بهروز افخمی‌در ابتدای برنامه با اشاره به سینمای بلیات بیان کرد که از این عنوان برای سینمای حوادث و بلایا استفاده می‌کند.

سپس امیررضا مافی در پاسخ به افخمی‌درباره نظرش نسبت به فواید سینمای بحران عنوان کرد: سینمای بلیات ابتدا ممکن است یک پیش آگاهی بوجود آورد اما از حیث دیگر این سینما می‌تواند این تصور را بوجود بیاورد که درنهایت این یک فیلم است و ممکن است برای مخاطب پیش نیاید. پیش آگاهی که ایجاد می‌کند کمتر از تاثیر واقعی است چون مخاطب آن مرگ و بیماری و بلا را تجربه می‌کند اما حس نمی‌کند که واقعی است. به طور مثال اگر کسی بخواهد از ویروس کرونا فیلم بسازد براساس قرائت به نفع قدرت فیلم می‌سازد، همانطور که در فیلم‌های تخیلی هم همینطور است و مفهوم اصلی آن برای نافعان قدرت است.

با استفاده از سینما برای بحران بیگانه هستیم

شهرستانی نیز در ادامه بیان کرد: این ویروس آورده این جهان است، ما در جهانی زندگی می‌کنیم که این ویروس‌ها، بیماری این عصر و این جهان هستند و در مقابل جزء دیگر این جهان هم رسانه‌ها هستند که باید نوع برخوردشان با این بحران‌ها را ببینیم.

وی اضافه کرد: من معتقدم سینما از بدو پیدایش به تدریج به زبان ناخودآگاه جمعی بشر جدید تبدیل شد، یعنی انسان معاصر که طی فرآیندهای تاریخی دارای فرهنگ تصویری می‌شود، به تدریج سینما برایش وارث همه هنرهای پیشین خواهد شد، در این سینما تصویر ترس‌ها و امیدها و تمدن‌ها منعکس می‌شود، به خصوص  درغرب که از این زبان به راحتی استفاده کرده است و بدون لکنت سخن می‌گوید، درحالیکه ما هنوز با این زبان بیگانه هستیم و سینما تبدیل به زبان فرهنگ ملی مردم ایران نشده، ما هنوز به زبان شعر حرف می‌زنیم.

شهرستانی با مثالی خاطرنشان ساخت: فیلمی‌مثل «جوکر» پر از کلیشه‌های مختلف است اما بخشی از ملل حتی در کشورهای اطراف ما با تماشای آن احساساتی شدند چون این خاصیت چنین فیلم‌هایی است.

این پژوهشگر با اشاره به نکات مافی اظهار داشت: من بدبینی آقای مافی را دارم اما قبل از آن باید گفت که سینما مثل کابوس یا یک رویای پریشان می‌ماند همانطور که ما در خواب ترس‌هایمان را می‌بینیم.

وی افزود: این هراس، خود را در سینمای آخرالزمانی نشان می‌دهد و سینما این هراس را فیلتر می‌کند. فیلسوفان اواخر قرن نوزدهم به این بحران‌ها اشاره کرده بودند اما وقتی همان حرف از زبان فیلسوف به سینما می‌رود مصرف آن تغییر می‌کند و به نوعی به یک صحنه آرایی تبدیل می‌شود.

مرشدلو نیز در ادامه گفت: سینما در غرب اصلا گریزی از بحران نداشته است و اصلا تمدن غربی تمدن بحران است. تمدن غرب دو شاخه یهودی و مسیحی دارد و شاخه مسیحی با یک فاجعه بزرگ یعنی هبوط آدم از بهشت آغاز می‌شود که این اتفاق خود نوعی بحران است. ما در تعبیر اسلامی‌هبوط می‌گوییم اما آنها خودشان اخراج از بهشت می‌گویند.

وی در بخشی دیگر اضافه کرد: تمدن غربی در قرن نوزدهم از بحران گریزی ندارد. فروکاستن این بحران به بلایای طبیعی خطاست، سینما در غرب این بحران را متجسم و تصویرسازی کرده است. سینمای غرب در این جنبه خوب موفق شده است ما در سینمای خود مواردی داریم ولی خیلی نتوانسته‌ایم پیش برویم.

مافی نیز در ادامه این بحث یادآور شد: اینکه گفته شد ذات غرب با بحران است باید گفت هر درامی‌هم با بحران شروع می‌شود. در این شرایط تاریخی که مردم سال‌هاست اضطراب دسته جمعی را تجربه نکرده‌اند، هر یک از رسانه‌ها باید تلاشی را انجام دهند.

وی با اشاره به انیمیشن «سیمپسون‌ها» عنوان کرد: برخی در این چند وقت از من درباره انیمیشن «سیمپسون‌ها» پرسیده اند که این بیماری را پیش بینی کرده است و نتیجه گیری می‌کنند پس حتما اراده‌ای برای انجام این امور وجود داشته است من معتقد نیستم که چنین اراده‌ای بوده است اما شاید نتوانیم تا ۶ ماه دیگر بگوییم رسانه‌ها در مقابل این بحران به خوبی عمل کردند.

این منتقد سینما اضافه کرد: سینمای بعد از «ماتریکس» یعنی سینمای دو دهه اخیر می‌خواهد به الهیات غربی رجعت کند اما همچنان این الهیات از تکنولوژی جدا نیست. تصور من این است که در دوره پساتکنولوژی، حکمت ذیل تکنولوژی قرار گرفته است و برای همین ما دچار نوعی بی بیانی شده‌ایم.

وی ادامه داد: آنچه ما در سینمای بلیات در غرب دیده‌ایم بسیار متاثر از ایدئولوژی غرب است. پیش از این هم بحث شد درباره سریال «چرنوبیل» که تحت تاثیر ایدئولوژی غرب ساخته شده است.

سینمای غرب بحران را جدی می‌گیرد تا بگوید ما قوی تر هستیم

مرشدلو نیز با بیان اینکه سینما به غرب کمک کرده است که براساس آن نشان دهد که به همه چیز احاطه دارند، تصریح کرد: اگر سینمای غرب بحران را جدی می‌گیرد برای این است که این تصویر را به مردم ارایه کنند که ما قوی‌تر از بحران‌ها هستیم. اگر شخصی ‌در سیستمی وا داده است یا کم کاری کرده است او حذف می‌شود. این نگاه در ذهنیت ما هم ایجاد شده است و فکر می‌کنیم مثلا آنها می‌توانند یک هفته‌ای ویروس کرونا را شکست دهند اما آنها هم این روزها در حال تلاش هستند. سینما به آنها کمک کرده است که در غلبه گفتمانی موفق‌تر باشند.

وی با اشاره به قدرت تخیل و تجسم سازی در سینمای غرب اظهار داشت: نکته دیگر تخیل این است که می‌توانید تصور کنید در صورت اتفاق چگونه باید عمل کرد. متاسفانه ما در سینمای ایران نتوانسته‌ایم تخیل بسازیم. نتوانسته‌ایم فرض و دنیایی خیالی بسازیم که اگر با بحرانی مواجه شدند چه راه‌هایی برای غلبه بر آن وجود دارد. در غرب این تخیل را ایجاد کرده‌اند که اگر با بحرانی مواجه شدند می‌توانند بر آن غلبه کنند.

شهرستانی نیز با اشاره بازنمایی بحران در سینمای جهان عنوان کرد: بحران وقتی موضوع می‌شود که همواره مورد گریز باشد و اگر روتین باشد دیگر بحران نیست. هرآنچه که نظم را بر هم بزند بحران می‌شود. برای چنین سینمایی ویروس، شهاب سنگ، اسلام بنیادگرا و… چهره‌های مختلف یک تصویر هستند که آن تهدید تمدن غرب و نظم غرب است.

کارکرد بحران برای سینمای ایران

مافی نیز در ادامه به تصاویری که این روزها تحت تاثیر ویروس کرونا از خالی بودن مکه منتشر شده است اشاره و بیان کرد: با تصاویری که این روزها پخش شد من در شبکه‌های اجتماعی و بازخوردهای مردم احساس کردم هراس از خالی بودن خانه خدا بیشتر از هراس از کروناست درحالیکه هراس انگیزتر این است که ندانیم خداست که مرگ و زندگی به دست اوست و این همان است که سینمای ما باید به آن بپردازد. این نکته برای سینمای غرب خیلی مفهوم نیست، این کارکرد کاری است که تمدن ما باید نشان دهد.

شهرستانی در ادامه درباره اینکه چقدر سینمای ما توان نمایش این محتوا را دارد، گفت: با رجوع به داستان‌های تاریخی و تصویر آنها این اتفاق رخ نمی‌دهد. این اتفاق باید از درون فرم سینما بجوشد و این چنین خیلی دشوار است.

وی در جواب مافی که عنوان کرد الهیات غربی در سینمای آنها دیده می‌شود، گفت: نشدنی نیست اما سخت است. کارهای شهید آوینی بحران را به صورت یک درام عرفانی و شاعرانه نمایش می‌دهد.

مافی: آنچه که ما از بحران روایت می‌کنیم باید متفاوت باشد با آنچه که غرب نشان می‌دهد.

مرشدلو نیز در پایان اظهار کرد: سینما به خودی خود قدرت چندانی ندارد؛ سینما با ادبیات، اقتصاد و سیاست پیوند خورده است، مثلا سینما در غرب با ادبیات پیوند زیادی دارد. در هر حال می‌شود از سینما برای چنین اتفاقاتی استفاده کرد اما نیاز به یک حرکت جمعی دارد.

آخرین قسمت از برنامه تلویزیونی نقد سینما در سال ۹۸، جمعه شب به تهیه کنندگی یوسف بچاری و با اجرای بهروز افخمی به روی آنتن رفت، فصل جدید این برنامه، اواخر فروردین ۹۹ آغاز خواهد شد.

نوشته آنچه که سینمای ایران باید از کرونا نمایش دهد/ بیگانگی سینمای ایران با بحران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

باتوجه به شرایط خاص موجود در کشور و شیوع ویروس کرونا که باعث تعطیلی سینماهای سراسر کشور نیز شده است، برنامه نقد سینما در ادامه مباحث هفته گذشته و این بار به صورت دقیق‌تر به «سینمای بحران» می‌پردازد. در این قسمت بهروز افخمی مجری «نقدسینما» به همراه امیررضا مافی منتقد و کارشناس برنامه، سیدحسین شهرستانی کارشناس فرهنگی و مصطفی مرشدلو پژوهشگر سینما در رابطه با «سینمای بحران» صحبت می‌کنند و به مرور عملکرد سینماگران ایرانی در پرداختن به این ژانر و روایت قصه‌های مربوط به بحران‌های تاریخی و اجتماعی می‌پردازند.

برنامه تلویزیونی «نقدسینما» به تهیه‌کنندگی یوسف بچاری و با اجرای بهروز افخمی هر هفته جمعه شب به روی آنتن شبکه پنج می‌رود.

نوشته ادامه بررسی سینمای بحران در «نقدسینما»/ کرونا بلای جان سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

کرونا همه ما را گرفته است!

امیررضا مافی در ابتدا با بیان اینکه سینما یا به یک بحران واقعی میپردازد و یا به یک بحران خیالی میپردازد، گفت: غیر از سینما شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی تاثیر بیشتری روی مخاطب دارند. همه ما ممکن است کرونا بگیریم اما قطعا کرونا همه ما را گرفته است.

وی با تشریح تأثیرپذیری افراد جامعه از فضای مجازی ادامه داد: در شرایط کنونی این گوشیهای هوشمند است که تاثیر می‌گذارد. ما به لحاظ روانی از کرونا تاثیر گرفته‌ایم. بخشی از این تاثیرپذیری به دلیل فیلم و سریالهایی است که پیش از این در موارد مشابه ساخته شده است و پیش آگاهی ای که در این زمینه داریم.

مافی به خلا سینمای بحران اشاره کرد و گفت: ما هیچ گاه سینمای بحران نداشته‌ایم. در سریال سازی هم شایع نبوده است جز چند مورد و سیل گلستان که شما درباره آن «رعد و برق» را می‌سازید و غیر از این‌ها فیلم و سریالی برای پیش آگاهی نسبت به این موضوعات نداشته‌ایم.

بهروز افخمی در ادامه این بحث درباره ضرورت توجه به سینمای بحران عنوان کرد: هر جا مردم به نحوی طاقت خود را از دست دهند و فکر کنند مرگ بالای سرشان است وضعیتی است که سینما باید به آن بپردازد هم با لحن کمدی و هم با لحن سینمای ترسناک متداول باید آثاری ساخته شود.

وی با اشاره به تجربه کارگردانی سریال در دست تولید «رعد و برق» ادامه داد: به نظرم سینمای ایران به این مساله فکر نکرده است و سال آینده باید به فکر ساخت فیلمهایی درباره بلایا و بحرانها بود. ماجرای سیل برای ما جالب بود چون کسانی که در آن منطقه بودند نه ترسیده بودند نه غمگین و نه افسرده. مردم ترکمن سیل ندیده نیستند با اینکه از کمک‌ها تشکر کردند اما وضعیت شات به گونه ای بود که انگار می‌خواستند بگویند اگر کمک نمی‌کردید از پس خود برمی‌آمدیم.

قرعه کشی پاک کردن صورت مسئله

در بخش دوم این برنامه بهروز افخمی به همراه سعید خانی تهیه‌کننده و امیرحسین علم الهدی کارشناس سینمایی و مدیر سابق گروه «هنر و تجربه» به بحث درباره «آیین نامه اکران ۹۹» پرداختند.

سعید خانی در ابتدا درباره مدل قرعه‌کشی برای اکران فیلمها عنوان کرد: ما هفت سرگروه داشتیم زمزمههایی بود که این سرگروهها انحصارهایی ایجاد کردند و حالا برای مقابله با این اقدام فیلمیکه چندین میلیارد هزینه اش شده است باید از داخل گلدان دربیاید و این نوعی برگشت به عقب است.

امیرحسین علم الهدی نیز درباره این روش گفت: چند ماهی هست که بحث قرعه کشی مطرح میشود ما خیلی دوست داشتیم مبنای فکری بحث را بدانیم اما دیدیم مبنا ندارد جز اینکه میخواهند انحصار را بشکنند و به متحجرانه ترین شکل به بحث ورود میکنند. در دنیا صاحبان فیلم میروند و سینمایشان را پیدا کنند. ما هم این پیشنهاد را ارائه دادیم اما عملی نشد.

وی اضافه کرد: دولت فقط باید دغدغه سینمای فرهنگی داشته باشد و در باقی موارد نباید ورود کند اما از پنج نفر تصمیم گیرنده در این حوزه سه نفر دولتی هستند.

علم الهدی تصریح کرد: وقتی بعد از ۴۰ سال  به بحث قرعه کشی میرسیم سرمایه گذار پا پس میکشد. هر صندلی سینما ۲۰ میلیون قیمت دارد و یک پردیس هزار صندلی ۲۰ میلیارد در میاید. بنابراین بحث قرعه کشی مبنایی نیست و پاک کردن صورت مساله است.

وی با تاکید بر اینکه قرعه کشی فیلمها برای اکران نوعی هرج و مرج است، اظهار کرد: هر اقدامیکه توسط صنوف و دولت برداشته میشود در بازار واکنشهایی در بردارد ما امسال حدود چهار میلیون مخاطب کم داشتیم. از طرفی هم با افزایش بلیت مواجه شدیم برای اینکه ببینیم چطور با این مساله مقابله کنیم قرعه کشی را مطرح میکنیم که اشتباه است. از حدود ۳۰ دفتر پخش حدود ۲۲ دفتر پخش تک محصولی هستند و قدرت اکران درست ندارند. در انجمن دفاتر پخش این بحث مطرح شده است که این دفاتر ببندند یا باز بمانند و بعد این مطرح شد که برای اینکه انحصار را از چند دفتر پخش قدرتمند بگیرند سراغ قرعه کشی بروند.

علم الهدی درباره ورشکستگی برخی از دفاتر پخش گفت: هرکاری ورشکستگی دارد من چندان به بحث مافیا در سینمای ایران قایل نیستم البته لابی گری و بداخلاقیهایی هست. اما اینکه برای حل آن بگوییم فیلمیکه تولید میشود در چند سبد برود و قرعه کشی شود خنده دار است و به من برخورد.

وی در جواب افخمی که گفت دولت میخواهد تسلطش را بر بازار آزاد حفظ کند، عنوان کرد: دولت نگرانیهایی دارد فکر میکند چرا همه فیلمها برود دست چند دفتر پخش؟ اما مساله این است که ما نقشه راه نداریم. ما قبل از انقلاب با جمعیت ۳۰ میلیونی ۳۸۰ هزار صندلی سینما داشتیم چه میشود که بعد از ۴۰ سال میرسیم به ۱۵۰ هزار صندلی و حدود ۱۰۵۰ شهر سالن ندارند و ۳۰ میلیون از مخاطبان هم به سالن سینما دسترسی ندارند؟ البته رویدادی به نام سینمای امید راه افتاده است که در آن تلاشهایی برای حل این اتفاق میشود اما چه کسی گفته است که هر فیلمی که تولید میشود باید اکران شود. در امریکا سالانه ۸۰۰ فیلم تولید میشود اما همه اکران نمی‌شود هند بیش از ۲۰۰۰ فیلم میسازد اما حدود ۷۰۰ یا ۸۰۰ فیلم اکران میشود.

خانی نیز در ادامه درباره این طرح توضیح داد: به نظرم این آیین نامه به بن بست میرسد و باز هم باید فیلمها را براساس عرضه و تقاضا اکران کنیم. زمانی فیلمها ۳۵ میلی متری بود، پردیسها و دفاتر پخش زیاد نبود و الان باید به این برسیم که حدود ۷ یا ۸ دفتر پخش داشته باشیم. باید بتوانیم برای فیلم خودمان برنامهدریزی کنیم به طور مثال من دوزیست را دارم معتقدم مهرماه برایش مناسب است و برای ان برنامه ریزی کنیم. امسال یکی از دلایل فروش فاجعه تابستان این بود که برخی از فیلمها کف فروش را پر کردند.

وی افزود: خود وزارت ارشاد هم میداند طرح قرعه کشی با این هزینههای سرسام آور و بازیگر سالاری درست نیست دولت باید خودش را از اکران کنار بکشد و این غلط است. خود پخش کنندهها باید رقابت کنند و دولت اگر میخواهد دخالت کند هنر و تجربه را تقویت کند و به سالنهای آنها کمک کند.

«لاله» چطور به اکران نوروزی رسید؟!

علم‌الهدی در ادامه یاداور شد: البته دوستان میگویند این طرح موقتی است و باید پیش رفت تا به عرضه و تقاضا برسیم ولی نمی‌توان مسیر درست را از در اشتباه وارد شد. دولت نمی‌خواهد شفاف بگوید به چه فکر میکند. فیلم لاله چه شد که یکباره از اکران عید سر در میآورد؟ چه کسی گفته این فیلم که سرمایه گذارش دولت است و مشاور حسین انتظامی، مجری طرح آن پروژه بوده است باید به اکران نوروز برسد؟

این روش باعث پس کشیدن سرمایه گذاران از تولید فیلم و ساخت سالن سینماست. باید بپذیریم تصمیم قرعه کشی اشتباه است. هروقت نزدیک انتخابات میشویم نزدیک نوعی عوام گرایی میشویم و این طرح هم به نوعی عوام گرایانه است.

علم الهدی با طرح یک پیشنهاد گفت: ما پیشنهاد دادیم که سرگروه باید خود فیلم شود نه سالن سینمایی. یعنی توافق بین خود کارگردان و سالن سینما باشد. هیچ کجای دنیا سینمادار نمی‌گوید من این فیلم را میخواهم. ما هم اعتقاد داریم انحصار نباید در سالنهای سینما باشد این انحصار به سمت دفاتر پخش برود.

خانی در ادامه به یک ویژگی مثبت آیین نامه ۹۹ اشاره و بیان کرد: یک حسن آیین نامه این است که دفاتر پخش بتوانند فیلمهای خارجی را تهیه کرده و اکران کنند و بخشی از ظرفیت سینمای ایران را میتوان با این فیلمها پر کرد.

وی در جواب افخمی درباره سانسور شدن این فیلمها در سالن سینما اظهار کرد: فیلمی مثل «انگل» با کمترین سانسور می‌شود اکران شود چنین فیلمهایی وجود دارد و مردم دوست دارند ببینند.

علم الهدی نیز در این باره گفت: در حال حاضر کمپانیهای اصلی نمی‌توانند به ایران فیلم بدهند و با دور زدن باید فیلمها را خریداری کرد.

وی درباره درآمد فیلم خارجی در اکران نیز گفت: تا اطلاع ثانوی عدد بالایی نیست چون باید با دلار فیلم خرید و اینجا با ریال بلیت بفروشید‌. با این حال چاره ای نیست سینما اگر بخواهد روند توسعه‌ای داشته باشد باید سراغ این مقوله برود.

خانی نیز در پایان این بحث یک بار دیگر به نگرانیها درباره اکران فیلمها اشاره و بیان کرد: برای شش ماهه دوم من نگران هستم و باید فکری کرد امسال مطرب سینمای ایران را نجات داد و برای سال آینده باید در این زمینه فکر کرد.

نوشته ضرورت توجه به سینمای بحران/ دولت باید اکران را رها کند/ «لاله» چطور به اکران نوروزی رسید؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در بخش اول این قسمت بهروز افخمی مجری «نقدسینما» به همراه امیررضا مافی و آرش خوشخو کارشناسان برنامه در رابطه با «سینمای بحران» صحبت می‌کنند.

در بخش «پرونده ویژه» نیز افخمی میزبان سعید خانی و امیرحسین علم‌الهدی دو تن از تهیه کنندگان سینما خواهد بود تا به بررسی «آیین‌نامه اکران ۹۹» بپردازند.

برنامه تلویزیونی «نقدسینما» به تهیه‌کنندگی یوسف بچاری و با اجرای بهروز افخمی هر هفته جمعه شب‌ها روی آنتن شبکه پنج می‌رود.

نوشته «نقدسینما» جمعه ۹ اسفندماه روی آنتن می‌رود/ از سینمای بحران تا آیین‌نامه اکران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.