوادث در سوریه گفت: از آنجا که حجم حوادثی که در سوریه رخ داده بسیار زیاد است و بازیگران بسیار زیادی دارد، با کار سختی مواجه بودیم. این قدر اتفاقات در سوریه زیاد بوده است که حتی افرادی که درگیر آن بوده و مسئولیت داشتند نیز همه جزئیات را نمی‌دانند و بنابراین با موضوع پیچیده‌ای روبه‌رو هستیم. برای مثال خیلی از کشورها در طول این سال‌ها موضع‌شان نسبت به این بحران و داعش تغییر کرد. برای مثال عربستان در نیمه اول اتفاقات بازیگر اصلی بوده اما بعدا قطر و ترکیه او را حذف کردند. البته در مجموع باید بگویم که ایده کلی‌مان از ساخت این مستند پاسخ به این پرسش مهم است که «چرا ایرانیان باید در سوریه حضور داشته باشند؟»

این مستندساز در خصوص بازیگرانی که در سوریه ایفای نقش کردند توضیح داد و گفت: در ابتدای بحران سوریه، قطر، عربستان، امارات و ترکیه در یک جبهه بوده و ایران نیز در کنار سوریه بود اما در سال ۲۰۱۴، ایران، روسیه را در کنار خود آورد تا بتواند در نبردهای هوایی موفقیت بیشتری به دست بیاورد. با آمدن روسیه، تقریبا عربستان حذف می‌شود چرا که عربستان و قطر در موضوع اخوان ‌المسلمین به اختلاف می‌خورند و همین موضوع باعث می‌شود که ترکیه و قطر نیز در کنار عربستان نباشند.

سرمدی با اشاره به این که این مجموعه مستند نگاهی متفاوت به بحران در سوریه داشته و با مستندهایی که تاکنون ساخته شده است، تفاوت دارد، گفت: در این سال‌ها، نگاه ما به سوریه بیشتر نگاه ارزشی بوده است و همین موضوع باعث شده که نتوانیم حوادث را به خوبی تحلیل کنیم. برای مثال از نظر ما داعش وابسته به عربستان است در حالی که عربستان در دوره‌هایی از داعش حمایت کرده و در دوره‌هایی دیگر از او حمایت نکرده است. روایت‌ ما در این فیلم کمی متفاوت با روایت‌هایی است که تاکنون بیان شده است. در این فیلم با هیچ مسئول ایرانی صحبت نشده و تمام مصاحبه‌شوندگان مسئولین خارجی‌اند. حتی حدود ۳۰-۴۰ درصد مصاحبه‌شوندگان ما معارضین‌اند، یعنی کسانی‌اند که با بشار اسد مخالف بوده و در این فیلم نظرشان را می‌شنویم.

او درخصوص چرایی صحبت با معارضین در این فیلم مستند گفت: درست است که توطئه‌ای برای برهم ریختن سوریه طراحی شده بود اما باید به زمینه‌های آن نیز توجه می‌کردیم. بالاخره نارضایتی‌هایی وجود داشته و شاید این موضوعات نیز در شکل‌گیری بحران در سوریه بی‌تاثیر نباشد.

وی اضافه کرد: در این فیلم با افرادی حرف زدیم که قبلا حتی در مستندهای خارجی هم حرف نزده بودند. برای مثال با رابرت فیسک، خبرنگار ایندیپندنت مصاحبه کردیم که یکی از تحلیل‌گران برجسته خاورمیانه است و به تازگی درگذشته است. با مسئولین جنبش حماس گفت‌وگو کردیم و… این مستند در ۵ کشور تصویربرداری شده و اولین کاری است که در جهان ساخته شده و مسئولین حماس درباره اتفاقاتی ناگفته توضیح می‌دهند.

کارگردان مستند «سوریه، پرونده یک بحران» با اشاره به روند تولید این فیلم گفت: ساخت این مستند نزدیک به ۴ سال طول کشیده است. از سال ۱۳۹۵ تولید را آغاز کردیم و تا امسال ادامه داشته است. خیلی از اتفاقاتی که در ماه‌های اخیر رخ می‌دهد و بدان پرداختیم در سال ۱۳۹۵ اصلا رخ نداده بود. در ابتدا ۴ قسمت ساختیم اما این قدر اتفاقات جدیدتر رخ داد که تصمیم گرفتیم ۴ قسمت دیگر بسازیم. البته باید بگویم که تلاش کردم در حد استاندارد رسانه روایت بی‌طرفانه‌ای از این بحران ارائه بدهم.

مستند «سوریه، پرونده یک بحران» تولید مشترک مرکز مستند سوره و شبکه مستند است و از پنجشنبه ۲۲ آبان در جدول پخش شبکه مستند قرار گرفته است. این مجموعه پنجشنبه‌ها ساعت ۲۲ از شبکه مستند پخش و روزهای یکشنبه ساعت ۲۰ بازپخش می شود.

نوشته مجموعه مستند «سوریه، پرونده یک بحران» از پنجشنبه ۲۲ آبان‌ماه روی آنتن می‌رود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.