با این حال سینمای ایران در نوعی بی تفاوتی آشکار در حالی که دم از فرهنگ ایرانی می‌زند نه‌تنها کارنامه قابل قبولی در این حوزه ندارد بلکه به نظر می‌رسد این کمیت ناچیز آثار عاشورایی و حسینی دِین خود را به این مفاهیم استراتژیک شیعی و مناسک‌های مذهبی ادا نکرده است.

سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی زمان‌ خوبی برای تولید فیلم‌های خوب و پرمحتوا و جذاب داشته است اما در این راه کارنامه قابل دفاعی در سینمای آیینی و عاشورایی ندارد و این توقع می رفت که در این چهل و اندی سال عملکرد قابل دفاعی از خود نشان داده باشد.

اگر در این سال ها آثار فاخر و جذابی در سینما با موضوعات عاشورایی تولید می شد مطمئنا از سوی مردم مورد استقبال و ضمن این استقبال قطار سینمای ایران در ریل مسیر درست خود قرار می گرفت.

اگر بخواهیم سینمای آیینی و عاشورایی ایران را مورد بررسی قرار دهیم نمی توانیم از فیلم سینمایی «سفیر» به کارگردانی فریبرز صالح که در سال ۱۳۶۱ تولید شد به سادگی بگذریم چرا که در همان ایام اکران این فیلم در سینماهای سراسر کشور توانست با استقبال بسیار خوب مردم مواجه شود و از این فیلم به عنوان اولین فیلم سینمایی از این گونه سینمایی یاد می شود.

دیگر فیلم این گونه سینمایی فیلمی بود که  توانست به شاخص ترین فیلم سینمای پس از انقلاب اسلامی تبدیل شود که درباره حادثه عاشورا ساخته شده و از آن باید به عنوان اثری فاخر یاد کرد فیلم «روز واقعه» است که پس از گذشت دو دهه از اکران آن، هنوز هم جزو بهترین اثر عاشورایی سینمای ایران به حساب می‌آید.

البته بعدها فیلم «رستاخیز» با کارگردانی احمدرضا درویش به موضوع حماسه عاشورا پرداخت که به واسطه پرداخت‌های بی پرده به این حادثه عظیم نتوانست از حیث شاخصه محتوایی طیفی از مردم را نسبت اکران این فیلم بر پرده سینما راضی کند و این فیلم بدون هیچ حساب و تکلیفی رها شد.

به هر صورت آنچه مسلم است این است که سینمای ایران نسبت به تولید آثار آیینی و عاشورایی عملکرد مطلوب و چندان قابل دفاعی نداشته است.

در این راه باید از تلویزیون بابت تولید مجموعه «مختارنامه» قدردان بود چرا که در ساخت یک اثر عاشورایی موفق اندکی جبران مافات کرده و به ساحت مقدس سید و سالار شهیدان و اصحاب عاشورایی اش در حد توان، اَدای دِین کرده است.

با این همه در چند سال اخیر، بارقه اُمیدی پدید آمده بلکه حرکتی در سینمای ایران نسبت به این گونه سینمایی آغاز شود؛ نشان به آن نشان که سینماهای سراسر کشور میزبان نمایش فیلم‌های سینمایی «هیهات»، «کربلا جغرافیای یک تاریخ»، «عصر روز دهم» وانیمیشن «ناسور» استقبال بهتری از سینمای آیینی به عمل آورده است.

البته باید این روند در سال های آتی نیز به یک جریان مستمر تبدیل شود تا بتوان گفت عزمی برای خروج سینمای ایران از مهجوریتی که در قبال آثار محرم و عاشورایی داشته ، جزم شده است.

نوشته سینمای آیینی؛ سینمایی با عقبه قوی اما مهجور اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اقتباس به عنوان حلقه مفقوده سینما ، راهکار منطقی و مطلوبی است که سال هاست به پیشنهاد همه کاربلدهای این زمینه ، می تواند دریچه های جدیدی به سوی این پرده نقره ای راکد باز کند اما متاسفانه  علیرغم همه پیشنهادهای مطرح شده و جلسات و بحث و گفت و گوهای مفصل انجام شده ، هنوز هم آن طور که باید و شاید سینماگران به این مهم وقعی ننهادند و این پرونده اختلاف دو سویه بین سینماگران و نویسندگان همچنان در بایگانی به سر می برد.

سوره سینما در همین راستا در گزارش موضوعی خود در باب استفاده از کتب مطرح آیینی به منظور اقتباس سینمایی ، داستان «شماس شامی» به قلم مجید قیصری نویسنده نام آشنای سینمای دفاع مقدس را معرفی می کند که با داشتن روایتی سینمایی، مناظر قاب بندی شده ، لحنی بدیع و متفاوت و مهم تر از همه «طرح اولیه» بکر و ناب ، گزینه بسیار خوبی برای تصویرسازی و فیلمنامه شدن است . این کتاب که سایه روشنی از تخیل نویسنده و حقایق تاریخی است اگر در برنامه کاری هنرمندی مانند داوود میرباقری قرار بگیرد ، بی شک حماسه تصویری زیبایی ترسیم خواهد شد و چنان که در «معصومیت از دست رفته» ، شخصیت شوذب خزانه دار محلی از اعراب در واقعیت تاریخی آن سرزمین نداشت ولی آنچنان هنرمندانه دست آویز بیان مفاهیم مورد نظر فیلمساز شد ، این بار هم «شماس» نوکر جناب جالوت می تواند شوذبی دیگر به حافظه تاریخی طرفداران مذهبی سینما و تلویزیون بیفزاید. باهم نگاهی به این اثر بی بدیل قیصری می اندازیم و موضوعی مکرر را با روایتی نوین می خوانیم.

«هوا دیگر تاریک شده بود که جناب سرجیویس وارد منزل شدند . ما در اتاق پذیرایی نشسته بودیم. وقتی که صدای پای سرجیویس توی راهروی ورودی اتاق پذیرایی پیچید از جای خودم بلند شدم و اتاق را از در دیگرش ترک کردم. نمیخواستم وقت ملاقات سرورم با سرجیویس به خاطر من صرف حرف های دیگر شود. هنوز به پایین پله ها نرسیده بودم که صدای خنده و احوالپرسی سرورم با سرجیویس از توی اتاق بلند شد . چه بین آنها گذشت، نمی دانم . بیش از ۲ ساعت باهم حرف زدند و شام خوردند . برای من هم شام آوردند ولی من نخوردم. گفتم اشتها ندارم. تا لحظه ای که سرجیویس برای بدرقه سرورم آمد توی حیاط . اسب ها را آماده کرده بودم . شنیدکه سرورم گفت : «نامش را چندبار شنیده ام اما نمیدانم کیست؟» سرجیویس گفت: « تمام این هیاهو فقط به خاطر اوست»

به نظر شما با این اوصاف که گفتید واقعا درگیری صورت می گیرد؟

مهم نیست خلیفه با چه کسی یا کسانی درگیر می شودیا نمی شود ، بلکه مهم موضع گیری ماست که باید همیشه در جبهه خلیفه باشیم.

شاید به خاطر حضور من که آنجا ایستاده بودم سرجیویس چیز دیگری نگفتند و با خنده گفت : صحبت می کنیم ، باشد برای بعد. »

آنچه خواندید بخشی از کتاب «شماس شامی» به قلم مجید قیصری داستان نویس نام آشنای دفاع مقدس بود . قیصری در این داستان برای نخستین بار قدم به عرصه داستان نویسی آیینی گذاشته است و با روایتی نوین از ماجرای واقعه کربلا ، حقیقتا خوش درخشیده است. قیصری که از اوایل دهه ۷۰ تاکنون به طور جدی به داستان نویسی کوتاه می پردازد، این بار با انتخاب یک خادم کلیسا به نام شماس در لوکیشن شهر شام و اطراف آن دست به تصویرپردازی بدیعی از حماسه کربلا می زند.

«شماس شامی» نه صرف بیان تاریخ است نه رمانی سراسر تخیل و توهم .این کتاب با پشتوانه مطالعات بسیار نگارنده در باب مقتل های عاشورایی با خلق شخصیت هایی کاملا تخیلی و خارج از سند تاریخ ، مثلا همین شخصیت اصلی داستان ، غلام جالوت و وام گیری از آنها توام با شخصیت هایی با نشانه های حقیقی همچون یزید و حضرت زینب (س) و گروه سر حاملان امام حسین (ع) و قرار دادن همه اینها در ماکت ها و کادرهای سینمایی، شروع به گفتن حرف های خود می کند. پروایت کلی کتاب مبتنی بر نگارش نامه ای از یولیوس نوکر جناب جالوت به فرستاده ویژه امپراطور روم، عالیجناب تیموتائوس است که در آن به شرح ماوقعی می پردازد که از یک سو به مفقود شدن عالیجناب و از سویی به ماجرای نبرد بین امام حسین (ع) و یارانش و سپاه یزید مرتبط می شود. گره اصلی داستان خلاقانه است و طوری می نماید که در ابتدا هرگز تصور نمی کنید قرار است یک داستان مکرر آیینی بخوانید .

«شماس شامی» قبل از هرچیز «طرح اولیه» خوبی دارد . دوربین مجید قیصری در جدیدترین و به جا ترین زاویه دید کاشته شده و دادخواهی یک نوکر برای ارباب خود در ابتدایی ترن و نخستین برداشت از کتاب ، فوق العاده دراماتیک و با قابلیت است. هنر «روایت» قوی ترین عنصری است که در این کتاب هنرنمایی می کند. روایتی از دیدگاهی نوین ، با لحنی نوین، در لوکیشنی نوین ، با جان مایه ای بسیار کهن ، ریشه دار و دیرباز! تناقض مفهومی «نخ نما شده» در کالبدی «بدیع» یکی از تردستی های «شماس شامی» است.

این کتاب روایت تمامیت واقعه کربلا و وضعیت عمومی شهر شام از زبان غلام مخصوص یکی از پادشاهان رم است! این بار به جای نیزه و خون و شیون و فریاد ، سخن از سکوت و سیاست است. سخن از ماوقع شهری است که آن خون ها را به راه می اندازد و سخن از سران حکومتی است که سر پیشوایان دینشان را … !

«شماس شامی» روایت یک حقانیت است که پرده ها را کنار می زند و از آدم تا خاتم را به خود جذب می کند.  این ماجرای فقط حسین (ع) نیست ، که ماجرای سیادت «حق» است . روایت حقیقتی است که رومی و شامی و بلخی به خود نمی شناسد و حکایت تمثیل سر بریده است که در عین بی جان بودن ، جان و روح بسیاری سران عرب و غیر عرب را بر خود می جنباند.

«شماس شامی» شمه ای از گفت و گوی ادیان است . ادیانی که در این کتاب، پدر آگستینوس مقدس را محو خود می کند ، سردار جالوت را به عشقش از منصب و قصر پایین می کشاند و به راه در ظاهر نامعلوم به دنبال «حقیقت» رهسپار می کند.

این کتاب با عبارات خوبی به پایان می رسد که مرور آن برای کسانی که این کتاب را خوانده اند و یا حتی کسانی که آن را نخوانده اند ، خالی از لطف نیست .

«اگر مرا دیدید که در قصر سرورم مانده بودم، فقط بدین علت بود که شما را حامی خود و سرورم فرض کرده بودم ولی با برخوردی که از شما دیدم ، امیدم را از دست دادم. نمی دانم حضرتعالی با قتل سرورم چه می کنید. ( آیا به نظر حضرتعالی همان طور که جناب سرجیویس می گویند ایشان خائن بودند، یا اینگونه که من به شرح و تفصیل زندگی ایشان پرداختم ، آزاده ) . تصمیم با شماست. فقط یادتان باشد که روز حساب و کتابی هم هست. »

به امید آنکه حلقه اتصال سینما و ادبیات پیدا شود و مانند همه دنیا آثار اقتباسی شاهکاری از داستان ها و خاطره نویسی و رمان‌های مشهورمان خلق کنیم .

نوشته سینمای آیینی و اقتباس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.