داستان به خودی خود وجود ندارد

صلح جو در این گفتگو با بیان اینکه آن چیزی که شالوده درام را می سازد کشمکش خیر و شر است، گفت: من می گویم داستان به خودی خود وجود ندارد، بلکه با روایت است که متبلور می شود و طرز گفتن آن قصه است که اهمیت دارد؛ کسی قصه را شیرین و دلنشین و با آب و تاب تعریف می کند و همه مجذوبش می شوند. بعضی وقتها هم کسی دیگر قصه را با لکنت بیان می کند طوری که مخاطب اصلا نمی فهمد چه شد.

وی یادآور شد: در سینمای پس از انقلاب، چون الگوها و قراردادهای روایت داستان به شیوه فیلم فارسی را فیلمسازان نپذیرفتند و مدیران هم به این طرز فکر دامن زدند، همه دنبال مدل روایت جدیدی گشتند، روایتی که شبیه روایت الگوی فیلم نیست.

لکنت فیلمسازان جوان در روایت

این منتقد تصریح کرد: متاسفانه فیلمسازان جوان و جدید در این روایت، لکنت دارند. اتفاقا موضوعات خوبی انتخاب می کنند، دستمایه های خوبی دارند ولی نمی توانند روایت قوی و منسجمی داشته باشند. یکی از مهم ترین عناصر روایت شخصیت پردازی است اما وقتی به لحاظ پاره ای ممنوعیت ها و ملاحظات نمی توان شخصیت را به درستی تعریف کرد، در روایت داستان مشکل ایجاد می کند.

صلح جو تأکید کرد: وقتی قهرمان پروری در فیلم ها حذف شد، قصه آنطور که باید دلنشین نیست. ما بعد از انقلاب، صاحب یک ژانر فیلمسازی شدیم و آن ژانر جنگی است. شالوده داستانی که شما نقص های آن را می بینید از همین نقاط است که آسیب می بیند.

سینما یک هنر خلاقه است

در ادامه دهقان پور نیز در سخنانی گفت: وقتی درباره هنر سینما صحبت می کنیم، درباره یک هنر خلاقه حرف می زنیم. هنگامی خلاقیت پدید می آید که ما فرم و محتوا داشته باشیم. بنابراین آن چیزی که در سینمای ما اهمیت دارد و آرام آرام بعد از ۳۵ دوره جشنواره فیلم فجر امروز به آن می رسیم، این است که شیوه روایت را یاد بگیریم.

وی ادامه داد: همه قصه ها را می شود روایت کرد، اما چگونه روایت کردن مهم است. در یک اثر دراماتیک، چگونه شخصیت پرورش دهیم، دیالوگ به وجود بیاوریم، دیالوگهای پرمعنا داستان را جلو ببرند، شخصیت ها را افشا کنند و… اگر این عناصر درام که از کهن الگوها سرچشمه می گیرد نادیده بگیریم، سینمای ما نمی تواند، قصه گو و داستان گو باشد.

مضامین در درون داستان نهفته هستند

این استاد دانشگاه یادآور شد: در حالی که در همه دنیا سینما، قصه گو است و نمی شود قصه و داستان را از سینما جدا کرد. مضامین نیز در درون داستان نهفته هستند و حین نگارش رشد پیدا می کنند.

صلح جو در این باره گفت: من درباره حرفی که آقای دهقان پور می زند این استنباط را دارم که برخی مواقع مضمون را جار می زنند و شعارش می دهند و به زور می خواهند آن را در گوش و چشم تماشاچی کنند. مهم این است که قصه درست گفته شود، اگر خوب قصه گویی انجام شود، تماشاگر مضمون را می پذیرد.

مدیریت سینما فیلمسازان را مجبور به شعاردادن کرد

وی افزود: اما مدیریت سینمای سالهای بعد از انقلاب، اگر مضمون را شعار نمیدادی و روی پیشانی شخصیت نمی نوشتی، نمی پذیرفت و می گفت پس مضمون کجاست؟ این مدیریت اجازه نمیداد حرفها از بین درام شکل بگیرد.

این منتقد با بیان اینکه شعار چیز بدی نیست اما وقتی اشکال پیدا می کند که آن را در اثر هنری حقنه کنی، ادامه داد: اثر هنری همان شعار و مضمون را طوری به تماشاگر منتقل می کند که انگار دریافت شخصی خود تماشاگر است.

در ادامه نبوی به طرح این پرسش پرداخت: سینمای جدیدی در دهه ۶۰ متناسب با تمنای جامعه شکل گرفت و این سینما به خارج از مرزها راه پیدا کرد، از جمله آثار عباس کیارستمی، کیانوش عیاری، ابراهیم فروزش و… اگر بخواهیم عناصر شاخص و برجسته دهه ۷۰ را مرور کنیم، به چه نکاتی اشاره می کنید؟

صلح جو در این باره تصریح کرد: اگر بخواهم روی سینما ارزشگذاری کنم، سینما را در مقابل مخاطب می سنجم. اینکه محصولات سینمایی چقدر با تماشاگر ارتباط برقرار می کنند و با فکر تماشاگر همراه می شوند؟ اینگونه هم فیلمهای نخبه پسند و هم عامه پسند جایی برای بحث پیدا می کنند.  تغییر و تحولات سینمایی را نمی شود با دهه ها مشخص کرد.

سینمایی که باعث تفکر نشود، سینما نیست

دهقان پور نیز در این زمینه گفت: من اگر بخواهم دهه ۷۰ را بررسی کنم، در این دهه می بینید که آقای مهرجویی، «بانو»، مجید مجیدی «بدوک»، باکیده «پوتین»، کیارستمی «زندگی دیگر هیچ» و آقای بیضایی «مسافران» را می سازد. ساختن این فیلمها سبب می شود مخاطب ما ساده پسند نشود و وادار به فکر شود. من وقتی «مسافران» را می بینم نمی توانم راحت از سینما بیرون بیایم و درگیر تفکر می شوم. چون سینمایی که این تاثیر را نداشته باشد، اصلا سینما تلقی نمی شود.

وی افزود: با پایان جنگ، در این دهه فیلمهای ضدجنگ هم ساخته شد، به این معنا که ابعاد دیگری از جنگ را نمایان کردند.

تمام فیلمهای سینمای ایران ضدجنگ است

نبوی نیز در این باره گفت: تمام فیلمهای سینمای ایران ضدجنگ است، تمام شعرهایی که در این باره سروده شده ضدجنگ است و تمام نوحه های آهنگران ضدجنگ است.

صلح جو نیز با اعلام موافقت با این نظر بیان کرد: ما در نهایت می خواسته ایم در این فیلمها آسیبهای جنگ را نمایان کنیم. طبعا در دوران جنگ، برای اینکه جامعه تهییج شود، فیلمهای حماسی درباره جنگ ساخته می شود و قهرمانهایی معرفی می شوند.

چرا «باشو غریبه کوچک» را شاهکار می دانیم اما «عروس» را شاهکار نمی دانیم؟

وی تصریح کرد: در دهه ۷۰ یکی از مهم ترین اتفاقات اکران فیلم «عروس» است. این فیلم در سینمایی است که هم موضوع جذاب و نکته زمانه خود را مطرح می کند، آسیبی را که جنگ در جامعه ما پدید آورده می گوید و در عین حال کشمکش داستانی و روایت خوبی دارد. چرا باید «باشو غریبه کوچک» را شاهکار بدانیم و این فیلم را شاهکار ندانیم.

دهقان پور با رد این اظهارنظر، اعلام کرد: اصلا نمی توان این دو را در یک کیفیت دانست. باشو یک سینمای نوین ایرانی را مطرح می کند نه عروس. عروس از نظر گونه شناسی جزو فیلمهای معمولی سرگرم کننده است که اگر کلوزاپ هایی زیبایی را که به فیلمساز اجازه دادند از خانم کریمی بگیرد حذف کنیم، در این فیلم خلاف آثار قبلی، به بهانه شب عروسی، زن بزک کرده مقابل دوربین آمد. این آرایش غلیظ را حتی در فیلمهای دیگر ندیدیم اما این فیلم با بهانه کردن عروسی توانست زنی بزک کرده نشان دهد.

صلح جو نیز تصریح کرد: من هم فیلم باشو را دوست دارم اما به نظرم این فیلم حرفه ای بودنش را به رخ می کشد اما «عروس» به سادگی داستانش را روایت می کند. بعدها خانم درخشنده هم با «نرگس» همه قصه را روایت می کند.

مسئولان یادشان رفته این جشنواره برای مردم است

وی یادآور شد: چرا باید ملتی را که اکنون برای فیلمهای جشنواره فجر صف می کشند دست کم بگیریم. یکی از دلخوری های من از این جشنواره های اخیر است که انگار یادشان رفته که این جشنواره برای مردم است.

چرا باید فیلمهای سرگرم کننده در رده «ج» قرار بگیرند؟

این منتقد و نویسنده سینما، درباره جریان های سینمای بعد از انقلاب گفت: سینمای کودک بحث برانگیز است، اینکه از کجا شروع شده، چه اوج هایی دارد و چه مسیری را طی می کند. زن در سینما و حضور فیلمسازان زن و حدیث نفسهایی که مطرح می کنند از جمله دیگر مسائل مهم ما هستند. یکی از مهم ترین اشتباهات این بود که اجازه ندادند سینمای عامه پسندی که مردم برایش مقابل سینما صف می کشند شکل بگیرد و به آن رده بندی “ج” دادند. مگر سرگرمی بد است؟ هم رمان خوب است هم پاورقی.

فیلم باید هم جذاب باشد هم پرمفهوم

دهقان پور نیز در این خصوص گفت: دوران مدیریت آقایان بهشتی و انوار را که باعث شدند سینما از مرحله بحرانی عبور کند نمی شود فراموش کرد. «بید مجنون»، «به رنگ ارغوان»، «گیلانه» و… فقط سرگرم کننده نیستند، هم تماشاگر را جذب می کنند و هم مفهوم را منتقل می کنند. این مفهوم برای من مهم است. تماشاگر ممکن است شعر حافظ را نفهمد، اما روی او اثر می گذارد. من پاورقی را یک بار می خوانم و دور می اندازم، اما یک رمان را سالها نگه می دارم و به آن مراجعه می کنم.

وی در پایان گفت: چرا مردم سینما را ترک می کنند، چون برخی آثار بی ارزش هستند. من سینمایی را ارزشمند می دانم که مثل یک رمان بتوانم دوباره به آن مراجعه کنم.

نبوی نیز اعلام کرد این بحث را باید در جلسات دیگری، به صورت مفصل تر پیگیری کرد.

«چشم شب روشن» به تهیه کنندگی امیر قمیشی و با اجرای محمد صالح علا شنبه تا چهارشنبه هر شب ساعت ۲۳ از شبکه چهار سیما روی آنتن می رود.

نوشته سینمایی که باعث تفکر نشود، سینما نیست/ فیلم باید هم جذاب باشد هم پرمفهوم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مسعود فراستی نیز در میز نقد «هفت» به نقد دو فیلم سینمایی «مرگ ماهی» به کارگردانی سید روح الله حجازی و «دونده زمین» به کارگردانی کمال تبریزی می پردازد.

امیرعباس صباغ و سیدسعید هاشم زاده نیز به سراغ سیروس الوند، کارگردان سینما می روند و با او گفتگو خواهند کرد.

همچنین پخش پشت صحنه فیلم سینمایی «لینا» به کارگردانی رامین رسولی، پشت صحنه تولید تیزر معرفی کتاب «رویای نیمه شب» و گفتگو با محمدعلی کشاورز، بازیگر باسابقه سینما و تلویزیون از دیگر بخش های «هفت» خواهد بود.

برنامه «هفت» با اجرا، سردبیری و تهیه کنندگی بهروز افخمی هر هفته جمعه شب ها به صورت زنده روی آنتن شبکه سه سیما می رود.

نوشته مناظره طهماسب صلح جو و وحید جلیلی امشب در «هفت» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- امسال تعداد سریال های ماه مبارک رمضان نسبت به گذشته کمتر شده است. برخی‌ها می گویند سریال‌های ماه مبارک رمضان شتاب زده شده، چنگی به دل نمی‌زند و به ورطه تکرار افتاده است. موضوعی که اخیرا پروانه معصومی بازیگر سینما نیز در سخنان خود به آن اشاره و به شدت از آن انتقاد کرده بود. طهماسب صلح جو منتقد سینما و تلوزیون می‌گوید: الگوهای مدیریت فرهنگی و رسانه‌ای ما به روز و کار آمد نیست. این موضوع سبب می‌شود آثار قوی تولید نشود.

برخی منتقدان بر این باورند که برنامه‌های تلویزیون و سریال های ماه مبارک رمضان نسبت به گذشته جذابیت‌های کمتری دارند. امسال حتی تعداد سریال‌ها نسبت به گذشته کمتر شده و برخی آن را به حساب بی‌علاقگی کارگردان‌ها و تهیه‌کننده‌ها می‌گذارند. 

طهماسب صلح‌جو: با کمال تاسف باید بگویم که این نظر منتقدان تا حدودی درست است. البته تمام این شرایط بستگی به این دارد که ما جذابیت را چگونه تعریف کنیم. برخی تصور می‌کنند که جذابیت متر و میزانی مشخص دارد که از ابتدا تا انتها تثبیت شده است. حال آنکه جذابیت یک اثر به شرایط بیرونی و کیفیت آثار دیگر بستگی مستقیم دارد. امروز بر خلاف گذشته سفره رسانه‌ای مردم پر و پیمان است. این سفره گسترده باعث می‌شود آثار گوناگون تلویزیونی در ذهن مخاطب با یکدیگر سنجیده شوند و مورد انتخاب واقع شوند. حق انتخابی که کسی نمی‌تواند مانع از تحقق آن شود. 

نداشتن کدام فاکتورها باعث شده سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیون آهنگ یکنواخت به خود بگیرند؟ 

سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی هنوز با معیارهای جذابیت بیست سال گذشته ساخته می‌شوند. این مشکل فقط به گردن برنامه ساز و یا نویسندگان سریال نیست. فاکتورهای مدیریت فرهنگی و رسانه ما نیاز به بازبینی دارند. مدیریت خلاق و به روز و کار آمد است که می‌تواند به خلق آثار جذاب و مفید کمک کند. ما هنوز فکر می‌کنیم سریال یا یک برنامه تلویزیونی امری دم دستی و آسان است و فقط برای پر کردن اوقات فراغت مردم به کار می آید. مدیر آگاه می‌داند که رسانه و برنامه تلویزیونی چقدر به فرهنگ و زندگی مردم تاثیر می‌گذارند و بالعکس. الگوهای مدیریت فرهنگی و رسانه‌ای ما حالا نیاز به تجدید نظر دارند. بسیاری از موضوعات باید با ظرافت بیشتری در قصه طرح شوند تا در نگاه مخاطب تاثیر بگذارند. جذب مخاطب دیگر به آسانی گذشته نیست و شعار و نصحیت مردم را از اثر دور می‌کند.

می‌توانید برای این تغییر الگوهای مدیریت مثال و مصداقی بیاورید؟ 

بحث مفصل و پیچیده است. ما باید نگاهمان را به بسیاری از مسائل فرهنگی و اجتماعی تغییر دهیم. اگر با پیش فرض کلیشه‌ای از مسائل جدید جامعه به سراغ سریال سازی و برنامه سازی برویم اوضاع بر همین منوال پیش می‌رود. مثلا سریال «مدینه» ساخته آقای مقدم به معضل اجتماعی مهمی اشاره کرده است. اما این موضوع مهم می توانست گسترش معنایی پیدا کند. چه عواملی جامعه را به ربا می‌کشاند؟ سیستم اقتصادی ما کجا راه ورود ربا به عرصه زندگی مردم را باز کرده است؟ سازندگان و مدیران رسانه‌ای همیشه به سطح موضوع نگاه می‌کنند حال آنکه اثر جذاب باید به لایه‌های درونی یک اثر بپردازد. خط قرمزهای غیرضروری و نگاه کلیشه‌ای سبب می‌شود که موضوعات خوب آنچنان که انتظار می‌رود، در قالب سریال ها به ثمرنشیند. اینجاست که اثر به سوی شعارزدگی و نصحیت کردن پیش می‌رود.

گاهی از برخی افراد که در شورای نظارت حضور داشته‌اند شنیده‌ایم که اشکال شعارزدگی مجموعه‌های سفارشی است. آن هم سفارش به سازندگانی که اعتقاد به کارشان ندارند.  

من با این نظر موافق نیستم. هنرمند حتی اگر موضوع سفارشی بگیرد باید نگاه و جهان خود را در اثر دخالت دهد. اگر مدیران رسانه بخواهند نگاه هنرمند دراثر سفارشی وجود نداشته باشد و سازنده فقط در موضوع خواسته شده خلاقیت به خرج دهد و خودش را کنار بکشد، آثاری ضعیف ساخته می‌شوند. جهان هنرمند مخصوص به خود اوست. مدیران رسانه باید باور کنند سریال خوب نمی‌تواند از خط قرمز و فیلتر سلیقه افراد عبور کند. ما آن قدر در سیستم خلاقیت افراد دخالت کردیم که کارمان تقلید از شبکه‌های تلویزیونی خارجی شده است. الگوی‌های مدیریت فرهنگی و رسانه‌ای ما باید تغییر کند. گاهی می‌بینم در برخی از آگهی‌های تلویزیونی از شبکه های خارجی تقلید می‌شود، به نظرم این موضوع نشان می‌دهد اگر این نگاه ادامه پیدا کند، تلویزیون به رسانه ای شکست خورده تبدیل می‌شود و نتیجه را به حریفان خارجی واگذار می‌کند.

نوشته لزوم تغییر مدیریت فرهنگی تلویزیون/ تقلید از شبکه‌های خارجی قبول شکست است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- مستند «به دیوار نگاه کن» به کار گردانی علی زادمهر و تهیه‌کنندگی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی  و «پشت نویسی» ساخته امیر فرض‌الهی سه شنبه  ۵ آذرماه ساعت ۱۸ در  خانه هنر مندان به نمایش در می آید. فیلم «به دیوار نگاه کن» نگاهی  به نقوشی که  روی دیوارهای شهر  کشیده می‌شود و تاثیر آن بر  جامعه دارد. تصویر برداری این فیلم در مناطق مختلف شهر تهران همچون ارتفاعات کوهسار، کن، مرتضی گرد و اکباتان انجام شده است. در این فیلم اشکان اشکانی به عنوان تصویر بردار ،اسد آتش بیگی به عنوان صدا بردار ،میثم اسلامی به عنوان عکاس ،فرهاد نوبخت به عنوان مدیر تولید ،محسن خان جهانی به عنوان تدوین و مشاور کار گردان در ساخت این فیلم همکاری داشته اند.

علی زادمهر روزنامه نگار و منتقد سینمایی است که پیش از این ساخت فیلم جریمه را در کارنامه خود داشته است که در جشنواره فیلم پلیس به نمایش در آمده است. «پشت نویسی» مستندی است که به موضوع پشت نویسی بر ماشین‌های ایرانی می‌پردازد و از زوایای مختلف سعی داشته کاوشی بر این پدیده منحصر به فرد اجتماعی در ایران انجام دهد. امیر فرض اللهی تلاش کرده در ۳۰ دقیقه موجز این موضوع پیچیده اجنماعی بررسی کند. در این راه بزرگانی همچون سید محمد بهشتی وی را همراهی کرده‌اند.

بعد از نمایش فیلم‌ها جلسه نقد و بررسی با حضور طهماسب صلح جو رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران برگزار می‌شود.

نوشته دو مستند اجتماعی در خانه هنرمندان روی پرده می‌روند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.