این رویداد روز دوشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۴ ساعت ۱۸ در سالن فردوس موزه سینما برگزار می‌شود.

این مستند که در سال ۱۳۶۰ تولید شده، یک مستند بازخوانی‌ است از زندگی، فعالیت‌های مطبوعاتی و مبارزات سیاسی دکتر حسین فاطمی، سیاستمدار، روزنامه‌نگار و وزیر امور خارجه دولت دکتر محمد مصدق.

فیلم با تمرکز بر تحولات دهه ۲۰ شمسی تا وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، به بررسی نقش فاطمی در رویدادهای منتهی به برکناری دولت ملی مصدق می‌پردازد.

اکران این مستند با حضور محمد تهامی‌نژاد، کارگردان اثر و محمد مقدم، مستندساز پیشکسوت همراه است که در پایان نمایش، در گفت‌وگویی با مخاطبان به پشت‌پرده ساخت فیلم، اهمیت روایت تاریخی در سینمای مستند و چالش‌های مستندسازی در حوزه تاریخ معاصر ایران، می‌پردازند.

حضور در این نشست برای عموم آزاد و رایگان است.

نوشته نمایش «یادی از مبارزات دکتر حسین فاطمی» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این مستند که توسط  فیلمخانه ملی ایران مرمت شده ۹۰ دقیقه‌ است و از میان چندین نسخه موجود مرمت شده به مناسبت عید قربان و همزمان با روز جهانی آرشیو با حضور محمد تهامی‌نژاد، مستندساز و پژوهشگر سینما و محمد جعفری، مستندساز و نویسنده  اکران شد.

اجازه ساخت «خانه خدا» توسط ملک فیصل

در این مراسم محمد تهامی‌نژاد مستندساز و پژوهشگر سینما درباره این اثر گفت: «مستند «خانه خدا» نه به عنوان یک فیلم آرشیوی بلکه یک اثری است که در فیلمخانه تبدیل به آرشیو شده و مسئله اصلی این است که نگاتیو فیلم کجاست و چرا موجود نیست.»

او ادامه داد: «به دنبال این مستند آقای ابراهیمی با اتکا به این اثر مستندی به نام «درباره خانه خدا» ساختند که تنها سند تصویری موجود از این اثر به شمار می‌آید که همه اسناد و مدارک را بررسی کرده است.»

تهامی‌نژاد با اشاره به این موضوع که این مستند جزو اولین مستندها درباره خانه خدا و مراسم حج است توضیح داد: «شوتزاک و کوپر بعد از جنگ جهانی اول اولین تصویر هوایی از مکه را ثبت کردند که زائران در حال حرکت به سمت کعبه هستند. فیلم بعدی برای برادران امیدوار است که موفق شدند یک نماز در مسجد الحرام را ثبت کنند. یک اثر دیگر هم وجود دارد که جلال آل احمد در «خسی در میقات» به آن اشاره کرده و نوشته آن سال که به مکه رفته بود، فیلمبردارانی از فرانسه و اندونزی در حال ثبت موقعیت بودند.»

او درباره موقعیتی که رضایی برای ساخت مستند «خانه خدا» به دست آورده گفت: «در سال ۱۳۴۵ پادشاه عربستان به ایران آمد و ابوالقاسم رضایی توانست اجازه ساخت این اثر را مستقیم از او بگیرد؛ البته همچنان درباره این موضوع که کارگردان اثر کیست بحث وجود دارد؛ در نسخه‌های انگلیسی نام ابوالقاسم رضایی به عنوان کارگردان ذکر شده اما بسیاری گفتند که این اثر کارگردان نداشته است. به عنوان مثال نعمت حقیقی که در این اثر حضور داشت اعلام کرده که کارگردانی برای این اثر وجود نداشت.»

این کارگردان درباره هویت فردی که این اثر را مونتاژ کرده توضیح داد: «مسئله دیگر اینکه بسیاری می‌گویند ابراهیم گلستان کار مونتاژ فیلم را انجام داده اما نعمت حقیقی توضیح می‌دهد که چنین موضوعی صحت ندارد، ابراهیم گلستان صرفا نظراتش را  درباره مونتاژ این اثر گفته است.»

تهامی‌نژاد درباره نویسنده متن این مستند گفت: «هرچند که شواهد حاکی از این است که گلستان کار مونتاژ را انجام نداده اما از نوشته‌ها مشخص است که این آثار نوشته گلستان است و حتی نعمت حقیقی می‌گفت گلستان به گونه‌ای کار را پیش برد که ردی از قلم خودش در آن نباشد.»

نقش پر رنگ ابراهیم گلستان و نعمت حقیقی در ساخت «خانه خدا»

محمد جعفری، مستندساز و نویسنده نیز با اشاره به قدمت فیلم گفت: «مستند «خانه خدا» به ۶۰ سال پیش تعلق دارد آن هم در دهه ۴۰ که چنین امکاناتی وجود نداشت، اگر ما بخواهیم از ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ هجری شمسی را که ۱۰۰ سال است در نظر بگیریم، به نظر می‌رسد، شاخص‌ترین دهه متعلق به دهه ۴۰ است که نهادها و بنگاه‌های اقتصادی، فرهنگی و هنری ظهور کردند و انسان‌های بزرگی نیز به عرصه فرهنگ و هنر وارد شدند، حتی شاخص‌ترین چهره‌ها در دهه ۴۰ مستند ما ظهور کردند هرچند که اغلب اوقات متولیان این آثار نهادهای دولتی بودند، اما بازهم اتفاق ویژه‌ای در ادبیات، تئاتر و سینمای ما رقم خورد.»

این مستندساز درباره نقش ابراهیم گلستان در تولید این اثر گفت: «در شکل‌گیری و ساخت این اثر نقش ابراهیم گلستان و دامادش نعمت حقیقی بسیار پر رنگ است. خود ابوالقاسم رضایی تنها یک اثر ساخته که بسیار درجه یک است البته پنج فیلم را هم فیلمبرداری کرده است و ضمن اینکه جلال مقدم به عنوان کارگردان دوم نقشه راه درستی به چهار فیلمبردار ارائه داده است.»

«خانه خدا» یک اثر سفارشی نبود

او با اشاره به مستقل بودن این مستند گفت:« در آن زمان که بسیاری از آثار به پشتوانه نهادهای دولت تولید می‌شد، فیلم «خانه خدا» به صورت مستقل و کاملا دلی ساخته شد و مهم‌ترین ویژگی آن هم این است که تلاش نمی‌کند تا ایدئولوژی را به بیننده حقنه کند.»

او ادامه داد: «رضایی در شرایطی سراغ ساخت چنین مستندی رفته که مخاطب آن زمان دنبال آثاری چون «گنج قارون» بوده است و اتفاقا در آن زمان متعصبین که تحت هیچ شرایطی به سینما نمی‌رفتند، بخاطر این فیلم با سینما آشتی کردند، حتی اولین سینمایی که در قم افتتاح شد کار خود را با اکران این اثر آغاز کرد.»

این مستندساز ادامه داد: «فراموش نکنیم همین اثر یکی از دشوارترین آثار سینمای ایران است و شاید نمونه دیگر چنین محتوایی «برای آزادی» حسین ترابی است که تعدادی فیلمبردار آن را ساختند.»

او درباره ویژگی‌های این اثر گفت: «کدام مستند را در جهان دیدیم که این تعداد لوکیشن و این حجم از انسان‌ها را در خود جای داده باشد. یکی از پرسش‌ها این است که چگونه دویدن میان صفا و مروه را به این زیبایی گرفتند؟ خطراتی که فیلمبرداران برای ساخت این اثر انجام دادند فوق‌العادست چون در آن زمان پهبادی وجود نداشت و مشخص است که از یک ارتفاع بالا این آثار ضبط شده است.

نکته دیگه رنگی بودن این فیلم است آن هم در دوره‌ای که همه فیلم‌ها سیاه و سفید ساخته می‌شدند. نمونه‌ای که در دسترس است از پوزتیو استخراج شده، نه از نگاتیو و اگر نگاتیو بود متوجه می‌شدیم که کار تا چه میزان حرفه‌ای است.»

جعفری درباره نبود صدابرداری و صداگذاری روی این اثر گفت: «اگر صداگذاری بود تاثیرگذاری این اثر چندین‌ پله بهتر می‌شد اما در کل، این اثر ریتم تدوین بسیار درست و روانی دارد و اگر گفتار متن را از فیلم بگیریم کار ارزش خود را از دست می‌دهد.»

چاقو خوردن ابوالقاسم رضایی بخاطر ساخت «خانه خدا»

تهامی نژاد درباره گرفتاری ابوالقاسم رضایی بعد از اکران فیلم گفت: «بعد از اکران این فیلم یک نفر از اراک می‌آید و آقای رضایی را با چاقو می‌زند. البته نعمت حقیقی می‌گفت آن روزی که ایشان چاقو می‌خورد هوا سرد بوده و پالتویی که آقای رضایی به تن داشتند مانع از آن می‌شود که آسیب جدی به او وارد شود. اما اینکه ریشه این ماجرا چه بوده نامعلوم است، اما گفته می‌شد احتمالا بخاطر ساخت این فیلم این ماجرا رخ داده است. به هر حال مهم است بدانیم که  ابوالقاسم رضایی انسان تحصیلکرده، اصیل و علاقه‌مند به هنر بود که منابعی هم می‌گویند او پسر میرزا ابراهیم خان صحاف باشی بود که از پیشگامان سینمای ایران به شمار می‌آید.»

این مستند درباره مراسم حج، مراحل مختلف آن و زائرانی است که از نقاط گوناگون جهان، از طریق هوا، خشکی و دریاراهی خانه خدا شدند و پس از انجام مناسک، به کشورهای خود بازمی‌گردند. از دیگر عوامل مستند می‌توان به ابراهیم گلستان به عنوان نویسنده متن و نعمت حقیقی، احمد شیرازی، محمود ایثاری و عباس دستمالچی در جایگاه فیلم‌بردار اشاره کرد.

نوشته مستند «خانه خدا» در موزه سینما نقد و بررسی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نشان عالی خورشید با هدف پاسداشت کوشش‌های مستندسازان پیشرو و اثرگذار در سینمای ایران بنیان نهاده شده و هر ساله به یکی از چهره‌های شاخص این عرصه اهدا می‌شود. در پنجمین دوره، هیئت امنای نشان، محمد تهامی‌نژاد را شایسته این تجلیل دانسته‌اند.

مرتضی رزاق کریمی، رامین حیدری فاروقی، سعید رشتیان و اُرُد عطارپور چهره‌هایی هستند که در دوره‌های قبلی این رویداد نشان عالی خورشید را دریافت کرده‌اند.

پنجمین دوره مراسم اهدای نشان عالی خورشید، روز پنجشنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ از ساعت ۱۶ در محل موزه سینما برگزار خواهد شد.

نوشته پنجمین دوره اهدای نشان عالی خورشید برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

رامتین شهبازی در ابتدای این برنامه، این نشست را به محمد تهامی‌نژاد پژوهشگر سینمای مستند تقدیم کرد.

در ادامه گفت: اولین ظهور کاراکترهای محوری به موقعیت‌هایی مربوط است که در طی آن کاراکترهای محوری معرفی می شوند. این در اصل وظیفه کارگردان است که چنین موقعیتی را خلق کند اما او به کمک همه عوامل فنی و هنری فیلم، این لحظات را می سازد؛ از فیلمبرداران گرفته تا نورپردازان و صحنه آرایی و البته بازیگران محوری در این امر به کارگردان کمک می‌کنند. ظهور کاراکتر محوری در فیلم اساسا تکنیکی است که در فیلم بلند تجربه شده اما در سال های اخیر، فیلم کوتاه سازان تاکید زیادی بر پرورش این لحظه ها می‌کنند. امشب شب فوق العاده ای با حضور داریوش خنجی بود و مطمئنم همه از صبحت های او لذت بردند.

وی در ادامه عنوان کرد که قطعاتی از لحظات اولین ظهور شخصیت محوری در فیلم‌ها را انتخاب کرده که آنها را پخش می‌کند تا به طور عملی این لحظات را ببینیم که اولین فیلم، «هفت» به فیلمبرداری داریوش خنجی بود.

الستی درباره این اثر بیان کرد: آنچه که مطرح است این است که در اینجا کارگردان به کمک فیلمبردار لحظه ای به یادماندنی و تکان دهنده متناسب با درام می سازند، این لحظات باید به حدی دیدنی و تاثیرگذار باشد که تماشاگران برای بقیه فیلم، به یاد این لحظه باشد اگرچه برای خلق این لحظه، زمان طولانی از اول فیلم گذشته تا این لحظه معرفی شود اما اولین ظهور شخصیت محوری در «هفت» تکان دهنده بود.

تصویر تاثیرگذار «لورنس عربستان» از عمر شریف

این استاد دانشگاه مطرح کرد: فیلم بعدی «لورنس عربستان» است که در طی آن برای اولین بار عمر شریف که نقش یک بادیه نشین را بازی می کند، تحت عنوان اولین ظهور کاراکترهای محوری معرفی می‌شود. به این ترتیب که در سکانسی عمر شریف از اعماق کویر به طرف دوربین می‌آید و می بینید که فیلم چقدر تاکید دارد در اولین ظهور کاراکتر، شخصیت خود را معرفی کند. در اینجا یک بادیه نشین به ما معرفی شد. صحنه‌ای که او به ما معرفی کرد، صحنه ای است که بر تکنیک متکی است؛ یعنی استفاده از لنز تله در هُرم گرما. این شات در اردن فیلمبرداری شده است که در آنجا غالبا درجه حرارت بالاست و سرابی که در این صحنه تشکیل شده باعث شده عمر شریف از داخل سراب بیرون بیاید و شخصیتی که عملا بادیه نشین است، لحظه اولین ظهور است. درباره این صحنه نوشته بودند که او از داخل کویر آمد و به پرده های سینما رفت؛ این نشان می دهد که این شات چقدر عمر شریف را به جهان معرفی کرد. اهمیت این صحنه ها در این است که کاراکتر در اولین ظهور معرفی شود.

الستی در ادامه قطعه‌ای از فیلم «اینک آخرالزمان» را پخش و عنوان کرد: در این فیلم بعد از دو ساعت کاراکتر مارلون براندو که نقش سرگرد کرت را بازی می کند، معرفی می‌شود. در اینجا از طریق نورپردازی روی اجزای صورت مارلون براندو، لحظه اولین ظهور کاراکتر محوری را ساخته اند. در صحنه خلق این لحظه، او کاملا بر همه حواس خود مسلط است، بینی، گوش، دهان و کله او را می بینیم و متوجه می‌شویم در اینجا فیلمبردار چقدر به شکل گیری لحظه اولین ظهور کمک کرده و البته می‌بینیم که کارگردان چقدر درست طراحی کرده، او به گونه‌ای عمل کرده است که مارلون به صورت «بایدی» بر همه حواسش مسلط باشد به طوری که هر وقت این المان ها می خواهند عوض شوند، به نمایی از شخصیت دیگر یعنی مارتین برمی گردیم.

الستی سپس قطعه‌ای از فیلم دیگری را پخش و عنوان کرد: در این قطعه، قرار است کاراکتر زنی که شخصیتی هوایی و بوالهوس است، نشان داده شود. این صحنه دیزی را معرفی می کند؛ زنی هوایی و هوس باز. می بینید که لحظه چقدر زیبا از طریق پرده هایی که در باد پخش می‌شوند تشکیل شده و ما دیزی را در همین حین می بینیم. درواقع کارگردان از طریق این صحنه آرایی کاراکتر را برای ما می سازد در این صحنه از طریق طراحی صحنه و دکور این کاراکتر معرفی شد.

وی در ادامه به پخش قطعه فیلم کوتاه «ضربه شلاق» پرداخت و گفت: در این فیلم قرار است شخصیت موسیقیدان درام را پیش ببرد و خودش درام را کوک می کند، پس ببینید که چقدر زیبا کاراکتر موسیقیدان را به ما معرفی می کند. در این صحنه از طریق یک لنز تله، عمق میدان را محدود کردند. سپس در صحنه‌ای کاراکتر محوری به طرف دوربین می آید، به تدریج روی او فوکوس می شود و در ادامه این شخصیت به طرف سازی می آید تا آن را کوک کند. در واقع او در درام نقش کوک کننده را دارد که اتفاقا این موضوع خیلی ظریف و مختصر از طریق یک تکنیک انجام می شود. نقش دراماتیک کاراکتر محوری باید در شاتی که اولین ظهور را بنا می نهند، شکل بگیرد. وقتی فیلم کوتاه است کاراکتر، باید سریع به ما معرفی شود در این فیلم از لنز تله به منظور اینکه این اتفاق بیافتد استفاده شده است.

الستی بعد از پخش «اثر هنری شماره ۴۲» توضیح داد: در صحنه‌ای از این فیلم می‌بینیم که دوربین از سر بازیگر خیال پرداز بیرون می آید و سرانجام دوربین به گونه ای برمی گردد که با صورت کاراکتر آشنا بشویم و بعد دوربین به سمت آثار هنری برمی گردد درواقع چرخش دوربین به خوبی این کاراکتر را به ما معرفی می کند. در اولین ظهور شما باید شخصیت کاراکتر را هم نشان بدهید که شخصیت این بازیگر در اینجا از طریق میزانسن حساب شده نشان داده می شود، طراحی اولین ظهور در وهله اول به عهده کارگردان است و بعد عوامل دیگر تو را در خلق این لحظه همراهی می کنند در اینحا معرفی کاراکتر از طریق همین تکنیک‌ها مختصر و البته به اندازه کافی گویاست.

تاکید بر کاراکتری که باید در تمام فیلم او را ببینیم

«بانوی مو» دیگر فیلمی بود که الستی قطعه‌ای از آن را پخش کرد و سپس گفت: این فیلم درباره مردی است که موها و ریش هایش را می گذارد بلند شوند و آنها را به زن سالخورده ای می سپارد. در اینجا می بینید که چگونه از طریق موسیقی و تک فریم این صحنه پرورانده و کاراکتری به ما معرفی شده که شغلش رویاندن مو است که اتفاقا شروع خوبی هم هست. در اینجا برای اولین ظهور از تصاویری استفاده شده که به صورت تک فریم گرفته شده و زیاد و کم شدن موها را نشان می دهد البته بر موسیقی «چنین گفت زرشت» هم تاکید دارد که ترکیب این دو کار به خوبی اولین ظهور کاراکتر محوری را به خوبی نشان می‌دهد.

وی گفت: هدف اولین ظهور ایجاد تاکید بر کاراکتری است که باید در تمام فیلم او را ببینیم و بدانیم چگونه معرفی شده است چون این امر شخصیت او را برای تمام مدت فیلم برای ما ترسیم می کند.

این استاد دانشگاه بعد از پخش چند قطعه‌ دیگر و تحلیل لحظه اولین ظهور کاراکتر محوری در آن قطعه‌ها گفت: کارگردان می بایست شخصیت کاراکترها را به گونه‌ای بسازد تا تماشاگر حسی به آنها پیدا کند کاراکترهای اولین ظهور می توانند به اندازه تکنیک ها تنوع داشته باشند.

الستی مطرح کرد: یکی از مهمترین نکات این است که کاراکترهایی که از طریق تکنیک هایی که کارگردان طراحی کرده معرفی می‌شوند، باید مخاطب را کنجکاو کنند، این معرفی باید با شرایط سینمایی ایجاد شود. اولین ظهور ابتدا در فیلم بلند طراحی شد البته این روزها کارگردانان فیلم کوتاه هم دارند با مهارت زیاد از این تکنیک استفاده می کنند. البته در فیلم کوتاه اولین ظهور کاراکتر محوری در ابتدای فیلم رخ می دهد اما در فیلم بلند اولین ظهور می‌تواند در پایان فیلم باشد.

وی گفت: اولین ظهور در فیلم‌ها باید درست طراحی شود تا خوب از آب دربیاید. برای فیلم بلند اصولاً فاصله ای بین آغاز فیلم و سپس معرفی کاراکتر قائل می شوند اما به دلیل آنکه می بینم زمان فیلم کوتاه، مدامکوتاه تر می شود باید به سرعت به سراغ اولین ظهور برویم اما در فیلم بلند باید کمی فرصت بدهیم. ما مطلبی به نام آغاز و مطلبی به نام پایان فیلم داریم. همیشه آغاز فیلم زودتر از اولین ظهور پیش می آید البته باید تناسبی بین آغاز و پایان وجود داشته باشد. معرفی کاراکتر به اوج فیلم خیلی ارتباط پیدا می کند. غالبا اولین ظهور به شخصیت محوری فیلم مربوط می شود پس باید شخصیت پردازی را ببینیم و داستان در همان امتداد پیش برود.

با فرم های تازه اولین ظهور را بسازید

الستی ادامه داد: برای آنکه کارگردانان جوان بتوانند اولین ظهور را در فیلم هایشان خلق کنند، نیاز است که با زبان سینما آشنا باشند اما خلق این امر می تواند در آثارشان تنوع داشته باشد.

وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه برای خلق اولین ظهور آیا می‌شود از الگوهای قدیمی استفاده کرد یا نه، عنوان کرد: ما دائما باید با فرم های مختلف ظهور غافلگیر شویم، اگر بخواهید به الگوهای کهنه مراجعه کنید فیلم شما جذابیت پیدا نمی‌کند پس باید همیشه با فرم های تازه، اولین ظهور را بسازید.

الستی گفت: طراحی و خلق اولین ظهور وظیفه کارگردان است ما خلق این صحنه‌ها را در فیلمنامه نمی بینیم البته عوامل فنی و هنری هم غالبا در خلق این صحنه‌ به کارگردان کمک می کنند.

این استاد دانشگاه در بخش دیگر از صحبت‌هایش اظهار کرد: گاهی در فیلمی یک شی کاراکتر می شود ولی اولین ظهور به کاراکترای زنده منسوب است.اولین ظهور در فیلم بلند شکل گرفت ولی این روزها در فیلم کوتاه هم استفاده می شود با این وجود بعید است در فیلم های کوتاه زیادی، اولین ظهور را ببینید.

الستی اضافه کرد: نقطه عطف در فیلم بلند اکشن کاراکتر را می طلبد نه معرفی خودش را اما ممکن است در فیلم کوتاه این اتفاق بیافتد. فیلم «گاو» نمونه خوبی در اولین ظهور است. فیلم های بیوگرافی به شدت نیاز دارند که اولین ظهور در آنها طراحی شود.

وی در پایان گفت: اولین ظهور در فیلم های نوآر خیلی دیده می شود. البته کارگردان ها در فیلم های خوب در هر ژانری از اولین ظهور استفاده کرده اند. فکر نمی کنم ژانرها از این قضیه مبرا باشند همه از این نکته استفاده می کنند.

نوشته احمد الستی خطاب به فیلمسازان جوان: از الگوهای قدیمی استفاده نکنید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«پژوهش سینمایی» بیرون کشیدن روایت فیلمیک و پیشنهاد برای تصویری ساختن دانش یا دانش تصویری و به عبارت دیگر جستجو برای کشف سوالی درباره جهان و پرسشی برای شکل و یک امر بینارشته‌ای است.
فیلمسازان معمولا به دو طریق به سراغ تولید فیلم مستند می‌روند؛ یا با پژوهش روشمند با واقعیت مواجه می‌شوند و به دنبال بهترین روش و شیوه مواجهه با واقعیت می‌گردند و یا این که خود را به دل فی‌البداهگی جهان فرا می‌افکنند و تجربه خود از واقعه را روی میز مونتاژ می‌سازند. در این حالت یعنی در مواجهه غیر روشمند با پدیده‌ها نیز امر شناخت مستلزم برداشتن گام‌هایی است. آیا غرض این است که فیلمی پژوهشی فراهم بیاوریم یا پژوهش سینمایی مقوله متفاوتی است‌؟

فراروی از سطحی‌نگری و در عین حال جستجوی جذابیت در نحوه ارائه پدیده‌ها و ایجاد تجربه دیداری برای مخاطب چگونه ممکن است؟ کتاب پژوهش سینمایی بر این فرض استوار است که در ذات بسیاری از روش‌های پژوهش، زیبایی خاصی نهفته است که باید برای سینما کشف شود.

گفتنی است: پخش مجدد کتاب‌های «صدا و موسیقی در سینمای مستند» گردآورنده هالی راجرز و ترجمه نازنین اردوبازارچی و «شکل‌شناسی و گونه‌شناسی مستند» تالیف دکتر احمد ضابطی‌جهرمی نیز توسط نشر آبان صورت گرفته است.

گفتنی است علاقمندان برای تهیه این کتاب‌ها می‌توانند از طریق وب‌سایت مرکز گسترش به نشانی www.defc.ir نیز اقدام نمایند.

نوشته پخش کتاب «پژوهش سینمایی» تهامی‌نژاد در کتابفروشی‌های معتبر اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این مراسم محسن استادعلی گفت: امشب در شب کارگردانان سینمای مستند گردهم جمع شدیم تا خستگی را از تن اعضا به در کنیم. امیدوارم این شب به طور مداوم در سال‌های آینده هم تکرار شود.

وی ادامه داد:  نباید از یاد ببریم که شب کارگردانان سینمای مستند به ما یادآوری می کند که انجمن با تعهد به اعضا شکل واقعی می گیرد. این شب به احترام شغل کارگردانی برپا شده است و بسیار خوشحالم که با نام دو ستون سینمای مستند که با پژوهش ها و فیلم‌هایشان زندگی کردم( ابراهیم مختاری و محمد تهامی نژاد) گره خورده است.

استادعلی خاطرنشان کرد: امیدوارم فضای خوب امشب را هرسال درکنارهم تجربه کنیم.

در ادامه کلیپی درباره فعالیت‌ها و زندگی ابراهیم مختاری پخش شد.

روبرت صافاریان در نکوداشت مختاری گفت: معمولا ما تجربه هایمان را جمع‌بندی نمی‌کنیم اما ابراهیم مختاری در فیلم‌ها و کتاب‌هایش اینکار را انجام می داد.او تنها تئورسین سینمای مستند است که سعی می‌کند آنرا به مرحله نظریه ارتقا دهد.

وی با بیان اینکه در سینمای مستند با آدم‌های واقعی سر و کار داریم که همین امر کار را سخت می‌کند، افزود: چیزی که در اکثر آثار تهامی نژاد می توان دید این است که با حفظ فاصله و بدون تعجیل به نظاره سوژه ها می پردازد. من معتقدم او در کارش به سبک مشاهده گری رسیده است.

مهدی قربان پور نیز گفت: از من خواستند به دلیل وجه مشترکی که با استاد مختاری دارم امشب در این مراسم حضور داشته باشم و درباره او صحبت کنم، وجه مشترک ما این است که هردو بابلی هستیم.

وی با بیان اینکه این شب را به مختاری و تهامی نژاد تبریک می گوید، ادامه داد: ابراهیم مختاری را با فیلم «اجاره نشین ها »می‌شناسم که در جشنواره ای در اصفهان نمایش داده شد و من برای دیدن این فیلم اشتیاق زیادی داشتم. درواقع با دیدن این فیلم به سینمای مستند علاقمند شدم.

قربان پور بابیان اینکه  مختاری در تمام این سال ها مرد اخلاق  و اتفاقات خوب بود، بیان کرد: در دهه ۶۰ بابل را به عنوان شهر بهارنارنج می‌شناختند اما امروز میتوان از آن به عنوان شهر سینمای مستند یاد کرد. قطعا ابراهیم مختاری هرجا باشد انسان موثر و با اخلاقی است و علاوه بر آن الگوی اخلاقی خوبی برای ما مستندسازان است وامیدوارم همیشه برای سینمای مستند باقی بماند.

وی ادامه داد: یادم می آید در سال های گذشته در یکی از جشن ها جایزه اخلاق می دادند که به ابراهیم مختاری تعلق گرفت.

بابک بهداد، مهدی قربان پور و روبرت صافاریان برای تجلیل از ابراهیم مختاری به روی سن آمدند و لوح انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند را به ابراهیم مختاری اهدا کردند.

ابراهیم مختاری در مراسم نکوداشت خود گفت: خوشحالم از اینکه در جمع مستندسازان و دوستانم هستم.این شب برای من معنای دیگری دارد و آن در کنار محمد تهامی نژاد بودن است. از هیات مدیره انجمن کارگردانان مستند برای برپایی جشن امشب تشکر می‌کنم.

در ادامه کلیپی از فعالیت ها و برخی آثارمحمدتهامی نژاد پخش شد.

بیزار گیتی (مستدساز) در مراسم نکوداشت تهامی نژاد گفت: تهامی نژاد را از سالها پیش می‌شناسم و از او بسیار آموخته ام. او اهل پژوهش است و در اتاق تاریکش به سینمای مستند مومنانه معنا بخشید.

وی ادامه داد: تهامی نژاد کسی است که در کارنامه پنجاه و چند ساله خود در سینمای مستند به جز پژوهش و ساختن مستند،هزاران فیلم کوتاه را در فیلمخانه ملی بدون هیچ هیاهو و رقابتی مورد بررسی قرار داده است.

گیتی با بیان اینکه در سینمای مستند از ستاره سازی سینمای بلند خبری نیست گفت: تهامی نژاد برای نسل من ستاره راهگشای سینمای مستند است.

محمدرضا اصلانی از مستندسازان پیشکسوت نیز گفت: خانواده مستند خانواده بسیار شریف و نمونه ای خاصی است به همین دلیل باید مواظب این خانواده بود.

وی با بیان اینکه سینما بر آیند هنرهاست،ادامه داد: برخلاف برخی هنرها مانند نقاشی و موسیقی که مستقل و واحد هستند، سینما برآیند همه اندیشه های بشری در جهان امروز است.کسانی که مستند می سازند باید جهان بینی داشته باشند زیرا بدون دانش علوم انسانی نمی توان سینما داشت.

این مستندساز پیشکسوت خاطرنشان کرد: در سینما کسانی هستند که نظریه پرداز هستند و تهامی نژاد تنها یک سینماگر مستند نیست بلکه محققی است که شیوه تحقیق را در سینمای ایران پایه گذاری کرد درواقع او با اینکار حوزه تخصص خودش را مشخص کرد.

اصلانی ادامه داد: تهامی نژاد را از سال ۴۵ می‌شناسم از همان زمان قدم به قدم در تخصص‌مندتر کردن خود پیش رفت. تهامی نژاد درواقع یک کاوشگر علمی نقاد بود که منصفانه حتی خودش را تصحیح می کرد.

وی ادامه داد: تهامی نژاد به سوژه های تحقیقاتی اش عشق داشت و تنها به عنوان یک شغل به ان نگاه نمی‌کرد. او یک رویکرد ارتودوکسی نسبت به مسائلی که با آن درگیر بود، داشت. بودن افرادی مانند تهامی نژاد در این خانواده دریچه ای است به عنوان چهره انسان که با حضور خود امر اخلاق مهمی را اخطار می‌کند. تهامی نژاد هیچ پروژه ای را نکشت و سوژه هایی که می توانست فراموش شود را به آنها زندگی داد و این یعنی انسانیت مطلق.

در ادامه محسن استادعلی، محمدرضااصلانی و بیزار گیتی به روی سن آمدند و از محمد تهامی نژاد تجلیل کردند.

محمد تهامی نژاد نیز در مراسم نکوداشت خود گفت: شب کارگردانان مستند دارای زبان مشخصی است که به مرور زمان قابل درک است. این شب قطعا در یادها و خاطره ها خواهد ماند. امشب نخستین دوره این جشن  برگزار شده و نهایت سعی و تلاش شده تا بی نقص مدیریت شود.

وی ادامه داد: از اعضای انجمن کارگردانان مستند بسیار تشکر می‌کنم و صمیمانه دستشان را می‌فشارم. گذراندن یک شب خوب قانون مراسم امشب است.

در ادامه این مراسم مهدی گنجی بیانیه هیات داوران را قرائت کرد و بعد از آن آرش اسحاقی، هادی معصوم دوست نیز به روی سن آمدند و از سه کارگردان مستندساز تقدیر کردند.

تندیس بهترین کارگردانی مستند کوتاه به شیرین برق نورد برای مستند «پنهان» اهدا شد.

تندیس بهترین فیلم مستند نیمه بلند مستند به سید مهدی موسوی برزکی برای مستند «همه نیمه من» اهدا شد.

تندیس بهترین کارگردانی فیلم مستند بلند به مهدی باقری برای مستند «در جستجوی خانه خورشید» اهدا شد.

از دیگر بخش های این مراسم اجرای موسیقی زنده بود.

دراین مراسم افرادی همچون منوچهر شاهسواری، مصطفی آل احمد، محمد آفریده، امیر تاجیک، خسرو دهقان، ارد زند، سعید رشتیان، روانبخش صادقی، همایون امامی، مسعود جعفری جوزانی، پژمان مظاهری پور، حمید جعفری، حسین حق گو، مینا کشاورز، کیوان کثیریان، حمید سهیلی، مرتضی رزاق کریمی، مهدی باقری، مهدی گنجی، پیروز کلانتری، علیرضا حسینی، علیرضا دهقان، زینب تبریزی، جعفر صانعی مقدم، علی قائم مقامی، مهدی قربان پور، جواد وطنی، محسن استادعلی، بابک بهداد، آرش اسحاقی، هادی معصوم زاده، مهدی اسدی، شهنام صفاجو، مهرداد زاهدیان، محسن دامن زن، محسن خانجهانی، پدرام اکبری، محسن سخا، بهمن کیارستمی، حمیدجعفری، محمدرضا فرطوسی،محمدصادق جعفری،پریسا عشقی، نوا رضوانی، حسین ریگی، میثم شاه بابایی، فرزاد توحیدی، مهرداد اسکویی، روبرت صافاریان، رامین حیدری فاروقی و … حضور داشتند.

نوشته شب کارگردانان سینمای مستند برگزار شد/ نکوداشت تهامی‌نژاد و مختاری اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: مساله اصلی ما در پژوهش کمیت نیست و آنچه که بیشتر باید به آن توجه داشته باشیم کیفیت پژوهش است.

این مستندساز یادآور شد: در سینمای مستند همه فیلمسازان کارشان را بر مبنای پژوهش پیش می برند و آنچه  برای آنها اهمیت زیاد دارد پرسشی است که موجب می شود تا یک پژوهش را آغاز کنیم. من معتقدم که مساله پژوهش در سینمای ایران باید با پرسش شروع شود. متاسفانه امروز پرسش ها، پرسش های بدیعی نیستند و طبیعی است زمانیکه هر فیلمی می‌خواهد ساخته شود باید منابعی در اختیار داشته باشد.
تهامی نژاد ادامه داد: باید توجه داشت زمانی که فیلمی می‌خواهد ساخته شود اولین پرسش این باشد که آیا این فیلم ارزش ساخته شدن دارد؟ آیا ارزش بازآفرینی دارد که ما سراغ ساخت چنین اثری برویم؟ این فرآیندی است که در ساخت فیلم ها باید به آن توجه شود.

وی خاطرنشان کرد: جایزه پژوهش سینمایی به دبیری احمد ضابطی جهرمی به دنبال پژوهش درباره سینمای ایران است و این جایزه تنها مختص فیلم نیست بلکه می‌خواهد پژوهش درباره سینمای ایران را توسعه دهد.

این پژوهشگر همچنین گفت: نوع پژوهش هایی که درباره سینمای ایران می شود با نوع پژوهش هایی که در جهان می شود همخوانی ندارد. این درحالیست که علاوه بر حوزه سینما در حوزه های دیگر مانند جامعه شناسی هم پژوهشگر داریم که این جشنواره سعی دارد پژوهشگران برجسته را دورهم گرد آورد تا درباره سینمای ایران فعالیت های پژوهشی انجام دهند. در سال های قبل پژوهش درباره سینمای ایران در اختیار پژوهشگران عمومی بود که آنها بیشتر به مسائل عمومی و جاری سینمای ایران توجه داشتند اما جایزه پژوهش سینمایی درواقع می خواهد پژوهش های بینارشته ای در ایران رشد کند و پژوهشگران رشته های مختلف علوم جلب سینما شوند و به بررسی  سینما بپردازند.

وی ادامه داد: سینما  به عنوان یک منبع برای تاریخ نگاران معاصر مساله مهمی است. امروز ما نیازمند جنبه های بدیع نوآورانه  در پژوهش هستیم . آرشیو فیلم های مختلفی در ایران داریم اما اینکه این آرشیو ها چه فیلم هایی دارند و داستان های فیلم ها درباره چیست، اهمیت دارد.

کارگردان «از مشروطه تا سپنتا» یادآور شد: در سال های اخیر دانشکده علوم اجتماعی توجه ویژه ای به سینما داشته است؛ حتی نویسندگانی دارند که از جنبه های اجتماعی به سمت سینما آمده اند.

تهامی نژاد ادامه داد: زمانی می گفتند فیلم به عنوان فیلم یا سینما به عنوان سینما، اما امروز دیگر فیلم به عنوان فیلم نیست و سینما را به صورت بافتی درنظر می گیرند و مجموعه شرایطی که فیلم در آن تولید می شود را مورد بحث قرار می دهند. به همین دلیل هم امیدوارم چنین جشنواره هایی جنبه تزئینی نداشته باشد و از پژوهشگران برتر استفاده کند و نتایج آن به اطلاع سینماگران جوان برسد تا بتوانند در ساخت فیلم هایشان از آنها استفاده کنند.

دومین دوره جایزه پژوهش سینمایی سال به دبیری احمد ضابطی جهرمی اواخر آذرماه همزمان با هفته پژوهش برگزار می شود.

نوشته باید پژوهش‌های بینارشته‌ای را رشد دهیم/ هیچ فیلمی بدون پژوهش ساخته نمی‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.