موضوع «تولید مشترک» در سینمای ایران همواره با مناقشاتی همراه بوده و هست. در اینجا علنا فیلم‌های ساخته شده با پول بیگانه هم به عنوان تولید مشترک معرفی می‌شود. بعید است در دنیا کشوری صاحب سینما باشد و اجازه دهد تا دیگرانی با تزریق پول، محتوای آثار را مصادره کند. در واقع  به رغم سابقه طولانی فعالیت سینما درایران، هیچ وقت تولید مشترک به مفهوم اصولی آن صورت نگرفته است و آنچه غالب شده و عمل می‌کند نوعی سفارشی سازی است. به عبارت روشن، در اینجا فیلم‌های مورد نظر دقیقا از مناسبات سفارش دهنده و سفارش گیرنده پی روی می‌کند و اساسا این رویکرد با تولید مشترک منافات دارد و صریحا نقش سرمایه مانند دیگر حوزه‌ها تابع برداشت سود است؛ حالا در اینجا ممکن است سود آن فرهنگی باشد یا به تعبیر درست‌تر غلبه فرهنگی.

*حجت‌الله ایوبی و موضوع تولید مشترک

لذا وقتی حجت‌الله‌ ایوبی، اولویت سازمان متبوعه‌اش درسال ۹۵ را‌، تولید مشترک فیلم اعلام کرد، احتمالا می‌دانسته این رویکرد سال‌هاست آغاز شده و لذا برای علنی‌نمایی این روند پنهانی و قبح‌زدایی آن، تریبونی‌اش کرد. وگرنه کی است که نداند تولید مشترک فقط در حرف است. کدام تولید مشترک؟ با کدام تعریف و تحلیل قرار است ما با کشورهایی مبادرت به تولید فیلم مشترک نماییم؟ آنچه تا کنون جریان داشته و دارد اساسا در تعریف تولید مشترک نمی‌گنجد بلکه جریانی یک طرفه است که بین سفارش‌دهنده و سفارش گیرنده پدید می‌آید و در چارچوب هر سرمایه‌گزاری دیگری شامل سود و زیان‌هایی خواهد شد. در مناسبات فی‌مابین سفارش دهنده‌های غریبه با فیلمسازان وطنی چه منافعی وجود دارد که در امتداد منافع ملی کشورمان به منصه برسد؟ سرمایه‌دارانی که برای افزایش یک فرانک بر دارایی خود منطقه را به آتش می‌کشند به چه منظوری طی سال‌های گذشته رقم‌های کلانی را وارد چرخه‌ای کرده‌اند که بازگشت اصل پولشان محل تردید بوده است.

موضوع و مسئله تولید مشترک یا سرمایه‌گزاری خارجی در سینمای ایران حرف تازه‌ای نیست ولی به صورت جدی باید گفت که طی دو دهه اخیر وارد فاز جدیدی شده است که از قواعد درستی پی روی نمی‌کند و اساسا تابع منافع ملی نبوده و نیست. تاریخ سینمای ایران نشان می‌دهد که همواره حرکت‌هایی در زمینه تولید مشترک شده و به همین سان شکست هایی تجربه شده است.

وقتی سوپراستار سینمای قدیم، شهرت گنج قارون را کم ارزشتر از وسترن اسپاگتی دست چندم دانست یا رضا بیک ایمانوردی بر «صندلی الکتریکی» نشست، تق این تحرکات درآمد برای همین برخی‌ها نوع «کاروان‌ها» را طریق توفیق آمیزتری دانستند و حتی حاضر شدند مقام جوان اولی فیلم‌های ایرانی را فدای ور دستی آنتونی کویین کنند، اما تنها تحقیرش باقی ماند، انقلاب ولی همه چیز را فرو ریخت. مار خفته در سایه، با حرارت دوران اصلاحات به حرکت درآمد اما این‌بار همه چیز متفاوت از گذشته به مسیرش ادامه داد. اگر قدیم‌ترها لیدرهای فیلمفارسی، حضور در پروژه‌های ترکیه‌ای و وسترن اسپاگتی‌ها را ترجیح می‌دادند امروز جریان مدعی روشنفکری ابایی از مستخدم سرمایه داران خارجی شدن ندارد بلکه از شوق در پوست خود نمی‌گنجد: دو روی یک سکه.

مرحوم سیف الله داد در گفتگوی اختصاصی با نگارنده، فرهنگ را مانند آبی می دانست که همواره از ظرف پرتر به سمت ظرف خالی‌تر سرازیر می‌شود. یعنی نمی‌توانیم مانع از سرازیر شدن محتوای دیگران باشیم. یعنی ورود و نفوذ اجتناب‌ناپذیر است و باید تن به سنگینی محتوای ظرف مقابل بدهیم و با همین تحلیل و درک، کلید ارتباط را زدند. غافل از اینکه بیگانگان همواره خود مترصد فرصتی بوده‌اند تا دوباره از طریق سینما وارد ذهن و محیط خانواده‌ها شوند، اما وضعیتی که دوره جدید برایشان پدید آورده بود سهل‌تر و پوششی‌تر بود. ایران زمین و مردمانش را آنطور که می‌خواهند، ولی توسط خودشان تصویرسازی کنند. در واقع وظیفه‌ای که در نظام قدیم توسط هفته‌های فیلم با مدیریت سفارتخانه‌ها انجام می‌شد را (در ایام جدید) از طریق سفارش ساخت جلو ببرند.

*سال‌ها دوری یک نورچشمی از جشنواره «کن»

در سال‌های آخر دوران اصلاحات مراکزی از وزارت‌ ارشاد با شعار حمایت از جوانان برای جلب سرمایه ساخت، دست به کار شد و با توافق طرف مقابل قرار شد تا دوستان اروپایی تامین کننده پول ساخت تعدادی فیلم کوتاه و مستند باشند به این ترتیب که ایده و موضوع و ساخت از مرکز مورد نظر، سرمایه توسط طرف خارجی تامین گردد.

دوستان ما دست به کار شدند و در مرحله اول ۱۰ ایده را پیشنهاد ساخت دادند، ولی طرف خارجی فقط به یک ایده که در باره دستگیری و شلاق خوردن جوانان توسط اداره منکرات بود روی خوش نشان دادند و ۹ موضوع دیگر پیشنهادی از این طرف ، اساسا رد شد تا بدینوسیله هم مسئولین چنین مراکزی و هم جوانان علاقه‌مند به فیلمسازی و جشنواره‌ها مستقیم و غیر مستقیم بدانند و بفهمند که برای سردر آوردن میان آنها، باید سراغ چه‌ایده و موضوعی بروند. چنین بود که تصویر ایران در بن بست «دایره»وار نضج گرفت و تبدیل به جریانی پر چالش برای فرهنگ و هنر کشور شد.

امیر نادری نورچشمی جشنواره‌ها، دیگر سال‌هاست که از دروازه کن هم نمی‌تواند عبور کند ولی همین جشنواره‌ها برای فیلمساز دیگری که در فرم و ساختاری خام‌دستانه فیلم می‌سازد، با گذاشتن گل بر صندلی‌اش اعلام موضع می‌کنند تا جوانان ما به جای تکیه بر مردم خودشان، به آنها پناه ببرند. اتفاقا شاهد از غیب رسید. روز گذشته عزت‌الله ضرغامی در اینستاگرامش نقل کرد که ژیل ژاکوب به کیارستمی گفته نادری فیلم خوبی ساخته ولی درباره آمریکا است و اگر همین فقر و فحشا و ابتذال مربوط به ایران بود قبولش می‌کردیم. به همین رو راستی خواست شان را اعلام و پی‌گیری می‌کنند. ما خودمان را به خواب زده‌ایم.

*سرمایه‌گذارانی که در تحریم‌ برخلاف قاعده عمل کردند

بی‌تردید تولید مشترک فیلم نیز مانند بسیاری از پدیده‌ها‌ی دیگر یک فرصت است که در صورت مدیریت شدن از موضع منافع ملی و اقتدار لازم، می‌تواند در خدمت کشور قرار گیرد ولی وقتی شاهدیم که از میان ۱۰ فیلم برنده جوایز مهم اغلبشان با سرمایه خارجی بوده و با تامل در نزدیک ۱۵ پروژه سینمایی تحت عنوان مشترک در سال های پس از انقلاب، محتوایی مغایر با ارزش های انقلاب و ایران بر آنها جاری است، دم خروس بیشتر نمایان می شود.

این گرایش را نمی توان معمولی ارزیابی کرد که وقتی در سال های گذشته همواره در دیگر حوزه‌ها، سرمایه‌گزاری در ایران دارای مانع و عدم امنیت معرفی شده و سرمایه داران با همین استدلال از ورود به ایران اجتناب می‌کردند ولی در سینما آقایان با دست و دل بازی پروژه‌های مورد نظرشان را حمایت کردند چرا؟ چرا در دیگر عرصه ها ایران ناامن بوده و هیچ سرمایه‌داری ریسک سرمایه گزاری درایران را به خود راه نمی‌داده  ولی همین سرمایه‌داران بدون نگرانی روی فلان آدم و فیلمش سرمایه‌گذاری کرده و می‌کنند؟ آیا غیر از این است که فیلم‌هایی ازاین دست دقیقا ایران را در بن بست، بحران‌زده و ناامن نشان داده و می‌دهند. به عبارت روشن در اینجا سرمایه‌داری برخلاف نفس خود و قاعده بازی عمل می‌کند. اما واقعیت این است که در اینجا هم سرمایه‌گزاری به سود می‌رسد و منافعش غلبه فرهنگی است.

برای خاتمه این بحث که تفصیل آن مجالی دیگر نیازمند است، یک خاطره: بخش بین الملل جشنواره فیلم فجر ماقبل گذشته به مدیریت  رضا‌داد، مهمانانی اروپایی داشت که منتقد معروف مجله اشپیگل هم از جمله آنها بودند . اینان  در کنفرانس خبری و نیز در گفتگو با نگارنده گفتند «ما ایران را قبلا از طریق فیلم‌های کیارستمی، پناهی و … می شناختیم ، ولی ایرانی که این روزها داریم می بینیم اساسا با آنچه در آن فیلم ها نمایش داده می‌شد، متفاوت است».

نوشته یادداشت «محمدتقی فهیم» در حاشیه چالش این روزهای سینمای ایران؛ پول خارجی در سینما/ همه آنهایی که هزینه رویاهایم را می‌پردازند! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فرزاد موتمن: سعی می کنیم در نشست شرکت کنیم

این تغییر برنامه نسبت به سال قبل خوب است. چرا که اهالی رسانه در آسایش فیلم را تماشا می کنند و تا پایان در سالن  سینما می مانند. در صورتی که سال های گذشته برای حضور در نشست مطبوعاتی به اجبار زودتر  سالن را ترک می کردند.

اینکه عوامل فیلم فردای اکران در کاخ رسانه و برای پاسخگویی به خبرنگاران حاضر می شوند یا خیر قابل پیش بینی نیست. ولی ما سعی می کنیم حتما در این نشست شرکت کنیم و پاسخگو باشیم. ولی در نهایت فکر می کنم اتفاق چندان مهمی نیست. باید امیدوار باشیم این برنامه در روند بهبود جشنواره تاثیرگذار باشد.

حسین فرحبخش: این تغییر، تکلیف همه را مشخص می کند

با این روش، منتقدان و خبرنگارها با طمانیه فیلم را تماشا می کنند و فردا در نشست مطبوعاتی حاضر می شوند. این در حالی است که سال های قبل که نشست ها بلافاصله بعد از اکران فیلم ها برگزار میشد و اگر بعد از ان فیلم مهمی اکران می شد، بسیاری از خبرنگارها سالن نشست را برای تماشای فیلم ترک می کردند. ولی با این شرایط همه چیز منظم انجام می شود. البته برخی معتقدند هنرمندان و عوامل فیلم برای برگزاری نشست فیلم شان در برج میلاد حاضر نمی شوند ولی از نظر من کسی که برای فیلمش ارزش قائل باشد بی شک حضور پیدا می کند. این برنامه ریزی  تکلیف جشنواره سال بعد را مشخص می کند. جشنواره باید به شکل حرفه ای برگزار شود و حاضرین در این فستیوال باید وظیفه شان را درست انجام دهند. پس امسال خبرنگارنماها، منتقد نماها و هنرمندنماها خودشان را نشان می دهند. اگر قرار است در نشست های مطبوعاتی تعداد محدودی از خبرنگارها و یا عوامل فیلم حضور داشته باشند، سال آینده این نشست ها برگزار نشود.

سعید سعدی: خیلی از نشست ها برگزار نمی شود

با توجه به فشردگی جشنواره جمع کردن عوامل برای روز اکران فیلم کار سختی است. حال اینکه بخواهیم دوبار این عوامل را برای برگزاری نشست مطبوعاتی دور هم جمع کنیم کاری به مراتب سخت تر است، حتی کار بعیدی به نظر می رسد. به همین دلیل فکر  می کنم جشنواره موفق نشود خیلی از نشست ها را با توجه به عدم حضور عوامل فیلم برگزار کند. چون قطعا عوامل به دلیل مشکلات کاری که دارند نمی توانند دو روز وقت صرف حضور در برج میلاد را کنند. برگزار نشدن این نشست ها هم نه تنها برای رسانه ها مشکل ایجاد می کند بلکه به ضرر فیلم ها هم است. چرا که در این جلسات نظرات و نقدهای سازنده می توانند کمکی به فیلسماز کند تا این نظرات را تا قبل از اکران در کار اعمال کنند.

سیدرضا صائمی: باید منتظر نتیجه اش باشیم

این موضوع را از چند جهت باید دید و قضات کرد. این تغییر برنامه از طرفی برای منتقدانی که اکثرا شغل ثابت دیگری دارند خوب است. چرا که بعد از ظهر بدون هیچ دغدغه ای فیلم ها را تماشا می کنند. از طرفی دیگر در کاخ رسانه خبرنگاران در کنار منتقدین حضور دارند و از آنجایی که خروجی روزنامه ها ساعت ۶ تا ۷ است، خبرنگارها به نوعی خبر کهنه و در اصل سوخته را منتشر می  کنند. چون علاوه بر اینکه گزارش نشست ها روز بعد منتشر می شود، بیشتر اتفاقات مهم در جشنواره ساعت ۶:۳۰ به بعد رخ می دهد. بنابراین خبرنگاران نمی توانند این اخبار را به موقع در اختیار نشریه شان بگذارند. مشکل دیگر اینجا است که امکان دارد برخی از عوامل فیلم برای انجام نشست مطبوعاتی در برج میلاد حاضر نشوند.  همچنین تفاوت برگزاری نشست مطبوعاتی بلافاصله بعد از دیدن فیلم و یا روز بعد  مانند تفاوت برنامه زنده با تولیدی است. بی شک برای خبرنگاراها حضور در نشست مطبوعاتی فیلم،بلافاصله بعد از اکران جذاب تر است. ولی در نهایت با توجه به اینکه می توانم تمام فیلم ها را تماشا کنم شخصا با این شیوه موافقم. به هر حال تجربه ای متفاوت است و باید منتظر نتیجه اش باشیم.

مازیار معاونی: نشست ها هیجان سال های گذشته را ندارد

اینکه نشست مطبوعاتی فیلم ها روز بعد از اکران برگزار شود اتفاق خوبی نیست. چرا که  احتمال اینکه از این نشست ها استقبال شود کم است. چون لازم است، خبرنگارها، منتقدین، عکاس ها و خود عوامل فیلم دوباره برای یک جریان وقت بگذارند و این اتفاق نمی افتد. به همین دلیل فکر می کنم به مانند سال های پیش این نشست ها شور و هیجان نداشته باشد. ناگفته نماند که تاخیر در  انجام نشست مطبوعاتی زمان مناسبی است که خبرنگار یا منتقد روی فیلم تامل کند. ولی آن گرما و هیجان لازم را ندارد. چون صحبت کردن بالافاصله بعد از تماشای فیلم ویژگی های خود را دارد. البته این قانون آزمون و خطا است و  باید منتظر نتیجه اش ماند.

محمد تقی فهیم: جشنواره، رسانه های مکتوب را حذف کرد

مدیران جشنواره برای اینکه بگویند نسبت به سال قبل تغییراتی اعمال شده است، آزمون و خطا در حوزه رسانه ها را آغاز کرده اند. به نظرم این تغییرات مناسب نیست. چرا که بسیاری  خبرنگاران رسانه های مکتوب در این نشست ها حضور پیدا نمی کنند. چون معتقدند خبرگزاری ها گزارش نشست ها را کار می کنند. به همین دلیل یا از گزارش خبرگزاری ها استفاده می کنند و یا به دلیل سوخته بودن خبر ترجیح می دهند این جلسات را پوشش ندهند. به نظر من هم رفتن خبرنگاران چندان ضرورتی ندارد. شاید مدیران جشنواره فکر می کنند در حال حاضر همه تلگرام دارند و از این طریق اخبار را پیگری می کنند ولی در کشور ما هنوز هم  رسانه ای مکتوب سند محسوب می شود و  خواص ، مدیران، نمایندگان مجلس و تحلیلگران از طریق رسانه های مکتوب به اخبار جشنواره واقف می شوند. ولی جشنواره عملا رسانه های مکتوب را از حیطه خبررسانی حذف کرده است که به نظرم بزرگترین اشتباه تیم آقای حیدری در زمینه تبلیغات و امور رسانه ای جشنواره است. در حالی که در دوره های قبل، مدیران از دبیران رسانه ها مشاوره می گرفتند. اما به نظر می رسد امسال آقای حیدری به جای اینکه از نظر صاحبان مطبوعات استفاده کند، تمام هم و غمشان معطوف به استفاده از بازیگران است و این نکته خطایی در پرونده ایشان است.

منبع: صبا

نوشته نظر فیلمسازان و منتقدان در ارتباط با نشست های مطبوعاتی جشنواره امسال چیست؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: گفتمان انقلاب اسلامی در بین دو اردوگاه رایج در جهان، در هر زمینه‌ای حرف داشت و همین گفتمان، شاخصه‌های خودش را در هنر داشت که در درجه نخست؛ مبارزه با جهان فسق و فجور و ایستادگی در برابر اردوگاه استکباری بود و به همین دلیل هم این گفتمان توانست قائم به فرد و مستقل از کارشناسان اروپایی و امریکایی حرکت کند و رو به جلو حرکت کند..

فهیم، «عدالتخواهی» را یکی دیگر از مختصات گفتمان اسلامی ذکر کرد و اظهار داشت: یکی از دلایلی که انقلاب اسلامی توانست در برابر جریان چپ مدعی انقلاب‌های جهانی، عرض اندام کند متکی بودن این گفتمان به برابری وعدالت بود که از اسلام نشات گرفته بود. لذا گفتمان انقلاب اسلامی با توسل به برابری، آزادی و مساوت توانست تمام ابزارهایی که جریان چپ با اتکای به فلسفه ماتریالیست آن دوره خودنمایی می‌کرد را خلع سلاح کند.

این منتقد و فیلمساز آثار مستند با بیان اینکه باید هنر ما متاثر از گفتمان انقلاب اسلامی باشد تصریح کرد: امروز ما به عنوان پرچمدار ایستاده در برابر اردوگاه استکباری، باید این هنر را حفظ کنیم چرا که شاخص‌های این هنر، ستیزه‌گر در برابر ظالم، مدافع پابرهنه‌ها، مدافع مساوات میان مردم، بیگانه با کلان سرمایه‌داری و دوستدار جامعه‌ای خالی از مفاسد و … است.

به گفته محمد تقی فهیم، امروز دنیا دچار خلاء معنویت است و «گفتمان انقلاب اسلامی» توانسته این خلاء را پُر نماید.

وی در پاسخ به این سوال که آیا با گذشت بیش از سه دهه از انقلاب اسلامی آیا به اهداف فرهنگی انقلاب نزدیکتر شدیم گفت: متاسفانه ما درحوزه فرهنگ و بویژه سینما دچار چالش‌های جدی هستیم ودلیل آن هم این است که رهبران اصلی انقلاب؛ بیشتر در حوزه سیاسی فعال بودند و عرصه هنر در اختیار دگراندیشان قرار گرفت – همچنان که قبل از انقلاب هم در اختیار چپ‌ها و جریان‌های لیبرالی و مارکسیستی بود. بعد از انقلاب هم این روند ادامه پیدا کرد و چون نیروهای اصیل انقلاب درگیر مسائل دیگری غیر از فرهنگ بودند تا انقلاب را حفظ کنند«سینما» را رها کردند. این درحالی بود که یکسری از بچه‌های وفادار به انقلاب در زمان جنگ، دوربین در دست گرفتند و به جنگ رفتند و تجربه آموزی کردند اما چون همان راه گذشته در سینما ادامه داشت ما در عرصه هنر دچار چالش شدیم و نتوانستیم به عنوان جریانی هنری منصوب به انقلاب اسلامی؛ حرفی برای گفتن داشته باشیم.

فهیم ازکنگره سراسری دو هزار شهید هنرمند، به عنوان یک کنگره بسیار مهم یاد کرد و گفت: یکی از مهمترین اهمیت این نوع کنگره‌ها، بحث «الگو سازی» است. چرا که ما در این زمینه دچار کمبود مدل هستیم. ما در این حوزه شاید فقط شهید آوینی را داشته باشیم و او برای انقلاب ما کم است.

وی اضافه کرد: شاید بتوان گفت که نخستین فایده برگزاری کنگره دو هزار شهید هنرمند، اطلاع رسانی به جامعه است تا همگان بدانند که ما در کشور دو هزار شهید هنرمند داریم. این کنگره ثابت می‌کند که انقلاب در دل هنر ریشه دارد. در حالی که خیلی‌ها می‌خواهند اعلام کنند که انقلاب اسلامی فاقد ریشه هنری است اما این کنگره می‌گوید هنر انقلاب اسلامی؛ ریشه در گفتمان انقلاب اسلامی دارد چرا که وجود دو هزار هنرمند شهید؛ موضوع کمی نیست و نکته دیگر این که، افق ما یک حرکت جهانی است و وجود چنین کنگره‌هایی می‌تواند این حرکت را تسریع کند.

نوشته محمدتقی فهیم: گفتمان انقلاب اسلامی خلاء معنویت در دنیا را پر کرده است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.