«شنای پروانه» معضلات اجتماعی در کف خیابان‌های جنوب شهر، آدم‌های هنجار‌شکن و انسان‌هایی که جبر اجتماعی آن‌ها را از آرزوهایشان دور کرده و به سمت دیگری برده تا نامتعارف از منظر عرف‌های شناخته‌شده‌ی اجتماعی به نظر برسند را، به زیبایی و دقت هر چه تمام‌تر به تصویر کشیده است.

در سال‌های اخیر، خرده فرهنگ‌سازی‌های جنوب شهری در سینمای ایران رواج بسیاری یافته که از جمله آن‌ها می‌توان به آثاری چون: ابد و یک روز، مغزهای کوچک زنگ زده و متری شش و نیم اشاره کرد. اما تفاوت بنیادی «شنای پروانه» با این آثار، لمس ایرانیزه شده و مستندگونه و حقیقی و باورپذیر فضاهی گنگستریِ جنوب شهری در ساخته محمد کارت است.

هر چند که فیلم از جهاتی ادای دینی به وسترن‌های کلاسیک و آثاری چون «سگ‌های پوشالی» و حتی الگوهای امتحان پس داده‌ی ایرانی و موفقی چون «تنگنا» و «کندو» (شاهکار فریدون گله)، هم محسوب می شود.

اما بیش از همه و با تکیه بر موسیقی زیبای مسعود سخاوت‌دوست، «شنای پروانه» یادآور نخستین فیلم ایناریتو، از فضای جنوب شهری، عشق سگی می‌باشد!

فیلمنامه‌ی اثر، محصول همکاری مشترک محمد کارت با حسین دوماری و پدرام پورامیری است که تصویری عریان از واقعیت‌های جهان جنوب شهر را بازتاب داده. فیلمنامه‌ای پر فراز و نشیب، پر شخصیت و پر لوکیشن که هر یک از داستانک‌هایش به صورت پله‌ای به هم متصل شده و بر اساس تقابل میان جبر محیط و انتخاب‌های فردی طراحی شده است.

سپس فیلمنامه، با حضور کارگردان، فیلمبردار و تدوینگر اثر، اِستورى‌بُرد شده و تولید نود و پنج درصد از فیلم به این شیوه انجام شده است، که تسلط مشهود کارگردان در هدایت بازیگران، طراحی میزانسن‌های جمعی، تقطیع و نشانه‌گذاری های تصویری را دو صد چندان کرده است!

فیلمبرداری اثر، بر عهده سامان لطفیان بوده که در جشنواره سال گذشته با فیلم «شبی که ماه کامل شد»، چیره دستی خود را به رخ کشید و مورد تحسین واقع شد و این بار در «شنای پروانه» ، تصویر چرک و پر کُنتراست شهر را با غلبه معنادار لنز تِله، در قاب تصویر ماندگار کرده است.

«شنای پروانه» با طول مدت زمانیِ بیش از دو ساعته خود، صحنه به صحنه، سکانس به سکانس و لوکیشن به لوکیشن بر پرده نقره‌ای سینما می‌درخشد و اتفاقی نو را در ثبت زیبایی‌شناسی جنوب شهر، واقع‌گرایی‌های بصری و ثبت دقیق و مستندوار محله‌هایی چون پامنار و دروازه غار، در سینمای ایران رقم می‌زند.

ترکیب متفاوت بازیگران، گریم سنگین آن‌ها و حضورهای کوتاه و سکانس‌گونه اما پر معنا و تأثیرگذار و پر تعلیق‌شان، یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت فیلم «شنای پروانه» است.

میمیک منعطف و نرمش کنترل شده‌ی جواد عزتی در تغییرهای حسی و لحظه‌ای شخصیت حجت، ستودنی است. لحظه به لحظه‌ی حضور امیر آقایی با آن گریم متفاوت و طرز تلفظ معنادار و پر آکسانِ حروفی چون چ،گ و ژ، یکی از متفاوت‌ترین نقش‌های سینمایی کل کارنامه بازیگری او و ماندگارترین و حقیقی‌ترین گنده لات تاریخ سینمای ایران را خلق کرده. حضور بی تکرار و سنگین وزن علیرضا داوودنژاد که برای نخستین بار در مقابل دوربین یک کارگردان دیگر به بازی پرداخته عیار نقشِ پدر پروانه را بالا برده و بازی خارق‌العاده و تاثیرگذار آبان عسکری (در سکانس اعتراف گیری داخل گاراژ) نوید دهنده‌ی ورود بازیگری نوظهور به سینمای ایران است. و در آخر حضور کوتاه اما شوک کننده پانته‌آ بهرام با سری تراشیده، صدایی کنترل شده و جامه‌ای مردانه، همه و همه صحنه هایی را خلق کرده که گویی تا سال‌ها از ذهن تماشاگر ایرانی پاک نخواهد شد.

نوشته نگاهی به فیلم سینمایی «شنای پروانه»/ سوختن در جبر محیط اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

برگ برنده نیک نژاد در «دوزیست»، آشنایی‌زدایی از چهره همیشگی و کلیشه‌شده در ژانر عموماً طنزِ بازیگرانِ شناخته شده‌اش است.

پژمان جمشیدی، دیگر صرفاً لودگی نمی‌کند، بلکه تلخ و عصبی و پُر بغض است. جواد عزتی، از هیاهو می‌گریزد و کم حرف و درون‌ریز شده است. مانی حقیقی، شخصیت‌های اتو کشیده‌اش را به کناری نهاده و رُخ‌ای از هیولای گنده لات محل را به تصویر می‌کشد. استاد سعید پورصمیمی، هم که جای خود دارد. او با وجود سن بالایش همچنان پُر انرژی و ریزپرداز است و یکی از بهترین و تکنیکی‌ترین بازی‌های کل دوران بازیگری‌اش را به نمایش می‌گذارد.

در «دوزیست» با داستانی پر شخصیت، روایت‌های توو در توو، ریز قصه‌ها و داستانک‌های فرعی و دیالوگ‌های دو سویه پرتابی زیادی مواجه ایم و تقابل‌های دو نفره‌ی بین بازیگران است که بار اصلی روایت را بر دوش می‌کشد و داستان را به پیش می‌برد.

حضور هادی حجازی‌فر، که به چهره‌ آشنا و پر مَحاسنِ فیلم‌های رئال مهدویان در این سال‌ها شهرت یافته بود، در فیلم «دوزیست» برزو نیک‌نژاد، شمایلی سورئال به خود می‌گیرد و به دلیل گریم فوق العاده و بازی حیرت انگیزش، تا آخرین دقایق، حتی به واسطه صدایش هم، قابل شناسایی نیست و می‌تواند بخت اول جشنواره امسال برای دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد باشد. و پایان شگفت‌انگیز «دوزیست»، بی شک مدیون هنر بازیگری و استعداد غیرقابل چشم پوشی هادی حجازی‌فر در ارائه‌ی هر گونه نقشی با لایه‌های پیچیده شخصیتی است.

پایان‌بندی غافلگیرکننده‌ی «دوزیست»، نه بر مبنای پنهان کاری و فریب دادن تماشاگر، که بهره‌مند از نشانه‌های گوناگونی است که در طول فیلم به مخاطب ارائه شده، اما تماشاگر صرفاً نسبت به آن‌ها بی‌توجه بوده، فلذا بیننده در انتها، حسی از رودست خوردگی و توهین به شعورش را بر دوش نمی‌کشد. که خود، یکی از نقطه قوت‌های این نوع از فیلمنامه‌نویسی به شمار می‌آید.

طراحی صحنه و لباس «دوزیست» هم قابل تمجید است و به فضاسازی اثر کمک شایانی کرده.

در «دوزیست»، دزدی برای به دست آوردن پول، بهانه‌ای می‌شود برای سرک کشیدن به اعماق زندگی آدم‌ها، آن‌هایی که زیر پوست شهر زندگی می‌کنند و اینگونه است که نوع پایان‌بندی قصه، از نام فیلم و دلیل انتخاب آن به خوبی رمزگشایی می‌کند. آدم‌هایی که برای ادامه‌ی بقإ و حیات‌شان، به شکل یک دوزیست، تغییر ماهیت داده و زیرآبی رفتن و پشت پا زدن به مرام‌های اخلاقی را، به ماندن و ایثارگری و رفاقت‌های دیرینه ترجیح می‌دهند.

یکدستی این حجم از بازی‌های متفاوتِ شخصیت‌های گوناگون، دیالوگ‌های کوتاه و مفهومی و کنایه برانگیز و گاه فلسفی و همچنین ارتباط زنجیره‌ای خُرده داستانک‌ها با هسته‌ی مرکزی داستان، می‌تواند کلاس درسی برای علاقه‌مندان به آموختن تکنیک‌های موفق و امتحان پس داده‌ی رشته‌های بازیگری، فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی باشد.

نوشته نگاهی به فیلم سینمایی «دوزیست»/ زیر پوست شهر اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهدویان که به روایتگر تاریخ معاصر ایران شهرت دارد، در جدیدترین اثر سینمای‌اش از عمق فاجعه بمباران شیمیایی در تابستان ۱۳۶۶ پرده بر می‌دارد و در روند قصه‌گویی خود سه نوع متفاوت از فیلمبرداری را به رخ می‌کشد.

نقطه آغاز روایت که مربوط به دهه شصت می‌شود با فرمت شانزده میلیمتری فیلمبرداری شده است. دو مقطع تاریخی دیگر، که مربوط به ماجراهای دهه هشتاد و دهه نود است، به ترتیب، با استفاده از فرمت سی‌و‌پنج میلیمتری و فرمت دیجیتال فیلمبرداری شده‌اند.

شاید بزرگترین برگ برنده مهدویان در «درخت گردو» این باشد، که برخلاف ساخته‌های قبلی‌اش، هیچگونه نشانی از جهت‌گیری‌های سیاسی در آن رؤیت نمی‌شود و صرفا و در حد کمال، تمامی انرژی خود را صرفِ  به تصویر کشیدن مضامین انسانی کرده است. و اینگونه موفق می‌شود تا بی‌اغراق در جای جای جدیدترین اثر هنری‌اش، عاطفی‌ترین و تأثر برانگیزترین سکانس‌های چند دهه اخیر سینمای ایران را بر پرده نقره‌ای به تصویر بکشد.

تراژدیِ بی‌بازگشتی که از گذشته تا امروز، روایتگر هجوم فجایع و اوج مظلومیت مردمان کُرد و مرزی نشین است. و بازی‌های شگفت‌انگیز مجموعه‌ی بازیگرانش، علی‌الخصوص بازی‌خیره کننده پیمان معادی (در نقش اوس قاسم)، به هر چه باورپذیرتر کردن داستان، که برگرفته از رویداری حقیقی است، کمک شایانی می‌کند.

اوج کارگردانی مهدویان در کنترل بازی‌های لشگر عظیمی از بازیگرانِ فرعی در لوکیشن‌هایی با فضای باز و همچنین بازی گرفتن از کودکانی که تا نیمی از فیلم به نقش‌های اصلی جان بخشیده‌اند، جلوه می‌کند.

«درخت گردو» مرثیه‌ای بر فاجعه‌های متعددی است (از بمباران شیمیایی مردم سردشت گرفته تا شغل کولبری در بانه)، که در طى سالیان متمادى بر مردمان کُرد ایران‌زمین تحمیل شده است و قطعا لایق سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه ملی و یا حتی نمایندگی ایران در اسکار می‌باشد.

درخت گردو، اثری هنری و به غایت ستودنی، است که با تکیه بر وقایع تاریخ معاصر ایران، در بخش‌های طراحی صحنه، فیلمبرداری، چهره‌پردازی و بازی‌های یکدست تمامی بازیگرانش، حرفی برای گفتن دارد و پیمان معادی و مهران مدیری را در زمره‌ی مدعیان اصلی جشنواره امسال برای دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش‌های اول و دوم مرد، قرار می‌دهد.

نوشته نگاهی به فیلم سینمایی «درخت گردو»/ مرثیه‌ای بر فاجعه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.