اکبر نبوی، محمدتقی فهیم و میلاد دخانچی از داوران این دوره از جشنواره هستند.

علاقه‌مندان می‌توانند نقدهای خود را در حداکثر ۱۰۰۰کلمه و در قالب فایل ورد از ۱۶ تا ۲۵ بهمن به ایمیل دوزیستگاه به نشانی  dozistgah.festival@gmail.com ارسال کنند. در ایمیل ارسالی اطلاعات فردی مانند نام، نام خانوادگی، شماره تماس،سن و رشته تحصیلی حتما قید شود.  همچنین برای اطلاع از آخرین اخبار سومین جایزه نقد، می‌توانند به سایت dozistgah.ir مراجعه کنند.

سومین دوره جایزه نقد، توسط موسسه فرهنگی دوزیست، با همکاری موزه سینمای ایران و کانون اندیشه جوان برگزار می‌شود.

نوشته معرفی داوران سومین دوره رقابت جایزه نقد سینمایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

* مشکل سینمای امروز غفلت از ذخیره سینمای کوتاه است

محمدتقی فهیم هم در ابتدا ضمن اشاره به علاقه خود به فیلم کوتاه گفت: هر بار فیلم کوتاه می‌بینم آنچه از ابتدا ما را عاشق سینما کرد را در فیلم کوتاه پیدا می‌کنم. اگر امروز سینمای بلند ما به این وضع دچار شده به دلیل عدم استفاده از این ذخیره است.  همه فیلمسازان و تهیه‌کننده‌های قدیمی همیشه از زمین‌های خاکی استعدادها را کشف می‌کردند و به میدان می‌آوردند.  امروز اما تهیه‌کنندگان سینما و تلویزیون در دفاتر خود نشسته‌اند و نگاه‌شان همواره به لیست مقابل‌شان است.  نتیجه‌اش می‌شود همین سینمای فاقد ژانر و فاقد تنوعی که امروز شاهدش هستیم.

وی افزود: درخت‌های داخل پارک که دائم آب به آن‌ها می‌دهند، ریشه‌های تنبلی دارند اما آن‌ها که در بیان و باغ رشد می‌کنند،‌ ریشه‌هایشان مدام به‌دنبال آب است و قوی می‌شود.  تهیه‌کنندگان امروز ما گویی بی‌ریشه شده‌اند.  پیشنهادم این است که انجمن سینمای جوانان رسما از تهیه‌کنندگان برای حضور در این جمع‌ها دعوت کند تا بیایند و فیلم‌های کوتاه را ببینند.  انرژی، استعداد، ذوق و سلیقه واقعی اینجاست.

فهیم در ادامه درباره فیلم «جان داد» گفت: زمانی که داور جشنواره بودم به این فیلم رأی دادم و به آن جایزه دادیم، قاعدتا نباید از آن بد بگویم.  اما این فیلم بین آن فیلم‌هایی که دیدیم بهتر بود و ویژگی‌های مثبتی داشت اما وقتی از منظر نقد نگاه می‌کنیم، مسئله متفاوت از داوری است.  فیلم قرار است قصه این دختر را برای ما روایت کند و ما باید با دختربچه هم‌ذات‌پنداری کنیم و جای او قرار بگیریم.  اما چه کسی با این دختر هم‌ذات پنداری می‌کند؟ من به عنوان مخاطب این حس را نداشتم.  من در این فیلم بیشتر با مرد همراه می‌شوم و هم‌ذات‌پنداری می‌کنم و این نقض‌غرض فیلمساز است.  مهمترین و کلیدی‌ترین جای فیلم جایی است که پدر به دخترش می‌گوید اگر این ماهی‌ها را صید نکنم، چگونه می‌خواهی زندگی کنی؟ این اصلی‌ترین مسئله در همین جامعه امروز ماست.  اتفاقا از نظر سینمایی هم بهترین سکانس فیلم است.

* فیلم کوتاهی که تنه به سینمای بلند حرفه‌ای می‌زند

در ادامه محمدتقی فهیم درباره «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» گفت: برخلاف فیلم «جان داد» مشکل اصلی این فیلم در فیلمنامه آن است.  فیلم در مرحله اجرا، واقعا یک فیلم است و معتقدم از خیلی از فیلم‌های بلند امروز سینما، حرفه‌ای‌تر است.  فیلم کوتاه امروز دیگر آن کار تجربی که برخی به دنبال آن هستند، نیست.  این فیلم یک فیلم کامل است که باید در معرض تماشا قرار بگیرد.  داستان «سینمای تجربی» متفاوت است این بحث است و این کارها را نمی‌توان سینمای تجربی دانست.

وی افزود: فیلم «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» یک نمونه است از فیلم‌های کوتاهی که می‌تواند به سینمای بلند تنه بزند.  فیلمساز تا حدودی توانسته از ابزار عبور کند.  اگر فیلمسازی ابزار را کامل بشناسد، در مرحله بعد می‌تواند اثری خلق کند که دارای حس باشد و ما با آن ارتباط برقرار کنیم.

* داستان «بورخس» و روایت آدم‌فروشی و جهنم خودساخته

فهیم درباره فیلم «دشنه» هم بیان کرد: هر قصه را می‌توان هر طور تعریف کرد و این فیلم هم تعریف آقای تفرشی از قصه «بورخس» است.  من این قصه را خیلی دوست دارم و سال‌ها پیش آن را خوانده بودم.  راوی اول شخص در این داستان خود بورخس است و گویی آدم با خود او روبه‌رو می‌شود.  این داستان یک شاهکار است اما آقای تفرشی به نظر من آن را خراب کرده است! تمام تلاش قصه بورخس این است که بگوید آدم‌فروش خودش برای خودش جهنم ایجاد می‌کند و تحقیرشدگی یک آدم‌فروش همواره با او هست و هیچ گاه از بین نمی‌رود.  پاشنه آشیل فیلم آقای تفرشی عدم توجه به همین نکته است.

در ادامه فرید سجادی‌حسینی بازیگر باسابقه سینما به بهانه حضور در فیلم «دشنه» درباره همکاری با فیلمسازان جوان در فیلم‌های کوتاه گفت: من آقای تفرشی را از سال‌ها قبل می‌شناختم و به تفکر و نگاهش به سینما از قبل آشنا بودم اما کلا به جوانان بیشتر از هم سن و سال‌های خودم اعتماد دارم.  شاید گاهی موفق نباشند اما ایده‌های بسیاری دارند و بهتر از ما و نوتر از ما می‌بینند.  انگیزه جوانانه این فیلمسازان ما را هم سر ذوق می‌‌آورد.  برای این کار همه سختی کشیدند و برای ما پیرمردها کار سخت‌تر هم بود.

نقد و بررسی انیمیشن کوتاه «پرنده‌باز» به‌ کارگردانی سیداحمد جعفریان به دلیل غیبت کارگردان در جلسه برگزار نشد.

نوشته محمدتقی فهیم: تهیه‌کنندگان امروز «بی‌ریشه» شده‌اند! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در دومین جلسه از فصل هفتم پاتوق که توسط انجمن سینمای جوانان ایران برگزار می‌شود، فیلم‌های‌کوتاه داستانی «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» به‌کارگردانی سجاد ایمانی، «جان داد» به‌کارگردانی سهیلا پورمحمدی، «دشنه» به‌کارگردانی سامان تفرشی و انیمیشن کوتاه «پرنده‌باز» به‌کارگردانی سیداحمد جعفریان به نمایش درمی آیند.

در این رویداد محمدتقی فهیم منتقد سینما به‌عنوان کارشناس ویژه جلسه دوم، پس از اکران آثار با کارگردانان فیلم‌های به نمایش درآمده به گفتگو می‌نشیند و آثار را مورد تحلیل و بررسی تخصصی قرار می‌دهد. اجرای این برنامه را مصطفی ساجدی بر عهده دارد.

به دلیل استقبال علاقه‌مندان و هنرمندان در اولین جلسه فصل هفتم، از این هفته پاتوق فیلم کوتاه در سالن شماره ۶ پردیس سینمایی چارسو و با گنجایش بیشتر، میزبان علاقه‌مندان و مهمانان خواهد بود.

فیلم کوتاه «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» به‌کارگردانی سجاد ایمانی و نویسندگی مازیار تهرانی در ژانر فانتزی-ماجراجویی، از تولیدات انجمن سینمای جوانان ایران- دفتر شیراز است.

«جان داد» به‌نویسندگی و کارگردانی سهیلا پورمحمدی، ملودرامی تولید شده در انجمن سینمای جوان – دفتر رودبار است.

سامان تفرشی «دشنه» را در ژانر جنایی کارگردانی کرده، این فیلم کوتاه برداشتی آزاد از داستان «زخم شمشیر» اثر خورخه لوئیس بورخس بوده و به‌تهیه‌کنندگی انجمن سینمای جوانان ایران ساخته شده است.

انیمیشن کوتاه «پرنده‌باز» را نیز سیداحمد جعفریان نویسندگی و کارگردانی کرده و انجمن سینمای جوانان ایران – دفتر خمینی‌شهر تهیه‌کنندگی آن را برعهده داشته است.

دومین جلسه فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه، دوشنبه ۲۶ اردیبهشت‌ماه ساعت ۱۵ در پردیس سینمایی چارسو، سالن شماره ۶ برگزار می‌‌شود و شامل نمایش آثار و جلسه نقد و بررسی خواهد بود.

حضور برای تمامی علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.

نوشته محمدتقی فهیم مهمان فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

روزی روزگاری آبادان فیلم خانوادگی هم هست. قصه دل دادن‌ها و قلوه گرفتن‌های دوران خامی و هیجان، پنهانکاری‌ها و محبت‌ها، از خودگذشتن‌ها و نادیدن‌ها. فیلمی جمع‌و‌جور و محدود. فیلمی که روی انرژی بازیگرانش دور می‌زند. «محسن تنابنده» و «فاطمه معتمدآریا»یی بهتر دارد. بازیگران جوانش هم جذاب ظاهر شده‌اند.

قصه چندخطی فیلم پیرامون خانواده‌ای روایت می‌شود که در آستانه عید نوروز، دچار تزلزل‌هایی در روابطشان هستند تا اینکه موشک آمریکایی به‌جای عراق، در آبادان فرود می‌آید (واقعی است).

حالا خطر فرا راه خانواده و گیرافتادن‌شان روندی دیگر را رقم می‌زند. آن واگرایی اولیه و به هم پریدن‌ها، کم‌کم تبدیل به هم‌گرایی و نزدیکی افراد به یکدیگر می‌شود و‌… .

روزی روزگاری آبادان را می‌شود تا پایان بدون خمیازه کشیدن تحمل کرد، اما آیا این اتفاق برای همه مخاطبان و تماشاگران انبوه سینما هم می‌افتد (خواهد افتاد)؟ بهتر است برای رسیدن به این پاسخ، فیلم را از منظر ساختاری، فرمی و دیگر اجزای آن بررسی کنیم.

«حمید‌رضا آذرنگ»، چند سال قبل، روزی روزگاری آبادان را به صحنه برده بود. این چهره تئاتری و بازیگر شناخته‌شده سینماوتلویزیون در چرایی ساختن نسخه سینمایی متن تئاتری‌اش، گفته است:

در بهترین حالت یک نمایش صحنه‌ای را چهارهزار نفر می‌بینند و ازآنجاکه هر هنرمندی دوست دارد تا آثارش را با گستره وسیع‌تر مخاطب به اشتراک بگذارد، تصمیم به ساختن فیلم سینمایی گرفتم (نقل به مضمون).

خیلی هم عالی. توقف فیلم در همین میدان است. یعنی ضعف دراماتیک. این میل دست‌یابی به مخاطب بیشتر، محترم و ارزشمند است. اما آذرنگ خودش هم می‌داند تفاوت اجرای صحنه با سینما زیاد است. سد ارتباط بیشتر تماشاگر با فیلم روزی روزگاری آبادان در کم‌توجهی به همین تفاوت است. تلاش فیلم‌ساز برای فاصله از تئاتر و خلق فیلم سینمایی فقط به یک‌ فصل افتتاحیه و حرکت دوربین در بازار و چند نمای بیرونی در میانه روایت است. بقیه قصه در لوکیشن داخلی واحد می‌گذرد. یعنی اجرا کاملاً تئاتری است؛ میزانسن‌ها، دکوپاژ، دقت در ماسکه‌نشدن‌ها. حتی این نوع اجرا دامن بازیگران را هم گرفته است. بااینکه همه خوب‌اند ولی به خاطر میزانسن‌ها، یکجاهایی فریب می‌خورند و گل‌درشت و اغراق‌آمیز جلوه می‌کنند.

اگر آذرنگ به نسخه تئاتری دل نمی‌بست و برای ارائه سینما زحمت بیشتری می‌کشید، بی‌تردید با توجه به درکش از دوربین و لنزها با اثری ماندنی مواجه می‌شدیم. برای نمونه فصل شروع و نمایش بازار حکایت از تسلط آذرنگ بر قاب‌بندی دارد. مثلاً او به‌درستی با نمای باز شروع می‌کند. همان‌طور که چشم هر بیننده‌ای در بدو ورود به بازار لانگ می‌بینند و به‌تدریج توجهش به کالا، چهره یا نقطه خاصی جلب می‌شود. دوربین آذرنگ هم از این قاعده پیروی می‌کند. کات به نمای داخلی و محل زندگی خانواده هم از این دقت پیروی می‌کند. ورود ما به خانه در نمایی باز است و سپس کات به جزییات؛ مثلاً پِریز و دوشاخه تلفن و غیره. چرا این نوع قاب‌بندی اهمیت دارد؟ چون‌که حس صحنه ایجاد می‌کند. حفظ این حس به نماهای بعدی تداوم می‌یابد. برای همین، فیلم آذرنگ گرم و دل‌چسب است. هرچه جلوتر می‌رویم با همین دقت‌ها در اجزای صحنه و بده‌بستان بازیگران، بیشتر جذب صحنه می‌شویم و مسئله آدم‌ها به ما سرایت می‌کند. خنده، گریه، درگیری، خشم، حسادت و عشق‌هایشان در ما حس برمی‌انگیزند؛ اما مخاطب خاص و محدودتر.

معضل دیگر فیلم روزی روزگاری آبادان پس از اجرای تئاتری، در دو‌پارگی و تغییر لحن آن است. فیلم در نیمه اول واقع‌گرایانه است ولی در نیمه دوم همه‌چیز فانتزی می‌شود. آذرنگ برای توجیه این نچسبی (فانتزی سوار رئالیسم) از تمهید خواب استفاده کرده است؛ دم‌دستی‌ترین تمهید. با تمام تلاشش درزمینهٔ تکنیکی، اما فرود موشک و عمل نکردنش در سقف باورمند نیست. دلهره لازم را ایجاد نمی‌کند. حالا کارگردان از لحن طنازانه نیمه اول فاصله می‌گیرد و به فاجعه می‌غلتد. حتی فرم اثر در حرکت‌های دوربین، زوایای قرار گرفتن، از بالا نگاه کردن و بعضاً با زاویه ۹۰‌درجه به آدم‌ها خیره شدن، به فیلم‌های معناگرا اپیدمی سال‌های گذشته و (کم‌رنگ) متافیزیکی پهلو می‌زند.

آذرنگ در نیمه دوم و پس‌ازاینکه موشک آمریکایی وارد سقف می‌شود، نمی‌داند با آنچه کند، بنابراین وارد فاز آثار معروف به ضد‌جنگ می‌شود و به ورطه شعار می‌افتد. اما نمی‌داند کجا را نشانه بگیرد و به دلیل فقدان تحلیل عمیق در بطن متن، به سیاق آثار نازل ازاین‌دست، به زمین‌و‌زمان می‌تازد و آدم‌هایش را به در‌و‌دیوار می‌کوبد تا شاید تایم فیلم پر شود. جذابیت ناشی از روابط و مناسبات شیرین نیمه اول علاوه بر اینکه فدای فقدان قصه هستند ازاینجا به بعد با تلخی و غمبارگی آمیخته می‌شوند. ملودرامی سطحی بر صحنه غلبه می‌کند.

آذرنگ با حفظ اثرش در مدیوم تئاتر، خودش را به دام هویت‌زدایی نیز انداخته است. در نسخه صحنه‌ای با لهجه و برخی آکسسوار‌ها و کدهای دیگر، آبادان را تجسم بخشیده بود. اما در سینما یک نما با بک‌گراند میله‌های چاه و معماری دیگر کفایت نمی‌کند، لذا آبادان ساخته نمی‌شود و اساساً محلی از اعراب ندارد. آنچه در فیلم شاهدیم می‌تواند هریک از شهرهای خوزستان و حتی شهرهای هم‌جوار خوزستان باشد. نوشته تاریخ‌نگارانه‌ای هم که حاکی از واقعیت فرود موشک آمریکایی در مقطع زمانی سقوط صدام است، مشکل را حل نمی‌کند، یعنی این الصاق در عنوان و متن حک شده است، اجزا و عناصر اجرایی فیلم ناکام از جغرافیا ساختن است. یعنی عینیت بخشیده نمی‌شود. این ضعف، روزی روزگاری آبادان را زیر سؤال می‌برد.

آدم‌های قصه هم تیپ هستند. جای پرداخت بیشتری داشتند که وقت لازم صرف آن‌ها نشده است. شخصیت‌هایی با ابعاد پر فرازوفرودی خلق نشده‌اند. «خیری» (فاطمه معتمد‌آریا) از ابتدا زن آشپزخانه‌ای بشور‌و‌بساب است. زنی که به سیاق آثار اجتماعی نازل، نقطه‌جوش او سریع رقم می‌خورد. هنوز از «مصیب» (محسن تنابنده) رفتار و کنش‌های مذمومی ندیده‌ایم، جز مکالمه تلفنی که نامفهوم است و البته پنهان‌کارانه. چند رفتار عصبی‌ساز از بچه‌ها هم بروز می‌کند، اما این‌ها هیچ‌کدام در سطحی نیستند که باعث طغیان و اقدام خیری علیه شوهرش باشد، تا آنجا که تصمیم به جدایی بگیرد. خیری با تمام سخت‌گیری‌هایش نسبت به بچه‌ها، در مواجهه با پنهان‌کاری‌های غیر‌اخلاقی دخترش کوتاه می‌آید و جاهایی تلویحاً همراهی‌اش می‌کند.

کاراکتر مصیب هم از نقص در پرداخت رنج می‌برد. مردی که خود برخی پدر‌سوختگی‌هایی دارد، اما ابلهانه از قایم‌موشک‌بازی‌های دختر و پسرش درزمینهٔ رابطه غافل است.

آنچه در بخش مضمونی، اثر را پایین می‌کشد علاوه بر موارد فوق به انتخاب‌های کارگردان درزمینهٔ پیام اخلاقی‌اش برمی‌گردد. یعنی خانواده‌ای که هرکدام سبک زندگی شخصی و رازهایی دارند. پنهان‌کاری که ناشی از مدیریت بر خانواده است. پس از فروکش کردن بحران، همین پدر و مادر از سخت‌گیری‌هایشان نادم‌اند. میزانسن‌ها، تقطیع‌های کارگردان و عکس‌العمل بازیگران حکایت از این دارد که دنیا بی‌ارزش‌تر از این حرف‌هاست و باید به تصمیم فرزندان در ارتباط با جنس مخالف احترام گذاشت! رویکردی که می‌تواند نسبت به این نسخه‌پیچی، دافعه بخش زیادی از خانواده‌های ایرانی را برانگیزد.

نوشته نقد محمدتقی فهیم بر فیلم «روزی روزگاری آبادان»/ ریختن تئاتر در ظرف سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سرگردانی در پاسخ به پرسش فوق، اصلی‌ترین اشکال فیلم است. وقتی در طراحی اولیه، نوشتن و اجرا، رویکرد هدف‌گذاری‌‌شده، مخاطب فیلم مشخص نباشد، اثر نارسا در ژانر، مخدوش در موضوع، متشتت در مضمون، الکن در فرم و لرزان در ساختمان به سامان می‌رسد.

«مهدی جعفری» در اولین فیلمش یعنی ۲۳‌نفر خوب ظاهر شد. به نظر وجود منبع ادبی قوی و آزمون‌و‌خطای در تولید مستند فیلم، باعث شده بود تا جعفری در فیلم اولش مسلط و پرانرژی نشان دهد. خروجی ۲۳‌نفر کم‌غلط در روایت و خصوصاً میزانسن‌ها بود و چون قالب و گونه اثر کاملاً مشخص و داستان شاه‌پیرنگ بود، فیلمی نوجوانانه، حماسی و سرگرمی‌ساز دراماتیک شده بود؛ اتفاقی که در فیلم یدو نیفتاده است.

اگرچه اینجا هم فیلم اقتباس از داستانی کوتاه است ولی هم قصه بنیه لازم را نداشته و هم در تبدیل به فیلم‌نامه تقویت نشده است.

فیلم با یک نمای باز از فضای جنگی شروع می‌شود و اسبی (بعداً دو اسب) در میانه خرابی‌های جنگ، روان‌پریشانه به چپ و راست می‌زنند؛ فصلی به‌غایت سینمایی. از وسترن می‌آید. اینجایی نیست ولی قلاب محکمی است. لوکیشن، رنگ، موسیقی و دیگر اجزای صحنه، حسابی حکایت از فیلمی دارد که دقیق، فکر‌شده و تحقیقی است.

تیتراژ می‌رود و کات به چند نمایی که هنوز از افتتاحیه انرژی می‌گیرد. خصوصاً استخر و بچه‌ها و تا رسیدن به حرکت «یدو» در پیچ‌های دالان باریک مکان و رسیدن به مادرش که برای رفتن از شهر در برابر یدو مقاومت می‌کند. از همین‌جا فیلم از دست جعفری در می‌رود. نمی‌داند یا نمی‌تواند میزانسن بسازد، دوربین‌روی‌دست کار را خراب می‌کند. دکوپاژ (تقطیع)‌های مناسبی ندارد. مرتب دنبال یدو می‌دود بالا پایین می‌شود. به در‌و‌دیوار پن می‌شود، کلوزآپ، مدیوم، لانگ و… هیچ‌کدام نمی‌گذارند به آدم‌ها نزدیک شویم، مرتب داد‌و‌بیداد می‌کنند، حرف از تنهایی و یکه در شهر ماندن می‌زنند و فضا و جزییات هم حکایت از این دارد اما در فصل‌های بعد بازار پر از جمعیت را می‌بینیم؛ حرف از نداشتن نان خالی می‌زنند، نانوایی در حال پخت است. و هر چه بیشتر حرف می‌زنند ما کمتر می‌فهمیم چرا مادر یدو نمی‌رود و یدو اصرار به رفتن دارد.

بهترین صحنه‌های فیلم همین کشمکش‌های یدو و مادرش در ابتدای فیلم است (یعنی باید می‌بود) لحظاتی که قاعدتاً ما باید با یکی از آن دو همراه شویم؛ مادر که می‌خواهد بماند و یدو که اصرار بر فرار دارد ولی کارگردان نمی‌تواند این اهمیت را بسازد. مثلاً در فصل یکی‌به‌دو کردن مادر و فرزند مقابل تنور طلایی‌ترین جایی است که ما باید گره دراماتیک را بفهمیم و دل به دل شخصیت‌ها بدهیم، ولی اجرای دم‌دستی مانع از این می‌شود. اصلاً ما چهره آن‌ها را نمی‌بینیم، یعنی دوربین پشت آن‌ها است. کارگردان به خودش زحمت نداده (خرج نکرده) که دوربین را به آن‌سوی تنور یا دیوار روبه‌رو ببرد و حس صحنه را ایجاد کند یا لااقل می‌توانست آن‌ها را در میزانسنی دیگر قرار دهد تا ما مسئله را در چهره و احساس شخصیت ببینیم که نمی‌بینیم.

قصه لاغر فیلم هرچه جلوتر می‌رود، ازدست‌رفتگی فیلم بیشتر می‌شود. از پرده دوم که اساساً فیلم تغییر ژانر و حتی لحن می‌دهد. ازاینجا فیلم وامداری علنی‌اش را (ناخواسته) به دونده «امیر نادری»، «کیارستمی»، فیلم تنگسیر و سازدهنی پنهان نمی‌کند. فیلم در قالب جست‌وجو ادامه پیدا می‌کند و فیلم‌ساز هنوز نتوانسته ما را به یدو علاقه‌مند کند که ما هم خواهان کوچ باشیم، یا برعکس طرف مادر قرار بگیریم. در یک خنثایی کامل متوقف می‌شویم. هرچه یدو بیشتر پرسه می‌زند، ما کمتر به او دل می‌بندیم. ضعف بازی هنرپیشه یدو هم خود مسئله‌ساز است. تا حدودی «ستاره پسیانی» پذیرفتنی است که او هم در کاراکتری قرار دارد که نمی‌تواند تلنگری باشد بر درجا زدن فیلم.

واقعاً چرا ما باید با یدو همراه شویم تا در پایان از تصمیم او به وجد بیاییم و یا حس سلحشوری و حماسی پیدا کنیم؟ معضل وقتی پررنگ‌تر و غیر‌قابل‌‌دفاع بروز می‌کند که انگیزه بازدارندگی یا همان عامل تحول یدو بسیار دم‌دستی و کوچک است، یعنی یک بُز به‌جای هر فعل و آرمانی یدو را به کنش‌مندی وامی‌دارد. وطن چیست؟ محلی از اعراب ندارد. حالا فرض را بر این می‌گیریم که فیلم‌ساز خواسته مطابق قواعد سینمای آمریکا با عناصر عاطفی و شخصی قهرمان بسازد، ولی ساخته نمی‌شود. اگر پیش‌ازاین یک رابطه مستمر و عمیق میان یدو و بُز برقرار می‌شد، حالا در پایان فیلم یدو برای تغییر مسیر حال مخاطب را خوب می‌کرد. ولی ما که رابطه‌ای نمی‌بینیم. اگر بده‌بستان و حس‌و‌عاطفه‌ای هم هست بین مادر یدو و بُز است. بُزی که البته خودش یک باگ فیلم‌نامه و اجرا محسوب می‌شود، چون تا نزدیک پرده سوم، بیشتر گاو (گاوها) صحنه پر‌کن هستند و بز خیلی دیر به صحنه پرت می‌شود.

خیلی عجیب است، جعفری در اینجا به ابتدایی‌ترین عناصر روایت و عوامل دراماتیک بی‌توجه بوده است. برای مثال در فصل بازار، انفجار و خنثی کردن خمپاره را به یاد بیاورید. اینکه زمان زیادی از فیلم صرف این فصل شده را نادیده می‌گیریم اما از غلط در روایت و اجرا که نمی‌توان گذشت. در اینجا جوانی وارد عمل می‌شود تا مردم را نجات دهد. مهم‌ترین صحنه‌های التهاب و بحران‌زای فیلم قرار بوده همین‌جا باشد ولی نه از هیجان و التهاب خبری هست و نه از حس صحنه، چرا؟ فیلم‌ساز به‌جای اینکه نخست در موقعیتی دیگر ما را با جوان رزمنده آشنا کند و کاریزمایی برای او بسازد تا در صحنه‌ای که مبادرت به ایثار می‌کند دل ما برایش بلرزد، او یک‌دفعه به صحنه می‌آید. یدو هم که چون برعکس مؤلفه‌های قهرمان معرفی و پرداخت شده است (به فکر فرار است) لذا اصلاً نگران او نیستیم، پس در این صحنه ما باید برای کی و چی دل بسوزانیم یا نگرانشان باشیم؟ حالا دیگر تلاش جعفری برای اینکه جوان رزمنده را قهرمان کند تا با شنیدن خبر شهادتش به همراه یدو افسرده شویم، به بار نمی‌نشیند.

اما کم‌تأثیری تا خنثایی، در فینال خود را نشان می‌دهد. اساساً شخصیت کنش‌مند یا قهرمانی در کار نیست تا مخاطب را دچار تغییر روحی کند. تغییر یدو برای چیزی که دل‌بسته‌اش نیستیم به کنار، اجرای این صحنه‌ها خیلی بی‌حس است. اصرار رزمنده‌ای که مانع سوار کردن بُز است بی‌جهت و اصلاً در باور نمی‌نشیند تا آنجا که رزمنده «شر»ِ صحنه قلمداد می‌شود. مردم در این فصل آکسسوار هستند. هیچ‌کدام فعلی از خود بروز نمی‌دهند. میزانسن‌های جعفری، کات‌ها، عکس‌العمل بازیگران و اجزای تشکیل‌دهنده این فصل تغییر یدو را به‌طورکامل لو می‌دهد و از پیش، مخاطب حدس می‌زند که او چه خواهد کرد.

پیام فیلم در نطفه می‌ماند. همه کشمکش‌های ساخته‌شده فیلم‌ساز برای اینکه قهرمانش به بُز برسد، بدترین پیام اثر است. حتماً ناخواسته است. بی‌تردید نیت فیلم‌ساز ساختن فیلمی قهرمانی با محوریت نوجوانی بوده تا در فرایند رو‌به‌جلوی او، مخاطب در عین اینکه به حظ بصری زیبایی‌شناسانه دست پیدا می‌کند، غرق در بازنمایی ایثار به سرمنزل آرمان‌خواهانه وطن‌پرستی هم نائل بیاید، اما به دلیل طراحی غلط آدم‌ها و انگیزه‌هایشان و البته اجرای خام‌دستانه همه‌چیز، نیت خوب و ارزشمند عینیت پیدا نمی‌کند.

فقط می‌ماند برخی قاب‌های توریستی از خرابی‌های جنگ و بس، اتفاقی که از سازنده فیلم ۲۳‌نفر و صاحب تجربه‌های زیاد فیلم‌برداری در سینمای ایران، بیشتر انتظار می‌رفت.

نوشته نقد محمدتقی فهیم بر فیلم «یدو»/ مخدوش در موضوع، متشتت در مضمون اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

حالا در تداوم روند اشاره شده، فیلم مصلحت ساخته «حسین دارابی» وارد پروسه نمایش شده است. فیلمی پر‌مایه از نظر متن و جدی در حوزه علوم‌انسانی با تم‌های عدالت و سیاست و اقتصاد و سخت از منظر اجرایی. در شرایطی که فیلم‌اولی‌ها به دنبال سوژه‌های جمع‌و‌جور و میزانسن‌های ساده و خلوت هستند، دارابی به سراغ نمایشی کردن مقوله عدالت در بستر زمانی دهه شصت رفته است. این ریسک‌پذیری وقتی حساس‌تر می‌شود که می‌دانیم بازسازی اوایل انقلاب، آن‌هم التهابات و کشمکش‌های سیاسی کف خیابان در این دوره، پوست موز زیر پای فیلم‌ساز است؛ کوچک‌ترین غلط‌ها در بازنمایی، پیامدهای سنگینی به دنبال دارد.

خب! همه این‌هایی که در بالا آمد سر جای خودش مهم است، اما آیا توجیه‌گر هر ضعف مترتب بر اثر هم می‌شود؟ از نگاه این قلم جواب منفی است. فیلم‌ساز اول باید پس‌ازاین ریسک‌پذیری با هر جان کندنی که شده فیلم بی‌اشتباه یا حداقل کم‌اشتباهی بسازد.

نکته قابل اشاره دیگر اینکه برخی منتقدان بر این باورند که باید نسبت به فیلم‌اولی‌ها نرم‌تر بود یا کمی اغماض به خرج داد و جنبه تشویقی را فراموش نکرد، اما گروهی هم هستند که بی تساهل و تسامح، فیلم اول کارگردان را حسابی واکاوی می‌کنند و ضعف‌هایش را گوشزد تا شاید چراغی بر مسیر او بیفروزند.

این قلم چطور؟ وارد فیلم شویم تا ببینیم سازنده مصلحت چه کرده است.

وقتی فیلم‌سازی به سراغ قصه گفتن می‌رود و قرار است شاه‌پیرنگ را در روایت پیشه سازد قاعدتاً باید روایت را حسابی چکش‌کاری کند، حلاجی کند، پس‌و‌پیش صحنه‌ها را خوب بررسی کند، پلان‌به‌پلان تا فصول مختلف را موردسنجش قرار دهد که مو لای درزش نرود. یعنی باید قصه روان، بدون لکنت و پراکندگی تعریف شود، صحنه‌ها سنجیده و فکر شده و بر اساس منطق پیشرفت رخدادها چیده شوند. نه مانند مرغی که مرتب نوک می‌زند و می‌رود سراغ بعدی بدون اینکه از دانه قبلی لذت برده باشد. مثلاً افتتاحیه انفجاری و پرتحرک قبل از تیتراژ کات می‌خورد به حیاط و زن و بچه‌ها و همین‌طور در ادامه، صحنه‌های نه‌چندان مناسب قبل ردیف شده‌اند.

وقتی روایت مبتنی بر قصه‌گویی روان نیست، رویدادها کم‌تأثیر می‌شوند و شخصیت، هم اگر پرداخت جزئی‌نگرانه‌ای نداشته باشند، ضعف‌ها مضاعف می‌شوند. مثلاً چرا ما باید گول بخوریم و تا دو سکانس مانده به اعدام، تصور کنیم آیت‌الله مشکاتیان (فرهاد قائمیان) بَدمن فیلم است. دقت کنید که فیلم‌ساز ما در میزانسن‌ها، فیگورهای بازیگر، خونسردی‌مآبی‌اش، برخوردش با بقیه و خصوصاً فیزیک او، دلالت بر آدمی نه‌چندان متعهد دارد و علاوه بر این‌ها، در فصلی که مدارکی دال بر مقصر بودن پسرش را به او می‌دهند، دوربین فریب‌دهنده است؛ یعنی مشکاتیان و روحانی همکارش، لشکری، از اتاق بیرون می‌روند، دوربین پشت پنجره شیشه‌ای می‌ماند و ما صدای آن‌ها را نمی‌شنویم، اما کنش آن‌ها و صحنه، حکایت از دستور غیر‌عادلانه‌اش برای دستگیری قاتل دارد و بعد هم که قاتل به قم می‌رود. این نوع روایت و نمایش دال بر وجود حفره فیلم‌نامه‌ای و اجرای غلط دارد. یعنی ما تا دو فصل قبل پایان پرده سوم نسبت به مشکاتیان بدبین هستیم. درحالی‌که مطابق قواعد آثاری ازاین‌دست، ما باید از آدم‌های قصه مِن‌جمله بازپرس که مسئول پرونده است، جلوتر باشیم و بدانیم که مشکاتیان چه‌جور آدمی است ولی به هچل افتاده و برای رهایی او از این دام، غم‌خواری کنیم، تا هر بلایی سر او آمد ما با او همذات‌پنداری داشته باشیم، حال‌آنکه ما -یعنی مخاطب- با فرد خواهان قصاص همراه و همدل هستیم و تا پایان از همه افراد روبه‌رویش بدمان می‌آید. بی‌تردید کارگردان این نتیجه را نمی‌خواسته است ولی ازآنجایی‌که فیلم‌سازی کار سختی است و به‌شدت کاربلدی می‌خواهد، نتیجه دلخواه به دست نیامده است.

معمولاً در سینمای جهان، پلیس‌ها (در اینجا بازپرس) برای ادامه خستگی‌ناپذیری تعقیب و پیگیری یک پرونده یا قاتل، انگیزه شخصی هم دارند؛ یعنی اگر وظیفه‌شناسی و تعهد و آرمان، موتور محرک درام هستند، انگیزه شخصی حکم سوخت آن را دارد. اما در مصلحت «بازپرس جلالی» فاقد مؤلفه‌هایی است که مخاطب بفهمد و قانع شود که چرا باید تا رسوایی مقام بلند‌پایه دستگاه قضایی پیش برود. ما حتی تا میانه فیلم از زندگی جلالی چیزی نمی‌دانیم که زن و فرزند دارد. یک‌دفعه به صحنه زندگی‌اش پرت می‌شویم تا با او پیوند بخوریم و مشکلات او مسئله ما بشود، که نمی‌شود. تا قرار است به او دل ببندیم و غم‌خوارش شویم یکی دیگر جای او را می‌گیرد و لذا مقام قهرمانی دست‌به‌دست می‌شود. این تعویض فرد کنش‌مند قصه باعث می‌شود تا ما مرتب به خانواده خواهان قصاص نزدیک شویم. البته که عدالت در این داستانک باید به سمت خانواده مقتول غش کند، ولی فیلم‌ساز مشکاتیان را دارد که پسرش (مهدی) براثر رفتار هیجانی‌اش بحران آفریده و پدرش را لای گیره گذاشته که حالا باید عدالت درباره او هم اجرا شود، اما نویسنده/فیلم‌ساز ما نمی‌دانسته این سفره را چه جوری جمع کند بنابراین از یک درام تند‌و‌تیز جنایی با گرایش سیاسی و تم عدالت سقوط می‌کند به دامن فیلم اجتماعی‌هایی از نوع فیلمفارسی محافظه‌کارانه تا جایی که به مخاطب باج «پایان خوش» می‌دهد.

دارابی هرچقدر در فضاسازی التهابات کف خیابان و میتینگ‌های «شاهین آریا» و گروهک متبوعش موفق ظاهر می‌شود، در میزانسن‌ها و تقطیع‌های فصول پلیسی کم می‌آورد و دچار اشتباهات فاحش می‌شود تا آنجا که در نماهای بیرونی جلالی و باجه تلفن و… جغرافیا را نمی‌سازد. فصلی که باید تعلیقی نفس‌گیر می‌داشت به‌خاطر اجرای خام‌دستانه کاملاً می‌افتد. مثلث بازپرس و دو همکارش تبدیل به غیرقابل‌باور‌ترین صحنه فیلم می‌شود. سوت و داد زدن‌های رفیق بازپرس را همکار تندرو و چپ‌زده‌اش نمی‌شنود. چرا؟ در چند نما او جا‌به‌جا می‌شود و کات به جلالی و به بَدمن، ولی اصلاً محیطی ساخته نمی‌شود که ما باور کنیم و نگران شویم.

فیلم‌سازِ اول ما به خیلی از جوانب کنش آدم‌هایش فکر به‌اندازه نکرده است. مثلاً کینه ضد سرمایه‌داری بَدمن قصه –مسعود قاسمی- کافی نیست. همچنان که داستان گذشتن از فرزند توسط مشکاتیان به نفع اجرای عدالت مابِازای واقعی دارد، وجود آدم‌هایی مانند همکار تندرو دستگاه قضایی نیز واقعیت روز فضای سیاسی است. ولی واقعیت دیگری هم وجود داشته که چنین عناصری، در زمان روایت داستان، بهترین امکان استفاده گروهک‌ها برای ضربه زدن به نظام بودند، حال‌آنکه در فیلم او صرفاً باانگیزه عقده‌های فردیِ روستایی‌اش مبادرت به ظلم و شکنجه خانواده قربانی می‌کند که این درام را تضعیف می‌کند.

بعدالتحریر:

تا وقتی رسانه‌های سینمایی معدود و خبرنگاران و منتقدان قلیل بودند، فیلم‌اولی‌ها رهرو رهنمود کسانی می‌شدند که تنها توصیه و راهکارشان برای دیده شدن و گل کردن فیلم‌اولی‌ها، ساخت اثری به‌اصطلاح هنری و فیلم‌های فاقد مؤلفه‌های سینمایی و صدالبته مورد‌پسند جشنواره‌های خصوصاً خارجی بود. بنابراین اگر فیلم‌اولی خارج از این چارچوب فیلمی می‌ساخت؛ مثلاً یک اثر داستان‌گوی قهرمان‌پرداز یا کمدی مردم‌پسند و… چنان بایکوت و مورد اهانت قرار می‌گرفت که یا از سینما فرار می‌کرد یا در ادامه راهی را می‌رفت که حداقل همین رسانه‌های داخلی تحویلش بگیرند. سنتی که متأسفانه هنوز هم نفس می‌کشد، اما متقابلاً و به دلیل کثرت رسانه و وجود منتقدان متعهد، اگر فیلم‌ساز جوان و اولی اثر دلخواهش در گونه‌ها و زمینه‌های دیگری بسازد، بستر و میدان دیده شدنش وجود دارد. لذا امید می‌رود که هرساله شاهد فیلم‌های بیشتری همانند مصلحت (البته با قواعد دراماتیک و جذاب) باشیم.

نوشته نقد محمدتقی فهیم بر فیلم «مصلحت»/ مصایب مصلحت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

عجب! حالا که فیلم را دیدیم نه کمدی است و نه سیاه و نه اساساً فیلمی که بدون اذیت به مخاطبش حال خوب ببخشد. بدتر از این، فیلم اذیت می‌کند. هیچ‌چیزش درست نیست. فیلم‌ساز نتوانسته حتی چند قاب زیبا و لذت‌بخش از منظر بصری بسازد. عقیم است. خنثی. بی‌بو. کم‌خاصیت برای کسانی که دنبال فیلم خوب و سینمای آرام‌بخش عمیق و معترض هستند. تعجب نکنید؛ فیلم می‌تواند آرام‌بخش باشد در عین اینکه عمیقاً مخاطبش را نسبت به اطرافش هشیار کند. او را در برابر ناملایمات اجتماعی ناشی از سوء سیستم ناراضی کند. چنین سینمایی هواخواه پیدا می‌کند. فیلمی که به خاطر ضعف در داستان‌پردازی و فقدان پرداخت و دوربین الکن بی‌کنشِ ناتوان در زیبایی‌سازی، فقط دادوبیداد دارد. بازیگران در نبود شخصیت مجبورند شلنگ‌تخته بیندازند و با انرژی‌سوزی مضاعف در مقام جبران کم‌کاری کارگردان و نویسنده برآیند؛ کاری که «رضا عطاران» در طول فیلم انجام داده است. او هر‌چه در چنته داشته به کار گرفته تا شاید مخاطبش را بگریاند، در بعضی لحظات به نیشخندش وادارد، ولی نمی‌تواند نه دلش را بسوزاند و نه از او لبخند بگیرد، چون شخصیتی در کار نیست. به ضرب‌و‌زور دست‌اندازی خودش و مردم که نمی‌شود. مخاطب، آگاه و باهوش است و زود می‌فهمد که این بامبول‌بازی‌های متأثر از لمپنیسم دلالی علیه او است. تا یکجاهایی می‌شود سر مخاطب کلاه گذاشت ولی برای همیشه نمی‌شود. اتفاقی که حالا در شیشلیک افتاده است. دست فیلم‌ساز بالاخره رو شده که از هنر و خلاقیت در ارائه فیلمی با ریخت‌وقیافه و خوش‌بصر ناتوان است.

ممکن است بپرسید پس شیشلیک چیست؟ اگر فیلم نشده پس چه موجود و مصنوعی است؟ حتماً فیلم شیشلیک یک‌چیزی شده و به‌ دردی هم می‌خورد. مثلاً برخی نماها و فصل‌هایش را می‌شود تقطیع کرد و فرستاد به خاستگاه و پایگاه دستمایه‌ای فیلم، یعنی فضای مجازی تا در صف سرگرمی‌سازی مبتذل، برخی را لحظاتی مشغول کند. مثلاً چند سکانس از هم‌آغوشی رضا عطاران و «پژمان جمشیدی» دارد که نوع میزانسن و حرکت دوربین دلالت بر هم‌جنس‌گرایی دارد (فریب تماشاگر!). خب، چنین دست‌پختی مستقلاً کارکرد جوک‌های غافلگیرکننده اینستاگرامی دارد و شاید در همان‌جا کار کند. تکرار سه‌باره چنین سازه اروتیکی تا نمای درشت از زیپ باز اصلاً موتیف نیست (بحث درباره سبک، که شوخی است)، بلکه بی‌تردید ابتذال در هنر است. اساساً دوربین مهدویان در شیشلیک بی‌حیا، بی‌اخلاق و قبح‌شکن است.

مرزهای روابط و مناسبات میان اعضای خانواده مخدوش است. پدر خانواده (جمشید هاشم‌پور) «بدمن» ناخواسته است. احترام و ارزش دورهمی خانواده را نقض می‌کند. مستبد سنتی نیست، احمق و آنتی‌پاتیک است. سفره را پایمال می‌کند. حقوق کودک نادیده گرفته می‌شود. یعنی زجرش می‌دهند. می‌شکنندش تا نفوذی شود، راپرتچی بار بیاید. مدرسه و معلم و ناظم را به سطحی‌ترین شکل و شمایلی تنزل می‌دهد. همه این‌ها در لحن زننده فیلم اتفاق افتاده. بد‌سلیقگی و فقدان تسلط بر میزانسن و از همه بدتر قاب‌بندی و پرداخت شعاری به متن و دیالوگ‌ها، باعث شده‌اند تا مضمون‌زدگی بروز کند؛ مضمونی که از ورای خانواده کارگر کشورمان می‌آید. فیلم کارگری ساختن کار هرکس نیست. «ویتوریو دسیکا» باید باشی یا حداقل رهرو سینمای با تشخص کارگری. فیلم گرسنگی ساختن، گرسنه‌کشیده می‌خواهد یا اهل جهان کارگری از طریق پژوهش و پیوند خوردن با این اصلی‌ترین طبقه مولد جامعه. نمی‌شود با سرمایه ضد‌تولید معاشقه کرد و برای گرسنگان اشک ریخت. بیرون می‌زند؛ یعنی همین چیزی که در شیشلیک اتفاق افتاده است. گرسنه و گرسنگان مستمسک خالی شدن بیشتر جیبشان برای افزودن بر حساب بانکی فلان مارکت می‌شوند. این نظر خارج از فیلم نیست، عین سروشکل اثر است. همه اجزای فیلم دلالت بر خدمت به جریانی از سرمایه‌داری دارد که مانع راه افتادن تولید و کارِ منتج به رشد و توسعه کشور است.

میزانسن‌ها هم طراحی شده‌اند برای خنده‌گیری؛ مؤلفه‌ای که در کمدی سیاه محلی از اعراب ندارد. اما فیلم‌ساز که این ‌گونه را نمی‌شناسد می‌افتد به قهقهه گرفتن. اما چون بلد نیست از پس همین کار هم برنمی‌آید. در نطفه می‌ماند. خفه می‌شود. همچنان‌که در کلیدی‌ترین فصل فیلم، شخصیت اول در میزانسی سیاه‌بازی و مطرب‌مآبانه قرار است از جمع گریه بگیرد. الحق که عطاران همه تجربه و توان بازیگری‌اش را خرج می‌کند، ولی وقاحت دوربین، لنزها، میزانسن و تقطیع نماهای مردم سرخوشِ بی‌خبر از واقعیت، کنشی در هر دو سو ایجاد نمی‌کند و هر چه بازیگر زَنجِموره می‌زند و مردم حاضر در مجلس صدای خنده‌هایشان بالاتر می‌رود، مخاطب فیلم بیشتر از فیلم بدش می‌آید. تحقیر مردم در اوج است.

خدا بیامرزد رفتگان همه را. قدیمی‌ها از روی تجربه می‌گفتند، می‌خواهی کسی را بشناسی و بدانی که عمق و سطح درکش چقدر است، ببین با چه کسانی نشست‌وبرخاست می‌کند. وقتی خبر ساخت شیشلیک با فیلم‌نامه‌ای از «امیرمهدی ژوله» منتشر شد، شوک عجیبی به علاقه‌مندان سینمای جدی وارد شد؛ نویسنده‌ای که دستمایه‌هایش خیلی پایین‌تر از استانداردهای سینمایی بود و پایگاه پذیرش او را فضای زردسالارانه مجازی رقم می‌زد. هم‌‌اویی که البته در مدیوم خودش -ساختن جوک‌های یک‌بار‌مصرف و استندآپ‌کمدی‌های روده‌بُر- موفق ظاهر شده بود.

همین‌طور، خدا بیامرزد، منتقد صاحب سبک جهانی، «رابین وود» را که حتماً آمرزیده خواهد شد چون دوران مفید بودنش بر برخی سلوک فردی‌اش غلبه داشت. وود می‌گوید فیلم‌سازانی که در هر قدم روبه‌جلو، بنیه تکنیکی و خصوصاً فرمی خود را تقویت می‌کنند بی‌تردید از حاشیه‌ها و سیاست‌زدگی دوری می‌کنند و متقابلاً پیوندشان با دستمایه‌های ادبی انسانی میهنشان محکم‌تر می‌شود، چرا‌که فرم جذاب و رادیکال، الزاماً اثر عمیق مضمونی می‌آفریند، یعنی کم‌کم به جرگه هنرمندان می‌پیوندند (نقل به مضمون). دقت کنید؛ این تحلیل صاحب‌نظری است که فیلم بی‌ارتباط با سیاست، اقتصاد و اعتراض را «ضد هنر» می‌شناسد، اما هم‌او به‌شدت در نقد بی‌هنران شبه‌سیاسی می‌تازد.

شیشلیک ، فیلم بی‌هنران است. بی‌فرم و هردمبیل است. فقدان شکل و ریخت، یکی از چند کمدین خوب سینمای ایران، یعنی رضا عطاران را سوزانده است.

نوشته نقد محمدتقی فهیم بر فیلم «شیشلیک»/ معاشقه با سرمایه، اشک برای گرسنگان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

البته اگر کارگردانی در نخستین اثرش خوب ظاهر شود و در تداوم هم پله‌پله رو به بالا ادامه دهد که اساساً همه چیز، سرجای خودش قرار دارد.

«خسته نباشید!»، فیلم اول «محسن قرایی»، خسته‌کننده بود. دومین کارش سخت بود؛ ملتهب با میزانسن‌های شلوغ. بر دوربین تسلط داشت، اما خام‌دستانه و هنوز در یک ایستگاه، قابل‌شناسایی بود. اما روند رو‌به‌رشدش منطقی بود.

حالا قرایی در فیلم سومش، «بی‌همه‌چیز» (چه انتخاب نامناسبی) یک سروگردن جلوتر آمده است. قصه‌گو، روایت سنجیده، تیم بازیگری خوب با بازی‌های خوب‌تر، تثبیت‌شده در ژانر و بالاخره، پشتوانه ادبی گردن‌کلفت برای فیلم‌نامه‌اش از جمله قوت‌هایی است که این کارگردان (پیش‌تر سناریونویس) را ماندگار خواهد کرد. تأکید دارم که «خواهد…» چون حفره‌های گل‌و‌گشاد فیلم‌نامه‌اش و جدی‌تر از این، ضعف‌های بدیهی اجرایی‌اش کاملاً آشکار و قابل ردیابی است.

نمایشنامه «ملاقات بانوی سالخورده» نوشته «فردریش دورنمات»، یک اثر چفت‌و‌بست‌دار رادیکال است. در نسبت با جامعه وقت سوییس و نیز اروپا نگاهی عمیق و انتقادی دارد. زن اول نمایشنامه، سال‌ها برده جنسی بوده و از طریق تن‌فروشی، سرمایه‌ای به‌هم می‌زند تا در پیری به زادگاهش برگردد و از مرد عامل سیاه‌روزی‌اش انتقام بگیرد.

این نمایشنامه در ایرانِ قبل و بعد از انقلاب چند اجرا داشته است؛ از جمله توسط مرحوم سمندریان، پارسا پیروزفر و حتی نسخه عروسکی‌اش را خود حجازی‌فر کار کرده و هربار با استقبال خوب تماشاگران صحنه‌ای روبه‌رو شده است.

اما محسن قرایی با این نمایشنامه شوخی کرده است. یک متن کمدی-تراژیک قدرتمند را به انتقامی سطحی و غیرقابل‌باور تقلیل داده است.

«لی‌لی» (هدیه تهرانی) در بلوغ زیبایی و جذابیت برای انتقام باز می‌گردد، چه انتقامی؟ او که از منظر مالی و موقعیت اجتماعی در صدر قرار دارد و قاعدتاً باید ممنون مرد خائن به زندگی‌اش باشد که باعث و بانی رشد او شده است (میزانسن‌ها و شمایل زن هم نمی‌گوید خراش روحی‌اش چقدر عمیق است). زن نمایشنامه، رنج سال‌ها روسپی‌گری را پشت سر دارد، پس انگیزه‌اش قوی است. در «بی‌همه‌چیز» این انگیزه ضعیف و کم‌رنگ است و در حد شایعه‌پراکنی مردم تقلیل یافته است. ازهمین‌رو فیلم سست است و روی هوا و به‌همین‌سبب در فصل رو به پایان جمع نمی‌شود.

مثلاً قرایی فراموش می‌کند که دارد منطقه‌ای را می‌سازد که مردمش، بر اثر بی‌آبی و زراعت ملخ‌زده، بیکار و بی‌معاش هستند. و این می‌شود که یک فصل از فرار شخصیت «امیر» (پرویز پرستویی) را در زیر باران رعد‌آسا برگزار می‌کند.

«بی‌همه‌چیز» به چند مستمسک دست می‌اندازد که نمی‌تواند آن‌ها را بسازد و برای پیشرفت روایت داستانش از آن‌ها استفاده کند. معدن در حد یک لوکیشن -و کمتر از آن، آکسسوار- باقی می‌ماند. حمله ملخ‌ها فقط جنبه شلوغ کردن اثر را بر عهده دارد. هیچ نقشی در انرژی موتور درام ندارد. فصل افتتاحیه که با «نوری» (با بازی تحسین‌برانگیز باران کوثری) تلف شده است. در اینجا میزانسن‌ها و تقطیع‌های کارگردان نتیجه مهمی را لو می‌دهد.

«بی‌همه‌چیز» چند حفره عمیق فیلم‌نامه‌ای دارد و در اجرا از مشکل ساختاری فرمی آسیب جدی دیده است. یعنی ساختار، اضافه زیاد دارد و آسیب جدی‌تر در فرم است. کولاژی بسته شده است؛ با میزانسن‌های «مش حسن»ی (فیلم «گاو») کلید می‌زند. میانه‌اش «گوستاو گاواراس»ی می‌شود. و اختتامیه‌اش به سمت فیلمفارسی از نوع «ایرج قادری» می‌رود: «می‌خواهم زنده بمانم». ولی در اینجا نمی‌خواهم زنده بمانم. همچنان‌که در میانه فصل مواجهه «نسرین» (مهتاب نصیرپور)، همسر امیر با لی‌لی، زنِ انتقام‌جو، تکراری است و از «سرو زیر آب» «باشه‌آهنگر» آمده، آنجایی که نصیرپور به التماس خانواده شهید لُر می‌افتد.

برویم سراغ پرداخت شخصیت‌ها. اصلاً چرا ما باید باور کنیم که شخصیت اصلی نمی‌خواهد زنده بماند؟

امیر تا قبل از دستگیری در حال فرار است و میل به نجات دارد. فصل بعد به‌یک‌باره دچار تحول روحی می‌شود و به «خودنابودی» روی می‌آورد. چرا؟ در‌حالی‌که در متن اقتباسی، این روند منطقی و در پروسه فشارهای مختلف صورت می‌گیرد. اگر امیر دستگیر نمی‌شد، چه‌بسا فرار می‌کرد. برای همین برایمان «مرگ خودخواسته امیر» باورپذیر نیست.

فقدان شخصیت شدن در بقیه هم ظهور آشکاری دارند. روی انگیزه‌های برادر امیر کار نشده است. میان‌داری رو به دشمنیِ دهدار (هادی حجازی‌فر) فاقد روان‌کاوی است؛ همین‌طور دکتر ده و بدتر از آن، رییس پاسگاه که اساساً لرزانِ‌ لرزان است. از همه تلف‌شده‌تر نسرین است. روی نقش مهم او در فاجعهٔ راندن زن از روستا و… تمرکزی وجود ندارد.

وقتی یک فیلم‌ساز در پی‌رنگ، طراحی آدم‌ها و خصوصاً میزانسن‌هایش دقت و سنجیدگی لازم را نداشته باشد، ناخواسته علیه اهداف تبیینی و تحلیل جامعه‌شناختی خواهد بود؛ اتفاقی که در بیشتر فصل‌های حضور مردم، نه‌تنها دوربین له آن‌ها نیست که به‌وضوح علیه آن‌هاست و موقعیت‌های تحقیر‌آمیزی می‌آفریند و «بی‌همه‌چیز» را به اثری ضدمردمی مبدل می‌کند.

این قلم اصلاً قصد مقایسه فیلم «بی‌همه‌چیز» با نوشتهٔ دورنمات را ندارد و صرفاً از باب نشان دادن تفاوت‌‌های یک اثر سروسامان‌دار نمایشی با یک فیلم بی‌قاعده به آن نمایشنامه اشاره شده است.

حرف آخر اینکه «بی‌همه‌چیز» در کارنامه نویسندگی و اجرایی محسن قرایی گامی رو به جلو ارزیابی می‌شود، ولی هنوز خام‌دستی‌های فرمی و فقدان تحلیل مردم‌شناختی در رویکرد مضمونی‌اش، مانع از ارتقا به فیلمی چند ستاره است.

چه چیزی، «بی‌همه‌چیز» را دارای چیزی کرده است؟ بازیگری. فیلم مدیون تیم خوب بازیگرانش است تا آنجا که منتقدان جدی را هم فریب می‌دهند تا به ساختمان لرزان اثر و تشتت فرمیک و ضعف‌های روایی‌اش و موسیقی واویلایش و… پی نبرند.

نوشته نقد محمدتقی فهیم بر فیلم «بی ‌همه ‌چیز»/ نمی‌خواهم زنده بمانم! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

من هم کمکتان می‌کنم: کشمکش‌های سیاسی تشکیلاتی، مدیران ناکارآمد، طماعان در کمین، حسادت‌ها، عداوت‌ها، برپایی جشن موازی، رقیب‌تراشی، دو شقه کردن، هیئت انتخاب‌های فاقد استراتژی ملی، داوران جناحی تا دوتابعیتی، تحریم‌های شبه‌سیاسی، حاشیه‌سازی‌های سهوی و عمدی، ناراضی‌تراشی‌های تعمدی، تغییر جایزه‌های دردسر‌ساز، مشاور‌پروری‌های سلبریتی‌مآب، عزل‌و‌نصب‌های بعضاً بی‌مورد مدیران، هزینه‌کردهای غالباً بی‌جواب، خرج‌تراشی‌های همواره ناصواب و… .

چشم‌هایتان را باز کنید.

اگر بخواهم ادامه بدهم، همه این مطلب، تیتر ضعف‌ها و بدکاری‌ها خواهد بود؛ مثنوی صد‌من‌کاغذ.

با این حال جشنواره فیلم فجر به راهش ادامه داده و دارد به چهل‌سالگی‌اش می‌رسد. هیچ تند باد و طوفانی نتوانسته این درخت تنومند را از جا بکند. تکان داده، پوسته‌اش را خراشیده، جوندگان بهش حمله کرده‌اند، اما به ریشه‌اش آسیب نرسیده است. یعنی نتوانسته‌اند؛ خواسته‌اند، ولی نشده است.

جشنواره فیلم فجر چنان ریشه در اعماق و عرض دوانده که خشکاندنش غیر‌ممکن شده است، از‌همین‌رو در برخی سال‌ها به جای هرس فرمی و تقویت‌اش برای باردهی مثمر، کار را به هرس کلی هم کشاندنند تا میوه‌ای در کار نباشد. یا اگر بود، غیرقابل‌مصرف باشد. حتی بی‌رحمی را تا جایی ادامه دادند که به جای قوت‌بخشی ارگانیک در برابر انواع حشرات، با سم‌های وارداتی و پاشش سلیقه‌ای، منبع تغذیه‌اش را هدف گرفتند، غافل از اینکه این درخت از پایه، با خاک غنی این مرزو‌بوم گره خورده است؛ فاکتوری که آلودنش کاری عبث و غیرممکن است. که این مهم را تجربه نشان داده است.

یادتان نرفته است که در برخی دوره‌ها، برای تغییر محتوایش، حتی پیوندهایی به این درخت زدند که از اساس خود پیوندک مریض بود تا با ادعای درمان هم که شده تصاحبش کنند، مالکش شوند و زیر سایه‌اش، به رتق‌و‌فتق امور سیاست و دولت‌مداری بپردازند. به واقع هم هیچ پدیده فرهنگی-هنری به اندازه و قدرت جشنواره فیلم فجر کارآیی مورد نیازشان را نداشته و ندارد تا محل و محمل و میدانی پرزرق‌و‌برق و جذاب برای بروز‌و‌ظهور نمایش و ماندگار کردن چنته‌های خالی‌شان شود. و حتی بهترین مکان برای جولان نوکیسگی‌ها و مصادره اعتبارش برای هزینه در بالا حتی به بهای حراج‌گذاری آبرویش در پایین.

خلاصه کنم؛ جشنواره فیلم فجر همواره اهمیت مضاعفی داشته است. پرچالش‌ترین پدیده در مقطع تصمیم برای نشستن بر گرده‌اش. بروبیایی می‌شود، جناح‌ها وارد می‌شوند، بیزنسمن‌ها لشکرکشی می‌کنند، پروژه‌بگیرها پوشه‌به‌دست صف می‌بندند، اما هیچ‌کس –هیچ جماعت و جمعیت و رسته و دسته‌ای- به‌اندازه سیاسیون در تکاپو نیستند. ما که در بالا نبودیم، اما شنیده‌های درز پیدا‌کرده از بین خواصِ در تقلای صدارت حکایت‌ها دارد. مثلاً نقل شده که در چند روز تا تثبیت تصمیم و اعلام نام مدیر و دبیر جشنواره در دوران معروف و موسوم به دوم خرداد، سینما و صد البته جشنواره‌ فجرش، به‌یک‌باره مهم و حساس تلقی شده و مورد بحث قرار می‌گیرد. ازاین اتاق به آن ساختمان، تلفن‌ها دائم اشغال، نخوابیدن و کم‌خوراکی برخی و داد‌و‌فریاد بعضی، سفارش‌های فردی در خفا، گفت‌وگوهای سفارشی در رسانه‌ها، توبه‌ازگذشته، نقد و حمله به خاستگاه انقلابی جشنواره، آمارسازی‌های بی‌مبنا برای تضعیف سینمای بومی، از ریل خارج کردن سینمای دفاع مقدسی و از همه مهم‌تر، فشار و اصرار برای کشاندن چند فیلم‌ساز خوب از جمله مرحوم «سیف‌الله داد» پای مدیریت. چرا‌که فیلم‌ساز و هنر فیلم‌سازی‌اش در قاموس سیاسیون محلی از اعراب ندارد؛ آن‌چه مهم است بهره‌برداری از جشنواره‌های هنری به‌مثابه میتینگ سیاسی و ذبح اعتبار هنرمند به پای مطامع حزبی. اتفاقی که در دوره احمدی‌نژاد در دایره‌ای دیگر افتاد تا شمقدری به منسب برسد. هیاهوها شد، رفت‌و‌آمدها، بده‌بستان‌ها، لابی‌ها، قهروآشتی‌ها و در نهایت، تهدیدهای طرفین علیه یکدیگر. تازه این‌ها نمونه‌هایی بوده از بدنه سینما که درد‌آشنا و تخصص‌مدار بودند و‌گرنه در وقت حاکمیت از فرانسه‌برگشته‌ها که باید کاغذها سیاه کرد.

با همه جفاها، جشنواره فیلم فجر به راهش ادامه داده است. کمااینکه در این دوره میخ قطوری هم به بدنه این درخت کوبیدند تا شیره جانش هم جاری شود. از هیئت داوری بی‌نسبتش با پایگاه این رویداد تا نوع اعلام فیلم‌ها، انگیزه‌کُشی‌های بی‌مورد تا محدود‌سازی‌های نفس‌گیر. حتی برای نگارنده که عاشق جشنواره است و به هرقیمتی موافق برگزاری‌اش، امسال افسرده‌ساز است. به‌عبارت‌واضح، امسال باد و طوفان شوخی است، سونامی آمده است. ولی چه باک؟!

آن‌ها رفتنی‌اند و جشنواره فیلم فجر، ایستاده در برابر طوفان‌ها، ماندنی خواهد بود.

نوشته یادداشت محمدتقی فهیم/ …و اینک سونامی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمد‌تقی فهیم نویسنده کتاب‌هایی مانند «نسل نمیران»، «تصویرعاشورا» و «رسانه‌های جریان ساز جهانی» است.

فهیم با بیش از ۳۵ سال حضور مستمر در عرصه مطبوعات کشور، در حال حاضر علاوه بر نوشتن مطالب سینمایی و نقد فیلم برای رسانه‌های مختلف و حضور در برنامه‌های تلویزیون، مشغول نگارش و آماده‌سازی کتابی درباره سینمای اجتماعی است و درعین حال او عضو شورای طرح و برنامه گروه تلویزیونی شاهد سیما و عضو شورای عالی فیلمنامه‌های انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس است و هم اکنون بیشتر به عنوان منتقد سینما و مستندساز شناخته می‌شود.

«کتاب‌باز» به تهیه‌کنندگی محمدرضا رضاییان و اجرای سروش صحت، شنبه تا چهارشنبه ساعت ۱۹ از شبکه نسیم پخش می‌شود.

نوشته محمدتقی فهیم مهمان برنامه «کتاب‌باز» شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بیماری و فرسودگی ساختارهای نظارتی

در ابتدا یزدان عشیری، ضمن اشاره به اهمیت موضوع نظارت بر فیلم ها و حواشی که بر اثر نبود اقتدار و مکانیسم مشخص هر از گاهی، در این زمینه پیش می آیدگفت: نظارت بر فیلم های سینمایی همیشه دچار چالش و مناقشه بوده است. در دولت های مختلف فیلم هایی داشته ایم که با وجود پروانه ساخت و حتی پروانه نمایش با بن بست هایی روبرو شدند و می شوند و در زمینه نظارت و ارزشیابی آن ها با نوسانات و قبض و بسط هایی در وزارت فرهنگ  و ارشاد اسلامی و سازمان سینمایی مواجه ایم. یا نهادهایی چون: حوزه هنری، شهرداری، تلویزیون و … نسبت به محتوای برخی فیلم ها، خط و مشی ها و ارجاعات موجود در آن ها حرف دارند. بنابراین، همیشه با نوعی مشکل در کیفیت نظارت بر فیلم ها روبرو بودیم و هستیم. اکنون، این سوال مطرح می شود که آیا ما قانون مدونی برای رسیدگی به محتوا و مضمون فیلم ها نداریم؟

وی افزود: در شرایطی که آیین نامه فیلم و نمایش در دهه اول انقلاب اسلامی  تصویب و بعدها در دوره اصلاحات بازنگری شده است، این شائبه به وجود می آید که آیا امروز این آیین نامه نیاز به بازنگری، تغییر و تحول و پالایش دارد و یا اعمال سلیقه برخی مدیران فرهنگی منجر به رفتاری فرا قانونی و یا به تعبیری دیگر، رفتاری «فرو قانونی» در سینما و تداخل در چرخه اکران فیلم ها شده است؟ در هر صورت این مشکلات، تبعات و پیامدهای اجتماعی و فرهنگی را به دنبال دارد که نهایتا، به هزینه بر شدن سینما و تجربه های تلخی نظیر پایین کشیدن فیلمی از پرده سینماها دارد. در حالی که می توانستیم با تدبیر و مدیریت نرم و بدون خدشه دار شدن ساحت سینما  نسبت به رفع موضوع و ایرادات محتوایی این فیلم ها اقدام کرد.

عشیری اذعان داشت: توقیف پروپاگاندایی فیلم های اکران بیش از هر چیز، نشانه فرسودگی و غیرهوشمندی دستگاه های نظارتی است.  این رویه، بسیار بد، خطرناک و پرهزینه  است که می تواند اعتبار و وجهه سینما و نهادهای ناظر بر آن را زیر سوال ببرد و نشانه عدم تعامل سینماگر با بدنه مدیریتی آن است. بنابراین، در این نشست می توانیم به وضعیت، ساختار، ماهیت آئین نامه نمایش و جایگاه و سهم نهاد دولتی ناظر را مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهیم.

آیین نامه محکم و قابل استنادی در سینمای ایران وجود ندارد

سید رضا اورنگ منتقد سینما و روزنامه نگار با اشاره به اهمیت نظارت بر فیلم ها گفت: بحث نظارت در همه جای دنیا وجود دارد و هیچ کشوری از این مهم مستثنی نبوده و نیست، اما تفاوت عمده ای در نظارت بر سینمای ایران و دیگر کشور ها  وجود دارد. در کشورهای صاحب سینما و دیگر کشورها، آیین نامه ها روشن و خط قرمزها مشخص است.سینماگران این دستورالعمل و خط قرمز ها را به خوبی می شناسند و به آن عمل می کنند.هیچ فردی هم نمی تواند اعمال سلیقه کند.

وی عنوان کرد: در زمان پهلوی اول توسط اداره سانسور برای اولین بار آیین نامه ای برای تولید فیلم نوشته و ابلاغ می شود.در بندهای این دستورالعمل همه چیز واضح و مشخص آورده شده است. سینماگران می دانستند که اگر از این چارچوب پا را فراتر بگذارند جلوی ساخت و نمایش فیلم آنان گرفته خواهد شد،بنابراین به آن عمل می کردند. در دوره پهلوی دوم این آیین نامه دچار تغییراتی شد،اما همچنان خط قرمزها برای فیلمسازان روشن بود. بنابراین علت مردود شدن فیلم ها و نگرفتن مجوز نمایش مشخص و فیلمساز نسبت به عدم رعایت آن آگاه بود.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی قانون و آیین نامه محکمی برای تولید فیلم نوشته نشد.آیین نامه ای که در سال ۱۳۶۱ نوشته و ابلاغ شد،به علت قابل تفسیر بودن،همواره فیلمسازان و مدیران را دچار مشکل می کرد و می کند.هر کس که در طول این سال ها مسند نشین سازمان سینمایی شده،تغییراتی به دلخواه ایجاد و این آیین نامه را تفسیر به رای کرده است.فیلمسازان قریب ۴۰ سال است که بلاتکلیف هستند و نمی دانند خطوط قرمز ها چیست؟زیرا آیین نامه به طور روشن بیان نکرده و هر بندش جای تفسیر دارد.اگر به طور مشخص و روشن،خطوط قرمز ها به سینماگران ابلاغ شود،بی شک مشکلات نظارت به حداقل خواهد رسید،زیرا تکلیف همه مشخص است و اعضای شورای پروانه و برخی از مدیران نیز نمی توانند اعمال سلیقه کنند.

اورنگ عنوان کرد: بعد از سال ها تجربه فرهنگی در سینما، هنوز ندیده ام برای جلوگیری از اکران یک فیلم یا ندادن پروانه نمایش به آنها ،به بند هایی از آیین نامه موجود استناد شود!وقتی به فیلمساز جزییات مردود شدن فیلمش را نمی دهند و سندی در اختیار وی قرار نمی دهند،پر واضح است که به کار شورای پروانه نمایش اشکال گرفته و شاکی باشد.

چون آیین نامه ها و مقررات در ایران،همیشه تفسیر به رای شده و مسوولان اعمال سلیقه می کنند،باید لایحه ای مشخص با نظر کارشناسان درجه یک سینمای ایران تهیه شده و در هیات دولت مطرح شود.پس از تصویب در این هیات آن را به صحن مجلس برده که پس از تصویب به صورت قانون در بیاید تا مدیران سینمایی و برخی فیلمسازان نتوانند از آن تخطی کنند.بدون قانون مصوب مشکلات همچنان پابرجا خواهد بود.

وی افزود: در مباحث توقیف فیلم ها دو نکته اساسی وجود دارد. اگر فیلمی برای گرفتن مجوز دچار مشکل شد، یا فیلمساز و تهیه کننده برخلاف آیین نامه موجود در ساخت تخطی کرده اند و یا اعمال سلیقه مدیران منجر به رد یا توقیف آن شده است. بنابراین اگر چارچوب محکمی برای نظارت وجود داشته باشد هرگز سینمای ایران با این مشکلات روبرو نشده و نمی شود. اگر هنگام دادن پروانه ساخت نظارت دقیق تر و بهتری روی فیلمنامه وجود داشته باشد،از همان ابتدا می توان مشکل را حل و به تهیه کننده نیز نکات را گوشزد کرد.در این صورت اگر فیلمساز و تهیه کننده تذکر شورای پروانه ساخت را جدی نگرفته و در فیلمنامه اعمال نکنند،شورای پروانه نمایش نیز می تواند به آن استناد کرده و به فیلم مزبور مجوز اکران ندهد، چرا که مشخص می شود کارگردان و تهیه کننده تذکرات را جدی نگرفته و در فیلم اعمال نکرده اند. اعمال سلیقه مدیران نیز مشکلی است که  نظارت ها  را زیر سوال برده و مشخص می کند ،هر فردی که در این جایگاه ها قرار گرفته مقررات را تغییر داده است. اگر در سینمای ایران قانون مدون و مصوبی وجود داشته باشد که همه مکلف به اجرای آن باشند،هرگز نه فیلمسازی می تواند تخلف کند و نه مدیر یا عضوی از شورای نمایش اعمال سلیقه،زیرا مصوب مجلس است و احدی نمی تواند در آن تغییر ایجاد کند.فقط در صحن مجلس و با تصویب نمایندگان می توان در آن تغییرات ایجاد کرد.

اورنگ گفت: مشکلی که برای فیلم «رحمان ۱۴۰۰» پیش آمد و منجر به پایین کشیدن آن از روی پرده شد،بسیار عجیب و حیرت آور است.  دلایلی که مدیر مربوطه برای این عمل ذکر کرد و در رسانه ها منتشر شد،بسیار خنده دار است! زیرا امکان ندارد چنین اتفاقی بیفتد.مگر می شود ایرادی را که به فیلم گرفته و به تهیه کننده ابلاغ کرده اند،وی این تغییرات را در فیلم پیاده نکند؟کارگردان نیز اصلا نمی تواند خودسرانه تصمیم بگیرد که ایرادات گرفته شده را در فیلم اصلاح نکند، چرا که راش ها در اختیار تهیه کننده است و هر گونه تغییر در فیلم با اطلاع وی انجام می شود.تهیه کننده فیلمی را که توسط شورای پروانه اصلاحات خورده را به کارگردان می دهد تا اشکالات را برطرف کند.پس از رفع اشکال نیز فیلم را با دقت بازبینی می کند تا اصلاحات انجام شده باشد.سپس دوباره به شورای پروانه ساخت می برد تا برای نمایش کد بگیرد.بنابراین نمی توان باور کرد که کارگردان یا تهیه کننده بدون هماهنگی تصمیم گرفته باشند در برخی از سینما ها نسخه اصلاح نشده را به نمایش بگذارند! مگر می شود بازرسان حاضر در سینماها ایرادات فاحش این فیلم را ندیده و گزارش نکرده باشند؟ مسوول مربوطه گفته بود بازرسان ما فقط به سینماهایی رفته بودند که نسخه اصلاح شده را نمایش می دادند،برای همین متوجه خلاف نشده اند!این اظهار نظر واقعا باور نکردنی و خنده دار است.چرا سازمان سینمایی بعد از گذشت حدود یک ماه از اکران متوجه این موضوع شده است؟!اگر فیلم «رحمان۱۴۰۰» از مقررات تخطی کرده است،چرا اعلام نکردند به دلیل کدام بند این آیین نامه جلوی ادامه نمایش آن را گرفته اند؟

این منتقد سینمایی تاکید کرد: طبق ادعای مسوولان مربوطه، تهیه کننده مرتکب خلاف شده و در چند سینما نسخه اصلاح شده را نمایش داده است،اگر چنین است،پس چرا سازمان سینمایی جلوی اکران این فیلم را در سینماهای حوزه هنری و دیگر سینماهایی که نسخه اصلاح شده را نمایش می دادند نیز گرفت؟! همه این موارد نشان دهنده این است که قانون و آیین نامه محکم و قابل استنادی در سینمای ایران وجود ندارد.اگر قانونی مصوب مجلس وجود داشت،هرگز چنین اتفاقاتی در سینمای ایران رخ نمی داد و سینما گران هم مدام با مشکلات دست و پنجه نرم نمی کردند.

ضرورت تغییر مدیران

محمدتقی فهیم منتقد و تحلیل سینما بر دردسر های نبود نظارت در سینما تاکید کرد و اظهار داشت: بحث نظارت در کشور ما واقعا جدی است و هزینه های زیادی را برای هنر و سینما تراشیده و بارها، دردسرساز شده است. تفاوت بین نظارت و سانسور بسیار مخدوش است. من معتقد هستم  قانون و آیین نامه وجود دارد اما به روز نشده است.  بنابراین، بحث مهم تر وجود آدم هایی است که قانون را نمی شناسند و فرق بین نظارت و سانسور را نمی دانند.

وی یادآور شد: درک ما از قانون مهم تر از خود قانون است این در حالی است که  ما در درک ممیزی محتوا و تفکر فیلمسازان و بحث نظارت در حوزه حفظ حریم ارزش های جامعه مشکل داریم و با ناتوانی مسئولان در شناخت آن روبرو هستیم. به نظر بنده همیشه کم سوادترین آدم ها در حوزه نظارت کار می کنند.  در این خصوص فارغ از وجود دانش آکادمیک، به کم سوادی اجتماعی و عدم درک هنر  تاکید می کنم. مشکل عدم نظارت مربوط به زمان حال نمی شود.

در برابر ابتذال و بی حیایی مقاومت می کنیم

فهیم  معتقد است  در برخی موارد نظارت با سانسور اشتباه گرفته می شود و نظام با تمام ظرفیت خود در حمایت از اندیشه ها چراغ سبز نشان می دهد که ما از هرگونه اندیشه و آزاد اندیشی حمایت می کنیم ولی خطر قرمز های خودمان را داریم و در برابر ابتذال و بی حیایی مقاومت می کنیم و با سانسور تفکر و اندیشه در مواقعی که دست روی مقوله های جدی و حساس می گذارند، به مقابله  خود ادامه می دهیم. بنابراین ناتوانی در شناخت،  بلایی جبران ناپذیری بر سر آثار هنری است چرا که از طرفی آثار و هزینه روانی فیلمسازان و از طرف دیگر هزینه گزافی برای نظام تراشیده شده و فیلم را درگیر سانسور می کند.

وی اطلاع مسئولان بالادست از اهمیت نظارت و قراردادن افراد قادر به درک هنری و شناسایی مقوله های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را راهکاری برای بهبود وضعیت نظارت در سینما دانست و خاطر نشان کرد: در سطوح مدیریتی سینمای امروز این قضیه کاملا برعکس است و مدیران با بی توجهی به بحث نظارت ها منجر به بروز پدیده ای چون فیلم «رحمان ۱۴۰۰» شده اند تا از بی سرو سامانی نظارت ها در سینما استفاده شده و نسخه مد نظر تهیه کننده به راحتی در سینما اکران شود. بحث این فیلم تنها توقیف نیست چرا که اتفاقی بالاتر از این در سینما افتاده است که منجر به آبروریزی شده  و این فیلم اولین و حتی آخرین مورد در لطمه به سینمای ایران نبوده است. به طور کلی کم سوادی در حوزه نظارت باعث خلط مبحث سانسور و نظارت شده و منجر به فراری دادن و انزوای سینماگران و آسیب به سینما شده است.

این منتقد سینما، بازنگری و بازسازی سیستم نظارت سینما را راهکار بهبود وضعیت نظارتی دانست و  اذعان داشت: در صورت تحول و ارتقاء می توان در سینما پیشرفت کرده و با تغییرات بنیادی در حوزه مدیران اصلاحات در این سیستم را به سرانجام رساند. همچنین، مشاهده می شود که عدم آگاهی و بی سوادی برخی مدیران نسبت به حوزه مسئولیت هایشان،  نظارت را در قالب سانسور حاکم کرده که این روند، در رسانه ها هم رخنه کرده و ما را  در زمینه «آدم های پرسشگر» دچار خلا و کمبود کرده است.

فهیم خواستار تغییر مدیران شد و خاطرنشان ساخت:  جا به جایی مدیران امروزی با آدم هایی که رویکرد آگاهانه و اصیلی در این حیطه دارند می تواند به بهبود وضعیت کمک کند. در این میان شوراها، نیز، قادر به تاثیرگذاری هستند به شرطی که با آدم های با کفایت و آگاه  روبرو باشیم و صرفا، بر سوق دهی به صبفه آکادمیک و علمی این افراد تاکید نکنیم. لذا با تغییرات اساسی و جا به جایی، فارغ از سانسور می توان به وضعیت نظارت ها سامان بخشید.

با تنبیه خاطیان، از حیثیت سینما دفاع کنید

امیرحسین شریفی تهیه کننده سینما و تلویزیون گفت: بنده به عنوان تهیه کننده فیلم، سه دهه ای می شود که با نظارت بر فیلم ها درگیر هستیم. در شرایطی که این نظارت ها کاملا سلیقه ای اعمال می شود و با تغییر مدیران نیز تغییر می کند. ما تهیه کننده ها هیچ وقت نمی توانیم درست و غلط را تشخیص دهیم.  برای نمونه می توانم به فیلم هایی اشاره کنم که مجوز نمایش دارند اما حوزه هنری در اکران آن مشارکتی نمی کند که البته من حق می دهم  چرا که بعضی فیلم ها واقعا، دارای ابتذال  هستند. در بحث نظارت، سانسور و نظارت باهم عجین شده و در کاربرد تقریبا یکی شده اند.

وی در خصوص اکران و توقیف فیلم «رحمان ۱۴۰۰» افزود: اکران نسخه اصلاح شده این فیلم در سینماهای حوزه هنری و پخش نسخه اصلی آن در دیگر سینماها تجربه بدی در حوزه نظارت ها بوده و تهیه کننده متخلف باید تنبیه شود. در واقع، حیثیت سینمای ما را خدشه دار کرده و به واکنش رسانه های خارجی هم رسیده است.

شریفی یادآور شد: نظارت بر سینما باید بر اساس قانون باشد همانگونه که خط قرمزها در  صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مشخص شده و سالهاست با تغییر مدیران تغییری در قوانین برنامه سازی ایجاد نمی شود. اما در سینما تکلیف مشخص نیست و متاسفانه با ورود گروه های مافیایی به سینما حتی قدرت اکران فیلم ها هم در دست این افراد قرار گرفته و در مورد نمایش فیلم ها سلیقه ای تصمیم گیری می شود و این حیثیت سینما را نشانه گرفته است.  فیلم «رحمان ۱۴۰۰» اگر مال بنده بود قطعا در مرحله ساخت با ممانعت روبرو شده بود. من به عنوان یک تهیه کننده هر نسخه ای از فیلم را که تحویل می دهم کد دریافت می کنم و نمی دانم چگونه امکان دارد نسخه های فیلم «رحمان ۱۴۰۰» در سینما ها باهم متفاوت باشند.

عضو هیات مدیره انجمن تهیه کنندگان مستقل سینمای ایران، وظیفه شورای نظارت و ارزشیابی را گرفتن تعهد از فیلمسازان دانست و یادآور شد: تعهدات برای بعضی فیلمسازان روند متفاوتی دارد و در این میان گروه مافیای سینما در گرفتن پروانه ساخت ونمایش موفق هستند که از نظر بنده این نگاه و صرفا دادن پروانه ساخت و نمایش نظارت محسوب نمی شود. در اصل، ما نظارت صحیحی بر فیلم ها نداریم.

ابتذال، حق فیلم های خوب را ضایع می کند/ غفلت مسئولان از مخاطب شناسی اجتماعی

محمدعلی حسین نژاد عضو شورای پروانه نمایش، در پاسخ به سوال آیا در نظارت بر فیلم ها قانونی وجود دارد یا خیر ؟ گفت: پاسخ به این  سوال به بحث کلی تری از سطوح جامعه برمی گردد، تا بتوان میزان تاثیرگذاری قانون را بررسی کرد. در واقع فرهنگ، رفتارها و تعاملات عمومی بیش از اینکه متکی به قانون باشند به عرف و نرم ها بستگی دارند و مثال ساده آن ترافیک است. در کشوری که قانون باشد، تا زمانی که نرم ها و هنجارهای اجتماعی اصلاح نشود کاری پیش نمی رود و قانون تاثیری نخواهد داشت. در رفتارها و تفکرات اجتماعی نیز نرم ها هستند که حاکمیت می کنند و قانون، حتی ارزش ها و باورهای اعتقادی هم نقشی در رفتارهای اجتماعی ندارند.

وی خاطرنشان کرد: فرض کنیم در سینما قانون را عوض کردند آیا همه چیز درست می شود؟ یا در تلویزیون که مثلا قانون مدون داریم آیا همه چیز درست می شود ؟ آیا ما دیگر خروجی مبتذل نخواهیم داشت؟ بر اساس مطالعات انجام شده ، بی خاصیت ترین صدا و سیمای دولتی در دنیا، صدا و سیمای ایران است.

عضو شورای علمی مدرسه ملی سینمای ایران معتقد است ابتذال از نظر من چیزی است که سطحی، شعاری و کپی باشد و لزوما، هم  این اتفاق در فیلم های کمدی نمی افتد و اتفاقا، این فرآیند می تواند در فیلم های جنگی و اجتماعی نمایان شود. و باید گفت ابتذال به مفهوم علمی در مقابل اصالت قرار می گیرد. بنابراین، هرچه اصالت کم تر شود ابتذال بالاتر می آید. در واقع، اصالت از درون بر می خیزد و بدیع و زیبا است.  اگر فکر و پرداخت سینمایی اصیل باشد ، زیباست و ابتذالی در آن وجود ندارد.

وی اظهار داشت: نظارت در همه جای دنیا هست اما باید ببینیم در چه کشورهایی موفق تر عمل کرده و توانسته با توجه به معیارهای جامعه خود کارکرد بیشتری داشته باشد. در این راستا، ملزم به مطالعه ملاک های موفقیت در دنیا هستیم. در جایی که نظام سینمایی مستمر و مستحکمی وجود دارد و بالاترین نظارت در جهت اعتلای نظام سینمایی صورت می گیرد، خود کنترلی هم وجود داشته و هرکسی خارج از مسیر وارد و در سیستم اختلال ایجاد کند، خود سیستم آن را پس می زند و حذف می کند. اما سوال اینجاست که آیا در ایران واقعا سیستم و ساختار سینمایی  وجود دارد؟ معتقدم نظام سینمایی به نحو خوبی شکل نگرفته و افق و آرمانی در آن دیده نمی شود. این درحالی است که فیلم های خوبی هم که ساخته می شود ، به واسطه ابتذال حاکم بر سینمای ما، دیده نمی شوند.

حسین نژاد درباره اهمیت مخاطب شناسی در سینما و توجه مسئولان فرهنگی به آن اذعان داشت: امروزه مخاطب شناسی مهمترین بحث سینماست تا با توجه به آن بتوان در جذب مخاطب موفق عمل کرد. بعد از پخش فیلم باید میزان تاثیرگذاری آن مشخص شده تا بازخورد فیلم و میزان موفقیت آن تعیین شود. زمانی که مشخصات مخاطب مشخص نیست نوع تاثیرگذاری بر آن هم معنایی پیدا  نمی کند این در حالی است که همه بر این عقیده هستند ولی کسی در نوع ، روش و شیوه های آشنایی با آن اطلاعی ندارد. سینمای ما متوقف است چرا که با تغییر زمان و تحول نگرش مخاطب، همچنان در همان مرحله مانده است و با این توقف ابتذال را بیشتر کرده است.

ابتذال، خانواده ها را از سینما دور کرده است

عضو شورای پروانه نمایش ادامه داد: بدترین نوع نگرش ها و واکنش ها در غالب سینماگران وجود دارد. در واقع، ابتذال بر سینمای ما غالب است و خانواده های ما را از این عرصه فرهنگی دور کرده است. تا زمانی که ابتذال بر سینما غالب است ما مجبور به دادن مجوز هستیم  چرا که در شرایط رخنه و سیطره ابتذال بر فیلم ها، دادن و یا ندادن مجوز و پروانه راه حل مناسبی برای رفع آن نیست و یا باید سیستم اصلاح شود یا سیستم دیگری را در این راستا، رشد دهیم. تجربه نشان داده  است باید سیستم  به طور کلی درمان شود که برای احقاق آن به نوع دیگری از نگرش نیاز داریم. وقتی سیستم بیمار است از امثال این فیلم ها دفاع می شود و یا باید ما حذف شویم. گیر دادن به امثال فیلم «رحمان ۱۴۰۰» فایده ای ندارد. با وجود چند فیلم نوآور، موضوع ابتذال حل شدنی نیست. این یک تئوری است که اگر یک سیستمی آلوده شود چاره ای جز حمایت و ادامه آن روند نیست.

وی یادآور شد: در کشور ما سیاست های فرهنگی ای که متناسب با نیاز زمان باشد وجود ندارد. همه ما در همه موضوعات استاد هستیم که راه حل بدهیم در حالی که این راه حل ها می تواند وضعیت را بحرانی تر کند چرا که مسائل ما پیچیده بوده و راه حل های ساده نمی تواند جوابگوی آن شود. تنها باید مسئله را شناخت تا  خود راه حل پیدا شود.

حوزه هنری و کمک به روند اصلاح سینما

سیدمحمد حسینی نویسنده و منتقد سینما، در خصوص وجود قوانین مربوط به نظارت بر فیلم ها گفت: در آبان ماه ۶۱  به درخواست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از  نخست وزیر وقت، آیین نامه ای ۱۷ بندی در خصوص پخش آثار سینمایی در جلسه هیئت دولت تدوین شد و بسیار  دقیق و شفاف خط قرمزهای مربوط به این حوزه را مطرح کرده است و اتفاقا، اگر رفتار حوزه هنری هم نگاه کنیم تاکنون منطبق با همین قانون پیش رفته است. بنابراین بنده، معتقدم ما قانون داریم اما بیشتر در فضای ناآگاهی به سر می بریم چرا که از جانب قانون گذار ابلاغی  به فیلمسازان صورت نگرفته است در حالی که  ابلاغ قانون از جانب مجریان،کمترین کاری است که باید نسبت به آن مبادرت شود. در مقایسه با سایر کشورها، آنچه که در سینمای آمریکا اتفاق می افتد نظارت شفاف بر آثار است اما سینمای ما چند خدایی شده و مدیریت یکسان و عمیقی ندارد.

وی افزود: سینمای ما بیش از مدیر به منتقد دلسوز نیاز دارد که بسیار کم هستند تا در نقد، نگاه کلی ای به سینما انداخته شود. سینما را باید در نمای باز و با نگاه دورتری دید تا بتوانیم درباره خود سینما صحبت کنیم.

حسینی خاطرنشان کرد: چگونگی حل مشکل می تواند با فرایند سینماهای موفق دنیا سنجیده شود  این در حالی است که سینمایی نظیر هند که زمانی دیده نمی شد امروز به شدت در خدمت فرهنگ خود بوده و در این امر موفق عمل می کند. نگرش دقیق به قانون و تدوین جدیدی از آن سینمای کشورشان را بهبود و در کنار آن نظارت به جامعه خود را نیز مورد توجه قرار داده است.

وی اظهار داشت: سینمای فعلی ما به دنبال فکرکردن نیست بلکه در پی گذر از اندیشه است. در واقع، نقد ناظر سوم بر فیلم ها بوده و لازم است نظارت اصلی در راستای آگاهی اصلی به مردم صورت گیرد. سیستمی که امروز در سینمای ما به قهرمان تبدیل شده به اومانیسم و ضربه به اجتماع رسیده است و باید به سیستم جمعی دست یابد. پرداختن به فیلم های چند قهرمانی فرایندی است که در دو سال اخیر در سینمای غرب به آن توجه شده و از حالت قهرمان فردی خارج شده اند. ما باید به سمت اندیشیدن در باره سینما  برویم. در بیرون از سیستم سینما، نگاه کاسبکارانه ای شکل گرفته که این موضوع، به چالش های نظارت و مشکلات قوت می دهد. بنابراین نگاه کلی به سینما می تواند نظارت را در منظومه کلی بهتر کرده و به این فرایند کمک کند.

مدیرمرکز تولید متن حوزه هنری عنوان کرد: اینکه تلویزیون اثار سینمای غرب را پخش می کند به خاطر برخی محتواهای فطرت گرایانه و عدالت جویانه در آن هاست. درحالی که۸۰ درصد فیلم های ما قابلیت پخش تلویزیون را ندارند چرا که محتوای آنها  با فطرت انسانی هم، در تناقض بوده و از لحاظ مضمونی بیمار است. بیماری که قطعا درمان آن ندادن پروانه ساخت و نمایش نیست بلکه به یک نگاه کلی به سینما نیاز دارد که حوزه هنری به نوبه خود با  اقدام به اصلاح و تاکید بر گفتمانی متفاوت به این روند کمک کرده است.

وزارت ارشاد، پای مجوزهایش بایستد

علی قائم مقامی تهیه کننده سینما نیز با دیدگاهی انتقادی به مباحث نظارت در سینما یادآور شد:  صحبت های من در این مراسم  در جایگاه یک مدیر تولید و تهیه کننده است و از جانب هیچ انجمن و صنف خاصی مطرح نمی شود.

وی خاطر نشان کرد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف به رعایت آیین نامه مصوب سال ۶۱  است و زمانی که فیلمی مهر تایید کسب می کند وزارت ارشاد باید پای آن مجوز بایستد وگرنه سنگ رو سنگ بند نمیشود.

این تهیه کننده  سینما با طرح سوالی از در خصوص نظارت مضاعف حوزه هنری برفیلم ها عنوان کرد: وقتی دستگاه نظارتی و شورای پروانه نمایش وجود دارد دیگر موضوعیتی ندارد که ارگانی همانند حوزه هنری یا شهرداری با نظارت مجدد تصمیم به اصلاح و ممیزی جدید فیلم بگیرد. مجوز فیلم دارای پروانه نمایش را فقط وزارت ارشاد یا دادگاه میتواند لغو کند و مرجع دیگری حق این کار را ندارد.

قائم مقامی در پایان اذعان داشت:  من نیز اعتقاد دارم سینمای ما به جای پیشرفت  عقب گرد داشته است و حتی کیفیت فیلم های دهه ۶۰ و ۷۰  هم با امروز قابل مقایسه نیست. شورای پروانه نمایش  که قرار بود یک شورای سینمایی باشد تقریبا دولتی شده که اتفاق خوبی نیست. نیاز است ساختار شورای پروانه نمایش از اکثریت مدیران دولتی به نفع سینماگران اصلاح شود. قائم مقامی در جواب نظر حسین نژاد که اظهار داشت من نمیتونم با خانواده ام برم  این فیلم مبتذل را ببینم. گفت: شما خودتون در شورای پروانه نمایش به این فیلم مجوز دادین.

حسین نژاد عضو شورای پروانه نمایش، در پاسخ به سوال قائم مقامی متذکر شد: حوزه هنری به عنوان سینمادار این حق را دارد که فیلمی را انتخاب کند یا نکند.

عشیری در توضیح پرسش این تهیه کننده سینما گفت: حوزه هنری هیچگاه، راساً، دست به ممیزی فیلمی نمی‌زند.

وی معتقد است بیش از سه دهه است که مخاطب سینما در نوعی «انسداد و کمیت قلیل» گیر کرده است. این نشست و تحلیل های دوستان تاکیدی است که حوزه هنری با توجه به ساختار معیوب نظارت حتی، از این پس سخت گیری بیشتری کند. ساختار نظارتی آگاه و هوشمندی بر سینما و فیلم ها نداریم و هر از گاه یک گافی از  دست بخش نظارتی سر می خورد.  از دیگر سوی، باورمان این است که باید «سیکل بسته مخاطب» در سینمای ایران شکسته شود و با گستره بزرگ تری از مخاطب روبرو شویم. شبیه تجربه سینمای هند، کره، ترکیه و … ولی بر مبنای عرف اجتماعی و اعتقادی خودمان. و این اتفاق، با جلب اعتماد خانواده ها ممکن می شود. در وضعیت فعلی به تعبیر «دکترحسین نژاد» با آثار مبتذل زیادی سروکار داریم.  این آثار، بدیهی است که خانواده ها را پس بزند. برآیند آسیب شناسی  و نظرسنجی که در مجموعه حوزه هنری انجام شده این است که خانواده ها برای حضور در سینما باید احساس امنیت کنند.

به گفته وی، حوزه هنری تلاش می کند نخست فیلم ها را انتخاب کند و اگر فیلمی هم استاندارهای مربوط به اخلاق و صیانت از حقوق و حریم خانواده را رعایت نکرد در صورت امکان اصلاح، پیشنهادات مان را به صاحب اثر منتقل می کنیم. گاه، ممکن است به جای اینکه فیلمی از چرخه اکران خارج شود، آن را اصلاح و سپس، در سینماهای حوزه هنری به نمایش در می آوریم. ضمن اینکه، دی سی پی Dcp فیلم ها توسط پخش کننده فیلم به سینماها تحویل داده می شود.

وی  در خصوص حواشی مربوط به پخش نسخه اصلاح شده فیلم «رحمان ۱۴۰۰» در سینماهای حوزه هنری خاطر نشان کرد: حوزه هنری به مجوز ارشاد احترام می گذارد و ای کاش، ارشاد هم به آراء نهادهای متعامل، همفکری و نگاه گروه های مرجع  احترام بگذارد و در مسیر نوسانات سیاسی رفتاری فرا قانونی یا فروقانونی پیش نگیرد. حوزه هنری، طبق مر قانون این حق و وظیفه را دارد تا براساس آیین نامه و اولویت ها در سینماهایش، نسبت به نمایش فیلم تصمیم گیری کند. اغلب فیلم های تولیدی وارد چرخه اکران سینماهای حوزه می شوند ولی بعضا،- که اتفاقا، تعدادشان خیلی کم است-  به دلائل و ملاحظاتی این امکان را پیدا نمی کنند. از این میان هم، برخی، قابلیت ویرایش و اصلاح را دارند که به صاحبان آثار اعلام می شود. ولی، ممکن است فیلمی به خاطر مغایرت با مبانی اعتقادی و بنیان های اخلاقی وارد این چرخه نشوند. یادآوری کنم فضایی در یکی دو سال اخیر شکل گرفته که خود فیلمسازان- کارگردان و تهیه کننده- در مرحله پیش تولید و فیلمنامه با حوزه هنری تعامل می کنند و دغدغه ها و ملاحظات را می شوند . بدون شک، این تعاملات کمک می کند تا سینما دچار هزینه های بی مورد مرحله اکران نشود.

نوشته نشست «چالش نظارت در سینمای ایران» برگزار شد/ سینما؛ تسلیم ابتذال اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در آغاز مراسم؛ یزدان عشیری مدیر روابط عمومی و محافل سازمان سینمایی حوزه هنری گفت: سلسله نشست‌های تحلیلی «گفتمان فرهنگی انقلاب» با هدف تبیین ضرورت‌ها، نیازهای فرهنگی و چالش‌های پیش رو طراحی شده و هر بار به سراغ موضوعات مهم  فرهنگی و سینمایی می‌رویم.

وی ادامه داد: با توجه به چهل سالگی انقلاب و فرارسیدن جشنواره فیلم فجر برنامه ریزی کردیم تا نشست‌هایی با موضوع «جشنواره فیلم فجر؛ فرصت‌ها و تهدیدها» برگزار کنیم و طی چند جلسه در گفتگو با منتقدین، سینماگران و مدیران سینمایی به برسی فراز و فرود سی و هفت دوره این رویداد سینمایی بپردازیم.

به گفته وی، جشنواره فیلم فجر همه ساله برگزار می‌شود و با فرارسیدن آن همه در هیاهو و فضای فیلم‌ها غوطه ور می‌شویم و کمتر به آسیب شناسی و تحلیل ظرفیت‌ها و فرصت‌ها و حتی، آسیب‌های آن به صورت کارشناسی می‌پردازیم. از این رو، امیدواریم این سری نشست‌ها به آسیب شناسی، رشد و بالندگی جشنواره فجر کمک نماید.

مدیر روابط عمومی و محافل سازمان سینمایی حوزه هنری خاطرنشان کرد: این مراسم با محوریت بررسی و آسیب شناسی جشنواره فیلم فجر، ضرورت‌ها،فرصت‌ها، تهدیدها و سیر فراز و نشیب‌های آن در ادوار گذشته مورد بحث و گفت و گو قرار گرفت. در شرایطی که جشنواره فیلم فجر به عنوان اقدامی فرهنگی کارکردهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را در جامعه به همراه دارد ، فضای هنری قالب بر سینمای امروز از این قابلیت‌ها غافل شده و در آستانه برگزاری این رویداد مهم، نیاز به آسیب شناسی و جبران کمبودها در این عرصه به امری اساسی در فرهنگ ما تبدیل شده است. بدین منظور منتقدان و تحلیل گران سینمایی در راستای رشد،تقویت و بالندگی سی و هفتمین دوره از جشنواره فیلم فجر به مناظره فرهنگی و بررسی راهکارها پرداختند.

بهروز افخمی: از آغاز آشنایی با سینما و شروع فعالیتم در این عرصه حس خوبی به جشنواره فیلم فجر نداشته ام و اصولا این اتفاق را با تماشای فیلم‌های ساخته شده بی ربط می دانم چرا که معتقدم برگزاری این جشنواره تنها وقت گذرانی با عوامل فیلم است که بدون هیچ انگیزه فرهنگی صورت می‌گیرد. در حال حاضر به تدریج وارد سیر تحول جشنواره‌ها و تبدیل آن به حاشیه‌های سینما و اهالی هنر شده ایم. به طور کلی فستیوال‌های فیلم به عناصری ضروری در صنعت فیلمسازی تبدیل شده و طی ٢۵سال  اخیر با رشد و گسترش اینترنت ضرورت وجودی مدرسه‌های سینمایی را از بین برده اند. در واقع فضای جشنواره‌ها به  دورهمی‌های فیلمسازان جوان تغییر کاربری داده و شرایط را برای اکران فیلم‌هایی که احتمال مانور و ظهور آنها در سینماهای کشور غیر ممکن است، به نحوی فراهم کرده است . با گذشت زمان ، بروز جشنواره‌های مختلف فیلم نیز ضرورت بیشتری پیدا کرده و به پله‌هایی برای ترقی فیلمسازان تبدیل شده است. در این میان مدارس سینمایی که زمانی فرصتی برای حضور فیلمسازان بوده است، امروزه در فضای اینترنت دایر شده و جنبه ای از این مدارس که قابلیت انتقال مفهوم در فضای مجازی را ندارند، در فضای جشنواره‌ها ظهور پیدا کرده و با در دسترس قرار دادن اطلاعات فنی و تجربه مشارکت حضوری، منجر به کشف فیلمسازان حرفه ای شده است. فیلمسازان جوان و تازه کار آینده سازان سینمای ایران هستند اما با مقاومت سینمای حرفه ای در برابر نسل جدید، ظهور جشنواره‌های مختلف فیلم و ایجاد ظرفیت‌ها تنها راهکار برای فعالیت نیروهای تازه کار محسوب می‌شود که خوشبختانه با رشد خوبی همراه بوده است.

جشنواره به فضای خوشگذرانی تبدیل شده است/ جشنواره هویت خود را فراموش کرده است

محمود گبرلو:  تقویت جشنواره فیلم فجر  نیاز به ریشه یابی مشکلات موجود دارد در حالی که در طی ادوار گذشته تمام دغدغه سینماگران و  مسئولان توجه به فیلم‌ها بوده و از کارکرد قدرتمند سینمای ایران  در نظام جمهوری اسلامی غافل مانده اند. در گذشته تولیدات یکساله فیلمسازان در مدت کوتاهی دیده شده و مورد ارزیابی قرار می گرفت و در نهایت سیاستگذاران را به سیاست‌های ضروری سینمایی آگاه می کرد. به طور کلی مفهوم تولید فیلم ربطی به سیاست گذاری، سانسور و انتخاب فیلم ندارد. در دهه اول و دوم جشنواره فیلم فجر شاهد تاثیرات پرباری از این رویداد بزرگ بوده ایم که به جرأت در احراز جایگاه واقعی سینمای ایران موفق بوده اما با گذشت زمان شتاب و موفقیت این اقدام فرهنگی فروکش کرده و متأسفانه در چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب، یأس برخی از فیلمسازان نسبت به عملکرد جشنواره آنها را از حضور در جشنواره منصرف کرده است چرا که فستیوال‌های فیلم کارکرد خود را از دست داده و هویت خود را فراموش کرده است. ایجاد فضای تبلیغاتی برای برخی فیلم‌ها و شایسته سالاری نسبت به فیلمسازان بر این بی میلی دامن زده است. این درحالی است که در مقطعی از  زمان قرار بود عملکرد یکساله سینمای ایران مورد ارزیابی قرار گیرد و این امکان در جشنواره فراهم بود اما به مرور زمان جایزه دادن‌ها و سیاست‌های اعمالی به یک بی برنامگی و بی هویتی تبدیل شد و منتقدان و سیاستگذاران را نسبت به این رویداد بی تفاوت کرده است. که البته با گذر زمان کارکردها تغییر میکند و امکان ایجاد ثبات در هویت وجود دارد. در حال  حاضر سیاست خاصی در جشنواره وجود ندارد و مسئولان مربوطه پاسخی نسبت به بی هویتی این اقدام فرهنگی ندارند.  براین اساس اگر جشنواره بر  آرمان‌های انقلاب است پس گنجایش هر فیلمی  را ندارد و اگر هم جشنی برای شور و هبجان است باید فیلم‌های تلخ اجتماعی را از این عرصه خارج کرد. به طورکلی، جشنواره فیلم با تبعیت از سیاست‌ها و برنامه ریزی دقیق به ثمر می رسد و با توجه به افکار تماشاگر به نتیجه نسبی دست می یابد اما با بی خاصیتی‌های اخیر جشنواره فیلم فجر، نتیجه قابل قبولی از عملکرد مناسب به دنبال  نداشته و کارکردی ضد سینمای ایران را نشان می دهد. بنابراین اگر این جشنواره در سایه حفظ هویت و اعمال سیاست گذاری‌های درست فعالیت می کرد همه فیلمسازان با افتخار بزرگترین رویداد فرهنگی کشور شرکت می کردند. اما متأسفانه جشنواره در سیاستگذاری، اندیشه و اسم همسو با اهداف تعریف شده نیست و به خوشگذرانی تبدیل شده است. در یک مقطعی به وسیله جشنواره فیلم فجر عملکرد یک ساله سینمای ایران ارزیابی می‌شد اما به مرور زمان این حضورها و جایزه دادن‌ها به یک بی‌برنامگی تبدیل و باعث شد جشنواره خاصیت و اهمیت خود را از دست بدهد البته می‌دانم که ممکن است به مرور زمان هر جشنواره‌ای دچار تغییرات شود ولی می‌شود ماهیت جشنواره را ثابت نگه داشت اما این اتفاق برای فجر رخ نداد به طوری که حالا این رویداد تبدیل به محلی برای گذران اوقات شده است البته این حرف من به معنی این نیست که فیلمسازان ما مشکل دارند بلکه انتقاد من به سیاست‌های جشنواره است.

مستأجر بودن جشنواره فجر بعد از ٣٧ دوره برای جامعه هنر ما شرم آور است

شاهین امین: در همه دنیا ، ایجاد شور ، انگیزه و امکاناتی است که در فرصت‌های عادی اکران فیلم رخ نمی دهد و با افزایش فستیوال‌های مختلف امکان فعالیت از مدارس سینمایی سلب و اکران‌های ویژه را منتفی کرده است. بنده با نظر گبرلو نسبت به بی هویتی جشنواره فیلم فجر موافق هستم چرا که در ادوار اخیر تکلیف مسئولان جشنواره فیلم فجر برخلاف مدیران گذشته روشن نیست در گذشته  سینمای ضعیف کشور ما با اکران فیلم‌هایی محدود در  جشنواره به دنبال رونق بخشیدن به سینما بود لزومی بر شرکت همه فیلم‌ها در فستیوال وجود نداشت با این حال همه فیلمسازان متقاضی شرکت در جشنواره بوده و با درجه بندی آثار تکلیف یکساله سینما مشخص می شد اما از نیمه دهه ٧٠ شرایط و اوضاع سینما تغییر کرد و از سال ١٣٧٧ تعداد فیلم‌های جشنواره به ٢۵ اثر رسید که با تغییر مدیریت سیف الله داد  روند به روال گذشته بازگشته و فیلم‌های زیادی به جشنواره راه یافتند. تقریبا از ابتدای دهه ٨٠ تکلیف مدیران با جشنواره نامشخص شد و جریان رونق بخشیدن به سینما منتفی شد چرا که براین عقیده بودند که سینما به اهداف خود در گذشته رسیده لزومی به تلاش مجدد برای احیای سینما وجود ندارد. ما از اواخر دهه ٧٠عملا در بلاتکلیفی مدیران به سر می بریم و حتی در مواقعی با وجود فیلم‌های مضر در فستیوال‌ها به چالش رسیده ایم . در حال حاضر بسیاری از سینماگران با وجود امکان تبلیغ و مطرح شدن آثار خود در سینما، علاقه ای به حضور در جشنواره ندارند چرا که با وجود رسیدن در سی و هفتمین دوره جشنواره، با بی خاصیتی سینما روبرو هستیم و هنوز روال دوره‌های اول را در پیش گرفته ایم. تکرار تغییر و تحول در مدیران و کادر اجرایی جشنواره نیز بر بی رونقی سینما تاثیرگذار بوده است. بنابراین وجود جشنواره فیلم فجر با روند تغییرات مدیران نه تنها سودی ندارد بلکه برای سینمای ایران زیان آور است. اکران مکرر فیلم‌ها، و اظهار نظرهای مختلف درباره محتوا ، تازگی و جذابیت را از مخاطب سلب کرده و رغبت تماشای فیلم را از بین برده است در واقع سیاست گذاری‌های نا به جای مدیران جشنواره شور و انرژی رونق سینما را در دیگر ایام سال ازبین برده است. بخش رسانه ای متعلق به مدیران جشنواره تا حدی قابل مدیریت است و تنها به کیفیت جشنواره دسترسی مناسب دارند اما به علت کمبود برنامه ریزی مناسب در روند احقاق کیفیت نیز دچار مشکل هستیم. مستأجر بودن جشنواره فیلم فجر بعد از ٣٧ دوره برای جامعه هنر ما شرم آور است و همه مدیران سازمان سینمایی و مسئولان و دبیران جشنواره باید از این فاجعه شرمگین باشند.چرا که به اندازه ساختمان‌های بلامصرف شهر نیز برای جشنواره ارزش قابل نشده ایم. سی و هفت دوره است که جشنواره برگزار می‌شود ولی هنوز این رویداد سینمایی مستاجر است از این مسأله همه مدیران سینمایی باید شرمگین باشند در طول سال در تهران این همه پاساژ ساخته می‌شود آیا جایی برای یک جشنواره وجود ندارد؟

وابستگی فجر  به دولت منجر به اعمال سلیقه مدیران شده است

مهدی شیخ صراف: با توجه به مقایسه آماری دو سال اخیر در ایران هر ١٢ روز ، یک جشنواره سینمایی داریم و تا حد زیادی به تنوع جشنواره‌ها رسیده ایم. در تکمیل نظرات اقای افخمی، معتقد هستم جشنواره فیلم فجر بستری برای دیده شدن ندارد و با وجود ساز و کاری معیوب، تنها فرصتی ١٠روزه به همه بخش‌های جشنواره برای دیده شدن آثار داده شده است.  جشنواره فیلم فجر اولین و آخرین فرصت فیلمسازان برای  دیده شدن است اما وابستگی جشنواره به دولت منجر به اعمال سلیقه ای مدیران شده و تغییرات زیادی را به همراه داشته است. نبود مکان ثابت برای جشنواره یکی از مشکلات سینمای امروز است و به نظر میرسد تحولات این جشنواره از تغییر مدیران بیشتر بوده است. تقابل دو نگاه به رویکرد جشنواره فیلم فجر خود معضل بزرگ تبدیل شده است که  از طرفی به مثابه ویترینی برای سینمای ایران تلقی می شود و از سوی دیگر اعطای جشنواره به حاکمیت و القای مفهوم آن به پیروی از مفهوم انقلاب اسلامی است که در این حالت باید همه فیلم‌ها نگاهی به انقلاب اسلامی و آرمان‌های آن در جمهوری اسلامی ایران داشته باشد که با توجه به اهمیت جشنواره فیلم فجر در حفظ حیات سینما، بررسی این دیدگاه‌ها دور از انتظار  نیست  چرا که تنها فستیوالی است که حکومت در برگزاری آن نقش داشته و رویدادی مهم تلقی می شود. در حال حاضر تردد دولت‌ها مهمترین آفت جشنواره‌های فیلم است. نجات بلاتکلیفی جشنواره مستلزم ثبات مدیریت و راهکار حل تمایزات میان شکل جشنواره‌ها و تعداد داوری‌ها است .

در سینمای امروز همه توابین، سازش کاران و پروژه بگیران سینما را به دست گرفته اند

محمد تقی فهیم: علاقه شدید من به جشنواره فیلم فجر تا حدی است که یازده ماه سال را در انتظار شروع جشنواره می مانم و در ٣٣ دوره آن به طور مستمر شرکت کرده ام و مدام نگران از هم پاشیدگی آن هستم اما علاقه شدید به این رویداد مانعی برای انتقادهای سازنده به جشنواره نیست. از نظر بنده جشنواره فیلم فجر در زمان مدیریت سیف الله داد و شمقدری به علت هدایت بستر مدیریت توسط سینماگران عملکرد خوبی را برای سینمای ایران رقم زده است. در این دوران بروز اتفاقات خوب در سازمان سینمایی و پی ریزی سازمان جشنواره‌ها به عنوان اصول اولیه برگزاری جشنواره‌های فیلم ما را با سینمای حرفه ای به نحوی شایسته ای روبرو کرده است. جشنواره با وجود فیلم‌ها معنا پیدا میکند و نمایشگر واقعیت فیلم‌ها است  .وجود ممیزی در فضای جشنواره و استفاده ویترینی از آن به عنوان فیلتری برای تایید فیلم‌ها کیفیت سینما را دستخوش تغییرات قرار داده است بنابراین جشنواره فیلم فجر حاصل و نمایشگر کیفیت سینمای ایران است. برخلاف نظر دیگر سینماگران بنیان گذاری غلط جشنواره مشکل اصلی سینمای امروز است که همانند دیگر کشورهای صاحب سینما باید متناسب با تعهدات به اهداف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کشورها عملکرد مناسبی را در دستور کار خود قرار دهد این در حالی است که اهداف سینمای ما در طول تاریخ بر خلاف آرمان‌های رهبران قدرتمند بوده و قشر هدایت کننده کشور را فارغ از فرهنگ و هنر با دغدغه‌های اعتقادی، مذهبی و سیاسی همراه کرده و مسیری خلاف جهت سینما را طی کرده است. در سینمای امروز همه توابین، سازش کاران، پروژه بگیران سینما را به دست گرفته اند و الگوی نامناسبی را در ادوار مختلف به خصوص زمان مهدی کلهر که داعیه جریان مذهبی درسینما بوده است تا بهروز افخمی که در پس اعتقادات مذهبی برنامه‌های خاص داشت، منجر به کج روی سینما بر اساس الگوی عقب مانده شده و جشنواره را با این سیاست‌های عقب مانده هدایت کرده اند. کسانی که سیاستگذار محسوب می شوند اگر صاحب تخصص و متد اصلی نباشند همانند حضور بسیاری از افراد به استناد نفوذ و رایزنی در این جریانات ، همچنان مسیر  سینما به بیراهه می رود.  ما نه تنهادر هدایت مسیر سینما به راه درست موفق نبوده ایم بلکه با ایجاد ممیزی بلای جان سینما شده ایم . در دهه ۶٠ در راستای هدایت سینما دست بازی داشته ایم و در راستای مسایل اصولی به درستی رفتار کرده ایم.  نمونه بارز آن حمایت امام راحل از فیلم پاییز صحرا بوده است. ایجاد ممیزی‌های بی مورد منجر به حذف گرایشات اجتماعی از فیلم‌ها شده و درقبال آن حجاب‌ها را به بیراهه کشانده است که این پارادوکس ناشی از عدم انسجام دیدگاه و سیاست‌های  مناسب است  که هیچ هیجانی را برای مخاطب اصلی سینما ندارد.

بهروز افخمی در واکنش به صحبت‌های فهیم افزود: من دهه ۶٠ در تلویزیون بوده ام. من فکر می کنم به اندازه کافی گذشته را تکرار کرده ایم و گفتن این مطالب جذابیتی برای نسل جدید نداشته باشد. به هر حال معتقدم تکرار تاریخ روند خوبی نیست، حرف‌های کلیشه ای و مقایسه جشنواره فجر با جشنواره‌های دیگر کشورها من را خسته کرده و به کلیشه ایرادگیرانه منتقدان جشنواره تبدیل شده است. بخش اعظمی از درآمد جشنواره‌های فیلم خارجی از بازار فیلم به دست می آید که دستیابی به آن هم مستلزم وجود فیلم‌های متنوع در آن است که فارغ از هرگونه سانسور مشارکت کشورهای مختلف را به دست میگیرد.

ما باید به این فکر کنیم که ژست روشنفکری هیچ نقشی در سینمای دنیا ندارد اما برخی از مدیران فکر می‌کردند سینمای آنها انتقادی و اجتماعی است در حال که باعث کاهش تماشاگران سینما شد و وقتی این اتفاق افتاد این ضرورت احساس شد که مردم باید به سینما برگردند. به همین دلیل من در برنامه «هفت» گفتم که در دوره ای سینمای ما توسط سینماگران پر مدعای کم مایه از بین رفت. با این حال در حال حاضر اگر فیلم فیلمسازی سیاه نما و غرغرو نباشد به سختی می‌تواند اکران بگیرد.

فجر یک جشنواره داخلی است که امکان ایجاد این شرایط نیز در آن وجود ندارد. کسانی که این پیشنهاد را می‌دهند توقع دارند ایران با ١٠ فیلم وارد عرصه رقابت با کشورها شده و ظرفیت کم سینمای ایران را به گوش بین‌الملل برسانند. توجه به این حاشیه‌ها یعنی تعطیلی جشنواره فیلم فجر، هدایت جشنواره به سمت سبک و روش اسکار و یا حتی واگذاری ظرفیت جشنواره به خانه سینما تا از طریق رای گیری سالانه خانه سینما، برترین‌ها انتخاب شده و جشنواره را کلا تعطیل کنند. بیات این مباحث انگیزه ای ندارد.ما نمیتوانیم جشنواره ای داخلی  را بدون داشتن بازار فیلم وارد رقابت با جشنواره ای نظیر کن کنیم و کسانی که این مطلب را انتقاد می دانند به طور قطع اطلاعاتی از جشنواره و فیلمسازی ندارند. انتقال سینما به فضای مجازی و موبایل و غیره الزام در مدرسه سینما را منتفی کرده است بنابراین بقای جشنواره فیلم فجر منوط به طراحی سیاست‌های بومی است.من پیشنهاد می‌دهم جشنواره فیلم فجر با توجه به رکود سالن‌های سینما در فصل زمستان در طول یک ماه برگزار شود. تا فضای برای تقویت اقتصاد فیلم‌های جدی هم فراهم شود.

مجری سابق برنامه «هفت» تأکید کرد: ما باید به این فکر کنیم که ژست روشنفکری هیچ نقشی در سینمای دنیا ندارد اما برخی از مدیران فکر می‌کردند سینمای آنها انتقادی و اجتماعی است در حال که باعث کاهش تماشاگران سینما شد و وقتی این اتفاق افتاد این ضرورت احساس شد که مردم باید به سینما برگردند. به همین دلیل من در برنامه «هفت» گفتم که در دوره ای سینمای ما توسط سینماگران پر مدعای کم مایه از بین رفت. با این حال در حال حاضر اگر فیلم فیلمسازی سیاه نما و غرغرو نباشد به سختی می‌تواند اکران بگیرد.

افخمی با اشاره به پیشنهادش برای تغییر این شرایط عنوان کرد: طرح من این است که جشنواره یک ماه در سراسر کشور برگزار شود به طوری که در ۱۰ روز اول آثار مستند، انیمیشن و فیلم اولی مسابقه جداگانه داشته باشند و در پایان ۱۰ روز جایزه بگیرند و تعدادی از آن‌ها به مسابقه اصلی بروند. در ۱۰ روز سوم هم اکران فیلم‌های پربیننده ادامه داشته باشد. در این صورت فیلم هایی که نمی‌توانند اکران بگیرند به راحتی دیده می‌شوند.

محمود گبرلو در این بخش عنوان کرد: طرح آقای افخمی توهم‌زاست و عملی نیست و اصلا ربطی به سیاست‌های جشنواره ندارد. رویکرد جشنواره در عصر امروز بسیار تغییر کرده است و هر جشنواره‌ای خاصیت خود دارد. وقتی مدیران پوسیده و کوتوله برای سینما انتخاب می‌شود نگاه عمیق که همان توسعه است محقق نمی‌شود. وقتی اندیشه‌های عمیقی وجود ندارد حاصلش این می‌شود که فیلم‌های بد می‌بینیم.

وی ادامه داد: ضمن اینکه برخی منتقدانِ مخرب، افکار عمومی را برعلیه جشنواره و سینمای ایران کرده‌اند یعنی آنقدر علیه سینمای ایران حرف زده‌اند که جای دفاعی باقی نگذاشته‌اند. هرچند پس از انقلاب بیش از پنج هزار فیلم تولید شد اما همین منتقدان با حرف‌های خود باعث شده‌اند نتوانیم از سینما دفاع کنیم. این منتقدان نمی‌خواهند به توسعه با سینما باور داشته باشند.

گبرلو مجدد تأکید کرد: مدیران کوتوله اصلا فهم این موضوع را ندارند. برخی مدیران سینمایی هستند که نگاه پوسیده دارند و می‌گویند فجر باید مثل کن باشد ما از لحاظ ماهیتی نمی‌توانیم مثل آن‌ها باشیم همین موضوع باعث شده هنرمندان ناخودآگاه برعلیه جشنواره فیلم فجر باشند. این نشان دهنده این است که فهم درستی از جشنواره فجر وجود ندارد. ضمن اینکه در حال حاضر فیلمسازان قدرتمندی وجود دارند  که می‌شود آنها را با فجر معرفی کرد البته منوط به اینکه جشنواره ماهیت داشته باشد.

در این بخش فهیم با اشاره به صحبت‌های گبرلو درباره «منتقد مخرب» خطاب به او گفت: یکباره بگویید منظورتان فراستی است!

گبرلو نیز اظهار کرد: نه منظورم امثال فراستی‌هاست. ما باید همه چیز را آسیب‌شناسی کنیم. منتقد مخرب کاری کرده است که همه فکر می‌کنند ما اصلا سینما نداریم برخی می‌گویند فیلم ما سیاه است در حالی که به نظرم ما اصلا فیلم سیاه‌نما نداریم.

پس  از این موضوع افخمی خطاب به گبرلو گفت: شما مثل تکنوکرات‌ها هستید.

امین نیز در واکنش به همین صحبت گبرلو اظهار کرد: شما محافظه کار هستید که گبرلو در ادامه گفت: من محافظه‌کار  هستم؟ من که زودتر از همه منتقد وضعیت موجود بودم.

امین در بخش دیگر از صحبت هایش عنوان کرد: برخی فیلم‌ها احتیاجی به جشنواره ندارند و اصلا برایشان بهتر است که در جشنواره نباشند. طرحی که افخمی گفت نامش جشنواره نیست چراکه اصلا ساز و کار اکران دست جشنواره نیست.

وی در ادامه با اشاره به اینکه بهتر است حسابگری‌های شخصی را کنار بگذاریم، توضیح داد: اگر عده‌ای در جشنواره شرکت نمی کنند به این دلیل است که فکر می‌کنند برای آنها بهتر است که در جشنواره نباشند چراکه فیلم‌ها آنها در این فستیوال آنقدر تخریب می‌شوند که فکر می‌کنند حضور نداشتن‌شان بهتر است.

این منتقد اظهار کرد: به تازگی شنیده ایم که برخی می‌گویند فیلمی که در جشنواره حضور نداشته باشند اولویت اکران ندارند، مگر آژان‌کشی است که این حرف‌ها گفته می‌شود؟

در ادامه شیخ‌صراف با بیان اینکه برای بهبود وضعیت و داشتن آینده بهتر، خوب است که گذشته را مرور کنیم، عنوان کرد: جشنواره فیلم فجر مثل یک شتر مرغ است که وقتی می‌گوییم بار ببر می‌گوید من مرغم و وقتی می‌گوییم تخم بگذار می‌گوید من شترم. در واقع ساز و کار آن مشخص نیست مشکل اصلی این است که در حال حاضر هیچ چیزی تعریف نمی شود.

فهیم در ادامه بیان کرد: چرا باید فکر کنیم منتقد می‌تواند مخرب باشد؟ منظور آقای گبرلو درباره منتقد مخرب، آقای فراستی بود. بنابراین بهتر است این خبر را بدهم که طبق آخرین خبری که دریافت کرده‌ام فراستی مجدد منتقد ثابت برنامه هفت شده است.

در همین بخش گبرلو اظهار کرد: منظور من فراستی نبود من اصلا نامی نبردم. که فهیم خطاب به او گفت: کدهایی که دادید مربوط به فراستی بود اما در پاسخ به شما باید بگویم فراستی در قبال برخی منتقدان خارجی بسیار نرم‌تر عمل می‌کند من بلد نیستم ولی اگر بلد بودم مثل فراستی می‌شدم.

وی با بیان اینکه دیپلمات نیست اظهار کرد: من برابر جشنواره‌هایی همچون برلین و کن قطعا از سینمای خودمان دفاع می‌کنم اما این سینما، سینمای آرمانی من نیست. با این وجود باید بگویم ما امروز سینمای تکنیکی داریم، بازیگران ما کلاس بازیگری برگزار می‌کنند من از این ساختار دفاع می‌کنم اما این سینما جزو آرمان‌های من و قابل دفاع نیست ولی در قبال بیگانگان حتما از آن دفاع می‌کنم اما می‌دانم این سینما آن سینمایی نیست که من به خاطرش انقلاب کردم.

سپس افخمی اظهار کرد: سینما پوست انداخته و باید باز تعریف شود.

گبرلو هم عنوان کرد: رمز موفقیت جشنواره در پیدا کردن ماهیت مردمی خودش است البته این موضوع به این معنا نیست که فیلم‌های مبتذل یا خاص در جشنواره رواج پیدا کند.

شاهین امین در ادامه بیان کرد: جشنواره جای فیلم‌ها و تماشاگران جدی است و باید امکان دیده شدن چنین فیلم هایی فراهم شود. نکته دیگر این است که در این سال‌ها جشنواره پر از عصبیت شده است به طوری که چه راه یافتگان به آن چه راه نیافتگان، چه جایزه بگیران و چه آنهایی که از جایزه محروم شده اند عصبی هستند، گویا ما می‌خواهیم همدیگر را بدریم و  این حجم از عصبیت را نمی فهمم در حالی که جشنواره برای این است که از آن لذت ببریم اما این همه عصبیت، فحاشی و پرخاشگری یکی از آفت‌های جشنواره است که زیان‌های زیادی دارد.

در این بخش فهیم خطاب به صحبت‌های امین گفت: این عصبیت ناشی از بی عدالتی است، بی عدالتی هر کجا باشد عصبیت هم وجود دارد. که امین هم عنوان کرد: البته بخشی از این عصبیت به خاطر توقع بی‌جاست؛ گویا فیلمسازان ما لوس شده‌اند.

در پایان شیخ‌صراف اظهار کرد: جشنواره محل فیلم‌های جدی و سطح بالاست و باید آثار در این جشنواره محک بخورند.

شایان ذکر است سلسله نشست‌های گفتمان فرهنگی انقلاب در ادامه با حضور سینماگران و مدیران سینمایی به موضوع «جشنواره فیلم فجر؛ فرصت‌ها و تهدیدها» خواهد پرداخت.

نوشته جشنواره فیلم فجر هویت خود را فراموش کرده است/ اعمال سلیقه مدیران در سایه وابستگی جشنواره به دولت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

جواد طوسی با اشاره به این که باشه آهنگر فیلمسازی استثنایی است که کماکان در ژانر دفاع مقدس کار می کند ، گفت:  به عقیده من فیلم «سرو زیر آب» از نظر ساخت و پروداکشن همان شیوه سخت و پر مرارت تولید را دارد و فکر می کنم کمتر تهیه کننده ای حاضر شود با چنین فیلمی کنار بیاید. مهم ترین رکن مثبت این فیلم همان اصراری است که فلیمساز و نویسندگان آن بر پیوند قومیت ها و ادیان با یک رخ داد ملی دارند. شاید به دلیل روایت غیر متعارف داستان است که نمی تواند در گیشه بازگشت سرمایه داشته باشد.

طوسی ادامه داد: «سرو زیر آب» در همان ابتدا برای ورود به داستان به مخاطب در باغ سبزی نشان می دهد . باشه‌آهنگر جنبه‌های مثبت قابل دفاع زیاد دارد ، اما نمی دانم چرا بعضی جاها می خواهد روشن فکر باشد.

محمدتقی فهیم در ادامه صحبت های طوسی با تاکید بر این که «سرو زیر آب» یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران است، گفت: کم لطفی هایی نسبت به این فیلم صورت گرفت که بخشی به سیاست گذران است و بخش دیگر به فیلم مربوط می شود. به نظر من بهترین فیلم باشه آهنگر همان فیلم فرزند خاک است . فیلم سروزیر آب و ملکه نتوانستند انسجام، پرداخت و روایت درستی که  در فیلم فرزند خاک شاهد بودیم را داشته باشند. در این جا با اثری روبه رو هستیم که در موقعیت  در جا می زند. فیلم پر لوکیشن و از جذابیت های بصری بر خوردار است ، اما از قصه برخوردار نیست . در جریان فیلم با شخصیت هایی روبه رو هستیم که حذف آن ها اتفاق خاصی را رقم نمی زند. در سینمایی که این روز ها شاهد هستیم، سرو زیر آب فیلم خوبی است، اما اگر در مقایسه با کل سینما هنوز فیلم نشده است.

فهیم ادامه داد: در فیلم های آهنگر به جای اینکه به فیلمنامه و داستان توجه شود، به پروداکشن و میزانسن توجه شده است. فیلم نتوانسته است یک افتتاحیه درست را رقم بزند. مخاطب سی دقیقه منتظر است تا به اصل داستان ورود کند. « سرو زیر آب » تک فصل های جذابی دارد اما باید یک افتتاح ، میانه و اختتامیه در خور داستان داشته باشد .

وی افزود: فیلم از یک جایی به بعد سراغ نماد می رود. در واقع پاشنه آشیل سینما  ما دقیقا همین موضوع است. یعنی جایی که فیلمساز باید قصه اش را بگوید، نماد پردازی می کند و وارد دنیایی می شود که برای قالب داستانش مناسب نیست.

در بخش دوم این گفتگو درباره فیلم سینمایی «بمب یک عاشقانه» محمد تقی فهیم گفت: این فیلم ویژگی هایی دارد که مخاطب آن را می پسندد. این فیلم برای معادی یک اتفاق روبه جلو محسوب می شود. من فیلم برف روی کاج ها را یک فیلم شعار زده می دانم . همان نقد هایی که به فیلم آقای باشه آهنگر  وارد است به این فیلم نیز گرفته می شود. این کار یک فیلم نوستالژی است ، اما شاهد از هم پاشیدگی نوستالژی می شویم.

جواد طوسی بر خلاف فهیم «بمب یک عاشقانه» را فیلمی موفق می دانست و گفت: فیلمنامه این اثر در نوستالژی خلاصه نمی شود. در این فیلم شاهد تاثیر پذیریی نسل ها هستیم. ملودرامی که عامدانه در رابطه میترا و ایرج صورت گرفته است ، تاثیر پذیریی عاشقانه اش را در بین نسل نوجوان فیلم می بینیم. پیمان معادی در « بمب یک عاشقانه» می گوید روابط عاطفی و انسانی برایم از روابط ایدئولوژی مهم تر است .

کیوسک برنامه ای تحلیلی است که اتفاقات روز حوزه فرهنگ و هنر را بررسی می کند و شنبه ها پس از خبر شبانگاهی از شبکه سه سیما پخش می شود.

نوشته طوسی: باشه‌آهنگر جنبه‌های مثبت قابل دفاع زیاد دارد/ فهیم: «سرو زیر آب» یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

کاظم راست گفتار  درباره وضعیت فعلی سینما اظهار کرد:  سینمای مستقل معظلی است که این روزها وجود دارد. در سینمای مستقل باید خودمان  با سرمایه خودمان و یا سرمایه بخش خصوصی (که هیچ سیاست گذاری خاصی ندارد)  و با سختی‌ها  و فراز و نشیب هایی فیلم را ساخت. ما مشکل داریم و نمیتوانیم  فیلم هایی بسازیم که کارهای نویی در آن انجام شود و تجربیات جدیدی داشته باشیم . به این دلیل که مشکل دیگری تحت عنوان گران  شدن بیش از حد تولید، ایجاد شده است. تورم در سینما از حد  تورم بازار نیز بالاتر است. جریانی در سینمای ما وجود دارد که به دلایل مختلف از جمله اینکه نمیخواهد سینمای مستقل سرپا بایستد، دستمزد بازیگران را گران می کند

وی افزود:  فرمولی در  سینمای ایران برای ساخت فیلم کمدی باب شده است. سینمای کمدی با این فرمول میتواند خیالش راحت باشد که سرمایه اش با درصدی سود برگشت داشته باشد. اصلی ترین عنصر این فرمول عبور از خط قرمز  های وزارت ارشاد و اخلاقیات جامعه است. اساسا ملاک و معیار  موفقیت و فروش یک فیلم،  نه  مسایل هنری بلکه بازیگری در خط قرمز است. اگر بتوان خط قرمزها را ماهرانه و زیرکانه زیرپا گذاشت و مواردی را مطرح کرد که مردم روی آن خط قرمز ها خوششان بیاید،  فروش فیلم تضمین می شود.

راست گفتار ادامه داد: سینمای ما امکان رشد درست و سینمای کمدی ما نیز امکان اعتلا دارد . بضاعت آن در نیروهای حرفه ای  سینما وجود دارد. مشکل اصلی سینمای ما دو مطلب است. اول  بحث سالن نمایش فیلم و دوم گران شدن تصنعی تولید فیلم است.  اگر ما بتوانیم این دو مشکل را  به نحو مطلوبی حل کنیم، بقیه مشکلات به خودی خود حل خواهد شد.

علی عطشانی درباره تورم تولید در سینما گفت:  کاتیوشا را بهمن سال گذشته، با عددی نزدیک به یک میلیارد و پانصد میلیون تومان ساختیم . این روزها در پیش تولید فیلم جدیدی هستم که برآورد آن چهار میلیارد تومان است. تا ۶۰% این بودجه ها  صرف دستمزد بازیگران می شود . اگر دستمزد بازیگرهای شما پایین باشد  با  ۵/۲ میلیارد تومان هم می توان فیلم ساخت . امااین فقط تولید است و بازیگرتان ستاره نیست.

عطشانی ادامه داد:  میشود فیلمی ساخت و در آن شوخی جنسی نکرد و اسباب خجالت  کسانی که با فرزندانشان به سینما می روند، نشد . باید به ان موضوع پرداخت  که چرا هر چه شوخی جنسی در فیلم ها بیشتر می شود فروشش بالاتر میرود.

محمدتقی فهیم ابتذال را واقعیت حاکم بر سینمای کمدی دانست و گفت: باید از وزارت ارشاد پرسید که چرا کسانی که برای خود رسالتی قائل هستند، نتوانند  فیلم هایشان را به راحتی اکران کنند اما تاجران و کسانی با اهداف صرفا مالی ، موفق باشند.   آقای عطشانی گفتند که فیلم سینمایی کاتیوشا  ۳ میلیارد تومان فروخته است . با توجه به هزینه تولید این فیلم در سال گذشته و میزان فروش آن ، او نمیتواند همین فیلم را هر سال بسازد و اکران کند. چرا که محیط و  دایره را کسان دیگری بسته اند . چرخه اکران دست فیلمسازان خاصی افتاده است که در فیلم هایشان یا شوخی های جنسی و یا ابتذال دارند. یک نفر پردیس سینمایی دارد، تولید کننده  و پخش کننده هم هست.  برخی تحت عنوان مافیا از آنها یاد میکنند. این افرادسمت سینما را تعیین میکنند.

عطشانی در ادامه صحبت های فهیم گفت : خودتان را جای آن ها بگذارید، وقتی  تهیه کننده هستید و سرمایه تولید، سینما و پخش فیلم نیز برای خودتان است ، شما تعیین می کنید چه فیلمی تولید شود.  چه کسانی که به سینما میروند؟ ما برای فیلم های پر فروشمان چند مخاطب داریم؟ قشر خاصی که سینما رو هستند و ماهی یک یا دو فیلم را می بینند . وقتی برنامه نمایش  طوری تنظیم شود که در هر سانس که مراجعه کنید یک فیلم نمایش دارد قطعا آن فیلم در همان حد می فروشد.

در ادامه این میزگرد راست‌گفتار توضیح داد: کسی که هوشمند باشد و دنبال سود بردن از صنعت، هنر و تجارت سینما باشد، بر اساس شرایط بازار و شرایط اجتماعی فیلم هایی می سازد که مخاطب از قبل  به آن کارها علاقه مند باشد و فیلم را ببیند.  تعداد بسیار زیادی فیلم ها ساخته میشود  که فیلم های خوبی هم هستند و مردم اگر متوجه شوند که چنین فیلم هایی وجود دارند از دیدن  آن استقبال می کنند. اما به دلیل نداشتن بودجه لازم برای تبلیغات و در اختیار نداشتن سالن نمایش ، مردم اصلا این فیلم ها را نمی‌بینند.  من کاظم راست‌گفتار همین جا رسما اعلام میکنم که حاضرم با توانایی و بودجه خودم بدون اینکه دریافت هزینه ای از وزارت ارشاد اسلامی ،  نرم‌افزاری را طراحی کنم که با درجه بندی فیلم که وزارت ارشاد اعلام می کند و با مدیریتی که وزارت ارشاد اعلام می کند، فیلم ها را بدون دخالت  افرادی که ممکن است  در نحوه اکران تاثیرگذار باشند، به گونه ای کنار هم بچیند که حقوق همه فیلم ها را رعایت شود.

محمد تقی فهیم گفت: سینمای کمدی در دنیا تعریفی دارد. همه کسانی که در سینمای کمدی فعالیت کردند عموما برای خودشان رسالتی قائل بودند. کمدی در جهان بازنما و منتقد جامعه و شرایط اجتماعی است و در کنار مردم قرار دارد. برای ارزش های جامعه را اهمیت قائل است و سعی می کند که آنها را تصویر بکشد. بنابراین چطور ما میتوانیم بگوییم که از بین  فیلم های اکران شده بجز سه – چهار فیلم ، نمیتوانیم اسم سینمای کمدی روی آن ها بگذاریم. سینمای مستقل تا  فیلم خوب  نسازد و نتواند نظر ۲۰ میلیون از ۸۰ میلیون نفررا جلب کند ، چطور سالن سازی راه بیفتد.  من اصلا قبول ندارم که میگویند در شرایط اجتماعی مردم تمایل به خندیدن دارند اما هر فیلمی هم نمی‌خنداند.  فیلم هایی که در جنگ جهانی دوم در اوج بمباران کشورهای اروپایی مردم را میخنداند آن سینما کمدی است. چرا هنرمندان ما یاد نمیگیرند؟  چه کسانی آنها را به این سمت برده است؟

وی افزود: ارتباط فیلم ها با فرهنگ ، عرف و ارزش های جامعه  است. شما  در ایران  فیلم میسازید و باید عرفیات و ارزش های جامعه را توجه کنید. من قبول ندارم که سینمای مستقل داریم. ۹۸%  از دولت ، نهادها و  ارگانهای زیر مجموعه‌ ی آن  تغذیه می کنند . وظیفه هنرمندان تغییر دائقه مردم است.

کیوسک برنامه ای تحلیلی است که اتفاقات روز حوزه فرهنگ و هنر را بررسی می کند و شنبه ها پس از خبر شبانگاهی از شبکه سه سیما پخش می شود.

نوشته سینمای کمدی روز ایران در برنامه «کیوسک» بررسی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این برنامه عبدی پور مجری برنامه از محمد تقی فهیم خواست درباره ی رشد رسانه های خانگی در ایران توضیح دهد: اینکه آیا این رشد در ایران متناسب با اتفاقاتی است که در جهان افتاده یا خیر؟ و ایراد اساسی این جریان چیست؟ فهیم در پاسخ به این سوال گفت: تفاوت های زیادی بین نمایش خانگی در ایران و جهان وجود دارد و اصلا شباهتی بین آنها نیست. نمایش خانگی در ایران مانند سینما یک بچه ی ناقص است. چون از ابتدا هدف گزاری درستی در این زمینه نشده. قبل از شکل گیری “نمایش خانگی”، “رسانه های تصویری” بود که اواسط دهه ۷۰ به وجود آمد و تا الان که شکلِ نمایش خانگی دارد، برخی از این رسانه ها تعطیل یا ادغام شده اند. اگر بخواهیم این روند را مرور کنیم متوجه می شویم که چه قدر باید تاسف بخوریم به یک موضوع پر تجربه در جهان که همه ی این راه را رفته و پیشرفت کرده اند اما در کشور ما به عنوان یک امر ابتدایی حتی نتوانستیم سر و سامانی به این موضوع بدهیم.

وی افزود: ایراد اساسی این حوزه  یک میدان به هم ریخته، پر از سواستفاده، بی عدالت، ترویج برخی مبادی مخالف با جامعه و میدانی بدون متولی است.

در ادامه ی این بحث و در پاسخ به سوال مجری که پرسید مگر متولی این حوزه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیست، پروین حسینی گفت: ما تا ۸ سال پیش ۲۸ تا موسسه ی نمایش خانگی بودیم و الان تعدادمان به انگشتان دست هم نمی رسد. این به این معنی است که اگر اینها متولی داشتند و حمایت می شدند، چنین وضعیتی به وجود نمی آمد.

عبدی پور گفت: مگر آن موسسات به خاطر رقابت های اقتصادی کناره گیری نکرده اند؟

فهیم پاسخ داد: خیر. قرار بود وزارت ارشاد و موسسه شبکه نمایش خانگی با مدیریت آقای پارسایی به عنوان مادر در این جریان عمل کنند و حامی این گروه باشند. متاسفانه همه ی اینها به نفع تعدادی آدم خاص از هم پاشیده شد و از بین رفت. از طرفی هم با ورود پولهای کثیف به این حوزه اوضاع بدتر شد.

احسان عبدی پور با توضیح این که از آقای پارسایی مدیر عامل موسسه نمایش خانگی هم دعوت کردیم که در این برنامه در کنار ما حضور داشته باشند، اما ایشان نپذیرفتند، از پروین حسینی پرسید: شما به عنوان کسی که هم اکنون سریال «ساخت ایران ۲» را در حال پخش از شبکه نمایش خانگی دارید تجربه خودتان از شبکه نمایش خانگی و مدیریت اقای پارسایی را بگویید. آیا ایشان وظیفه شان را به درستی انجام میدهند؟ آیا معتقدید که وزارت ارشاد نارسایی  اجرایی و مدیریتی دارد در زمینه ی نمایش خانگی ، فیلم های ویدیویی و رایت فیلمهای سینمایی؟

سید امیر پروین حسینی گفت: دفتر ما جزو  تهیه کنندگان سرسخت هست یعنی چشممان به دست دیگران نیست و متکی به خود هستیم و تنها توقعمان از مدیران این حوزه فقط تنظیم است. من به عنوان کسی که کارهای زیادی در سینما، تلویزیون، شبکه نمایش خانگی و در کشورهای مختلف کرده ام، به استاندارد هایی در این زمینه ها رسیده ام. متاسفانه خیلی از همکاران ما توقعات زیادی دارند، آنها تهیه کنندگانی هستند که از جایی پول می گیرند وآن پول را بین کسانی تقسیم می کنند، اما حتی معمولی ترین وظایف  یک تهیه کننده را هم انجام نمی دهند.

عبدی پور گفت: از سال ۸۵ با ساخت و پخش قلب یخی و قهوه ی تلخ از شبکه نمایش خانگی جریانی در این حوزه به وجود آمد، لطفا این جریان را با توجه به عمر ۱۲ ساله ی خودش و آزمون و خطاهایی که در ابتدای شکل گیری هر کاری وجود دارد بررسی کنید.

پروین حسینی گفت: متاسفانه یک ایراد مدیریتی در کل بخش فرهنگ کشور وجود دارد. و آن فقدان شجاعت است. مدیران نمی توانند پای استراتژی های خودشان بایستند. در گذشته استراتژی ها تکلیفش مشخص بود و نتیجه داشت.

در ادامه ی این بحث خندق آبادی گفت: شما تیراژ «قهوه تلخ» و «ساخت ایران» را با هم مقایسه کنید؟ «قهوه تلخ» که ۲ تا ۳ میلیون تیراژ داشت به چند رسیده است؟ وی افزود: عدم حمایت وزارت ارشاد باعث این اتفاق است.

عبدی پور گفت: زمان پخش «قهوه تلخ» فقط ۲ سریال در شبکه ی نمایش خانگی پخش می شد، اما الان ممکن است همزمان ۵ فیلم در حال پخش باشد، VOD و هجوم فیلمهای سینمایی به رسانه های خانگی، تلویزیون و… را هم در نظر بگیرید و به همین نسبت تیراژ و فروش را حساب کنید، درحقیقت الان بازار شلوغ تر شده است.

خندق آبادی در پاسخ گفت: این دلیل منطقی نیست. وقتی ما فیلمی را در شبکه نمایش خانگی منتشر میکنیم فردای آن روز لینک دانلود فیلم در تمام سایت ها موجود است. از طرفی دیگر شبکه های ماهواره ای چندین بار فیلم را پخش می کنند. یا وجود کپی های غیر قانونی در سراسر شهرها; همه ی اینها دلیلی است بر عدم وجود متولی.

حتی وقتی با رییس ستاد صیانت از محصولات فرهنگی که همان رییس موسسه رسانه ها ی تصویری هستند تماس میگیریم و میگوییم فلان فیلم در خیابان انقلاب در حال فروش است می گوید: پول پلیس را پرداخت نکردیم و پلیس برای مقابله با این افراد از ما حمایت نمیکند. سوال من این است که بودجه ی ستاد صیانت در کجا خرج شده است؟ چرا وقتی سایتی را که دانلود غیرقانونی فیلم را ممکن ساخته به پلیس فتا معرفی میکنیم، ۱۵ روز طول میکشد تا به سایت اعلام کنند فیلم را بردارد؟ در این ۱۵ روز تمام مخاطبان فیلم را دیده اند و دیگر به درد ما نمیخورد. غربتِ نمایشِ خانگی همین بس که مدیرِکلِ آن دغدغه ی تیاتر دارد و از جنس نمایش خانگی نیست.

محمد تقی فهیم در ادامه ی این بحث افزود: من فکر میکنم باید این بحث را به دو بخش تقسیم کرد. بخشی مربوط به مدیریت است که همانطور که گفتیم و جای بحث بیشتری هم دارد مربوط است به مدیر کل نمایش خانگی و تمامی مدیران آن تا رییس سازمان سینمایی.

بخش دیگر مربوط به سازندگان آثار است; اینکه کارها از کیفیت خوبی برخوردار نیستند. برخی از سریال ها در این حوزه فقط قسمت اول و دومشان خوب است و پس از آن دیگر کیفیتی ندارند. در صورتی که قسمت اول و دوم این سریال قابل دفاع بوده وکم کاری نکرده اند اما از قسمت سوم به بعد فقط به فکر خالی کردن جیب مصرف کننده هستند. وقتی شبکه ی نمایش خانگی هدایتش به سمتی است که مرکز پول سازی تلقی می شود تاجایی که سرمایه گذاران و تهیه کنندگان فکر می کنند اگر سرمایه ای وارد این حوزه کنند باید دو برابرش را در بیاوردند، نمایش خانگی محملی می شود برای کلاه گذاشتن سر مصرف کننده.

این منتقد سینما گفت: چرا باید وزارت ارشاد شرایطی را فراهم کند که همه فکر کنند باید با ورود به این حوزه فقط به فکر پول در آوردن باشند به هر قیمتی; حتی به قیمت زیر پا گذاشتن خطوط قرمز رسمی و نه سلیقه

خندق آبادی در پاسخ به این منتقد گفت: بحث محتوای بد طبق مثال شما مربوط به سریال هایی است که ویژه شبکه نمایش خانگی ساخته می شوند. اما چرا در فیلم های سینمایی که پس از اکران وارد شبکه ی نمایش خانگی می شوند تیراژ ۸۰۰ هزار تا بوده و به ۱۵۰هزار کاهش پیدا کرده؟

عبدی پور هم در ادامه ی این سوال از فهیم پرسید، به نظر شما مشکل از هنرمندان است یا مدیریت اجرایی؟ فهیم گفت: در درجه ی اول مدیریت. مدیریتی که ناتوان از اداره ی این حوزه است. اما هنرمندان هم مقصرند.

خندق آبادی در ادامه ی این بحث گفت : کسی که وارد این حوزه می شود تمام تلاشش را می کند که فیلم او دیده شود و مورد پسند مخاطب باشد. پس این افت تیراژ به سبب عدم مدیریتی است که در این حوزه وجود دارد. تیراژ کم شده چون مخاطب با این قیمت دیگر دی وی دی نمی خرد. معمولا تیراژ ها و فروش های بالا مربوط به فیلم های طنز است و بالاترین تیراژ ما تا به حال فیلم سالوادور بوده با تیراژ حدود ۷۰۰ هزار دی وی دی.

وی افزود: افزایش قیمت دی وی دی به ده هزار تومان، تیشه ای بود به ریشه ی خودمان و مقصر وزارت ارشاد است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می توانست از وزارت بازرگانی بخواهد مقوا را با ارز دولتی به ما بدهند یا برای وارد کردن پلی کربنات برای تولید دی وی دی از ارز دولتی استفاده کنند تا این افزایش قیمت و به دنبال آن ریزش مخاطب را نداشته باشیم.

عبدی پور گفت: خوشبختانه رسانه های خانگی در عرصه ی تولید سریال از آزادترین مشاغل هستند، چرا باید وزارت ارشاد از وزارت بازرگانی بخواهد سوبسید ارز دولتی را برای تولید دی وی دی اختصاص دهد؟ مردم فکر می کنند اول باید مایحتاج اولیه شان مانند مواد غذایی و سلامت تامین باشد و خرید دی وی دی برای آنها اولویت ندارد.

مدیر عامل موسسه هنرهای تصویری سوره در پاسخ گفت: محصول فرهنگی هم نیاز مردم است. آنها باید راهی برای برون ریزی مشکلات داشته باشند، برای همین اتفاقا در همین دوران مردم بیشتر فیلم طنز می بینند. برای اینکه بخندند و برای لحظاتی مشکلاتشان را فراموش کنند.

پروین حسینی در ادامه ی این بحث گفت: متاسفانه نگاه به فرهنگ همین است که آقای عبدی پور می گویند، مردم واقعا فکر میکنند محصول فرهنگی نیاز اولیه ی آنها نیست. اما نظر من این است که اتفاقا در این شرایط مردم باید فیلم ببینند تا حالشان خوب شود. وقتی مردم تحت فشار قرار میگیرند باید وسیله ای برای تسکین آنها باشد و محصول فرهنگی کارش همین است.

وی ادامه داد: ما در زمان فیلمبرداری ساخت ایران ۲ در خارج از ایران مواجه شدیم با گرانی و تغییرات قیمت ارز، و نمی‌توانستیم مبلغی را که آنجا نیاز گروه بود با خودمان ببریم. خیلی هم تلاش کردیم، نامه نگاری با سازمان ها و مراکز مختلف;  اما نتیجه ای نداشت و کار ما به سختی انجام شد.

عبدی پور گفت: می توانیم به این نتیجه برسیم که متاسفانه کماکان سینما برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مهم ترین مساله است؟

خندق آبادی: متاسفانه بله، همینطوراست. فیلم تا وقتی در سینما اکران است برای همه مساله است و از آن حمایت میکنند. اما به محض پایین آمدن از پرده ی سینما، دیگر اهمیتی ندارد. به سراغ ما می آیند رایت فیلم را می فروشند و میروند. حتی تهیه کننده فیلم هم دنبال تبلیغاتی برای بیشتر دیده شدن فیلمش در رسانه ی خانگی نیست.

در ادامه ی برنامه احسان عبدی پور از محمد تقی فهیم خواست درباره ی ادامه ی مسیر سینما، تلویزیون، شبکه ی نمایش خانگی و vod و اینکه کجا با هم تلاقی خواهند کرد و کدام یک دیگری را می بلعد یا اصلا قضیه ی بلعیدن در میان هست یا نه توضیحاتی بدهد.

فهیم گفت: قرار بر این است وزارت ارشاد که مدیریت کلان سینما هست در راستای حمایت، از سرمایه داری خٌرد حمایت کند و در کنار سرمایه داری کوچک و صنوف قرار بگیرد. طوری حمایت کند که صنوف مدافع منافع خودشان باشند. اما چیزی که الان اتفاق افتاده شکل قلابی و جعلی از نوع مناسبات نظام سرمایه داری امریکا است که هرکس زورش بیشتر است، سرمایه ی بیشتری دارد، از لابی استفاده میکند یا دنبال پولشویی است در جایی مثل شبکه ی نمایش خانگی جمع می شوند . سرمایه داری به مفهوم کلان اینگونه است که خردها خورده می شوند تا کلان ها بزرگتر شوند.  نفس این مناسبات ضد مردمی اشتباه و بر اساس پول است که حتی باعث تغییر محتوای فیلمها می شود چون مناسبات نادرست افراد را به سمت پول می کشاند و باعث می شود آنها تغییر رویه دهند.

عبدی پور:آیا سوبسید هایی که وزارت ارشاد به سینما می دهد جریان ساز است؟ مگر این سوبسید به جز ۲ یا ۳ فیلمی است که فارابی از آنها حمایت میکند؟

فهیم: متاسفانه باز میگردم به همان حرف خودم که هرکس رابطه اش با فلان مدیر نزدیکتر است یا زورش بیشتر است سوبسید بیشتری میگیرد.

عبدی پور: آیا این تحلیل که عرصه ی ممیزی ها از تلویزیون به سینما و سپس به رسانه های خانگی باز تر و ولنگار تر می شود، صحیح است؟

فهیم: بله، اما منشا آن پول است. ممیزی به مفهومی که رایج است را قبول ندارم. سخت تر از دهه ی ۶۰ و ۷۰ هم مگر ممیزی داشتیم؟ اما بهترین فیلمها در همان زمان ساخته شده. امروز ممیزی بهانه ای است برای سودجویی بیشتر. باز هم تاکیید میکنم که منشا آن پول کثیفی است که وارد و خارج میشود و فیلمسازان فکر میکنند اگر دکمه های لباس بازیگران بیشتر باز باشد حتما فروش بیشتری خواهند داشت چون فلان فیلم که بازیگران در آن حجاب درستی نداشته اند فروش خوبی داشته است.

عبدی پور: حوزه با «گشت ارشاد ۱» خیلی جدی، با «هزار پا» هم تقریبا در فصل اکرانش مشکل داشت اما در زمان خرید رایت فیلم ها موسسه «هنرهای تصویری سوره» نفر اول صف خرید بود، لطفا درباره ی این تعارض کمی توضیح دهید.

خندق آبادی: موسسه هنرهای تصویری یک موسسه خود گردان است. ما از ردیف های بودجه ی حوزه هیچ دریافتی نداریم. ما برای اینکه بتوانیم از فیلم های ارزشی حمایت کنیم مجبوریم چندتا فیلم تجاری هم بخریم تا از درآمد حاصل از این فیلم ها بتوانیم فیلم های ارزشی و دفاع مقدس را حمایت کنیم.

عبدی پور: آقای فهیم لطفا موضوع ماهیت کارکرد سریال های موجود در بازار نمایش خانگی را جمع بندی کنید.

فهیم: تناسب بین سریال هایی که در شبکه ی نمایش خانگی منتشر می شود و نیازهای فرهنگی جامعه ی ما زمین تا آسمان است. مهم ترین هدف ایجاد شبکه ی نمایش خانگی، به نظرم  پر کردن خلا وکمبود سالن های سینمایی کشور بوده. اما آنچه که درونمایه ی این آثار است با کلون های و کانونهای خانواده ی ایرانی تناقض دارد. متاسفانه به خاطر به دست اوردن پول بیشتر محتوای غنی را به نفع سطحی گرایی زیر پا میگذارند. یا به عبارتی می خواهند برای دموکراتیک کردن جامعه ابتذال را رواج دهند. جریان انحرافی فکری راه افتاده که تولیداتی به ما می¬دهد که دچار ابتذال و سطحی گرایی است، از خطوط قرمز رسمی گذشته و روی ارزشهای مردم پا گذاشته است.

مگر در گذشته به دنبال بازار آزاد سینما در شبکه نمایش خانگی نبودید، پس چرا اکنون می گویید قانونی برای نظارت بر آن وجود ندارد؟ چون بازار آزاد در کشور ما  تعریف درستی نشده است.

عبدی پور در انتهای این بحث گفت: کاش آقای پارسایی دعوت ما را می‌پذیرفتند و در این برنامه شرکت میکردند.

نوشته ابعاد شبکه نمایش خانگی در برنامه «کیوسک» بررسی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.