«لباس شخصی» قصه‌ای درباره نفوذ است؛ قصه‌ای از تاریخ معاصر ایران که روایتی از ماجرای خنثی‌سازی توطئه حزب توده در زمان جنگ و نفوذ آن‌ها در عالی‌ترین رده‌های نظامی کشور است. یک تریلر جاسوسی و معمایی که با فیلمنامه‌ای چفت و بست‌دار و بازی‌های خوب بازیگران تئاتری آن، به خوبی توانسته مخاطباش را تا آخرین لحظه برای کشف معمای نفوذ با خود همراه سازد.

به جرات می‌توان «لباس شخصی» را در زمینه دقت در زمینه طراحی صحنه و لباس یکی از بهترین‌های تاریخ سینمای ایران دانست؛ اثری که اگر در بخش سودای سیمرغ سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر پذیرفته شده بود، قطعا مدعی جدی گرفتن سیمرغ این رشته بود. ساخت فضایی شبیه به دهه ۶۰ و نماهایی از جلسات حزب توده، داخل زندان و فضای شهری آن دوره به قدری با دقت انجام شده که قطعا می‌توانست نظر داوران جشنواره فیلم فجر را با خود جلب کند.

فیلمنامه «لباس شخصی» نیز در دوره‌ای که ضعف اغلب آثار در حوزه فیلمنامه است، می‌توانست تبدیل به نقطه اتکا و توجه به این فیلم شود. قصه‌ای پیچیده که برخلاف بسیاری از آثار حاضر در جشنواره که مخاطب را از سالن فراری می‌داد؛ اتفاقا مخاطبش را تا لحظه آخر و مشخص شدن سرنوشت ماجرا بر روی صندلی خود میخکوب می‌کرد.

«لباس شخصی» در زمینه بازیگری هم قابل توجه و تامل است؛ درست است که با حضور ستاره‌ها، معمولا بازیگران کمتر شناخته شده تئاتری به چشم داوران و مخاطبان نمی‌آیند؛ ولی درخشش بازیگران این فیلم به ویژه بازیگر نقش روحانی بازجو می‌توانست نظر هیات داوران این رویداد را به شماری از بازیگران این اثر جلب کند و احتمالا شانس مهیار شاپوری برای گرفتن سیمرغ بهترین بازیگر نقش مکمل از بازیگرانی سرشناس دیگر کمتر نبود.

البته نباید از این نکته نیز غافل شد که استفاده صحیح از فیلمنامه خوب در کنار گرفتن بازی درست از بازیگران، کاری است که به مدد یک کارگردانی اصولی و حرفه‌ای صورت پذیرفته است و از این نظر «لباس شخصی» در زمینه کارگردانی نیز اثری درخور توجه است. به ویژه آن که این اثر، اولین ساخته سینمایی امیرعباس ربیعی است. این در شرایطی است که در همین دوره از جشنواره فیلم فجر آثاری در بخش مسابقه جشنواره فجر حضور دارند که به هیچ وجه در حد و اندازه حضور در بخش مسابقه این رویداد نیستند و حضورشان در بخش مسابقه نه تنها کیفیت جشنواره را کاهش داده بلکه اعتبار حرفه‌ای جشنواره فیلم فجر را هم مخدوش کرده است.

«لباس شخصی» اگر در حساب و کتاب‌های غیرسینمایی برگزارکنندگان جشنواره فیلم فجر، از فرصت حضور در بخش سودای سیمرغ جشنواره امسال محروم نشده بود، می‌توانست خود را به جمع بهترین‌های جشنواره امسال برساند. اما حالا در شرایطی فقط در بخش «نگاه نو» سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر حضور دارد که به نظر می‌رسد بهترین کار برای جبران فرصت از دست رفته برای این فیلم، تقدیر ویژه هیات داوران از آن باشد. اشتباهی که هیات انتخاب این دوره از جشنواره فیلم فجر آن را آغاز کرد حالا می‌تواند با نگاه درست و منطقی هیات داوران جشنواره تا حدودی اصلاح شود.

این نکته را نباید از قلم انداخت که در سینمای ما عموما فیلمسازان فیلم اولی از مسیر ساخت فیلم‌های اجتماعی و آپارتمانی راه خود را به سمت سینمای حرفه‌ای باز می‌کنند و سعی می‌کنند ریسک حضور در سایر ژانرها را انجام ندهند؛ این در حالی است که تیم جوان سازنده «لباس شخصی» به سراغ قصه‌ای تاریخی و پیچیده از جنس سینمای استراتژیک ایران رفته و روایتی از مسئله مهم نفوذ را به تصویر کشیده که البته در نهایت نیز با ارائه یک خروجی قابل قبول ثابت کرده اگر به فیلم اولی‌ها اعتماد شود، می‌توانند اتفاقات مهمی را رقم بزنند.

با در نظر گرفتن جمیع این شرایط، به نظر می‌رسد بهترین راه جشنواره فیلم فجر که به تعبیر بهتر، یک تیر و دو نشان این جشنواره نیز هست، تقدیر ویژه از «لباس شخصی» در اختتامیه این رویداد است. با این کار هم اشتباه هیات انتخاب جشنواره در عدم انتخاب این اثر برای بخش «سودای سیمرغ» تا حدودی اصلاح می‌شود و هم برای سایر فیلمسازان جوان علاقمند به ورود به سینما از فضایی غیر از آثار اجتمایع تلخ، انگیزه و امیدی ایجاد خواهد شد.

نوشته یک تیر و دو نشان فجر برای سینمای استراتژیک اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

داستان «روز بلوا»ی شعیبی نیز درباره یک استاد دانشگاه خوشنام است که به عنوان مجری تلویزیون در نزد افکار عمومی شناخته شده است و ناگهان توسط پلیس با اتهام‌ جدی فساد اقتصادی مواجه می‌شود که خود و خانواده‌اش را در موقعیت پیچیده‌ای قرار می‌دهد.

«خروج» و «روز بلوا» یک درام اجتماعی-اعتراضی هستند که در خروج ساختار و وعده‎های شعاری و انتخاباتی دولتمردان پیش و بعد از انتخاب شدن از نگاه مردم نقد می‎شود و در این فیلم از نگاه مردم مطالبه‌گری صورت می‎گیرد و بهروز شعیبی نیز در آخرین اثر خود نسبت به برخی از مشکلات اقتصادی موجود در کشور معترض است.

این دو فیلم علاوه بر داشتن سرمایه‎گذار مشترک، در اعتراض نسبت به ناکارآمدی‎ها و نارسایی‎های نهادهای سیاستگذار و تصمیم‎گیر و نهادهای نظارتی نیز مشترک هستند. به عبارت دیگر «اعتراض» به وضع موجود نقطه مشترک درام اجتماعی ابراهیم حاتمی‎کیا و بهروز شعیبی در این دو فیلم است. حاتمی‎کیا و شعیبی در خروج و روز بلوا در دفاع از حق مردم در برابر عناصر قدرت به پا خواستند، و این قاب از قاب‎های نادر در سینمای ایران است که در خروج، اعتراض به سیاست‎های تاثیرگذار بر زندگی مردم بر روی پرده سینما به رسمیت شناخته می‎شود و در روز بلوا نیز نسبت به سوءاستفاده و ویژه‌خواری اقتصادی انتقاد می‎شود. این‌درحالی است که عموماً سینمای ایران با درام اجتماعی و پرداخت به مسائل خانواده تعریف می‎شود و خانواده و مسائل درون و پیرامون آن مقدار قابل توجهی از فیلم‎های سینمایی ایران را هر سال تشکیل می‎دهد، اما آنچه در این درام‎های اجتماعی می‎بینیم همیشه به لحاظ دربرگیری موضوعات و مسائل و مشکلات مطرح شده در آنها برای عموم مردم جامعه، مورد نقد قرار می‎گیرند. بیشتر این نقدها از این زاویه است که مشکلات مطرح شده در این فیلم‎ها شُمولیت ندارد و فیلمساز مسائل و دغدغه‎های شخصی و پیرامونی خود و اطرافیانش را به تصویر کشیده است و تعمیم این فیلم‎ها به کلیت جامعه ایران «سیاه‌نمایی» است. وجه دوم این ماجرا نیز آن است که فیلمساز با داشتن نگاه «خوشبینانه» و سفیددیدن تمام مسائل اجتماعی ایران، بی‎مسئله و بی‎مشکل باشد که نتیجه آن نیز به نوعی پس زدن اثر توسط مخاطبان است.

البته ورود به سینمای «واقع‌گرا» و مسئله‌محور نیز با مشکلات جدی روبه‎روست. درحالی‌که سینمای واقع‌گرایانه می‌تواند فارغ از نگاه سیاه‎نما و خوشبینانه، متعهدانه نقاط مثبت و منفی جامعه ایران را بیان و نارسایی‌ها و ناکارآمدی‌های نهادهای تصمیم‌ساز و تصمیم‏‎گیر نظام را بدون زیر سوال بردن کلیت آن به تصویر بکشد و اقبال و توجه مردم را با خود همراه کند.

«خروج» و «روز بلوا»، علاوه بر مهم بودن به لحاظ فنی و سینمایی -چراکه توسط دو فیلمساز شناخته شده سینمای ایران ساخته شده‌اند-، به لحاظ موضوع و نگاه نقادانه و واقع‎بینانه نسبت به ناکارآمدی و نارسایی‎های نهادهای تصمیم‎گیر و نظارتی کشور نیز مهم هستند و باید مورد توجه ویژه قرار بگیرند. حاتمی‌کیا و شعیبی در این دو اثر از مدیوم تاثیرگذار سینما به دنبال احقاق حق مردم و اعتراض به ناکارآمدی و نارسایی‎های نهادهای تصمیم‎گیر و نظارتی برخواستند و خوبی این نوع اعتراض و بیان این است که مورد سوءاستفاده دشمنان خارجی و فرصت‎طلبان داخلی قرار نمی‎گیرد و بدون اینکه ساختار و کلیت نظام نیز تحت‌تاثیر قرار بگیرد و فضای امنیتی بر کشور حاکم شود، کمی از بار و فشار روانی مردم که حاصل از نگفتن و نشنیدن بی‌عدالتی‎ها و تبعیض‎هایی که به آنها رفته است، بر زمین گذاشته می‎شود و جامعه از خشونت برای گرفتن حق خود دوری می‎کند.

مردم این وضعیت را نمی‌خواهند، ولی نمی‎توانند در این زمینه کار چندانی انجام دهند، کاری که علاوه بر تاثیرگذار بودن مورد سوءاستفاده دشمنان هم قرار نگیرد. لذا سینمای واقع‎گرایانه می‎تواند راه‎حل مهمی برای خروج از بن‎بست‎های اجتماعی و کم کردن فشارهای ناشی از نارسایی‎های ساختاری نهادهای برساخته از قدرت را فراهم کند. اگر روزی سینمای استراتژیک به معنای تولید آثاری در ژانر دفاع مقدس بود و اگر در چند سال اخیر سینمای استراتژیک به معنای تولید آثاری در ژانر تاریخی بود که باید برخی از نقاط تاریک تاریخ را دوباره برای مخاطب نسل امروز به تصویر می‌کشیدند، می‌توان این‌گونه از آثار را سینمای استراتژیک امروز دانست. آثاری که مصادیقی از سینمای واقع‌گرایانه هستند که خلاء آن در کلیت سینمای ما به چشم می‎آید و باید راه را برای باب شدن و ورود سینماگران دیگر به این نوع از سینما بازتر و سهل‎تر کرد. سینمایی که قرار است راوی صادق حرف مردم باشند؛ شفاف و صریح اما بدون سیاه‌نمایی مرسوم برخی از آثار اجتماعی.

نوشته تابویی که «خروج» و «روز بلوا» به دنبال شکستنش هستند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مصطفی عقاد، کارگردان شهیر سوری و خالق شاهکار «محمد رسول الله» که سالها در هالیوود حضور داشته و کار کرده است، روایت روشنی در همین زمینه دارد: «در هالیوود همه چیز کنترل می‌شود، حتی سوژه‌ی فیلم‌ها. در آنجا همه‌کاره، تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان مالی صهیونیست هستند که هرگز حتی اجازه‌ی مطرح کردن سوژه‌ی کاری خلاف نظرشان را به کارگردانان [مستقل] نمی‌دهند.» اینجا ما در ایران اما ظاهراً نیازی به سینمای استراتژیک حس نمی کنیم. چه اینکه برآیند ۴۰ سال سینمای پس از انقلاب، بیش از آنکه صحنه پاسداری از منافع ملی، هویت ملی و ارزش های ایرانی-اسلامی باشد، بیشتر جولانگاه بی ارزشی، کم مایگی، نگاه های نقطه ای و نهایتاً سیاه نمایی بوده است. این قضاوت البته ابداً نمی خواهد و نمی تواند مطلق باشد. چرا که حضور فیلمسازانی ملی گرا، متعهد و دغدغه مند، همواره نور امیدی در بستر غالباً بی مایه و سیاه سینمای ایران بوده است.

محمد خزاعی، چهره نام آشنای فرهنگ و هنر کشور را بدون شک باید در میان این چهره های امیدآفرین قرار داد. خزاعی به نوعی زاده سینما و تئاتر است و به تبع فعالیت های مکرر در این عرصه، به عنوان فردی شناخته می شود که به زیر و بم ساخت آثار هنری و سینمایی به خوبی آگاه است. تهیه کننده نام آشنای سینمای ایران، پیش از آنکه در مقام تهیه آثار استراتژیک برآید، ابتدا به نویسندگی و کارگردانی در عرصه تئاتر روی آورده است. خزاعی پس از آن، برای مدتی به فعالیت در مطبوعات پرداخته و نهایتاً دست به کار تهیه فیلم شده است. رهاورد چنین پیشینه ای در عرصه فعالیت های هنری، آشنایی خزاعی با حواشی مختلف کار در این عرصه و قدرت تمیز سره از ناسره است.

وجود همین پیشینه مطبوعاتی و کنجکاوانه است که تهیه کننده آثار بزرگ و استراتژیکی چون «به وقت شام» و «امپراطور جهنم» را قانع می کند تا با پژوهش پیرامون نوع نگاه منتقدین سینمایی خارج از کشور به ژانر دفاع مقدس، سال ۱۳۹۳، کتاب «سینمای دفاع مقدس، نگاهی از برون» را به دست چاپ بسپارد. خزاعی در این کتاب، با آوردن شاهد مثال هایی متنوع، درواقع به دفاع از ژانر دفاع مقدس در برابر هجوم روشنفکرنمایان داخلی برخاسته و تلاش دارد ظرفیت های عظیم این ژانر را از نگاه منتقدین خارجی پیش روی مخاطب قرار دهد. امری که به روشنی می تواند نشانگر دغدغه مندی عمیق این تهیه کننده جوان سینمای ایران پیرامون موضوعات ملی-میهنی باشد. علاوه بر اینها، دبیری چند دوره جشنواره فیلم فجر و جشنواره فیلم مقاومت را نیز باید به کارنامه پربار خزاعی افزود.

با این همه، خزاعی در مقام یک تهیه کننده و مدیر سینمایی، هرگز چون دیگران-که بسیارند!- همزمان، ژست انقلابی و اپوزیسیون به خود نگرفته و در وسط لحاف نخوابیده، تا در دفاع از ارزش های ملی و انقلابی به لکنت زبان بیفتد. نمود بارز چنین مدعایی را می توان در تهیه کنندگی فیلم استراتژیک «قلاده های طلا» توسط خزاعی به نظاره نشست. تهیه قلاده های طلا در سال ۹۰، به واقع، نمود اقدام مناسب در زمان مناسب بود. قلاده های طلا خوانشی واقعی از نقش آشکار سرویس های جاسوسی بیگانه در راه اندازی فتنه سال ۸۸ است که به کارگردانی ابوالقاسم طالبی روی پرده رفته است. خط شکنی و شجاعت خزاعی در این موضوع، علاوه بر آنکه باعث پربیننده شدن «قلاده های طلا» شد، راه را برای دیگر فیلمسازان علاقه مند به موضوع نیز گشود. با این حال، هیچکدام از فیلم های ساخته شده پیرامون این موضوع، به قوت و محبوبیت قلاده ها نرسید.

اهمیت اقدام خزاعی در ساخت «قلاده های طلا» زمانی مشخص تر می شود که بدانیم با وجود آشکار شدن اسناد متعدد دخالت سرویس های بیگانه در فتنه ۸۸ و مسجل شدن کذب ادعای تقلب در انتخابات، هنوز موجوداتی در سینمای ایران وجود دارند که به سفارش سفارتخانه های عامل فتنه، در همین جمهوری اسلامی، فیلم های حامی فتنه را روی پرده می برند! بنا بر تعریف ابتدایی این نوشتار از سینمای استراتژیک، اگر باور داشته باشیم فتنه ۸۸ کشور را به لبه پرتگاه سقوط برده بود، اقدام خزاعی در ساخت قلاده های طلا، بدون شک مصداق فیلم سازی در خط آتش سینمای استراتژیک است. سینمایی که قصد دارد برابر تمام پلشتی ها و دروغ پردازی های بی پایان غول هفت سری چون هالیوود، و در دفاع از حقانیت فرهنگ، هویت و منافع ملی ایرانیان قد علم کند!

خزاعی هنوز هم هر روز بیشتر نشان می دهد که :«فرزند زمانه خویش است». او تنها تهیه کننده ای است که پیش از شکست داعش توسط سربازان قاسم سلیمانی و جبهه مقاومت، با همکاری پرویز شیخ طادی، کارگردان مطرح سینمای ایران، به تهیه «امپراطور جهنم» پرداخته تا ریشه های متعفن تفکر تکفیری را پیش روی مخاطب جهانی-و نه فقط ایرانی- قرار دهد تا پیشاپیش داعش را در صحنه سینما مغلوب کند. علیرغم بی مهری به «امپراطور جهنم» در جشنواره سی و پنجم اما حالا «امپراطور جهنم» به جشنواره سی و ششم فیلم فجر رسیده است. خزاعی در این دوره، همزمان تهیه کنندگی اثر استراتژیک و درخشان دیگری را نیز بر عهده دارد. تهیه کننده جوان و خوش آتیه سینمای ملی کشور،  فیلم سینمایی «به وقت شام» را نیز به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا به جشنواره سی و ششم آورده است.

خزاعی در پرونده کاری خود تا کنون نشان داده حضور در متن سینمای روشنفکرزده ایران، نتوانسته عوارض زیست گلخانه ای سینماگران فمینیست، لیبرال و غالبا بی آرمان را به او منتقل کند. خزاعی فرزند زمانه خویش بوده و بی هراس از برچسب سینمای حکومتی روشنفکرنمایان، همواره برای مردم و منافع ملی فیلم ساخته است. این حتماً از اقبال بلند خزاعی و صدق نیت اوست که همزمان با رونمایی از شاهکار «به وقت شام» در جشنواره فجر، انتشار نتایج نظرسنجی دانشگاه مریلند و موسسه ایران پل نیز نشان می دهد محبوبیت سردار سلیمانی بین مردم ایران بیش از هر زمان دیگری شده است. خزاعی در «به وقت شام»، می خواهد دلیل، ضرورت، مظلومیت و حقانیت حضور سلیمانی‌ها در سوریه را به مخاطب نشان دهد و این چیزی جز حرف مردم نیست. مدیران سینمایی کشور اگر به منافع ملی پایبند باشند، بدون شک باید قدر ستاره هایی چون خزاعی را بدانند. تهیه کننده هوشمندی که خوب فیلم می سازد و در پرداختن به موضوعات استراتژیک، هرگز هیچ هراسی از روشنفکرنمایان غربزده سینما به خود راه نداده است!

نوشته سینمای استراتژیک و محمد خزاعی/ تهیه‌کننده‌ای که فرزند زمانه خویش است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

یکی از نکاتی که در جهت تولید آثار استراتژیک باید مورد توجه باشد این است که سینمای استراتژیک لزوماً به معنای تولید بلاک باستر و هزینه های بسیار نیست. گاهی یک اثر ساده اما ظریف و هنرمندانه می تواند در تبیین مفاهیم چنان تأثیر شگرفی از خود بر جای گذارد که ممکن است صدها اثر پر هزینه آن تأثیرگذاری را نداشته باشند. در این نوشته به مهم ترین نکاتی که در راستای رسیدن به سینمای استراتژیک اهمیت دارد پرداخته ایم.

جشنواره ها

یکی از مهم ترین ابزارها برای مدیریت سینما جشنواره ها هستند. جشنواره ها در تعیین استراتژی یک سال آینده و خط دهی به فیلمسازان نقشی اساسی دارد. به این معنا که هر سال که آثار مشخصی برگزیده می شوند و جایزه دریافت می کنند، جامعه هنری متوجه می شود که برای یک سال آینده چه مسیری را باید طی کند و به سمت تولید چگونه آثاری باید برود تا مورد قبول واقع شود و جایزه دریافت کند. در کشورهای غربی به ویژه آمریکا این مسأله مورد توجه جدی قرار دارد. اما در کشور ما یا مدیران ما از این ظرفیت عظیم بی اطلاع اند و یا دقیقاً در راستای ضدیت با ارزش های انقلابی و ملی حرکت می کنند.

بازار منطقه ای

شاید بهتر باشد قبل از آن که بخواهیم اهداف جهانی برای سینمایمان تعریف کنیم به سراغ نقش آفرینی در سطح منطقه باشیم. تا ابتدا داشتن افق های فراسرزمینی را تمرین نموده باشیم و سپس به دنبال افق های جهانی باشیم. ما در منطقه ای زندگی می کنیم که اشتراکات فرهنگی و اندیشه ای بسیاری با کشورهای همسایه خود داریم. پس می توانیم به جای ملاک قرار دادن جشنواره های غربی و مورد پسند و تأیید آن ها قرار گرفتن، به کشورهای مجاور خود بیندیشیم. گرفتن یک جایزه در یک جشنواره اروپایی برای سینمای ما چقدر منفعت دارد؟ اما داشتن بازار منطقه ای علاوه بر اهداف فرهنگی و هنری، منافع اقتصادی بسیاری برای سینمای ما خواهد داشت که نباید از آن غافل بود.

سینما و پیامبران

یکی از اهداف استراتژیک هالیوود پیامبران هستند که همه ساله فیلم ها و انیمیشن های بسیاری برای آن می سازند. فاسد نشان دادن پیامبران و عصمت زدایی و تقلیل آن ها به انسان های عادی و خطاکار یکی از این اهداف استراتژیک است. ناچورالیسم و طبیعی انگاری معجزه های پیامبران یکی دیگر از این اهداف است. همچنین تحریفاتی در جهت اهداف استراتژیک همچون ذبح اسحاق به جای اسماعیل را شاهد هستیم. چرا که پیامبر اسلام (ص) از نسل اسماعیل بوده اما پیامبران یهود از نسل اسحاق هستند. تمسخر و حرمت زدایی مانند آن چه در انیمیشن های متعددی که راجع به حضرت نوح (ع) ساخته اند نیز وجه دیگری از این پروژه است.

مقوله ی آخرالزمان

یکی دیگر از مسایل راهبردی و بسیار با اهمیت مسأله آخرالزمان است. در آمریکا بیش از ۲۵۷ کالج و دانشگاه به صورت تخصصی در این باره فعالیت می کند. تعداد فیلم های سینمایی ساخته شده در غرب درباره ظهور و منجی گرایی و پایان تاریخ بیش از ۶۰۰ عنوان است. پر هزینه ترین و پر فروش ترین فیلم تاریخ سینمای غرب (فیلم ۲۰۱۲) در موضوع آخرالزمان بوده است. در سال ۱۹۲۳ که هنوز سینما صامت است فیلم ۳ دقیقه ای راجع به آرماگدون ساخته اند. یا فیلم جنگ جهانی Z در سال ۲۰۱۷. اما گویی سینمای ما دغدغه ای به نام آخرالزمان و ظهور حضرت صاحب الزمان (عج) ندارد. حال آن که از طرفی تبیین این موضوع و به ویژه پیوند آن با انقلاب اسلامی و همچنین تبیین وظایفی که انسان شیعه در این شرایط دارا می باشد و همچنین مواجهه با تحریفات و شبهات و خرافات متعددی که امروز با آن ها مواجه هستیم از طرف دیگر، باید یکی از اصلی ترین دغدغه ها و وظایف سینماگران ما باشد. برای این مسأله حتی جا دارد که جشنواره ها و محافل تخصصی نیز پیش بینی شود.

آن چه امروز به عنوان خلأ اساسی در مدیریت سینمای ایران شاهد هستیم نبود بینش و افق صحیح در راستای اهداف ملی و انقلابی در کشور ماست. سال ها از انقلاب می گذرد اما هنوز اغلب مدیران سینمای ما دیدگاه شناخت چندانی از سینمای استراتژیک ندارند و تعریف و شناخت صحیحی از سینمای استراتژیک ندارند. حتی اهداف استراتژیک کشور و انقلاب را به درستی نمی شناسند و این مسأله موجبات هدر رفت زمان، هزینه ها، نیروی انسانی فراوانی که در این عرصه داریم و … شده است. با این همه امید است حالا که گروهی از سینماگران ما با حمایت نهادهایی همچون سازمان اوج و حوزه هنری به تولید آثاری در راستای سینمای استراتژیک پرداخته‌اند و اتفاقا به واسطه کیفیت بالای این آثار شاهد حضور پرتعداد آن‌ها در جشنواره فیلم فجر هستیم، نگاه سایر مدیران سینمایی کشور نیز نسبت به تولید این قبیل آثار تغییر کند.

نوشته سینمای ایران چگونه استراتژیک می‌شود؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمد تقی فهیم، منتقد سینما در تعریف افق‌های سینمای استراتژیک در ایران می‌گوید: «سینمای استراتژیک باید بتواند در عین ترسیم و بازسازی و دراماتیزه کردن گذشته پر بار ایران، به نفع آینده و افق‌های پیش روی کشور کار کند. در این چارچوب همه موضوعات و دست مایه‌ها باید مورد استفاده قرار گیرد و در سینمای استراتژیک محدودیت موضوع – سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، علمی، تاریخی، نظامی و…- معنا پیدا نمی‌کند؛ باید تحت نظارت درست و متعهدانه به سمت سینمای استراتژیک رفت.»

هر چند برخی از منتقدان بر این باورند که سینمای استراتژیک یعنی سینمای آمریکایی و مبنای سینمای استراتژیک، آمریکایی است؛ اما با تعریفی که ما از این نوع سینما می‌کنیم، در می‌یابیم که می‌توان سینمای استراتژیک را بومی و خاص کشور دانست. در تعریفی که از سینمای استراتژیک می‌توان یافت، «سینمای استراتژیک یعنی سینما به عنوان ابزاری در جهت رسیدن به هدفی معین.» حال این هدف می‌تواند به سیاست‌ها و اهداف برون مرزی مرتبط باشد یا اینکه اتفاقات یا رخدادهایی که در داخل جغرافیای یک سرزمین اتفاق می‌افتد و انعکاس و تبعات بین‌المللی خواهد داشت،‌ باشد. اگر در چارچوب این تعریف جلو برویم، می‌توانیم مثال‌هایی از سینمای ایران که در سال‌های اخیر در این ژانر ساخته شده‌اند اشاره کرد. مساله اینجا است که باید توجه داشت سینمای دفاع مقدس ژانری جدا از سینمای استراتژیک است اما گاهی ممکن است اشاره‌هایی به اصطلاح زیرپوستی از دفاع مقدس، مولفه یک سینمای استراتژیک باشد.

در اتفاقاتی که در سال ۸۸ و پس از انتخابات ریاست‌جمهوری رخ داد و رسانه‌های بین‌المللی این اتفاق را تیتر یک اخبار خود قرار دادند، تعدادی از کارگردانان ایران بر آن شدند تا در این زمینه گام برداشته و آثاری را جهت روشن شدن واقعیت ارائه کردند. «قلاده‌های طلا» یکی از آثاری بود که توسط ابوالقاسم طالبی ساخته شد و به فتنه سال ۸۸ پرداخت. داستان فیلم درباره برنامه‌ریزی دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا، انگلیس و اسرائیل و ضدانقلاب و دیگر مخالفان نظام برای شلوغ کردن انتخابات آغاز می‌شود. انتخابات برگزار شده و نتیجه ‌اعلام می‌شود و با به راه انداختن رمز «تقلب بزرگ»، کارشان شروع می‌شود.

یکی دیگر از آثاری که در همین رابطه ساخته شده است، «پایان‌نامه» حامد کلاهداری است. داستان این فیلم نیز درباره چهار دانشجو است که برای رساندن پایان نامه به استاد، به طور ناخواسته درگیر ماجرایی پیچیده می شوند. این داستان پس از انتخابات سال ۸۸ اتفاق می‌افتد و برخی از زوایای پنهان آن زمان را به صورت نمادین آشکار می‌کند. تازه‌ترین اثری که درباره این اتفاق ساخته شده «ماه‌گرفتگی» سید مسعود اطیابی است. اطیابی نیز در این اثر سعی کرده از نگاهی دیگر به این واقعه نگاه کند و راوی داستان خود باشد.

فیلم‌‌های «ماجرای نیمروز» اثر محمدحسین مهدویان و «سیانور» ساخته بهروز شعیبی نیز، در رده فیلم‌های استراتژیک قرار می‌گیرند. «ماجرای نیمروز» که به ترورهای اوایل دهه ۶۰ به دست گروه مجاهدین خلق می‌پردازد و باعث کناره‌گیری ابوالحسن بنی‌صدر از ریاست جمهوری می‌شود. «سیانور» نیز در رابطه با گروه مجاهدین خلق پیش از پیروزی انقلاب اسلامی است و اختلافات درون گروهی آنها را به تصویر کشیده است.

ابراهیم حاتمی‌کیا نیز در سال‌های اخیر با ساخت فیلم سینمایی «بادیگارد» بار دیگر پس از «از کرخه تا راین»،‌ پا در عرصه سینمای استراتژیک می‌گذارد. «بادیگارد» برای اولین‌بار به بحث ترور دانشمندان هسته‌ای می‌پردازد که مساله‌ای حساس از لحاظ امنیت ملی برای کشور است.

فیلم‌هایی نظیر «استرداد» ساخته علی غفاری، «مزار شریف» ساخته عبدالحسن برزیده و «یتیم‌خانه ایران» اثر ابوالقاسم طالبی را نیز باید به لیست سینمای استراتژیک ایران، اضافه کرد. بی‌شک با نگاهی به این فیلم‌ها می‌توان گفت که موضوعات مطرح شده در آنها، ابعاد بین‌المللی پیدا کرده و مساله امنیت ملی را به میان می‌کشد.

اما کارگردانان ایرانی تنها به موضوعات داخلی نپرداختند و در چند سال اخیر، آثاری را با موضوعاتی که از مرزهای جغرافیایی ایران خارج می‌شود، ساخته‌اند. فیلم سینمایی «سی‌وسه روز» ساخته جمال شورجه، روایتی از  سی‌وسه روز مقاومت یک روستای مجاور با اسرائیل است که از حمله اسرائیلی‌ها به دیگر جناح‌های مقاومت جلوگیری می‌کند.

«شکارچی شنبه» اثر پرویز شیخ‌طادی، فیلمی است که در لبنان فیلمبرداری شده و ماجرای استحاله فکری و ذهنی کودکی اسرائیلی و حرکت از فطرت پاک انسانی تا تبدیل شدن به موجودی خشن، خطرناک و خونریز است. از همین کارگردان، فیلم دیگری با عنوان «امپراطور جهنم» ساخته شد که این فیلم به موضوع تروریست و داعش می‌پردازد. مساله‌ای که در سال‌های اخیر، کشورهای زیادی را درگیر خود کرده و ایران نیز این پدیده را به شدت محکوم می‌کند.

«جشن تولد» اثری است که توسط عباس لاجوردی ساخته شده و داستان آن درباره یک خانواده سوری است که در شب تولد دخترشان، به دمشق حمله می‌شوند و این خانواده به ناچار خانه‌شان را ترک می‌کنند. این فیلم از این جهت در زمره فیلم‌های استراتژیک قرار می‌گیرد که در ادامه داستان این خانواده با چند تن ایرانی آشنا می‌شوند و روند داستان از آن به بعد شکل دیگری می‌گیرد.

به این فیلم‌ها می‌توان «ابوزینب» ساخته علی غفاری، «فرشتگان قصاب» اثر سهیل سلیمی و «ریسمانی نزدیک‌تر از مرگ» ساخته سید مسعود اطیابی را افزود.

همه این آثار در حالی ساخته شده است که سینمای ایران با گذشت چیزی نزدیک به ۴۰ سال از پیروزی انقلاب اسلامی، همواره نیازمند سینمایی با مفهوم استراتژیک است. هدف نهایی این نوع سینما،‌ تاکید بر حفظ تمامیت ارضی و دفاع از امنیت ملی است و در راستای آن به تعالی رسیدن هنر انقلاب اسلامی است.

منبع: خبرگزاری فارس

نوشته «سینمای استراتژیک» مولود هنر انقلاب/ ترسیم افق‌های پیش‌روی کشور برای آیندگان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.