بر اساس قانون مصوب، سینماداران از حق انتخاب فیلم  برای اکران در سینماهای خود را برخوردار بوده  و حقی برای  اظهار نظر در مراحل تولید،  پروانه ساخت،پروانه نمایش، دخل و تصرف در فیلم ندارند بنابراین در صورت عدم مطابقت محتوای فیلم با دستورالعمل ها و شرایط سینما، تنها مرجع قانونی برای رسیدگی به انحرافات و اصلاح فیلم ها  وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است .

شرح وظایف صنوف سینمایی و تصویب آن در قانون، از جمله نکاتی است که در حیطه فرهنگی نادیده گرفته شده و مسئولان فرهنگی نسبت به آن غافلند  این در حالی است که توجه و اهتمام به این قوانین بسیاری از مشکلات سینمایی را مرتفع کرده و در کاهش تخلفات تاثیر دوچندانی خواهد داشت .

اعطای پروانه نمایش یکی دیگر از معضلات جامعه سینمای امروز است و به نوعی نظارت بر محتوای فیلم ها و در قبال آن  رعایت خط قرمزها را با چالش روبرو کرده و فیلم ها را از پرده سینما پایین کشانده است .

در این راستا محمد قاصد اشرفی رییس انجمن سینماداران در خصوص حق انتخاب سینماداران برای نمایش فیلم در سینماهای خودو بررسی مشکلات موجود در این حیطه گفت: براساس  قانون، متولی سینماهای کشور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و تمامی حقوق اعم از نظارت، پروانه ساخت و نمایش و غیره به این وزارتخانه اختصاص دارد  بنابراین نظارت همه سینماهای کشور برعهده این وزارتخانه بوده و نسبت به اکران  و گزینش فیلم ها مسئول است.

وی افزود:حاکمیت و نظارت بر مسائل فرهنگی بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و سینماداران حق هیچگونه دخالتی در مراحل تولید و ساخت فیلم ها را ندارند اما فارغ از حیطه مسئولیت های این وزارتخانه، صاحبان سینما نسبت به موضوعیت و محتوای فیلم ها حق انتخاب داشته و براساس قانون ملزم به آگاهی از وضعیت فیلم ها و تطبیق آن با دستورالعمل سینماها هستند .

رییس انجمن سینماداران درباره حقوق سینماداران در اظهارنظر نسبت به فیلم ها خاطرنشان کرد: هیچ سینماداری حق دخل و تصرف(کم و زیاد کردن) و حتی اظهارنظر در انتخاب موضوع، تهیه فیلمنامه، مراحل ساخت و تولید فیلم و اخذ پروانه نمایش ندارد اما در مرحله اکران از این حقوق برخوردار است که از محتوا و مضمون آثار مطلع بوده وفیلم ها را انتخاب کند چرا که سینماداران  تنها رابط بین مخاطب  با سینما بوده و ملزم به رعایت حقوق مخاطب در نمایش فیلم ها هستند.

وی عنوان کرد: وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و در کنار آن سازمان سینمایی، کاملا مشخص و تعیین شده است اما  در حوزه فرهنگی، وظایف و حقوقی هم برای اصناف تعریف شده است که متاسفانه مدیران فرهنگی نسبت به آن بی توجه بوده و جایگاهی برای حقوق آنها قائل نیستند. این در حالی است که مشارکت و همکاری اصناف در ارائه نکته نظرات همسو با قانون می تواند اندیشه مدیران فرهنگی  را به افکار عمومی نزدیک کرده و تا حد امکان مشکلات این حوزه را رفع کند.

قاصد اشرفی ادامه داد: سینمادار ازاین حق برخوردار است که فیلم ها را برای نمایش در سالن های خود، انتخاب کند. بنابراین در توافق با صاحیان فیلم و پخش کنندگان فیلم ها را انتخاب و در سینماهای خود به  نمایش می گذارند. این درحالی است که انتخاب فیلم ها حق قانونی صاحبان سینما محسوب شده و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی حقی مبنی بر اعمال اجبار نسبت به اکران فیلم ها ندارد.

وی توقیف فیلم های سینمایی را ناشی از کم کاری و بی توجهی پخش کنندگان  به قوانین و اصول پروانه نمایش معرفی کرد و اظهار داشت: صاحبان سینما از رعایت اصول مربوط به پروانه نمایش در فیلم ها بی اطلاع بوده و تطابق این اصول با نسخه ارائه شده به سینماها، برعهده پخش کنندگان است. براین اساس هرگونه مغایرت و دخل و تصرف در فیلم تخلف محسوب می شود و سینماداران در مقابل این تخطی مسئولیتی نخواهند داشت.

محمود کاظمی مدیرعامل موسسه فرهنگی تبلیغاتی بهمن سبز نیز با تاکید بر حق انتخاب فیلم توسط صاحبان سینما، گفت: درهمه دنیا سینماداران  از این حق برخوردارند که فیلم های ثبت شده در شورای صنفی را انتخاب، نسبت به نمایش آن در سینماهای خود تصمیم گیری کنند. این در حالی است که حوزه هنری اهداف کاملتری را نسبت به دیگرسینماداران دنبال کرده  و با حمایت از فیلم های ارزشی، عرصه را برای نمایش فیلم هایی که در دیگر سینماها جایگاهی ندارند، فراهم کرده است.

وی افزود: همانگونه که سینمادار اجازه دخل و تصرف در نسخه نهایی فیلم را ندارد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و هیچ نهاد فرهنگی دیگری هم نمی تواند سینماداران را مجبور به اکران فیلم کرده و فارغ از نظر صاحبان سینما، نسبت به نمایش آن اقدام کند .

عبدالله علیخانی،تهیه کننده سینما و عضو انجمن سینماداران نیز، در این خصوص معتقد است: حق انتخاب فیلم ونمایش آن در سینماهای خود، حقی طبیعی برای هر یک از سینماداران است و می توانند برای سالن های سینمای خود تصمیم گیری کنند.

وی افزود: هیچ اجباری برای اکران فیلم ها از جانب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر سینماداران وجود ندارد و تنها در مواقعی خاص به منظور حمایت از برخی فیلم های ارزشی و تاریخی پیشنهادات و توصیه هایی  برای اکران به سینماداران داده می شود تا در این شرایط بنابر مصلحت صاحبان سینما، با نمایش این فیلم ها نسبت به حمایت از اندیشه های ازرشی و تاریخی، یادآوری و ایجاد انگیزه برای ساخت اینگونه فیلم ها اقدام شود این در حالی است که تمامی تصمیمات فارغ از هرگونه زور و اجباری بوده و به منظور پروش فرهنگ کشور صورت می گیرد.

علیخانی ضمن اشاره به تخلف مجریان فرهنگی در صدور پروانه نمایش به فیلم های توقیف شده خاطرنشان کرد: حذف، اضافه و اظهارنظر درباره فیلم بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و سینماداران فاقد این اختیارات هستند. فیلم به واسطه پروانه نمایش می تواند در سینماها ها اکران شود. صدور پروانه نمایش برای فیلم ها به معنای حق اکران اثر در سینما است بنابراین هرگونه تخلف، توقیف و پایین کشیدن فیلم از پرده سینما، برعهده مسئولان فرهنگی و مجریان این امر بوده و حتی عوامل فیلم نیز، از این مبرا هستند.

نوشته انتخاب فیلم حق سینمادار است/ مدیران حقوق صنوف را نادیده گرفته‌اند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*به عنوان تهیه کننده‌ای که در دهه های مختلف کوشیده‌اید محصولاتی پرفروش در گونه‌های مختلف از اکشنهایی مانند «قافله» و «نیش» تا فیلمهایی ماجراجویانه مانند «عطش» و «آواز قو» و در نهایت کمدیهایی مانند «کما» و «آقای هفت رنگ» را تولید کنید چرا سینمای تجاری ایران به تکرار افتاده است؟

اگر منظورتان تکرار ساختار و پرهیز از بازیهای فرمی در آثار بدنه است که دلیلش واضح است؛ در سینمای بدنه بریز و بپاش پروژه ها یا پولشویی‌های اخیرا متداول شده در برخی فیلمها و سریالها را نداریم و وقتی با بودجه محدود کار میکنیم باید همه چیز با حساب و کتاب پیش برود. ریسک بالا در چنین ساختاری جواب نمیدهد بنابراین طبیعی است که تهیه کننده به سمت ساختارهای تجربه شده ای برود که امتحان خود را هم پس داده است.

*از منظر محتوایی چرا سینمای تجاری ایران درجا زده؟ آیا نمیشود در همان ساختارهای تجربه شده، بر روی مضامین تازه تر کار کرد؟

نه فقط در سینما که در تمام هنرهای نمایشی از تئاتر تا سینما و تلویزیون فقر متن داریم. فکر می‌کنید چرا تئاترهای ما پر شده از متنهای خارجی چون واقعا متن خوب بومی تولید نمیشود. چرایی عدم تولید متن خوب هم بی بروبرگرد به ممیزی بازمی‌گردد. ببینید، سینمای کنشمند است که مخاطب دارد و وقتی کنش را از سینما بگیرید میشود محصولی بی بو و بی خاصیت. متأسفانه مدیران ممیز ما در این سالها به جای آن که فضا را باز بگذارند تا فیلمنامه نویسان حیطه های اجتماعی به‌روز را نقد کنند، مدام دست و پایش را می بندند. نه از پزشکان میشود در سینما انتقاد کرد و نه از مهندسان! نه از اصفهانی میشود انتقاد کرد و نه از اهوازیها!! به هر حال این محدودیتها موجب شکل‌گیری فیلمنامه‌هایی بی بو و بی خاصیت میشود.

*ولی به هر حال در همین سینمای بعد از انقلاب یکی مثل شما فیلمهایی مثل «خصوصی» و «آواز قو» را هم تولید کرده که سراسر انتقادی است.

همین حالا هم محصول انتقادی تولید میشود. مگر فیلم اخیر حوزه هنری «دیدن این فیلم جرم است» یک محصول انتقادی نیست! چرا؟ محصولی قابل اعتناست! ولی نگاه کنید که علیرغم شایستگی حتی به بخش مسابقه سودای سیمرغ جشنواره هم راهش نداده‌اند و معلوم نیست در اکران چه سرنوشتی داشته باشد. بر سر همان «خصوصی» و «آواز قو» هم کم دردسر نکشیدیم تا آقایان را قانع کنیم فیلم باید فرزند زمانه خودش باشد نه فرزند گذشته!! تولید کردن فیلم برون‌ریزانه انتقادی روزبروز سخت تر میشود و خودمان در سالهای اخیر کم طرح ملتهب نداشته ایم که جرأت تولیدش پیدا نشد.

*آیا همین روند نیست که به ریزش مخاطب منجر میشود؟

البته آمارهایی که مدیران میدهند حکایت دارد از افزایش فروشی که در نتیجه افزایش قیمت بلیت است ولی کمتر کسی است که بیاید و بپرسد چرا در فضای انتهای دهه هفتاد مخاطبان بیشتری به سینما میآمدند. جز این بود که فضا باز شده بود برای اینکه فیلمسازان راحتتر حرف بزنند. حتی در اواخر دهه هشتاد و به دلیل حضور یک مدیریت قدرتمند سینمایی باز همین راحتی تولید را می‌دیدیم. محدود کردن فیلمساز و نویسنده در حصارهای تکراری باعث میشود سینماگران به سمت سوژه های تکراری بروند و مخاطب از سینماها زده شود و برود به سمت سینمای خانگی و فیلمهای خارجی که الحمدلله دیگر نسخه‌های دوبله شده شان هم به کرات در دسترس همه است.

*این سوق پیدا کردن به سمت محصولات خارجی در درازمدت ریشه های سینمای ملی را از بین نمی برد؟

ببینید. ایرانیان ملتی هستند که حتی بعد از حمله مغول هم ریشه های خود را از دست ندادند. مگر رضا و محمدرضا پهلوی آن همه دین زدایی کردند، دین از این ملک رفت؟؟ نه! ریشه های ما عجین شده با اسلام و این را نمیشود به سادگی گرفت ولی نباید از یاد برد که به هر حال تماشای مداوم فیلمهای خارجی از سوی جوانان موجب جذب شدن آنها به فرهنگ غربی میشود و در نهایت سوءرفتارهایی شکل میگیرد که در فضای بی قید و بند مجازی نمود پیدا میکند و بدبختانه سینماگران حتی با نگاه آسیب شناسانه هم نمیتوانند به سمت نقدش بروند.

*نقش مدیران بالادستی در برون رفت از این تکرار چیست؟

ما یک حکومت ایدئولوژی داریم که در نگاه کلان همواره موافق آسیب شناسی و تلاش برای رفع آن بوده ولی بدسلیقگیهای مدیرانی که به فکر تثبیت ریاست هستند باعث شده نتوانیم این نگاه کلان را در سینما جاری کنیم. مدیران ترسوی محافظه‌کار چشمه خلاقیت نویسندگان را خشکانده‌اند! ولی به هر حال باز هم باید تلاش کنیم. باید روی قصه ها بیشترمتمرکز شویم و چیزهایی را نسازیم که در فرهنگ ما جایی ندارد. شده است که فیلمی ساخته ایم و بعد از مدتی دیده ایم، سه تای دیگر از روی آن فیلم ساخته اند یعنی باز تکرار و تکرار و تکرار که واقعا کشنده است. البته این فقط مشکل سینما نیست و در تلویزیون هم نظیر آن را می بینیم؛اگر یک سریال خوب و مخاطب پسندی ساخته شود و مورد استقبال و قبول مردم قرار بگیرد، بعد از مدتی کوتاه می بینیم، باز می روند و دو تا دیگر از روی آن می سازند و تا حال مخاطب را به هم نزنند ول‌کن نیستند!!! در صورتی که باید بروند و یک کارجدید و نویی درست کنند که بیننده مجبور نباشد که باز سریال مشابهی را نگاه کند. مگر ما کم قصه داریم. بسیار آدمهایی هستند در این سرزمین که راجع به آن می توانیم قصه بنویسیم ومی توان در مورد آنها بحث کرد و صحبت کرد.

*با لحاظ نظرات شما بخشی از دلایل گرفتار شدن سینمای تجاری در بن بست تکرار را باید ناشی از محافظه کاری تولیدکنندگان دانست؟

من خودم کم فیلم پرفروش نساخته ام ولی هیچ گاه قسمت دوم هیچ فیلمی را تولید نکرده ام! مگر نمیشود قسمت دوم «کما» را ساخت؟ مگر نمیشود قسمت دوم «آواز قو» را ساخت؟؟ این کار را نمیکنم چون هرچقدر هم که داستانی تازه را درنظر گیری باز هم نمیتوانی از نگاه غالب در قسمتهای قبل رها شوی و این یعنی تکرار ولی آنها که نگاه کاسبکارانه دارند تا قسمت سوم را هم میسازند حتی اگر مخاطب نداشته باشد.

*این ماجرای دنباله سازی فارغ از سینما در شبکه خانگی و اخیرا تلویزیون هم وجود داشته!! انگار همه با هم در رقابتند برای یادآوری خاطرات خوش گذشته؟

شبکه خانگی تکلیفش مشخص است! آنجا پولهایی می آید که باید خرج شود و چه بهتر که به جای ۱۰ قسمت، ۳۰ قسمت بسازند و در سه فصل ارائه کنند ولی در تلویزیون نباید گرفتار کاسبی شد. تلویزیون ما نیازی ندارد که سی کانال با برنامه‌های تکراری و ضعیف داشته باشد. ما نهایت بیشتر از ۵ شبکه که خوراک نداریم. همینها را تقویت کنیم و بقیه شبکه ها را به بخش خصوصی دهیم. در این صورت دیگر مجبور نخواهند شد یک سریال ملودرام آبکی را سه فصل کش دهند بلکه بودجه بگیرند. نباید مدیریت تلویزیون طوری رفتار کند که مخاطب به سمت ماهواره برود؛ باید چنان مخاطب را جذب کرد که اصلا وقت نکند به سمت ماهواره برود. چرا در زمان پخش مسابقات فوتبال اغلب مخاطبان شبکه های داخلی را می بینند؟ چون به حداقلی از استانداردها رسیده ایم. در حیطه های دیگر هم همین استانداردسازی باید اعمال شود.

نوشته فقرِ متن، سینمای ایران را به تکرار انداخته/ «دیدن این فیلم جرم است!» یک اثر انتقادی قابل اعتناست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سخنگوی انجمن سینماداران: چیدمان اکران فیلم ها مناسب نبود

محمدرضا صابری سخنگو و دبیر انجمن سینماداران ایران در مورد ریزش مخاطبان سینمارو در بهار امسال گفت: مهمترین دلیل افت تماشاگر، چیدمان اکران و نوع فیلم هایی است که در برهه از زمان برای مخاطب به نمایش گذاشته شده، که این مسئله بسیار مهمی در فروش فیلم ها در صنعت سینمای ایران به حساب می آید.

وی ادامه داد: اکران فروردین پارسال را شش فیلم پرمخاطب تشکیل داد. چه خوشمان بیاید و چه خوشمان نیاید فیلم های کمدی سال گذشته با استقبال بالای مخاطبان همراه شدند. فیلم «بادیگارد» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا دراین زمان نمایش داده شد که همه می دانیم آقای حاتمی کیا از کارگردانان برند سینمای ایران هستند؛ یا فیلم «ابد و یک روز» در این زمان نمایش داده شد که بهترین فیلم جشنواره سال ۹۴ بود. یا فیلم آقای کیومرث پوراحمد «کفشهایم کو» تماشاگران علاقمند به ساخته های  این کارگردان را به سینما دعوت کرد.

صابری با اشاره به اینکه نوروزامسال تعداد فیلم خوب بر پرده سینماها کم بود و طبیعتا فروش فیلم ها هم راضی کننده نبود افزود: عدم تبلیغات شهری تلویزیونی یا حتی، ماهواره ای از دلایل مهم ریزش مخاطبان فیلم بود چون مردم نسبت به نمایش این فیلم ها آگاهی نداشتند. امیدواریم رسانه ملی از همه فیلم های روی پرده حمایت لازم را داشته باشد و به همه فیلم ها نگاه یکسان داشته باشد.

وی همچنین افزود: نکته دیگر اینکه آخرین ماه بهارامسال یعنی خرداد با اتفاقات اجتماعی زیادی مواجه بودیم که این اتفاقات روی مخاطبان سینمارو تاثیر بسیار زیادی داشت وهمینطور، در این زمان با فصل امتحانات دانشجویان و دانش آموزان مواجه بودیم.

بازرس انجمن سینماداران: سینماهای مرکز شهرتا شصت درصد هم ریزش مخاطبان داشتند

عبدالله علیخانی بازرس انجمن سینماداران در همین مورد بیان کرد: نوروز امسال دو فیلم «خوب بد جلف »و« گشت ۲»با فروش خوبی همراه بودند اما بقیه فیلم ها نتوانستند مخاطبان را به سینما دعوت کنند، با نگاهی به آمار تماشاگران خواهیم دید که فیلم ها افت مخاطب محسوسی داشتند.

وی در ادامه به تحلیل خود از چگونگی افت مخاطب پرداخت و گفت: اگر سینما آزادی  و سینما کوروش ده درصد مخاطبان خود را از دست داده باشند اما سینماهای مختلف در سطح شهر تا شصت درصد هم ریزش تماشاگر داشته اند. سینماهای کوروش و آزادی ریزش مخاطب زیادی ندارد؛ چون به لحاظ ریالی تغییری احساس نکردند وامسال قیمت بلیت این سینماها با افزایش روبرو بوده.  پرسش من از این سینماها این است آیا از نظر تعداد مخاطب هم مثل پارسال هستند؟

علیخانی در ادامه صحبت هایش افزود: به نظر من فروش فیلم ها در پردیس کوروش،آزادی یا ملت را ملاک افزایش یا ریزش مخاطب قرار ندهید، سینماهای مرکز شهر مثل«عصر جدید» یا «سینما ایران» از سینماهای آسیب پذیر به لحاظ تعداد تماشاگر هستند.

وی با اشاره به کیفیت پایین تعدادی از فیلم های روی پرده گفت: اکران فیلم های خنثی که هیچ کیفیت محتوایی و داستانی دارند مهمترین دلیل افت تماشاگر می دانم.  امسال عید دو فیلم «خوب بد جلف» و «گشت ۲»  فروش خوبی داشتند که اگر دو فیلم پرفروش دیگر کنار این فیلم ها به نمایش گذاشته می شد؛ گیشه بین همه فیلم ها تقسیم می شد. در نبود فیلم های کمدی این دو فیلم به گردش مالی خوبی دست پیدا کردند.

علیخانی در بخش دیگری از صحبت خود با اشاره به چگونگی قرار گرفتن سینماها در سطح شهر گفت: مخاطبانی که در پردیس ها به سینماها می روند با تماشاگرانی که سینماهای مرکز شهر را برای فیلم دیدن انتخاب می کنند فرق دارند. اغلب جوانان یا خانواده هایی که برای گشت و گذار به پردیس های تجاری می روند سر راه خود سری هم به سینماهای این مجموعه می زنند اما برخی تماشاگران فقط و صرفا برای فیلم دیدن به سینما بهمن یا عصر جدید می آیند.

بازرس انجمن سینماداران در بخش دیگری از صحبت خود گفت: از منظر دیگر هزینه تبلیغات شهری فیلم ها  بسیار بالاست و شهرداری هم فرصت تبلیغ را برای هر فیلمی فراهم نمی کند و از طرف دیگر تلویزیون هم مخاطبی ندارد که مکانی برای معرفی فیلم ها باشد. بدون تهارف تلویزیون ما هزار کانال دارد اما بیننده ندارد. به همین دلیل فیلم ها از عدم برخورداری آگهی تبلیغاتی  رنج می برند و بدون مخاطب باقی می مانند . مگر اینکه فیلمی دولتی باشد که از رانت دولتی در چگونگی تبلیغات بهره ببرد.

رئیس انجمن سینماداران: مردم فیلم های کمدی را دوست دارند

بنا براین گزارش محمدقاصد اشرفی رئیس انجمن سینماداران در همین خصوص گفت: امسال فروش فیلم‌ها و استقبال از سینما ضعیف‌تر از سال گذشته و در حد متوسط بود، به عنوان نمونه یک سینما با ۴ سالن نتوانست فروش خوبی داشته باشد؛ در حالی که سال قبل به مراتب شرایط بهتر بود.

وی با اشاره به دلایل ریزش مخاطب در فصل بهار امسال گفت: به اعتقاد من ناتوانی فیلم‌ها در جذب مخاطب، نبود اطلاع رسانی کافی، عدم همکاری  صدا سیما در معرفی فیلم ها و منفعل بودن رسانه‌ها مهمترین علل ریزش مخاطب در سه ماه ابتدایی سال بود.

اشرفی در ادامه به  برگزاری انتخابات ریاست جمهوری اشاره کرد و گفت: فضای خاص حاکم بر کشور در این ایام سینما را تحت تاثیر خود قرار داد و مردم را بیشتر درگیر سرنوشت شان کرد،همچنین  بروز اتفاقات اجتماعی باعث شد که مردم از حضور در سینماها پرهیز کنند .

رئیس هیات مدیره انجمن سینماداران در ادامه گفت: به طور کل مردم ما فیلم‌های کمدی را بیشتردوست دارند و متمایل به  فیلمی هستند که به آنها آرامش روحی بدهد،و این بسیار مسئله منطقی است.گرچند  سوژه‌ها و سلیقه‌ها،خانوادگی بودن فیلم هاو همچنین چگونگی ارتباطی که فیلم ها با مخاطب می گیرند  هم بسیار مهم است؛ بنابراین ذائقه مردم عوض نشده است.

نوشته پاییز اکران در فصل بهار/ ریزش ده تا شصت درصدی مخاطبان سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اما ایرج تقی پور معاون بین الملل سینمای فارابی در دهه شصت در گفت‌وگو با هفته‌نامه «تماشگران امروز» از آن رویه دفاع می کند و می گوید: «شما دارید با من درباره دهه ۶۰ صحبت می کنید، یعنی درباره ۳۰ سال قبل و درست بعد از انقلاب اسلامی، انتظار دارید هنرپیشه های فیلم های فارسی باز هم بتوانند بازی کنند؟»

تقی پور در توضیح اینکه چرا برخی از بازیگران در آن دوره تا سال ۶۱ اجازه بازی کردن داشتند و ناگهان ممنوع الکار شدند می گوید آن مجوزهای ابتدایی ناشی از تلاطمات اول انقلاب بود و بر اثر همین تلاطمات هم منوچهر وثوق یا بسیاری از بازیگران از جله زنده یاد فروزان به طرفداری از دانشجویان خط امام برای تظاهرات مقابل سفارت آمریکا رفته بودند.

تقی پور صراحتا به مخالفت خودش، سید محمد بهشتی،  فخرالدین انوار و دیگر مدیران وقت سینما با ستاره سازی اذعان می کند و می گوید از نظر آن ها این کار خلاف منویات جمهوری اسلامی بوده است، البته او معتقد است جدا از نظر آن ها شرایط روز جامعه در آن دوران هم چنین مخالفتی را می طلبید.

کارشناس امور بین الملل فارابی با تایید این نکته که حتی برخی از بازیگران آن دوره از جمله زنده یاد محمد علی فردین برخی مجوزهای برای ادامه فعالیت را ز نهادهای مذهبی و چهره های برجسته ارزشی گرفته بودند اما امثال محسن مخملباف مجوز آن ها را پاره کرده اند و نگذاشته اند فعالیت کنند ادامه می دهد: «البته فقط در مورد فردین این طور نبود. ملک مطیعی هم در خاطراتش می گوید یک آقایی که بیشتر کار تلویزیونی می کرد- فکر می کنم منظورش آقای «ک» هنرمند سرشناس تلویزیون و سینما است- گفته بود اگر ملک مطیعی بخوهد بیاید بعد از انقلاب بازی کند من بازی نمی کنم! فقط این نبود که میل شخصی آقای بهشتی یا آقای انوار در برخوردهای سختگیرانه و حذفی موثر باشد. یک جریان اجتماعی وجود داشت که فکر می کردند سینما باید از آلودگی ها پاک شود.»

به گفته تقی پور ستاره های سینما الزاما آدم های خوش نامی نبودند و بعضی از آن ها با اینکه انسان های دوست داشتنی ای بودند اما پیش از انقلاب در فیلم هایی بازی کرده بودند که بعد انقلاب به عنوان ضد ارزش محسوب می شد و بازی آن ها در سینمای قبل انقلاب نماد ابتذال شده بود: «آقای ملک مطیعی، آقای بیک ایمانوردی و خیلی های دیگر ستاره های فیلم های فارسی بودند که برچسب ابتذال روی شان خورده بود. توقع جمهوری اسلامی از سینما توقعی بود که این ها در آن کانسپت خوش نام به حساب نمی آمدند.»

البته در این بین مرحوم محمدعلی فردین از محبوبیت و مقبولیت خوبی در بین مردم حتی پس از انقلاب برخوردار بود . تقی پور در خصوص اینکه چرا او را هم ممنوع الکار کردند می گوید: «در یک جلسه آقای بهشتی به آقای فردین گفه بودند فعلا اوضاعی نیست که او بتواند با هویت سوپر استاری اش فیلم بازی کند. بنابراین عجالتا زمان مناسبی نیست، بذارید زمان بگذرد. او تلاشش را کرد اما امکان بازی کردنش در دهه ۶۰ وجود نداشت. زمان که گذشت یک به یک برای بعضی ها ورق برگشت.» که البته این ورق برای فردین برنگشت و او دو دهه در حسرت دوباره بازیگری ماند و از دنیا رفت.

او با رد این نکته که وقتی عزت الله ضرغامی معاون سینمایی بود مجوز بازی زنده یاد ایرج قادری صادر شد می گوید: «باید چند سالی می گذشت که گذشت و به طور طبیعی نوبت به آقای ضرغامی رسید. من یادم است که آقای قادری در همان سال های اول دهه ۶۰ آمد وسط ساختمان امور سینمایی ایستاد و با صدای بلند گفت من اشتباه کردم بگذارید به سینما برگردم. طنینی صدایش آدم را خرد می کرد ولی جو جوری نبود که قادری بتواند بازی کند.»

تقی پور در دفاع از تندروی مدیران دهه شصت سینما می گوید اگر این تعداد قربانی در آن دوران وجود نداشت سینمایی که در آن تولید متوقف شده بود و تنها فیلم های درجه دو و سه آمریکای و ایتالیایی را پخش می کرد از بین می رفت و امروز همه قربانی شده بودند، تقی پور می گوید هیچ کس تندروی مدیران دهه شصت سینما را یادش نرفته، حتی خودشان هم قبول دارند یک جاهایی تندروی کرده اند اما آن تندروی نیاز سینمای آن روز ایران بوده است: «از سینمای آبگوشتی یک سینمایی ساختند که اسکار و نخل طلا می گیرد. چرا اینقدر بی انصافی می کنید؟ فعال این سینما رضا صفایی بود. بروید پای صحبت مهرجویی و فرمان آرا بنشینید و ببینید چه می گویند. سینمایی که در آن مهرجویی و فرمان آرا و… کار کنند نبود. اینها دور هم جمع می شدند می گفتند سینمای آمریکایی و رضا صفایی و .. جایی برای فعالیت ما نگذاشته است. سینمای رضا صفایی به سینمای کیارستمی و فرهادی تبدیل شده، این چه ربطی به تندروی دارد؟ ما می خواهیم همه این ها را نبینیم بعد بگوییم اینها تندرو هستند. آقای انوار یک مدیر برنامه ریز بود اما یک مقدار بدخلاق و تندخو بود، ولی دلسوز سینما بود و حسن اش این بود که از سینمایی که آن زمان بود این سینما را ساخت.»

تقی پور در خصوص رفتن بازیگر مستعد و توانمندی چون سوسن تسلیمی بر اثر همین سخت گیری ها هم می گوید: «سوسن تسلیمی چه مشکلی داشت؟ چه کسی مانع کارش شده بود؟ خودش ول کرد رفت، اینجا که خیلی هم روابط خوبی داشت و مورد احترام بود. خودش تصمیم گرفت برود آن طرف و هر چیزی دلش خواست بگوید. او که دیگر جلوی چشم خود ما بود و من می دیدم که خیلی هم تحویلش می گیرند.» او بازی نکردن فریماه فرجامی را هم مربوط به شرایط زندگی شخصی خود این بازیگر می داند و می گوید:«ایشان خودشان در زندگی شخصی شان به شرایطی رسیدند که دیگر از بازیگری دور شدند. دیگر اشتباهات زندگی شخصی این آدم ها که نباید بیاندازید گردن انوار و بهشتی. به مدیران سینمایی ربطی نداشت بعضی از این دوستان نتوانستند بازی کنند.»

تهیه کننده دو فیلم اول اصغر فرهادی در ادامه می گوید در سال ۶۲ همه فکر می کردند ستاره زدایی در سینما کار درستی است اما از سال ۶۷ به بعد دیگر کسی این فکر را نمی کرد، او معتقد است رژیم پهلوی در سال ۶۲ منحوس و بدنام بود و مردمی که انقلاب کرده بودند می خواستند شرایط عوض شود: «الان را نبین که یک عده آنقدر بد رفتار کرده اند که حالا ما باید به چنین سوال هایی جواب دهیم. واقعا در شرایط آن زمان ستاره های فیلم فارسی ها ضد ارزش بودند.» تقی پور با گفتن این جمله وارد ماجرای جمشید هاشم پور می شود: «آن زمان جمشید آریا یادآور خاطرات رژیم منحوس پهلوی به حساب می آمد. گفتند برو با اسم خودت بازی کن…آقای جمشید آریا فقط باید اسمش را عوض می کرد ولی آقای قادری و ملک مطیعی و بیک ایمانوردی نمی توانستند بازی کنند. ببینید، رک و راستش این است که آن ها فیلم های صحنه دار بازی کرده بودند و نمی توانستند در شرایط بعد از انقلاب بازی کنند. تازه فردین که رفتار شخصی اش در فیلم ها مشکلات اخلاقی نداشت، یا جمشید آریا که از این مشکلات نداشت هم برگشت شان در شرایط بعد از انقلاب سخت بود، چه برسد به آن هایی که این برچسب روی پیشانی شان خورده بود. بالاخره این دوستان امام زاده که نبودند. مردم هم تصویر آن ها یادشان بود و مدیریت سینمایی نمی توانست بگذارد این ها برگردند. اگر برمی گشتند نمی گفتند ابتذال به سینما برگشته؟ خب این را از مردم بپرسید چرا انقلاب کردند.»

او در ادامه می گوید مساله فردین و ملک مطیعی و خیلی از بازیگران دیگر این بود که می خواستند سوپراستار بازی کنند: «در آن سال ها خانم فائقه آتشین در بزرگراه مدرس تصادف کرده بود و از ماشین پیاده شده بود و عصبانی بود از اینکه چرا کسی که با او تصادف کرده او را نشناخته، درد دوستان معترض عموما درد سوپراستاری بود نه فیلم بازی کردن.»

در ادامه گفت و گو پای رئیس دولت اصلاحات هم به میان کشیده می شود که در آن دوران وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. تقی پور با اشاره به اینکه محمد خاتمی از همه مدیران وقت آن زمان تندتر بوده به خاطره اولین جایزه بین المللی سینمای پس از انقلاب اشاره می کند. به گفته او وقتی فیلم «ناخدا خورشید» به کارگردانی ناصر تقوایی برنده پلنگ برنز جشنواره لوکانو شد هیچ کدام از مسئولین سینمای ایران باور نمی کردند که فیلمی از سینمای بعد از انقلاب بالاخره جایزه ای بین المللی بگیرد، علیرضا شجاع نوری می رود سوئیس و جایزه را می گیرد که البته به گفته تقی پور دست آخر دم این پلنگ هم شکسته شده و جایزه ناقص می شود اما روایت او از اینجا جالب می شود: «وقتی آقای بهشتی در جلسه معاونین وزارت ارشاد این خبر را گفت آقای خاتمی گفت این جایزه ها سیاسی است. اینها می خواهند ما را با چنین جوایزی گول بزنند. کسی امروز اینها را باور نمی کند این حرف ها قطعا برایتان عجیب است اما اینها واقعیت ها دهه شصت بود.»

او در خصوص رابطه مدیران سینمایی وقت با چهره هایی چون داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی و عباس کیارستمی می گوید: «آقای مهرجویی روی چشم آقای بهشتی جا داشت. آقای کیارستمی هر لحظه اراده می کرد صاف به اتاق آقای بهشتی می رفت. آقای کیمیایی هم روی چشم آقای بهشتی جا داشت. ما جرات نداشتیم حتی ماشین های اداره را به حیاط فارابی بیاوریم اما آقای کیمیایی با جگوارش به راحتی داخل حیاط می آمد. او تنها کسی بود که این اجازه را داشت.»

تقی پور به حاشیه صحبت های فرحبخش می رسد. او می گوید امثل فرحبخش از دهه شصت به بعد آمدند، فیلم هایی هم که او تهیه می کرد جایگاه والایی نداشتند. مدیران سینما به فکر تعالی سینما بودند و فیلم های فرحبخش جزو فیلم های سینمای متعالی نبود و درجه «ج» می گرفت به همین دلیل به فیلم های او اجازه اکران گسترده و طولانی در تهران نمی دادند ولی او پول فیلم هایش را در در اکران شهرستان ها به دست می آورد در حالی که مدیران سینمایی به راحتی می توانستند اجازه اکران فیلم های او در شهرستان ها را ندهند.

ماجرای شلاق خوردن علیخانی از زبان تقی پور هم به این شرح است که پس از انقلاب شرکت های آمریکای و نمایندگان آن ها رفته بودند و کپی فیلم های آن ها باقی منده بود، این کپی ها به دست عده ای رسیده بود و آن ها هم در حال سواستفاده بودند. مدیران سینمایی به این نتیجه رسیدند با روشی که همه می دانند اقدام به جمع آوری کپی فیلم های آمریکایی به جا مانده کنند. از علیخانی هم چند فیلم خارجی گرفته بودند که بخش های صحنه داری در آن ها وجود داشت: «ایشان می گوید من نمی دانستم این ها چه فیلم هایی است. بعد که گفتند این فیلم ها لختی است به شوخی سر به سر قاضی گذاشته و گفته من مشکل دارم، اینها را دکتر برایم تجویز کرده. شما جو اول انقلاب را به خاطر بیاورید، من در سال ۱۳۶۰ به عنوان سرپرست آرشیو فیلم تلویزیون به دادسرای منکرات رفتم و در آن جا محاکمه شدم. اتهامم این بود که چرا فیلم «در سیرک» برادران مارکس در سال ۱۹۳۹ را به کسی با دستور اداری امانت داده بودم. فیلمی که همه می دانستند چیست. حتی در محاکمه برادران مارکس کمونیست تلقی شده بودند که کم کم داشت پای مسائل عقیدتی هم به میان می آمد. بعد آقای علیخانی انتظار دارد که به خاطر فیلمی که در دفترش پیدا کردند محاکمه نشود و شلاق نخورد؟»

نوشته خاطرات جالب یکی از مدیران سینمایی دهه شصت؛ رئیس دولت اصلاحات می‌گفت جایزه جشنواره ها سیاسی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فرح‌بخش که در اوایل دهه هفتاد فیلم‌هایی مثل «قافله»، «نیش»، «گروگان»، «عقرب»، «زخمی» را با بازی هاشم‌پور تهیه کرده ، مقصر عدم قهرمان سازی در سینمای ایران را نحوه مدیریت مدیران دهه ۶۰ سینمای ایران می‌داند و به آی‌سینما می‌گوید در آن زمان، سینما تفاوتی با کتاب و مجله نداشت: « از سال ۶۲ که آقایان انوار و بهشتی سکاندار سینمای ایران شدند،  نگاهی به سینما ایران حکمفرما شد که ورای نگاه دنیا به سینما بود. این‌ها آمدند اصل سینما را بر مبنای اندیشه قرار دادند، به گونه‌ای که در آن زمان، فیلم‌های سینمایی تفاوتی با مجله و کتاب و نوشته نداشت. در تمام دنیا اصل سینما بر مبنای سرگرمی است و در تمام کشورهای مترقی این روند هم‌چنان هم ادامه دارد، اما در زمان مدیریت انوار و بهشتی، فیلم‌سازی که اندیشه داشت اگر با اندیشه این دو فرد مطابقت داشت اجازه می‌یافت فیلم‌اش را بسازد. اما با فیلم هایی که به دنبال سرگرم کردن مردم بودند، به شدت مخالفت می‌شد. البته آن اندیشه هم اندیشه جمهوری اسلامی نبود، بلکه اندیشه این آقایان بود.»

در اوایل دهه شصت تصویر جمشید هاشم‌پور با موهای تراشیده، بر سر در بسیاری از سینماها به چشم می‌خورد و همان فیلم‌ها با استقبال مخاطبان هم مواجه می‌شد. فرح بخش می‌گوید وقتی مدیران وقت سینما، متوجه محبوبیت هاشم‌پور شدند، به او تهمت اخلاقی زدند، تا این سوپر استار  را ممنوع الکارش کنند «برای اولین بار هاشم‌پور در «تاراج» که یک فیلم تجاری مردم پسند بود، موهای سرش را تراشید که بعد از آن در «عقاب‌ها» هم جلوی دوربین رفت و بعد از آن به عنوان یک ستاره در سینما شناخته شد. اما آقایان بهشتی و انوار وقتی دیدند هاشم‌پور به قول معروف گل کرده و در میان مردم به محبوبیت بسیار زیادی رسیده، او را با یک تهمت اخلاقی که هیچگاه هم ثابت نشد، ممنوع الکار کردند. این اتفاق باعث شد عبدالله علیخانی برای اعتراض به ارشاد برود و آن‌جا بود که فیض الله عرب سرخی در حضور آقای انوار و بهشتی به این تهیه کننده سینما شلاق زد. حتی در صحنه اول فیلم «خصوصی» که شخصی را جوجه کبابی شلاق می‌زدند آقای علیخانی خودش سکانس را کارگردانی کرد، چون این اتفاق عینا برای او رخ داده بود. این آقایان خیانتی به سینما و جمشید هاشم‌پور کردند که ننگ‌اش تا همیشه بر روی پیشانی آنها خواهد ماند. آنها در اوج هاشم‌پور را کنار گذاشتند، کاری کردند که مخاطبان از سینما دل زده شوند. در آن مدت آنها عملا دیکتاتوری راه انداخته بودند و زور گویی می‌کردند.»

فرح‌بخش در ادامه درباره رفع ممنوع الکاری هاشم‌پور می‌گوید: «بعد از این که هاشم‌پور از سال ۶۲ تا ۶۷ ممنوع الکار شد، کیانوش عیاری در سال ۶۷ برای فیلم «روز باشکوه» به دفتر فخرالدین انوار رفت تا بتواند مجوز بازی هاشم پور را اخذ کند. بعد از کلی چک و چانه آنها بالاخره راضی شدند که هاشم پور به سینما بازگردد، اما شرط‌های عجیبی گذاشتند که یکی از آنها این بود که دیگر نام آریا از این هنرپیشه برداشته شود و به جمشید هاشم پور تغییر پیدا کند و شرط دیگر هم این بود که دیگر سر او تراشیده نشود. این شرط‌های عجیب و غریب پیش‌تر هم وجود داشت. زمانی ما می‌خواستیم فیلمی با نام «ماموریت» را جلوی دوربین ببریم که علیرضا خمسه بازیگر نقش اول آن بود. برای این فیلم وقتی به دفتر انوار رفتم، ایشان گفتند که ما موافق خمسه نیستیم چون ما برای سینما «دلقک» نمی‌خواهیم.»

تهیه کننده «نیش» در ادامه اضافه می‌کند: «بعد از این‌که هاشم پور دوران ممنوع الکاری‌اش به پایان رسید، او در چند فیلم بازی کرد که در حد خودش نبود و در طول فیلم‌ها در حد ۴ سکانس بازی می‌کرد. اما بنده در سال ۷۰ قراردادی برای فیلم «قافله» با جمشید هاشم پور بستم که در آن هاشم پور باید نقش یک افسر نیرو انتظامی را بازی می‌کرد. در این فیلم هاشم پور باید به شکل مبدل به میان قاچاقچیان می‌رفت و ما از او ‌خواستیم که موهای سرش را بتراشد. اما او ممانعت می‌کرد و می‌ترسید که دوباره ممنوع الکار شود، اما من به او گفتم هرکی گفته تو نباید سرت را بتراشی، غلط کرده است! و بعد از این گفته‌ام، نامه‌ای به هاشم پور دادم و ضمانت کردم که اگر برای بازی در این فیلم، دوباره ممنوع التصویر شود، تا آخر عمر هر ماه از «پویا فیلم» حقوق دریافت خواهد کرد. بعد از این صحبت‌ها خودم به شخصه موهای هاشم پور را تراشیده و تیغ انداختم و در «قافله» هم به ایفای نقش پرداخت.»

فرح‌بخش می‌گوید زمانی که فیلم «قافله» ساخته شد، او به دفتر فخر الدین انوار رفت. در ابتدا این مدیر با حضور هاشم‌پور با سری تراشیده مخالف بود، اما با اصرار او، این فیلم توانست مجوز نمایش بگیرد و اکران شود تا پس از چند سال مخاطب جمشید هاشم پور را با موهای تراشیده در یک فیلم ببیند« بعد از ساخته شدن «قافله» ما برای اخذ پروانه نمایش به ارشاد رفتیم و در ابتدا آقای انوار به ما گفت چرا موهای سر جمشید هاشم پور را  در این فیلم تراشیده اید!؟ ما دیگر آرتیست و بیک‌ایمانوردی نمی‌خواهیم! من هم به آنها گفتم غلط کرده اید، شما نمی‌خواهی، ما که می‌خواهیم، مردم که می‌خواهند، حالا چون یک تفنگ به کمرت بستی فکر می‌کنی من از تو می‌ترسم؟! من به آنها گفتم که شما در زباله دان تاریخ پرت خواهید شد، و الان هم می‌بینید که آنها کجا هستند و ما همچنان مشغول فیلم ساختن هستیم. اما در پایان وقتی آنها دیدند که من کوتاه نمی‌آیم و ایستادگی کرده‌ام، پروانه نمایش «قافله» را صادر کردند و گفتند در پوستر این فیلم، هاشم پور با سری تراشیده حضور نداشته باشد، که ما هم برای پوستر، لباس بلوچی تن هاشم پور کردیم. در «هفت» گفته شد شخصی  مصرانه به دنبال رفع ممنوع الفعالیتی جمشید هاشم پور بود، آن شخص من بودم.»

فرح‌بخش معتقد است سینمای ایران در دهه شصت و اوایل دهه هفتاد، تنها شاهد ۲۰ فیلم خوب بود و مدیران سینمایی وقت به خاطر این ۲۰ فیلم، کل سینمای ایران را نابود کردند « در زمان ریاست این گروه ۷۰۰ تا ۸۰۰ فیلم ساخته شد که تنها ۲۰ فیلم مثل «مادر»، «اجاره نشین‌ها» و…  خوب بودند و آنها به خاطر این ۲۰ فیلم، کل سینما را نابود کردند و مخاطبان را از سینما فراری دادند. به عنوان مثال در فیلم «مرگ پلنگ» آقای فرامرز قریبیان و شهلا ریاحی در نقش یک زن و مرد ۹۰ ساله بازی می‌کردند که در یک پلان دست این دوبازیگر با یکدیگر برخورد پیدا کرد، آقای انوار به خاطر این پلان، ۶ ماه این دو بازیگر را ممنوع الکار کرد. این گروه واقعا به سینمای ایران خیانت کردند.»

منبع: آی سینما

نوشته بهشتی و انوار وقتی دیدند هاشم‌پور به محبوبیت رسیده به او تهمت زدند و ممنوع الکارش کردند/ فیض الله عرب سرخی در حضور بهشتی به تهیه کننده سینما شلاق زد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.