هر چه بود، ۲۳‌‌نفر برای جعفری تجربه‌ای بی‌بدیل برای ادامه زندگی حرفه‌ای او ایجاد کرد، به شرط‌ها و شروط‌ها.

یدو به‌وضوح روی دوش ۲۳‌‌نفر ایستاده است. آیا این ایستادن، بالا رفتن است یا آویزان بودن؟

خوشبختانه برای سینمای ایران، جعفری در یدو ، خوب است و امیدوار‌کننده و شوربختانه برای خودش، رشدی در آن دیده نمی‌شود که هیچ، نگرانی‌هایی هم هست.

خوشبختانه یدو ، موفق می‌شود مردم شهرستانی جنگ‌زده را محترم نشان دهد و آبرودار و عزیز و دوست‌داشتنی. رمز موفقیت جعفری در این مهم، فیلم‌نامه قوی است. وگرنه نشان دادن چند تن از هم‌وطنان شهرستانی در وضع جنگی در سینمای ما معنایی معمولاً ندارد جز نگاه توریستی، اگزوتیک و دور.

جعفری، قطعاً بهترین فیلم این جشنواره را ساخته است و بهترین فیلم‌ساز آن است، به خاطر فیلم‌نامه‌ای قوی و مبتنی بر احترام بر مردم و دوری از شعار، از اغراق و از سردرگمی، همچنین به خاطر همت و حوصله در به‌کارگیری همه جزییات جهت توصیف درست میدان.

بااین‌حال جعفری باید بداند فاصله کار خوب و کار بد، فاصله کارگردان شریف و ملی و با کارگردان رذل و توهین‌کننده، همیشه خیلی زیاد نیست.

جعفری در شخصیت‌پردازی ضعیف است و این دقیقاً به خاطر تجربه او در ۲۳‌نفر است. ۲۳‌نفر، جعفری را فریب می‌دهد و باعث می‌شود شخصیت‌های او بی‌رمق و بسیط و سطحی باشند. در چنین وضعی، یک اشتباه کوچک، فیلم را مبدل به یک فیلم انتزاعی بدون شخصیت خواهد کرد، به سیرکی از اجراهای پلاستیکی و بی‌روح.

دومین خطر در بازی با دوربین است، همان اشتباهی که اکثر فیلم‌سازان امروز ما با آن درگیر هستند. جعفری با بازی با دوربین نه‌تنها چیزی بر فیلم خود اضافه نکرده است که دقایق آغاز فیلم را دشوار و پر مانع می‌کند. روایت آفرینی‌های فرعی می‌تواند به‌راحتی جبران‌کننده سردی آغاز فیلم باشد. جعفری نیازی به دوربین‌بازی ندارد و امید که این را بداند و جدی بگیرد.

جعفری در این کمبود فیلم‌ساز هم مستقل و هم درعین‌حال شریف و مردم‌دار، می‌تواند به‌سرعت بدرخشد و جایگاه بزرگی در سینما بیابد. به‌شرط آنکه دست از دامان قصه‌های پخته، شرافتمندانه و هم جهان خودش برندارد و به‌شرط آنکه پایش در بازی با دوربین نلغزد، به سوژه نزدیک شود و از آن نترسد، شخصیت بسازد و تکنیک را جایگزین روایت نکند.

نوشته نقد سیدمهدی ناظمی بر فیلم «یدو»/ تکنیک، جایگزین روایت نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

یک ضد روایت، ضد سناریو، ضد فرم، ضد محتوا، ضد اخلاق، ضد هنر و ضد مخاطب است.

فیلم با یک اختلاف فانتزی زن‌و‌شوهری و انتخاب لجوجانه-فانتزی زن برای سفر آغاز می‌شود. هنوز این فانتزی را فراموش نکردیم که با فانتزی یک جشن روبه‌رو می‌شویم، جشنی که از شدت تصنعی‌بودن شبیه به رؤیا هم نیست.

با مرگ فانتزی دختربچه –دختر‌بچه‌ای که ظاهراً تنها انتخاب فیلم‌سازان ایرانی برای جراحی احساسات مخاطب و تحمل‌پذیر کردن فیلم‌ها شده است- یک لحظه این امید ایجاد می‌شود که شاید در بقیه فیلم کشمکشی نشان داده شود برای حل‌و‌فصل این ماجرا. حداقل اگر این کشمکش درست و به‌اندازه و کار‌شده رخ داده بود، می‌شد تا حدی فانتزی تبانی دسته‌جمعی یک فامیل را برای پنهان‌کاری در امری که هر کسی می‌فهمد قابل پنهان کردن نیست، تا حدی نادیده گرفت. اما تمام آنچه رخ می‌دهد این است که از یک فانتزی سرد و بی‌مزه به فانتزی سردتر و بی‌مزه‌تری منتقل می‌شویم… .

حس مخاطب پس از پایان بی‌فرجام و نامشخصی که از هیچ منطق انسانی تبعیت نمی‌کند، این است که گویی فیلم‌ساز قصد داشته آنونسی برای معرفی آثار «اصغر فرهادی» اجرا کند و در اثر یک اشتباه بی‌مزه، فایل وارد بخش مسابقه جشنواره شده است (این به مراتب از وقایع و شخصیت‌های فیلم باورپذیرتر است). ولی حتی آنونس درستی هم خلق نشده است. نه به‌خاطر اینکه خط داستان، هیچ منطقی ندارد و فقط ارجاعات بی‌سر‌و‌ته و بی‌مزه‌ای به آثار فرهادی است، بلکه به‌جهت اینکه حتی نمی‌شود یک شخصیت درست هم در اثر دید و به آن نزدیک شد و رفتارش را فهمید.

و سرانجام و در کرختی تمام با بزرگترین توهین ممکن به مخاطب کار تمام می‌شود تا سلسله تصاویر بی‌سر‌و‌ته تکمیل شود: نه مسئولیت اشتباهت را بپذیر و نه مسئولیت زنده‌بودنت با دیگران را؛ هایپراگوایسمی که نمونه آن در آثار «مانی حقیقی» موج می‌زند.

* دکترای فلسفه محض و پژوهشگر حوزه فلسفه سینما

نوشته نقد سیدمهدی ناظمی بر فیلم «خط فرضی»/ یک اشتباه بی‌مزه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی اضافه کرد: این هنر، در رشته های مختلفی متولد شد و رشد کرد و در مسیر خود کاملاً به جزئیات توجه کرد. هنر باید بتواند معانی متعالی را محسوس و ملموس کند و هنر ایرانی به خوبی از عهده این امر برآمده است. اما سینمای دینی در ایران، هنوز موفق نشده است به این مهم دست یابد و این به خاطر این است که سیر کلی هنر در ایران معاصر، از تاریخ جدا شده است و تبدیل به تقلید صرف از غرب و عکس‌العملی هیجانی و عاطفی در برابر این تمدن شده است. راه رسیدن به سینمای دینی این است که ما دوباره در تاریخ هنر خود قرار بگیریم و بتوانیم ابتدا فکر کنیم و سپس از دل فکر خود ساختاری متناسب با آن تولید کنیم. اما تاکنون نتوانسته‌ایم حتی یک فیلم دینی کامل تولید کنیم و تنها برخی از سکانس‌های فیلم‌هایی مانند «دیده‌بان» را می توان دینی خواند.

اصغر فهیمی‌فر، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، سخنران دوم این برنامه بود که ضمن بیان شمه ای از تاریخ سینمای دینی در جهان، بیان داشت: هم دین یک سازه غیر یکپارچه است و هم سینما. بنابراین سینمای دینی معانی مختلفی دارد که آن معانی لزوماً برای ما مطلوب نیست. ما به دنبال سینمای دینی متناسب با فرهنگ خود هستیم و این سینما باید بتواند دین را در هر سه بخش فقه، اخلاق و کلام لحاظ کند و حداقل دارای کارکرد اخلاقی باشد. یک سینمای دینی باید بتواند به پرسش‌های مختلفی پاسخ بگوید. مثلاً باید بتواند بگوید که چگونه می‌خواهد تجربه ای از ادراک شر به تماشاگر بدهد، بدون آنکه شر را تبلیغ کرده باشد. یا اینکه چگونه می‌خواهد امری رضایت‌بخش و جذاب باشد بدون آنکه دچار ابتذال شود. فهیمی‌فر تأکید کرد تاکنون هیچ‌یک از فیلم‌های ساخته شده در کشور دینی نیستند. سینمای دینی با صرف تروکاژ یا قاب‌بندی‌های ایتالیایی نمی‌تواند تولید شود.

سید مهدی ناظمی، کارشناس ثابت این نشست‌ها هم بیان کرد: اغلب آنچه سینمای دینی خوانده می‌شود در واقع سینمای مسیحی است که آمیخته است با موسیقی و سمبل‌های عالم مسیحی.

وی تأکید کرد: حتی مفاهیمی مانند رنج و عشق، بیشتر مفاهیم مسیحی است تا مفاهیم عمومی دینی.

منبع : پایگاه خبری حوزه هنری

نوشته سومین نشست «پدیدارشناسی سینمای ایران» برگزار شد/ بنی‌اردلان: هنر ایرانی توانسته معانی متعالی را محسوس و ملموس کند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.