همچنین اشاره شد که حمیده خیرآبادی، ثریا قاسمی، پروانه معصومی، ثریا حکمت، فخری خوروش، شهلا ریاحی، آهو خردمند، نیکو خردمند (در جایگاه دوبلور)، رقیه چهره آزاد، مهری مهرنیا، ژاله علو، مرضیه برومند و… از جمله بازیگرانی بودند که پس از پیروزی انقلاب نیز در سینمای ایران به فعالیت خود ادامه دادند.

آیا دهه شصت پایان راه «زنان» بود؟

پاسخ به این سوال مهم باید در بازخوانی تاریخ در سه دهه دیگرش رخ دهد.

دهه هفتاد و هشتاد و نود و اکنون دهه ۱۴۰۰…

وقتی وارد دهه هفتاد می‌شویم نقش خانم‌ها در سینما نه تنها کمرنگ‌تر نمی‌شود بلکه هم در قاب دوربین هم در بُعد فنی آن متولد و توسعه می‌یابد.

نقش زنان در دهه شصت چه در جایگاه منشی صحنه مثل سیمین آزادی در فیلم «چون باد»، «کاکلی» و یا ژیلا ایپکچی در تدوین فیلم «نار و نی» و… اتفاق مهمی در سینمای پس از انقلاب بود. چرا مهم؟ اینکه خانم‌ها توانستند جدا از بخش بازیگری در سایر جایگاه‌ها نیز حضور یابند و البته حضور موفقی نیز داشته باشند.

جدا از بازیگرای، زنان در جایگاه‌هایی چون کارگردانی، تهیه‌کنندگی، نویسندگی، طراحی صحنه و لباس، طراحی چهره‌پردازی، دستیاری کارگردان، تبلیغات، تولید و… نقش‌آفرینی مهمی را ایفا کرده و می‌کنند.

وقتی به موفقیت آنان چه در حوزه های داخلی و یا بین‌المللی می‌نگریم از خود می‌پرسیم در کدام یک از کشورهای همسایه چنین زنان موفق و با دانشی داریم؟ و یا نسبت به مردان چند درصد آن‌ها را زنانِ‌شان تشکیل می‌دهند؟

دهه هفتاد؛ مسیری پرشتاب برای زنان در سینمای ایران

آنچه در دهه شصت رخ داد اگر تصادفی بود و حادثه‌ای، پس باید گفت نه شاهد دورانی بودیم و نه شاهد جریانی. اما وقتی تاریخ یک دهه پس از آن را مرور می‌کنیم می‌بینیم هم شاهد دوران هستیم هم جریان. دوران یعنی چیزی که مختصاتی دارد و ویژگی‌هایی دارد که اتفاقات آن نسبت به ماقبلش تفاوت آشکار دارد و نسبت به مابعدش جریان ساز است.

آنچه در این سلسله گزارش می‌پردازیم به نوع تصویر زن در سینمای ایران نیست و اینکه در سینما زنان در جایگاه بازیگری چه نقشی ایفا کردند و ویژگی آن چه بود. موضوع مورد بررسی ما این است که زنان در بدنه سینمای ایران در بُعدهای فنی آن اعم از تدوین و یا تهیه‌کنندگی یا کارگردانی یا منشی صحنه یا طراحی لباس و چهره‌پردازی و… صاحب چه جایگاهی شدند و سینمای ایران تا چه میزان به این جایگاه اهمیت داد و آن را به رسمیت شناخت و موفقیت آن چه بود؟

زن در جایگاه کارگردانی و تهیه‌کنندگی

رخشان بنی اعتماد، پوران درخشنده، تهمینه میلانی، فرشته طائرپور، منیژه حکمت و… از جمله فیلم‌سازانی بود که در دهه هفتاد نقش مهمی در ساخت آثار سینمایی ایفا کردند. آثاری که بعضا به مهمترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران نیز بدل شد. این جایگاه تنها عطف به کارگردانی نبود بلکه در حوزه تهیه‌کنندگی نیز این امر در کنار کارگردانی رخ داد و علاوه بر آن حوزه نویسندگی نیز در کنارش جریان داشت.

به یاد بیاوریم که امر تهیه‌کنندگی در سینمای ایران همواره امری مردانه تلقی می‌شد و کسی نمی‌توانست وارد این قلمرو شود و یا حتی بخواهد به شکل دستیار نیز در این حوزه فعالیتی داشته باشد. این قلمرو پس از پیروزی انقلاب شکسته می‌شود و زنان این بار در این حوزه بسیار مهم در جایگاه فیلم‌سازی نیز قرار می‌گیرند.

فرشته طائرپور در مقام تهیه‌کنندگی فعالیتش را در سینمای ایران از سال ۱۳۶۷ با فیلم «گلنار» آغاز کرد. او از مهمترین تهیه‌کنندگان سینمای ایران جدا از جنسیت مرد یا زن بود. فعالیت او در دهه هفتاد در جایگاه تهیه‌کنندگی ادامه یافت و ساخت آثاری چون «مدرسه پیرمردها» (۱۳۷۰) به کارگردانی سیدعلی سجادی‌حسینی، «نان و شعر» (۱۳۷۲) به کارگردانی کیومرث پوراحمد، «پسر مریم» (۱۳۷۷) به کارگردانی حمید جبلی و «یکی بود یکی نبود» (۱۳۷۹) به کارگردانی ایرج طهماسب در کارنامه وی ثبت شد.

دهه هفتاد دوران شکوه زنان در سینمای ایران بود. از بازیگری تا فیلم‌سازی. وقتی صحبت از دهه هفتاد سینمای ایران می‌شود برای مخاطب تداعی‌گر فیلم‌هایی ست که اگر حتی سازندگانش هم مرد باشند اما نام چهره‌های زنان بازیگرش در خاطر تاریخ مانده است.

هدیه تهرانی، نیکی کریمی، میترا حجار، فاطمه معتمدآریا، لیلا حاتمی و… از جمله چهره‌های مهمی بودند که سینمای دهه هفتاد ایران را چه در نقش بازیگری از جنبه مولف و چه از جایگاه آن تصویری متفاوت خلق کردند که تاریخ برای همیشه از آن یاد خواهد کرد. در نقش‌هایی که مبتذل نبودند و آنچه بود فکر و مهارت و اندیشه بود. این افراد نسل اول بازیگران جوانی را ساختند که سابقه کار در سینمای قبل از انقلاب را نداشتند.

رخشان بنی‌اعتماد دیگر فیلمساز سینمای ایران در دهه هفتاد دوران اوج خود را تجربه کرد. ساخت آثاری که بعضا توانستند جز بهترین آثار تاریخ سینمای ایران شود.

در فیلم «نرگس» (۱۳۷۰) و «زیر پوست شهر» (۱۳۷۹) هم در جایگاه کارگردانی بود هم نویسندگی هم تهیه‌کنندگی. در فیلم «روسری آبی» (۱۳۷۳)، «بانوی اردیبهشت» (۱۳۷۶) و «داستانهای جزیره» (اپیزود سوم، باران و بومی) (۱۳۷۷) علاوه برکارگردانی جایگاه نویسندگی را نیز عهده دار بود.

تهمینه میلانی دیگر فیلمسازی بود که در دهه هفتاد، سه فیلم سینمایی را در کارنامه خود ثبت کرد. «دیگه چه خبر!؟» (۱۳۷۰)، «کاکادو» (۱۳۷۳) و «دو زن» (۱۳۷۷) فیلم‌هایی بود که میلانی در این آثار کارگردانی، نویسندگی، تهیه‌کنندگی و سرمایه‌گذاری آن را عهده دار بود و علاوه بر آن نویسندگی فیلم «شب‌های تهران» (۱۳۷۹) را نیز در کارنامه داشت.

پوران درخشنده دیگر فیلمساز موفق ایرانی در دهه هفتاد ساخت فیلم «عشق بدون مرز» (۱۳۷۷) را در مقام کارگردانی، نویسندگی و تهیه کنندگی برعهده داشت.

منیژه حکمت دیگر فیلمسازی بود که در دهه شصت فعالیت سینمایی خود را آغاز کرد. «خانه‌ای مثل شهر» (۱۳۶۶) فیلمی بود که حکمت در جایگاه منشی صحنه فعالیتش را آغاز کرد. «گربه آوازخوان» (۱۳۶۹) و «شهر خاکستری» (۱۳۶۹) دیگر تجربه حکمت در مقام منشی صحنه بود.

حکمت فعالیتش در دهه هفتاد را در جایگاه های دیگر توسعه داد و توانست تجربه مدیریت تولید فیلم را در فیلم‌هایی چون «شبیخون» (۱۳۷۶) و «دختری با کفش‌های کتانی» (۱۳۷۷) را تجربه کند.

«زندان زنان» (۱۳۷۹)، اولین فیلم و اولین تجربه حکمت در جایگاه کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی بود. فیلمی که در زمان خودش بازتاب گسترده‌ای داشت.

در جایگاه تدوین، هایده صفی‌یاری ازجمله هنرمندانی بود که در دهه هفتاد فعالیتش در حوزه تدوین را آغاز کرد. به عنوان نمونه می‌توان به آثاری چون «دره هزار فانوس» (۱۳۷۲)، «عشق گمشده» (۱۳۷۵)، «روزی که خواستگار آمد» (۱۳۷۵)، «روزی که هوا ایستاد» (۱۳۷۶)، «آژانس شیشه‌ای» (۱۳۷۶)، «روبان قرمز» (۱۳۷۷)، «عروس آتش» (۱۳۷۸)، «موج مرده» (۱۳۷۹) و «قطعه ناتمام» (۱۳۷۹) اشاره کرد. آثاری که برخی از آنها جزو مهمترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران بشمار می‌آید.

در جایگاه چهره‌پردازی، مهین نویدی از جمله کسانی بود که در دهه هفتاد توانست آثار مهم و درخشانی را در کارنامه کاری خود ثبت کند. از جمله این آثار می‌توان به «از صمیم قلب» (۱۳۷۹)، «ازدواج غیابی» (۱۳۷۹)، «آسمان پرستاره» (۱۳۷۸)، «دختران انتظار» (۱۳۷۸)، «آشوبگران» (۱۳۷۷)، «سیب سرخ حوا» (۱۳۷۷)، «شور زندگی» (۱۳۷۷)، «آن سوی آینه» (۱۳۷۶)، «ماه پیشونی» (۱۳۷۴) و «الو!الو! من جوجوام» (۱۳۷۳) اشاره کرد.

لازم به توضیح است که این هنرمند فعالیتش در مقام چهره‌پردازی را در دهه شصت و با آثاری چون «شب شکن»، «تیغ و ابریشم»، «گزارش یک قتل» و… آغاز کرد.

در جایگاه منشی صحنه، منیر قیدی از جمله کسانی بود که فعایتش در سینما را از دهه هفتاد آغاز کرد و در آثاری چون «باران» (۱۳۷۹)، «تو آزادی» (۱۳۷۹)، «یکی بود یکی نبود» (۱۳۷۹)، «پسر مریم» (۱۳۷۷)، «جنگجوی پیروز» (۱۳۷۷)، «مرد کوچک» (۱۳۷۶)، «حرفه‌ای» (۱۳۷۵) و «راز مینا» (۱۳۷۵) حضور داشت. قیدی از جمله فیلسازان مهم در دهه نود به شمار می‌آید.

سیمین آزادی از جمله کسانی بود که فعالیتش را در دهه شصت آغاز کرد و توانست در دهه هفتاد با حضور در آثاری چون «ماه پیشونی» (۱۳۷۴)، «مرد نامرئی» (۱۳۷۴)، «آدم برفی» (۱۳۷۳)، «پری» (۱۳۷۳)، «سفر بخیر» (۱۳۷۳)، «ضربه طوفان» (۱۳۷۲)، «یاران» (۱۳۷۲) و «دره شاپرک‌ها» (۱۳۷۰) کارنامه درخشانی از خود به جای گذارد.

این افراد در دهه‌های بعد سراغ تجربه‌های جدیدی هم رفتند که خود سوژه گزارش‌های دیگری است.

ادامه دارد …

نوشته دهه هفتاد؛ عصر شکوهمند بانوان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

پرسش اصلی ما این است؛ جایگاه خانم‌ها در سینمای قبل از انقلاب چه بود؟ این جایگاه در بین مخاطبان آن دوره چگونه تعریف می‌شد؟

در این گزارش قصد داریم به این پرسش‌ها بپردازیم. اینکه اساسا این تصویر در سینمای بعد از انقلاب دچار چه تحولاتی شد؟!

تصویری از زن در سینمای قبل از انقلاب وجود داشت که مولفه بزرگ و مهم آن نمایش برای ترغیب مخاطب به خرید بلیط سینما بود. خانم‌ها، ابزاری برای جذب لذت و مولفه مهمی برای فروش یک فیلم بودند. آش آنقدر شور بود که -به نقل از بی بی سی فارسی- در دهه پنجاه شمسی ماهنامه «فیلم و هنر» در سال ۱۳۵۲ صدایش بلند می‌شود و در نقد این شرایط چنین می‌نویسد:

«تا سه چهار سال پیش تهران چنین نبود، در خیابان‌های تهران تصاویر استریپ تیز به چشم نمی‌خورد. پلاکاردها تا اندازه‌ای معین و مقرر اجازه برهنه‌گرایی داشتند، اما اکنون گویی دوربین‌های فیلمبرداری فقط توانایی به تصویر درآوردن صحنه‌های سکسی را دارا هستند.»

خبرگزاری ایرنا در مطلبی با عنوان «سیمای زن در سینمای ایران؛ از خیال تا واقعیت» می‌نویسد:

«برخی از مورخان بر این عقیده‌اند که نقش آفرینی ‘آسیا قسطانیان’ از ارامنه گرجی مهاجر در فیلم حاجی آقا آکتور سینما ساخته ‘اوانس اوگانیانس’ که در ۱۱ بهمن سال ۱۳۱۲ در تهران اکران شد، نخستین حضور زن در سینمای ایران است.

‘روح انگیز سامی نژاد’ با بازی در اولین فیلم ناطق تاریخ سینمای ایران به نام ‘دختر لر’، نخستین حضور رسمی زن در سینمای ایران را رقم زد.

فیلم دختر لر در سال ۱۳۱۲ توسط ‘اردشیر ایرانی’ و با همکاری ‘عبدالحسین سپنتا’ در بمبئی ساخته شد و سامی نژاد، نقش گلنار را بازی کرد.

سامی نژاد با نام اصلی ‘صدیقه’ در سال ۱۲۹۵ در شهرستان بم از توابع استان کرمان به دنیا آمد و در سال ۱۳۰۸ به همراه همسرش که کارمند استودیو امپریال فیلم بمبئی بود به هندوستان مراجعه کرد و در آنجا در فیلم دختر لر بازی کرد.

سامی نژاد برای بازی در آن فیلم با موجی از انتقاد شدید مواجه و این مهم موجب شد تا از سوی خانواده و آشنایان طرد شود و به کارنامه فعالیت هنری خود در سینما پایان دهد و در سال ۱۳۷۶ نیز در تنهایی دار فانی را وداع گفت.» [منبع: خبرگزاری ایرنا: کد خبر: ۸۰۵۴۹۱۲۳. تاریخ: ۳۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۱]

احمد طالبی‌نژاد در گفتگو با ایرناپلاس چنین می‌گوید:

«قبل از انقلاب فقط سه خانم بودند که نامشان به‌عنوان کارگردان در تاریخ سینمای ایران ثبت و ضبط شد. شهلا ریاحی نخستین بانوی کارگردان سینمای کشور است. دومین زنی که به کارگردانی روی آورد و از ایران هم رفت، مروا نبیلی بود که اولین اثرش «خاک بکر» نام داشت. کبری سعیدی که اسم مستعار شهرزاد را داشت در ابتدای فعالیت‌هایش بازیگر بود که بعد به فکر کارگردانی افتاد و یک فیلم بلند با عنوان «مریم و مانی» ساخت.» [منبع: ایرناپلاس. کد خبر: ۸۳۳۵۹۵۷۳. تاریخ: ۲۹ خردادماه ۱۳۹۸]

البته اگر بخواهیم آثار مستند را هم اضافه کنیم می‌توانیم نام فروغ فرخزاد را در فهرست کارگردانان زن مستند در قبل از انقلاب برای مستند «خانه سیاه است» قرار دهیم.

قدرت‌الزمان وفادوست معروف به شهلا ریاحی متولد ۱۸ شهریور ۱۳۰۵ در تهران بود. اگرچه او با ساخت فیلم مرجان، اولین کارگردان زنِ سینمای ایران شد اما این مسیر تا قبل از انقلاب مسیر ادامه داری نبود. به طوری که احتمالا حتی مخاطبان پر و پا قرص فیلمفارسی‌ها هم نمی‌توانند نام ۵ نفر را در میان مولفان خانم سینمای ایران به خاطر بیاورند. بدیهی است که اگر در میان همین نام‌ها هم دنبال آثار تاثیرگذار برویم تعدادشان حتی کمتر هم می‌شود.

جایگاه «خانم‌ها» در سینمای پس از انقلاب

بیاییم چند سوال دیگر را با هم مرور کنیم:

مقصود از جایگاه «خانم‌ها» در سینمای پس از انقلاب (در قیاس با سینمای قبل از انقلاب) چیست؟

«زن» در سینمای پس از انقلاب صاحب چه نقش و مقامی شد؟

حضور خانم‌ها در صنعت سینما و تولید در سینمای پس از انقلاب انقلاب (در قیاس با سینمای قبل از انقلاب) را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟

ترویج نقش‌آفرینی زنان در سینما در حوزه‌هایی مثل: کارگردانی، نویسندگی، تدوین، منشی صحنه، تهیه کنندگی و… (در قیاس با سینمای قبل از انقلاب) چگونه بود؟

آنچه برهمگان روشن است، تصویر «خانم‌ها» در سینمای قبل از انقلاب تنها در قاب بازیگری جا می‌شود. به طوری که حضور ایشان یک نماد مهم در پوستر فیلم‌ها و تبلیغات شهری بود. با وجود چند کار محدود، مخاطبان از «زنان» به عنوان کارگردان یا نویسنده یا… یاد نمی‌کردند.

آنچه مهم نبود «تالیف» بود. و آنچه اهمیت داشت، «زیبایی» بود. البته بودند در بین بازیگران کسانی که در حوزه بازیگری صاحب فکر و اندیشه بودند و اهل سواد. اما کمتر پیش می‌آمد فضای اظهار فضل پیدا کنند و استعدادهای دیگرشان را به رخ بکشند.

«تغییر» امر مهمی بود که در سینمای پس از انقلاب در همه جهات رخ داد. مهمترین آن تصویر «خانم‌ها» و نگاه به نقش آفرینی آنان چه در پشت صحنه و چه در صحنه بود.

پس از انقلاب اسلامی، نقش زنان محدود به قاب دوربین و پوستر فیلم ها نشد… . زنان این بار در متن سینما حضور یافتند. «پوران درخشنده» اولین کارگردان زن در سینمای پس از انقلاب بود. شاید در ابتدای مسیر پیش بینی می‌شد که این امر اتفاقی باشد و دیگر تکرار نشود؛ شاید حتی عده‌ای فکر می‌کردند این پله اول آخرین پله از حضور یک زن پشت دوربین خواهد بود. اما نه تنها این اتفاق رخ نداد، بلکه سینمای زنانه ایران چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی به شکوفایی رسید. به طوری که با گذشت بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب می‌توان بازخوانی دقیق‌تری داشت و می‌توان با تصویری واضح به نقش زنان پرداخت.

حضور پوران درخشنده در سینما تنها عطف به کارگردانی نبود. او هم نویسنده اثرش بود هم تهیه کننده آن. ساخت بیش از ۱۱ فیلم سینمایی در دهه شصت و هفتاد و هشتاد و نود، نشان از استمراری مهم داشت. خصوصا در جامعه جهانی و در نگاه جهانیان.

به یاد بیاوریم دهه شصت ایران را. به این موضوع مهم تاریخی توجه کنیم:

دهه شصت، دوران دفاع مقدس. حمله عراق به ایران. کشور درگیر یک جنگ نابرابر. درگیر تحریم و درگیر ترورهای منافقین و… . یک مورد از این اتفاقات کافی است در یک کشور روی دهد تا سینمایش تعطیل شود. و حتی اولویتش هم نباشد. اما سینمای ایران و در مرحله بعد حضور زن در آن نه تنها تعطیل نشد بلکه متولد شد، توسعه یافت و جهانی شد.

پوران درخشنده در این دهه سه فیلم دارد. اما آیا تنها او بود که در این دهه فیلم ساخت؟

پاسخ یک «خیر» بزرگ است. تهمینه میلانی نیز در مقام نویسندگی و کارگردانی و تهیه کنندگی در دهه شصت کارش را آغاز کرد. او در این دهه دو اثر در کارنامه خود داشت؛‌ «بچه‌های طلاق» با بازی جهانبخش سلطانی، شهلا ریاحی، حمیده خیرآبادی و پوراندخت مهیمن. و «افسانه آه» با حضور جهانگیر الماسی، فرخ‌لقا هوشمند، پروین سلیمانی و مهری ودادیان. میلانی در همان دهه «عشق و مرگ» را هم برای محمدرضا اعلامی نوشت و تا پایان دهه هفتاد ۹ اثر را در کارنامه کاری خودش به ثبت رساند؛ یا در مقام تهیه کننده و کارگردان و یا در مقام نویسنده.

رخشان بنی اعتماد با ساخت سه اثر در دهه شصت از دیگر فیلمسازان مهم -چه در میان خانم ها و چه در میان آقایان- بود که فعالیت سینمایی اش را در دوران جنگ آغاز کرد. این سه اثر عبارتند از «خارج از محدوده» با بازی مهدی هاشمی و پروانه معصومی، «زرد قناری» با حضور زوج هاشمی- آدینه و «پول خارجی» با نقش آفرینی علی نصیریان، محمد علی کشاورز و مهتاج نجومی.

آن ایام مرضیه برومند کارگردان سینما نیز اثر مهمی را در یاد کودکان، نوجوانان و بزرگسالان و برای تاریخ ثبت کرد. «شهر موشها» اثر درخشانی که در دهه شصت روی پرده سینماها ظاهر شد. احتمالا کمتر کسی را از کودکان آن دوران بتوانید پیدا کنید که فوبیای گربه شهر موشها را نداشته باشد.

آری. جنگ، ترور، تحریم و… نه سینما را تعطیل کرد و نه هنر را. بلکه این هنر بود که در دل جنگ متولد شد. با پایان دهه شصت و جنگ تحمیلی داستان اما به شکل دیگری ادامه پیدا کرد.

(ادامه دارد…)

نوشته اینجا چراغی روشن است! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما – میثم محمدی: سینما از زمانی که متولد شد و پایه های آن را گذاشتند ، هنری ساخته دست مردان به نظر می آمد. در سطرهای ابتدایی تاریخ سینما که غوطه می خورید ، این مردان هستند که سراغ دوربین و در مجموع سینما رفتند. این راه ادامه داشت تا زنان هم به این سمت و سو کشیده شدند که البته برای حضور در مقابل دوربین و برای ایفای نقش در فیلم های صامتی بود که باز هم در آنان قهرمانان مردی همچون چاپلین، لوید و باستر کیتون یکه تازی می کردند و کفه ترازو به سمت زنان سبک تر بود و در سایه قرار داشتند. این روند همچنان ادامه داشت تا زنان با تغییر شرایط اجتماعی و سیاسی و حضور فعالانه تر در امور مختلف فرهنگی و توسعه فناوری های سینمایی قابلیت های خود را بیشتر به اثبات رساندند و با تولید فیلم های ناطق و دگرگونی نگاه به سینما و توسعه آن در لایه‌های مختلف جوامع گوناگون ، به عنوان یکی از نقاط توجه حساسیت های مخصوص خود را ایجاد کردند.

بازیگرانی مانند لیلیان گیش و گرتا گاربو با آن جمله تبلیغاتی معروف «گاربو حرف می‌زند» از سینمای صامت آمدند تا با زبان سینما خود را بشناسانند. فارغ از نگاههای ابزاری  به زنان در بسیاری از فیلم های آمریکایی و اروپایی، این جنبه از جوانب اجتماعی و روانشناسانه قابل بررسی است صرف نظر از مقوله بازیگری، فقدان زنان در عرصه کارگردانی سینما، به طور مشخص مورد بحث ماست.  سینمای ما از ابتدای انقلاب اسلامی و پوست اندازی بدنه این هنر صنعت و تبدیل شدن به رسانه‌ای با اهداف ارزشی و اخلاقی شاهد حضور زنان در سینما ، همچون دیگر مجامع اجتماعی و فرهنگی بود و تمام تلاش خود را به کار بست تا فارغ از نگاه ابزاری و مادی گرایانه به ماهیت کاربردی و پتانسیل های آنان توجه کرده و تعریفی ورای انسان‌هایی محصور در چهارچوب خانه ارائه کند.

این اتفاق در حرفه بازیگری بسیار بیشتر از دیگر عرصه ها نمود پیدا کرده و زنان بسیاری پا به پای مردان هنرمند در فیلمهای گوناگون حضور داشته اند و هیچگاه به طور محسوس در زیر سایه سنگین حضور مردان در این هنر قرار نگرفته اند که گواه این جریان بازیگران مستعد و مجرب حوزه تئاتر و سینما است که در آثار مختلف و در جشنواره های گوناگون درخشش داشته اند . اما این فقط یک جنبه ماجراست . در مبحث کارگردانی در سینمای ایران ما همیشه و بدون هیچ تامل و تفکری شاهد حضور و مهمتر از همه بروز  زنان مستعد در زمینه کارگردانی در سطحی قابل لمس بوده ایم ،اما به دلایل مختلفی در منحنی طبیعی ارزیابی حضور و بقای زنان در سینما ما با ایستایی مواجه هستیم .

اگرچه پیروزی انقلاب اسلامی و ظهور یک نسل تازه در عرصه فیلمسازی زمینه رشد پوران درخشنده، تهمینه میلانی و رخشان بنی اعتماد را فراهم کرد اما در مقاطع بعدی روند حضور زنان در عرصه بازیگری بیش از دیگر شاخه‌ها از جمله فیلمسازی بوده است. سه زن فیلمسازی که فعالیتشان در سال‌های دهه ۶۰ شروع شد از فیلمسازان تاثیرگذار تاریخ سینمای ایران هستند، هم آثار پرفروش در کارنامه دارند، هم در بعد حرفه‌ای و تخصصی آثارشان ارزیابی شده و نمره قبولی گرفته و هم توانسته اند در فضای مردانه تداوم فعالیتشان را حفظ کنند.

اما به نظر می رسد در شرایط موجود باید بیش از اینها شاهد حضور کارگردانان فعال زن در سینما باشیم تا زاویه نگاه و جهان داستانی آنها نفوذ بیشتری در سطح اجتماع داشته باشد و خود آنها هدایتگر لایه های ناشناخته همنوعانشان باشند. با تداوم فقدان ظهور فیلمسازان زن و نمایش دغدغه های اجتماعی در حلقه محدود سینماگران خلاق سینمای ایران است که شاید بتوان از آنها به عنوان معدود راویان دنیای زنانه در دنیای وسیع سینما یاد کرد که همیشه در آثارشان نگاه ویژه ای به دغدغه های زنان دارند ، اما به نظر می رسد که با تغییر نسل ها و گذشت زمان و نوع نگرش به محیط پیرامون ، زندگی بشر روز به روز تعاریف و ملاک هایی جدید بر خود می گیرد که نیازمند سازگاری و درک آن شرایط است.

پس پرورش فیلمسازان جوان زن و حمایت از آنها در این مسیر می تواند جریانی سازنده را به وجود بیاورد که فارغ از نگاه جنسیتی و کمیتی به تعداد فیلمسازان ،وسعت دید و جزئی نگری به فراز و فرودهای انسان و شکافتن مشکلات موجود آنها را در پی دارد. نمونه بارز این خلاء را می توان در سی و دومین جشنواره بین المللی فیلم فجر دید که در میان بیش از ۳۰ فیلمی که در بخش مسابقه حضور داشتند ، تعداد کمی توسط زنان کارگردانی شده بود. رخشان بنی اعتماد به عنوان یکی از فیلمسازان نسل گذشته بود که با «قصه‌ها» در این جشنواره حضور یافت و جوانانی مانند نرگس آبیار با «شیار ۱۴۳» تحسین بسیاری را برانگیخت و در کنار آنها تینا پاکروان با «خانوم» و آزیتا موگویی با «تراژدی» خود را به سینما معرفی کردند.

در میان این فیلم‌ها آبیار و پاکروان نشان دادند که تمایل بیشتری برای ترسیم دنیای زنان روی پرده سینما دارند. آبیار به مادران جنگ ادای دین کرده بود و پاکروان در سینمای فاقد قهرمانان زن، از زنانی سخن گفته بود که عامل حفظ بنیان خانواده هستند. در همین اقلیت حضور جوانانی حس می‌شود که با حمایت از آنان می‌توان به آینده این زنان فیلمساز امیدوار بود. سینمای ایران نیاز به بازنگری و خانه تکانی درباره شخصیت‌های زن دارد و نگاه یک سویه به این بخش مهم از جامعه باید تعدیل شود. حضور پررنگ زنان فیلمساز و فیلمنامه نویس می‌تواند گامی موثر برای ثبت تصویری دقیق تر و مطابق با دنیای واقعی از زنانی باشد که در همه عرصه‌ها از جمله دفاع مقدس هم اندازه با مردان جامعه حرکت کرده اند. بانوان سینماگر در نوزایی و بلوغ سینمای ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تولد سینمای جدید سهمی بزرگ دارند و شایسته نیست این حضور موثر را نادیده گرفت. دهه ۹۰ می‌تواند عرصه ظهور نسل سوم انقلاب در زمینه فیلمسازی و رشد فعالیت بانوان سینماگر باشد.

نوشته فقدان ظهور زنان فیلمساز در سینمای مردانه/ قصه‌های زنانه را مردان روایت می‌کنند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.