قطعا که ظهور و بروز فضای مجازی در تغییر این اولویت نقش بسزایی دارد. کافی است در یک فیلم سینمایی یا سریال نقشی هر چند کوتاه بازی کنید و سلفی های تان را با بازیگران چهره تر در صفحه شخصی خود ( که اگرچه شخصی است اما برای همه قابل رویت است) قرار دهید. کم کم مردم عادی به آن جذب شده و تعداد دنبال کننده ها روز به روز بیشتر می شود. همین رویداد اولین آفت غفلت را در شما بیدار می کند. چرا که قبل از هر تلاشی برای خوب بازی کردن شما دیده شده اید و حرف تان برای عده ای خریدار دارد.

شبکه های مختلف تلویزیونی در اعیاد و مناسبت ها نیز در معرفی این افراد بی تاثیر نبوده اند چرا که غالبا در ویژه برنامه های خود میزبان بازیگران و چهره های مطرح هنری می شوند و آنچه بر همه مسلم است اینکه هدایایی قابل توجه به مهمانان پیشکش می کنند که معمولا از قبل با مهمان هماهنگ شده و در صورتی که مورد رضایتش باشد در برنامه حضور می یابد. بارها در برنامه های مختلف دیده شده گاه بازیگر به خاطر حفظ شان خود و حاضر نشدن در هر مهمانی و مراسمی از شرکت در این ویژه برنامه ها سر باز زده و گاه به دلیل رقم پایین هدیه امتناع کرده است.

در این صورت برنامه سازانی که چاره ای جز دعوت از یک چهره ندارند سراغ افرادی می روند که علی رغم کارنامه بی رمق بازیگری؛ به لطف حضورشان در فضای مجازی می تواند دقایقی بیشتر مخاطب را پای برنامه نگه دارد. این چرخه معیوب بارها و بارها در تلویزیون تکرار می شود و زمانی می رسد که تعداد حضور بازیگر در ویژه برنامه های تلویزیونی چند برابر حضورش در یک فیلم یا سریال بوده است و در واقع بخشی از شهرتش را مدیون همین برنامه های مناسبتی است.

ساز و کار تاسیس شبکه های اینترنتی هم در بوق کرنا کردن این افراد بی تاثیر نیستند. البته همچنان بحث نوع و ارزش هدیه حرف اول را می زند اما این به ظاهر هنرمندان معمولا کمتر سخت گیری می کنند چون برد رسانه ای بیشتر برای شان دارد و همین دست به دست شدن ها در کانال ها و صفحه های پرحاشیه برای شان بیش از بازی کردن در یک فیلم سینمایی متوسط، آورده دارد.

پس از همه اینها حضور در مراسم های تولدهای لاکچری، اکران خصوصی، رونمایی ها و … را از این افراد شاهد هستیم که با لباس های فاخر و عجیب تلاشی مذبوحانه برای دیده شدن هستند. پای ثابت هایی که احتمالا خودشان هم یادشان نیاید آخرین حضور جدی و حرفه ای شان کی بوده ولی آخرین واکنش شان به یک اتفاق نامربوط را همین چند ساعت پیش در صفحه شخصی می توانید مشاهده کنید.

نوشته جای بازیگر کجاست؟ جلوی دوربین یا مهمانی و مراسم/ تأملی در بیداری غفلت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فضای ذهنی ما حکم می دهد تا بار روانی غصه را گرامی بداریم و فکر کنیم هرچه مغموم تر باشیم زوایای پنهان زندگی برای مان آشکارتر خواهد شد. اگرچه غلط نیست این قانون نانوشته اما تصورمان این است که آثار کمدی و طنز نمی تواند در رشد و تعالی ما نقشی ایفا کند در حالیکه اتفاقا قصه های کمدی با پشتوانه اندیشه و تامل چنان هنرمندانه مخاطب را به درون نگری و تفکر وا می دارد که گاه از این تاثیر غافل می شویم.

هرچند که کم داریم کسانی را که واقعا بلد باشند با یک جهان بینی درست روح خسته مان را از روزمرگی رها کرده و قلقلک دهند. اینها را تا زمانی که داریم شان از تاثیرشان غافلیم. خشایار الوند قبل از آنکه به واسطه نام سیروس برادرش نزد مردم شناخته شود، خودش را با «نقطه چین»، «قهوه تلخ»، «شب های برره» و … معرفی کرد و با «پایتخت» جایش را در دل باز کرد. کمتر پیش می آید نویسندگان که تریبونی جز فیلمنامه ندارند به چنین مرتبه ای برسند. چون همچنان شک داریم خنده را در جرگه رفتارهای مقدس بگنجانیم.

آثاری که با رقص طنازانه قلم به رشته تحریر درمی آید بیشتر در گروه تفریح و سرگرمی شبکه های تلویزیونی تصویب می شود و معمولا هم سهمی در جوایز مهم و رسمی ندارند اما به یکباره نبود خالقان شان همه را به این باور می دارد که باید در مقام قلم، طنز و لبخند هم تاملی کرد. کاش روزی برسد که قدر آنها که ما را می خندانند را بیشتر بدانیم.

امروز در مراسم تشییع پیکرش همه از چهره خندان و اخلاق خوشش گفتند و کسی جز این او را به یاد نمی آورد. در تمامی عکس های منتشر شده از او چشم هایش می خندد گویی هیچ غمی قدرت مقابله با لبخندش را ندارد. خصیصه ای که غالبا در رابطه با اهالی دنیای کمدی کمتر مطرح می شود و معمولا می شنویم که در زندگی شخصی افرادی جدی و بعضا عبوس هستند.

اصطلاح و تکیه کلام های بانمکی که از دهان بازیگر خارج شده و تا مدت ها سوژه شوخی و خنده بینندگان می شود صاحبی دارد با چشمان تیزبین برای رصد آنچه در تودرتوی جامعه شان می گذرد که پشت اعجاز حروف، پنهان مانده اند. خشایار الوند یکی از همین صاحبان بود که اگرچه همیشه از خنده اشک همه را در می آورد با رفتنش دل یک ملت را به درد آورده است.

نوشته تأملی در مقام قلم، طنز و لبخند/ برای آن‌ها که روحمان را قلقلک می‌دهند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهمترین جشنواره سینمایی ایران رویدادی است که در بلبشوی رسانه های رسمی و مجازی مرزهای حرفه ای گری را جابه جا کرده و مخاطب نمی داند هر روز که با حجم وسیع و پراکنده ای از اطلاعات مواجه می شود به کدامش استناد و اعتماد کند اما قابل درک است که نمی شود ۱۰ روز در جهان فیلم و سینمای ایران بود و چیزی ننوشت.

مقدمه

سی و هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر مقارن با چهل سالگی پیروزی انقلاب اسلامی به دبیری ابراهیم داروغه زاده برگزار شد که پیش از این نیز با نظر به شایستگی، تعهد و تجارب ارزشمندش در مدیریت رویدادهای فرهنگی و جشنواره‌ ها به‌ موجب حکمی پس از دوره سی و ششم امسال هم بر این مسند تکیه زد.

با نگاهی اجمالی به آنچه که امسال در کتاب جشنواره فیلم فجر سی و هفتم رقم خورد می توان این نوشته را برای این دوره به یادگار گذاشت.

نقش هیات انتخاب و سهم دوستان بانفوذ

مطابق هر سال دبیرخانه فرصتی در اختیار فیلمسازان قرار می دهد تا با پر کردن فرم جشنواره، آثارشان را ارائه دهند و طبق نظر هیات انتخاب از تعداد فیلم های ارسالی بین ۳۰ تا ۳۵ اثر برای حضور در جشنواره فیلم فجر پذیرفته شوند. این فیلم ها باید به مرحله ای از تولید رسیده باشند که در قضاوت خللی ایجاد نکنند. هر چند به نظر می رسد هر سال هستند عوامل موثری که علی رغم نقایص اثرشان؛ آنقدر نفوذ دارند تا هرطور شده فرصت حضور در جشنواره فیلم فجر را از خود و فیلم شان دریغ نکنند. امسال بر اساس گفته یکی از اعضای هیات انتخاب پس از تماشای حدود۹۰ فیلم سینمایی، ۳۰ اثر سینمایی بلند، ۴ مستند، ۳ انیمیشن و ۷ فیلم کوتاه انتخاب شدند و ۳ فیلم رزرو هم درنظر گرفته شد که در صورت آماده نبودن یکی از آثار منتخب، جایگزین شود.

آنچه در این رابطه قابل تامل است اینکه در هیچ دوره ای هیچ شاخص و مبنای قابل استنادی مطرح نمی شود که علاقمندان به سینما و جشنواره (که طی مدت ۱۰ روز گاها با آثاری مواجه می شوند که توان تماشای آن را تا پایان نداشته و صندلی های خود را ترک می کنند) بدانند بر چه اساسی فیلم های دیگر کنار گذاشته می شوند. بارها پیش آمده یک اثر سینمایی با پر کردن فرم جشنواره خبرساز شده و اگرچه در نهایت نامش بین آثار جشنواره دیده نمی شد اما در فرصت هایی دیگر نشان داد که هم نظر منتقدان و مخاطبان را به خود جلب کرده هم دیگر جشنواره های داخلی و خارجی را.

احمد امینی، محمدعلی حسین نژاد، حسن خجسته، شاهرخ دولکو، بهروز شعیبی، حسین کرمی و رضا مقصودی اعضای هیات انتخاب این دوره جشنواره بودند.

هیجان یک قرعه کشیِ ضدحال و حرف راست یک بچه

امسال تا پیش از آغاز رسمی جشنواره فیلم فجر ابراهیم داروغه زاده دبیر جشنواره ۳ بار مقابل اهالی رسانه قرار گرفت تا به سوال های شان پاسخ دهد که قطعا یکی از حاشیه سازترین بخش های این رویداد سینمایی از دل همین پرسش و پاسخ ها بیرون آمد. در برنامه دوم اما دو نکته قابل اشاره وجود داشت. اول اینکه مثل سال گذشته بنا شد چیدمان فیلم ها در سینمای رسانه (پردیس سینمایی ملت) با قرعه کشی مشخص شود تا سوءتفاهمی برای فیلمسازان و اهالی رسانه به وجود نیاید.

 اتفاقی بسیار قابل قبول که با یک غافلگیری حال اهالی مستند، انیمیشن و فیلم کوتاه را گرفت و برخی منتقدان نیز به این حرکت روی خوش نشان ندادند. علی رغم اینکه همه منتظر بودند تا ساعت و روز فیلم ها با قرعه کشی مشخص شود اما مسئولان ذیربط تصمیم گرفته بودند که ساعت ۱۳ را برای این آثار اختصاص دهند و صرفا تاریخ روز نمایش قرعه کشی شد.  

نکته دومی که نظر نگارنده را در این نشست جلب کرد حضور یونا تدین و نیوشاعلیپور بازیگران خردسال فیلم سینمایی «قصر شیرین» در نشست خبری بود. یونا تدین که برای برداشتن قرعه فیلمش روی سن آمده بود از دبیر جشنواره خواست  بعد از این، جایزه ای مخصوص کودکانی که بازی خوبی ارائه داده اند؛ در نظر بگیرد. خواسته ای شاید کودکانه اما منطقی که دست کم نتیجه اش معلوم بود و نام دو بازیگر خردسال را در کنار استاد پیشکسوتی چون علی نصیریان با عنوان نامزدهای بخش بازیگر مکمل مرد قرار نمی داد و باعث دلخوری و هیاهو نیز نمی شد.

علی نصیریان پس از دریافت سیمرغ بهترین بازیگر نقش مکمل مرد گفت من تا به حال سیمرغ نگرفتم و انتظار هم نداشتم اما آقایان لطف کردند یک جایزه درجه دو (سیمرغ نقش مکمل) به من دادند.

پردیس سینمایی ملت؛ خانه عاریه ای اهالی رسانه

دو سال است که سینمای اهالی رسانه از برج میلاد به پردیس ملت اسباب کشی کرده و نظرسنجی که از سوی جشنواره فجر سی و هفتم برگزار شد نشان داد که اکثر قریب به اتفاق منتقدان و خبرنگاران از خانه جدید خود راضی نیستند. طی هفت سالی که برج میلاد به عنوان کاخ رسانه میزبان اهل قلم بود اعتراض ها حول دو موضوع مطرح می شد اول حضور افراد ناشناس و بی ربطی که رفتارشان نشان می داد هیچ سنخیتی با سینما ندارند. دوم مسیر پر از اتوبان برج که دسترسی مردم را به وسایل حمل و نقل عمومی سخت می کرد.

بانیان دو دوره گذشته برای حل این مشکل پردیس سینمایی ملت را برگزیدند. در رسانه های مختلف و زمان های گوناگون به مشکلات این تصمیم گیری ناخوشایند پرداخته شده است.

ادعای معکوس جشنواره

امسال شهادت حضرت فاطمه (س) منطبق با روز بیستم بهمن ماه شد و برگزار کنندگان به همین خاطر تغییراتی در تاریخ برگزاری لحاظ کردند. بر این اساس جشنواره از ۹ بهمن افتتاح و تا ۲۲ بهمن ادامه داشت و روزهای ۱۹ و ۲۰ بهمن نیز تعطیل اعلام شد.

از آنجا که طبق صحبت های پیشین دبیر جشنواره در رسانه ملی و مطبوعات اعلام شده بود که همه فیلم های حاضر در بخش سودای سیمرغ و نگاه نو طبق قانون در فرصت معین آثارشان را تحویل دبیرخانه داده اند اما در همان ساعات اولیه زمانی که طبق جدول قرار بود فیلم سینمایی «غلامرضا تختی» ساعت ۱۵:۳۰ به نمایش درآید با عوامل فیلم سینمایی «معکوس» که نوبت اکران ساعت ۲۱:۳۰ روز نخست را داشت کمتر از یکساعت قبل موعد نمایش سئانس اول تماس گرفته شد که به دلیل حاضر نبودن فیلم «غلامرضا تختی» بنا شد جای نمایش این دو فیلم با هم عوض شود.

عوامل فیلم سینمایی «معکوس» امکان تماشای فیلم خود را با اهالی رسانه از دست دادند و به دلیل اینکه خیلی دیر با موضوع مواجه شدند نتوانستند به موقع در نشست خبری حضور پیداکنند و در نتیجه نشست خبری، دو سئانس بعد یعنی همزمان با اکران فیلم سینمایی «غلامرضا تختی» برگزار شد که بسیاری از حاضران در پردیس سینمایی ملت برای تماشای فیلم در سالن نشست نقد و بررسی حضور نداشتند. دلخوری های عوامل فیلم «معکوس» و عذرخواهی سعید ملکان تهیه کننده «غلامرضا تختی» آغاز حواشی داغ جشنواره ای بود که پیش تر بر نظم برگزاری ادعا داشت.

سوال های بیراهه خبرنگارانی که سینماگران را به آدرس غلط برد

نشست پرسش و پاسخ فیلم ها در سینمای رسانه بعد از اکران هر فیلم برپا می شد و فرزاد حسنی، محمود گبرلو، منصور ضابطیان و حمید مدقق مجریان این رویداد علاوه بر کنترل فضای بحث؛ توانایی های خود را به نمایش گذاشتند که به نظر می رسد اجرای بی پروای فرزاد حسنی  در بیان پرسش ها و به چالش کشیدن سوالات خبرنگاران و جواب عوامل فیلم؛ بیش از ۳ مجری منفعل و محتاط دیگر جلب نظر کرده است.

سالهاست ادعاهای پوچ و تبختر برخی بازیگران و فیلمسازان دلیل عصبانیت اهالی رسانه شده و کم سوادی و خودنمایی های سطح پایین برخی خبرنگاران؛ اهالی هنر را نسبت به صاحبان قلم بدگمان کرده است. سوء برداشت های طرفین در یک نشست پرسش و پاسخ قطعا خروجی قابل اعتنایی به همراه نخواهد داشت و در این سال ها جز توهین و زیر سوال بردن توانمندی های یکدیگر چیزی از این نشست ها عایدمان نشد.

به نظر می رسید سینماگران جلسه پرسش و پاسخ را با نشست نقد و بررسی اشتباه گرفته بودند و عدم آشنایی با تفاوت این دو بر سوءتفاهم ها بیشتر دامن می زد.

البته در فضای به ظاهر فرهنگی رسانه ای وقتی یک لغت انگلیسی (spoil) سر زبان ها می افتد و دیگر برای هر اتفاق مربوط و غیر مربوطی به کارش می برند چه انتظاری برای استفاده از ادبیات درست و پیشگیری سوء تفاهم ها؟

تماشاگر محترم! فیلمبرداری و عکسبرداری ممنوع

۱۰ روز تمام هنرمندان، منتقدان و خبرنگاران قبل از تماشای آثار بخش سودای سیمرغ، نگاه نو، مستند، کوتاه و انیمیشن؛ بالا آمدن سیمرغ از اعماق دریا بر فراز آسمان را تماشا کردند، به نصایح رضا کیانیان جهت درست مصرف کردن آب گوش دادند و با صدای حبیب رضایی تحت تاثیر کودکان «زنجیره امید» قرار گرفتند تا برسند به تصویری که در کلیت می گوید: تماشاگر محترم! برای حفظ حقوق صاحبان اثر این مکان مجهز به دوربین مدار بسته است. فیلمبرداری و عکسبرداری مجاز نیست …

اما هنوز فیلم به پایان نرسیده در کانال های تلگرامی و صفحه های اینستاگرام تصاویر متنوعی از یک اثر سینمایی را مشاهده خواهید کرد که یا توسط یکی از عوامل ذوق زده فیلم از روی پرده ثبت شده یا اهل رسانه ای که می خواهد داغ داغ نظرش را راجع به آنچه روی پرده دیده است برای دنبال کننده هایش بگوید.

حضور چنین افرادی در سالن های سینما نه تنها قشر فرهنگی یک جامعه را زیر سوال می برد بلکه لزوم طراحی پوستر و عکس های منتشر شده فیلم ها را که قطعا کارایی درست تری برای چنین استفاده هایی دارند نیز به چالش می کشد.

و اما ۳۷

امسال اکثر قریب به اتفاق فیلم های حاضر در سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر پر بود از نعمت زیبای باران که خشکسالی تهران را از یادمان می برد و یک علیرضا استادی توانا که تقریبا هر روز و بعضا روزی دوبار روی پرده نقره ای ملاقاتش کردیم بدون اینکه حتی یکبار در فتوکال «روزهای نارنجی»، «سونامی»، «زهرمار»،« درخونگاه»، «سال دوم دانشکده من» و … کت و شلوار شیک بپوشد و کنار همکاران عشق عکس خود جلوی دوربین خبرنگاران ژست های آنچنانی بگیرد.

به جایش چه بسیار بازیگران خانم کت و شلوار پوشِ دست به جیب که در اقصی نقاط پردیس های سینمایی از سطوح شیبدار گرفته تا فتوکال تمام قد و نیم قد می ایستادند و لحظه ای لبخند از لبان شان دور نمی شد.(ژستی که آدم را یاد عکس فتوکال ترانه علیدوستی در جشنواره کن۲۰۱۶ می اندازد). همین خانم هایی که بعضا اطلاع درستی از ضرورت حضورشان در سینمای رسانه ندارند و غالبا دوربین های عکسبرداری را به رکوردرهای خبرنگاری ترجیح می دهند.

کاش بازیگران بدانند دندان های ردیف سفید زیبای شان اگرچه برای لبخند زدن جلوی دوربین های عکاسی در یک مراسم رسمی زیبا دلنشین است اما به هیچ وجه مناسب بازی برای نقش آدم های بدبخت مفلوک پایین شهری نیست. مخصوصا سکانس هایی که بازیگر از فرط رنج و عذاب با صورتی چرک و زخمی فریاد می زند و ۳۲ مروارید تر و تازه برفی را به نمایش می گذارد.

متن پشت جلد

هر کتابی پایانی دارد و به همان اندازه که نام و نمایه های بصری روی جلدش خودنمایی می کند؛ خواندن اطلاعات پشت جلدش نیز اهمیت دارد. حالا مثلا برای پشت جلد جشنواره سی و هفتم بنویسند همان دوره ای که ابر و باد و مه و خورشید و فلک زحمت کشیدند و خون دل خوردند تا برنده سیمرغ بگوید جایزه اش را دوست ندارد و یک جایزه دیگر دوست دارد. یا مثلا بنویسند همان جشنواره ای که مثل سال های قبل فقط یک فیلم را دوست داشت و سیمرغ بارانش کرد. یا از نامه انتقادی یکی از داوران بگویند…

یا اصلا چیزی نگویند و به لیست بلند و بالای تشکرهای صفحه آخر اکتفا کنند.

نوشته تماشاگر محترم! خودنمایی و بی سوادی مجاز نیست/ پیرامون جذاب‌ترین رویداد سینمایی ایران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در کشورمان نمونه موفقی از این افراد بسیار داریم که با همت و غیرتشان سدهای بزرگی را از سر راه خود کنار زده اند اما در همین نمونه های مطرح نیز کمتر پیش آمده که نهاد یا مسئولان، کمک های ممتد شایان و در خور شان این عزیزان داشته باشند. اگرچه رسانه های رسمی و غیر رسمی گهگاه به مشکلات و نیازهای این افراد پرداخته اند اما سینما به عنوان یکی از مهمترین رسانه های تأثیرگذار می تواند نقش کلیدی تری در ارتقای توجه جامعه به آنها ایفا کند و از طرفی دیگر عامل هشدار دهنده به مسئولان ذی ربط برای بهبود وضع معیشتی و روحی شان باشد. طی این سال ها برخی از افراد معلول به آثار سینمایی و تلویزیونی دعوت شده اند و توانستند با وجود شرایط سخت و محدودیت هایی که دارند؛ بازیگران قابل اعتنایی باشند. همچنین فیلمسازان متعددی نیز در نقش های اصلی و فرعی، گوشه ای از زندگی و جامعه اطراف شان را به نمایش گذاشته اند که برخی از این نقش ها برای همیشه در خاطره سینما حک شده و در این نوشتار یادآوری می شود.

فیلم های خاطره ساز

از هر کس بپرسید کدام فیلمساز پای مصائب افراد کم توان ذهنی و جسمی را بیش از همه به سینما باز کرده اولین نامی که به زبان می آید پوران درخشنده است. کارگردانی که بخش عمده ای از فعالیت هایش را به حیطه وسیع معلولیت معطوف کرده و در هر یک از آثارش به نوعی نماینده حالات روحی و شرایط زیستی این افراد شده است.

فیلم پرخاطره «پرنده کوچک خوشبختی» که روایتی از دختری ناشنوا بود؛ در میانه دهه شصت بیشتر دیده شد اما درخشنده از اولین فیلم سینمایی خود به نام «رابطه» تا امروز آسیب های اجتماعی را هر بار به طریقی روی پرده نقره ای آورده است. یکی از رسالت هایی که او در فیلمسازی به دوش می کشد اصرار بر نگاه انسانی داشتن به معلولان است. کسانی که فیلم سینمایی «بچه های ابدی» را دیده اند می توانند صحت این ادعا را تایید کنند. معلولیت در تعریف و توصیف گروه وسیعی از کم توانان را شامل می شود که بخش عمده ای از آنها در فیلم های این بانوی کارگردان به درستی مجسم شده اند.

علی حاتمی شهره به سعدی سینمای ایران در فیلم سینمایی «مادر» با طراحی کاراکتر غلامرضا چنان هنرنمایی از وجود اکبر عبدی بیرون کشید که می تواند گفت معلولیت در این کاراکتر به شاعرانه ترین گونه ممکن تصویر شده است و پس از آن با وجود پرداختن برخی فیلمسازان به این قشر؛ هیچکدام نتوانستند در بطن یک درام پر احساس چنین شخصیتی را خلق کنند. غلامرضا کوچکترین فرزند خانواده با مادری زندگی می کند که فردا از این دیار رخت بر می بندد. برادر بزرگتر او محمدابراهیم با هنرنمایی محمدعلی کشاورز فردی خشن و دیکتاتور مآب رفتار خوبی با او ندارد اما مرگ مادر همه را تحت تاثیر قرار می دهد.

البته پیش از آن در وجه دیگری از پرداخت های تاثیرگذار سینمایی، باید به فیلم «مسافران مهتاب» با کارگردانی و بازی مهدی فخیم زاده اشاره کرد. فخیم زاده در نقش نمکی با گریم منحصر به فرد و بازی درخشانش معصومیت معلولان ذهنی را در قلب مخاطب برای همیشه حک کرد. کارگردان، سادگی و خلوص شخصیت این افراد را چنان به تصویر کشید که گاهی ترسناک جلوه می کردند و این همان ترسی است که در اثر ناآگاهی هنوز هم دیگر افراد جامعه در مواجهه با معلولان حسش می کنند. اتفاقا شاید این سینما باشد که با توجه بیشتر به قشر معلول و بالا بردن آگاهی مردم بتواند رفتارهای صحیح را آموزش دهد.

بازیگری که دوبار لباس معلولیت پوشید

نگار جواهریان بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون تا کنون در ۲ فیلم سینمایی چنان نقش آفرینی کرد که افراد عادی قدر سلامتی شان را بدانند. او در فیلم سینمایی «اینجا بدون من» نقش یلدا دختری معلول را بازی می کند که شرایطش تمام فکر و ذکر مادر و برادر را به خود مشغول کرده و همه گرفتار شرایطی غیر قابل فرار می شوند. یلدا در این فیلم دختری مجرد است که مثل اکثر خانواده های ایرانی مادرش آرزو دارد او را در لباس عروس ببیند.

این بازیگر یکسال بعد در فیلم سینمایی «حوض نقاشی» ساخته مازیار میری محصول حوزه هنری با شهاب حسینی همبازی شد. این دو بازیگر نقش زن و شوهری معلول را ایفا می کنند که بعدها با فرزندشان به مشکل می خورند. «حوض نقاشی» نمایش مکرر لحظه های روزمره زندگی است و جواهریان این بار زنی است که باید شرایطش را با فرزند هفت ساله خود در میان بگذارد و مخاطب آرزو کند این بچه درکی بیش از همسن و سالانش داشته باشد.

بازیگری معلول اما پرتوان و با اراده

همانطور که ذکر شد بازیگرانی از جامعه معلولان در سینما حضور دارند که همین حضورشان خط بطلانی است بر واژه ناتوانی. از جمله افرادی که اتفاقا حضور پررنگی هم در سینما و تلویزیون و هم محافل هنری دارد می توان به نام ناصر شهریاری احمدی اشاره کرد که علاوه بر بازیگری، فیلمسازی را نیز تجربه کرده است. این هنرمند با انگیزه در یکی از مصاحبه هایش گفته بود: وقتی به دنیا آمدم برای اولین بار که در بیمارستان خواستند مرا بشویند از دست پرستار افتادم و شانس آوردم که برای آخرین بار توسط غسال شسته نشدم، بر اثر سقوط، لحظه‌ای خون به مغزم نرسید، این اشتباه پرستار باعث شد من فقط ۲۴ ساعت فرصت داشته باشم تا در جامعه افراد سالم زندگی کنم و تمام عمرم را در گروه معلولان باشم.

او درباره انگیزه هایش برای حضور در سینما گفته که می خواهد دنیای معلولان را به جامعه ‌ای که خیلی غریب با این دنیا است، نزدیک کند. ناصر شهریاری همسر و یک فرزند دارد و بیشترین همکاری را با کیانوش عیاری و حمید نعمت الله انجام داده است. البته فعالیت هایش به بازی ختم نشد و این هنرمند با انگیزه اوایل دهه نود اولین فیلم خود را با عنوان «۲۴ساعت» مرخصی جلوی دوربین برد.

اگرچه ناصر شهریاری احمدی توانسته است با تلاش و ممارستش وارد دنیای سینما شود اما در نگاه منطقی و منصفانه این دو ویژگی تنها شرط لازم معلولان برای رسیده به اهداف شان نخواهد بود. چه بسیار افرادی که به خاطر ناتوانی در کوچکترین امور مجبور به دست کشیدن از علاقه های کوچک شان شده اند.

سهم معلولان از سالن های سینما

بنا به دلایل زیرساختی فراوان کشور ما در حوزه سینماسازی نسبت به جمعیت علاقمندش آنگونه که باید به درستی عمل نکرده است. این جمله از همان توجیهاتی است که می توان در نادیده گرفتن سهم معلولان از سالن های سینما نیز به کار برد و همه مان می دانیم که به هیچ وجه منطقی نیست. اگرچه در بخش هنر هفتم به اشکال گوناگون هرچند کم به دغدغه های معلولان اشاره شده اما در بحث سخت افزاری به تعداد انگشتان دست هم موضوع  مورد علاقه هیچ مسئولی نبوده است. در سال های اخیر پردیس های سینمایی با امکانات و تجهیزات فراوان سعی کرده اند تا محیط ایده آل تری برای سینماروها فراهم کنند اما افراد معلول ذهنی و جسمی علی رغم ابراز علاقه و مطالبه شان؛ متاسفانه هنوز هیچ امتیاز قابل توجهی دریافت نکرده اند.

نوشته سهم معلولان از سینما و سالن‌ها چقدر است؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اما در بخش دوم و پایانی این میزگرد ضلع سومی به نام مردم نیز مطرح شد. مردمی که گاهی علت و گاهی معلول یک معضل در جامعه خود هستند و طی سالیان میراثی از خود به جا گذاشته اند که گهگاه فرشته نگهبان نسل های بعدی شده و گاهی هم عرصه را برای زندگی میراث داران خود تنگ تر کرده اند. اینکه چه شیوه رفتاری باعث چه اتفاقی شده و سینمای مستند چگونه می تواند بازتاب قابل تاملی برای این پدیده ها باشد را مهدی فارسی و لقمان خالدی از منظر تجربیات خود اینگونه بیان کرده اند:

تاثیر رفتار مردم  در ایجاد یا حل معضلات منجر به نقد اجتماعی

* جدا از اینکه رسانه ها و فیلمسازان چه تاثیری در حل و نقد مسایل اجتماعی دارند؛ با توجه به سیر پرفراز و نشیب تاریخ این کشور، مردم (افکار عمومی و رفتار اجتماعی) در ایجاد معضلات یا حل آنها چقدر تاثیر گذار بوده اند که حاصلش منجر به تولید یک مستند اجتماعی شده باشد؟

فارسی: برای پاسخ به این سوال باید یک مقدمه طرح کنیم. انسان ها دو نوع نیاز را در زندگی خود باید تامین کنند نیازهای اولیه و نیازهای ثانویه. دسته اول خوراک، پوشاک و مسکن را شامل می شود و دسته دوم به تفکراتی منوط می شود که در تامین نیازهای اول نقش اساسی دارند. پس نیازهای ثانویه یعنی ابتدا بدانیم چه چیزهایی از نظر روانی برای ما ارزشمند است. وقتی فکر کنم و بدانم باید کجا و چگونه زندگی کنم به من کمک می کند تا کیفیت نیازهای اولیه ام را به درستی تامین و محافظت کنم.

شناخت این نیازها  با توجه به آنچه از دوره پهلوی به بعد در کشور ما رخ داد؛ نشان می دهد از گذشته تا امروز، دولت ها همه تمرکزشان بر نیازهای اولیه بوده است بنابراین بخش مهم هویتی مثل تاریخ، فرهنگ، هنر و هر آنچه در پرورش تفکر مردم تاثیرگذار بوده رها شده و به جهموری اسلامی ارث رسیده است. این یعنی ندیدن نیازهای ثانویه.

به جز روزهای اول انقلاب؛ به قدری درگیر اتفاقات و بحران ها شدیم که بحث توجه به نیازهای ثانویه از یاد مسئولان رفت و کمبود آن امروز تبدیل به دردسر و معضلات اجتماعی شده است. راه حلش هم فقط این است که نیازهای ثانویه را ببینیم یعنی به فرهنگ، ادبیات و تاریخ بیشتر بها دهیم تا هم بدانند دلیل نیاز های اولیه برای چیست هم ارزش و قدر آنچه دارند را بیشتر بدانند. اگر این تفکر و قدرشناسی رخ دهد مردم در نگهداری و حفظ آنچه که دارند بیشتر تلاش می کنند و همین باعث تغییر شرایط می شود. به عنوان مثال وقتی من بدانم چرا تمیزی محیط زندگی ام اهمیت دارد و برایش تلاش کنم دردسر حکومت هم برای مشکلات محیط زیستی کمتر می شود.

اگر بیشتر در تاریخ جستجو کنیم از دوره ناصری تا کنون سوالاتی میان مردم جامعه مطرح شده که تا امروز هنوز کسی پاسخ آنها را نداده و به همین خاطر در دوره های مختلف به مراتب تکرار شدند. بسیاری از مشکلات امروز ما بازتولید همان سوال های بی جواب است که باعث شده در مسایل هویتی مان به جواب درستی نرسیم. پاسخ شان نیاز به تحقیق و سواد دارد تا وقتی این ها را در خود حل نکنیم نمی توانیم با مشکلات کنار بیاییم و به سلامت از کنارشان عبور کنیم.

* می توان اینگونه تفسیر کرد که از منظر تاریخی فرصت خودشناسی از مردم جامعه دریغ شده است؟

فارسی:  بخشی از حل نشدن این سوالات به حاکمیت ها برمی گردد. تضمین نیازهای اولیه مرتفع کردن نیازهای ثانویه را در پی دارد و اگر من در اولین نیازها اقناع نشده باشم؛ پیشرفت و توسعه عمرانی خیلی به دردم نمی خورد چون نمیدانم اصلا به چه کار من می آید. وجود اینترنت در این عصر را می توان یکی از کاربردی ترین نیازهای انسان دانست اما وقتی بلد نباشم از اینترنت استفاده کنم بلای جان خود، خانواده و جامعه ام می شود.

اگر بازهم به تاریخ رجوع کنیم درخواهیم یافت در دوره قاجار تلگراف که آمد مشروطه درست شد و حکومت را زیر و رو کرد. بعد از آن در زمان پهلوی رادیو وارد شد و در مقطعی قهوه خانه هایی که رادیو داشتند پلمب می شدند. پهلوی دوم هم با نوار کاست از بین رفت. الان هم ما با حضور شبکه های اجتماعی دچار این مشکلات هستیم. یعنی در شرایطی قرار گرفایم که حاکمیت نه می تواند فضا را باز کند نه بیخیال فیلتر شود.

در چنین شرایطی نیازهای ثانویه همچنان به شکل سوال باقی می ماند و مدام تکرار می شود. در نهایت حاکمیت کم می آورد، دست و بالش بسته می شود و به جای اینکه به شکل ابزار کاربردی از آن استفاده کند مثل سلاحی علیه خود می شود.

نقش حاکمیت در  جامعه و بازتاب آن در مستند

* و حتی ممکن است مثل حکومت های پیین از بین برود؟

فارسی: جمهوری اسلامی ذاتا از بین رفتنی نیست مگر اینکه از بیرون چنین قصدی را داشته باشند در واقع چیزی شبیه دوره قاجار است.

* احتمالا نقش مستندساز از همینجا پررنگ می شود.

فارسی: نقش مستندساز وقتی مهم می شود که اول ببینیم حاکمیت چقدر به تامین این نیازهای مهم اهمیت می دهد که متاسفانه جواب منفی است. اما در مورد تعهدی که فیلمساز نسبت به خود و جامعه اش دارد باید بگویم اگر از درون تکلیفش با خودش روشن شود نگاهش عمیق تر شده و دیگر مقطعی نمی اندیشد و  صرفا دغدغه اش دیده شدن در جشنواره نیست.

فیلمساز اگر کمی جلوتر از زمانه خود را ببیند و ارزیابی و تحلیل درست تری داشته باشد حداقل اتفاق این است که فیلمش تاریخ مصرف بیشتری خواهد داشت و این امیدوار کننده است که خرده تحلیل ها حتی در آینده جریان ساز شوند. مستند ساز در هر حوزه ای که می خواهد کار کند به خصوص در حیطه اجتماعی گریزی ندارد جز اینکه خوب تحقیق و مطالعه کند. نمی تواند خلق الساعه درگیر مساله ای شود.

* نکته ای که در بحث نیازهای اولیه و ثانویه و ارتباطش با حکومت ها اشاره کردید قابل تامل است و رد پایش به وفور در مستندهایی با محوریت نقد اجتماعی دیده می شود. شما به عنوان مستندساز تا چه اندازه شرایط را برای تولید یک اثر عمیق و ماندگار که در آن پرداخت درست و منصفانه ای از نقد صورت بگیرد ، فراهم می بینید؟

فارسی: کشور ما از ۱۵۰ سال پیش تا کنون مدام در بحران های مختلف با مقاطع کوتاه بوده است. تا یک مساله ملی مطرح شد ذهن احاد مردم را درگیر کرد و هنوز آن را حل نکرده بودیم که بلافاصله درگیر یک بحران جدید شدیم. این مسایل و بحران ها در طی سالیان دراز و پشت هم تکرار شدند و ما فرصت نکردیم تک تک شان را درست تحلیل و ارزیابی کنیم. گویا حافظه تاریخی ما سر این بحران ها مدام پاک شده و از نو ذخیره کرده است. همین امر اجازه نداد مردم پیشینه یکدستی در ذهن شان داشته باشند و از این جهت حافظه تاریخی شان مخدوش شده است. مثل همین دوره اخیر که تا آمدیم به انقلاب فکر کنیم جنگ شد و بعد دولت سازندگی و بعد هم دولت مهرورزی و پس از آن هم اصلاحات و … این قصه تا همین امروز ادامه دارد.

حال باید کمی آرام بگیریم و با نگاه دقیق تری ببینیم اطراف مان چه خبر است. به جای اینکه به هر اتفاقی که می افتد این قدر ملتهب نگاه کنیم، از واکنش های زودهنگام بپرهیزیم و با تفصیل شرایط را ببینیم و تاثیرش را در مستند بازتاب دهیم. مستندساز باید بتواند جلوتر از خود را ببیند. امروز برای کاری که ۲۰ سال بعد میخواهد بسازد دورخیز بردارد. افت بزرگ آثار امروز، اجمالی نگاه کردن است در صورتی که کمی باید با تحلیل شرایط را ببینیم.

مثلا اگر مستندسازی دغدغه آب دارد باید چند سال در ذهن خود بپروراند تا آرام آرام بفهمد از چه زاویه ای به موضوع ورود کند و از چه مباحثی حرف بزند بعد تازه اولین قدم را بردارد و شروع به تحقیق کند. اگر اثر چنین عمقی داشته باشد تا سالها ماندگار شده و تازگی خود را حفظ می کند. آثار مستندسازانی چون کامران شیردل، ناصر تقوایی، عباس کیارستمی و پرویز کیمیاوی اگر دیده باشید درمی یابید نگاه های شان به سوژه چنان قوام یافته که هرچه زمان گذشته نه تنها خاکستر زمان آن را مدفون نکرده بلکه همچنان قابل تامل و قابل استناد است.

جامعه، مخاطب مستند است یا بهانه تولید؟

* با این وجود شناسایی مباحث اجتماعی که به نقد نیاز دارند چقدر امکان پذیر است؟

خالدی: شناسایی نیازهای امروز کار سختی نیست، مرحله سخت تر شیوه ارائه آن است. سال ها پیش به من گفتند فیلمی بسازم با هدف اینکه فست فود بد است. به نظر شما در روزگاری که همه رستوران ها در شرایط سخت اقتصادی شلوغ است و خود من یک فیلمسازِ عاشق پیتزا هستم چگونه می توانم این بد بودن را منتقل کنم؟ اصلا این سوال برای بسیاری از مردم مطرح می شود که مگر فست فود بد است ؟ این سوالات را بگذارید کنارِ اینکه من معتقدم در پایان هر کاری که شروع به تولید می کنم اگر خودم چیزی یاد نگرفته باشم حتما کارم ایراد دارد. بنابراین لازم بود تا اول از همه برای خودم دلیل بیاورم و به جواب این پرسش ها برسم.

در این مستند که «غذای بیرون» نام داشت به این نتیجه رسیدم اگر فست فودها شلوغند به این خاطر است که سبک زندگی و دنیای مان فست فودی شده یعنی برای خوب دیدن خیلی وقت نمی گذاریم و همه چیز را با شتاب می خواهیم. انگار که فست فودی فکر می کنیم.  من بعد از ساخت این مستند علاوه براینکه از فست فود خوری فاصله نجومی گرفتم که این بهترین تاثیر اثر بر سازنده اش است؛ بیشتر مطمئن شدم به جای اینکه مستندساز فقط به سرطان اهمیت دهد باید روی سلولی که قرار است تبدیل به سرطان شود متمرکز شود. که در این مستند فست فودی فکر کردن ما سلول سرطانی بود.

به نظر من در هر موردی اگر قرار است نقدی صورت بگیرد اول باید موضوع در چالش تحقیق و تحلیل بیفتد تا بتوان دلیلی برای انتقاد از آن پیدا کرد. اینکه وقت و هزینه ها صرف مستند یک ساعته ای شود که مدام بگوید این بد است و سراغش نرو نه تنها تاثیرگذار نیست بلکه مخاطب را پس می زند.

فارسی: دیگر ادبیات تبلیغی جواب نمی دهد. تا ما مفهومی را در مخاطب درونی نکنیم به حرف مان گوش نمی کنند. مخاطب ظاهر امر را می بیند اما اگر فیلمساز تحلیل ارائه ندهد نزد بیننده هیچ ارزشی نخواهد داشت.

* از نقدهای اجتماعی حرف زدن یک طرف، اینکه چگونه این نقدها را مخاطبانش ببینند نیز در طرف دیگر داستان ما مورد سوال است. این مستندهایی که از دل مردم برآمده اند را چگونه باید به دست مردم رساند؟

فارسی: باید شرایط فراهم شود و این مهم عزم همگانی می طلبد. ضرورت اول اینکه دیدگاه مان را بازتر و ارتباطات را گسترده تر کنیم تا به مرور زمان حل شود.

خالدی: اینکه نگاه منصفانه به جامعه داشته باشیم و هر فیلمی نسازیم وظیفه ماست اما وظیفه یک سری افراد دیگر هم این است که اگر در مقام مسئول هستند و دغدغه این جامعه را دارند، فیلم ها را به دست مخاطب برسانند.

فیلمساز زمان تولید به قدری انرژی مصرف می کند که اگر تهیه کننده  و پخش کننده ای نباشد توانی برای عرضه و ارائه فیلم در جشنواره و اکران ها را ندارد. البته مساله فقط نقص در شیوه نشر نیست بلکه باید قبول کنیم ما در ایران مخاطب مستند کم داریم و بیشتر تماشاچی های ما به سینمای داستانی علاقه دارند.  سینمایی که کمی دروغ در آن باشد خوشایندتر است.

* این علاقه را چطور باید ایجاد کرد؟

خالدی: وقتی مستندهای ما جنس مردم ما باشند و نقدی بیان شود که حرف دل آنها را بازگو کند حتما جایش را بین مردم باز می کند. مهمترین اتفاق در نقد اجتماعی این است که مخاطب با اثر همذات پنداری کند و خود و آدم های اطرافش را در اثر ببیند.

فارسی: البته ایجاد علاقه کردن نیاز به سواد و مطالعه دارد. در کشوری زندگی می کنیم که در فکر، سنت، آداب و رسوم بین مردم بسیار تنوع دیده می شود. تولید یک اثر جهت نقد اجتماعی در نقطه مشخصی از ایران نیاز به شناخت دقیق از خاستگاه اجتماعی مردم آن منطقه دارد. گاهی مستندساز حواسش نیست و اصل ماجرا را خراب می کند. چون بدون شناخت از فرهنگ بومی و صرفا با اتکا بر پیش فرض های ذهنی خود منطقی را مطرح می کند که به ضرر مردم تمام شده و گاهی قصه دوستی خاله خرسه پیش می آید.

خالدی: کاملا موافقم. مثل همان تعریف های غلطی که باعث شد ساختن سدها به یک بلا تبدیل شود. اگر می خواهیم نقد کنیم باید اول به مسیر نقد و سوژه اشراف داشته باشیم . کافیست جنبه های مختلف حقیقت را از زبان دیگران شنیده و کنار هم بگذاریم نه اینکه بر اساس باید  و نباید ها فکر کنیم و تصمیم بگیریم.

* سیاست های فعلی تا چه اندازه باعث ایجاد مسایل قابل نقد شده است؟

فارسی: پیدا کردن راه حل درست نیاز به شناخت خود و محیط اطراف دارد. به نظر من در این زمینه هم جمهوری اسلامی بیشتر از اندازه کوپنش در حوزه فرهنگ هزینه می کند. یعنی اگر اقتصاد را یک بسته ۱۰تایی در نظر بگیرد بیش از نیم آن را در مسایل فرهنگی هزینه می کند اما با این وجود هر روز معضلاتش ریشه ای تر می شود چون آن کسی که هزینه می کند به مسایل پیش رو نگاه درستی ندارد.

سیاستگذاری حاکمیت ها گاهی این گونه است که می خواهد مردم به اتفاقاتی دلخوش کنند که اصلا منطقی نیست. مثلا در مسابقات جام جهانی امسال؛ اگرچه ایران باخت و در مرحله اول حذف شد اما مردم از خوشحالی در خیابان ها پایکوبی می کردند. کاری به درست و غلط بودن آن ندارم حرفم این است که تا مشکلات را ریشه ای نبینیم و به حل آن ایمان نداشته باشیم جوابش را نمیگیریم. تلاش برای جریان سازی جهت ساماندهی آینده دورتر از عمرمان در سیستم فکری امروز جایی ندارد. نسخه پیچیدن کار مستندساز و متولی فرهنگی نیست در بهترین حالت باید خودمان باشیم و تفاوت ها را درک و تحمل کنیم. کار فرهنگی مثل کاشت بذر است که به بار نشیدنش صبر و حوصله می خواهد.

خالدی: البته به نظر من هنرمندان هم درست عمل نکردند. ما نباید آتش جلوی چشمان مان برسد بعد فریاد بزنیم. هنرمند باید زودتر از همه نشانه ها را بفهمد و هشدار دهد. معضل بزرگ این روزهای ما نداشتن هنرمند متعهد است و بدتر اینکه نیاز جامعه به هنرمند متعهد را نه می شناسیم و نه ایجاد می کنیم.

* و اینگونه است که سیاه نمایی در آثار مستند اتفاق می فتد؟

فارسی: فیلم مستند را می توان به چاقوی دولبه تشبیه کرد به همان میزان که تاثیر می گذارد، می تواند مخاطره هم داشته باشد. مشکلات مطرح شده در یک اثر را باید به اندازه ای که هست ببینیم و خودمان بر بحران ها حس غالب داشته باشیم. چیزی که از واقعیت دور شود یا شعر و شعار است یا پروپاگاندا که به عبارتی همان سیاه نمایی تعبیر می شود. با شلوغ کاری هیچ مساله ای به جواب نمی رسد.

خالدی: نگرانی و نگران جامعه بودن نشانه خوبی است . آدمها از اینکه کسانی نگران آنها هستند خوشحال می شوند  و نگران بودن یک فیلمساز یعنی من دغدغه جامعه اطرافم را دارم و می خواهم قدمی برای بهتر شدن بردارم. البته اگر واقعا نگران باشند و حب و بغضی در آن نباشد. صرف اینکه لایه اول یک موضوع را رصد کنیم نمی توانیم جنجال به پا کنیم . یادمان نرود سینما برای امروز نیست برای یک عمر است و این را فیلم هایی ثابت کرده اند که زمان خودشان هیچ جایزه نگرفته اما الان اعتبار سینمای ما هستند.

* و کلام آخر؟

خالدی: اگر مدیران بفهمند مستند چه قدرتی دارد بیش از اینها به آن بها می دهند. موضوع اینجاست که لازم نیست همدیگر را حتما قانع یا فتح کنیم. به جای اینکه خوب گوش دهیم تا حقایق بیرون از درون مان را بفهمیم مدام در حال پرزنت کردن خودمان هستیم. در صورتی که خوب گوش دادن بیشتر به کمک ما می آید و در ادراک عمیق تاثیرگذارتر است. ما این روزها بیشتر به آینه نیاز داریم و مستند این آینه را به دستمان می دهد.

نوشته فارسی: مستندساز باید جلوتر از زمانه خود را ببیند/ خالدی: اگر پایان فیلم‌هایم چیزی یادنگیرم کارم ایراد دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بر این اساس به نظر می رسد قبل از اینکه وارد بحث «نقد اجتماعی» شویم لازم است بدانیم مستندساز چه درکی از این عبارت دارد و دغدغه های پیرامون خود را از کدام منظر به چالش می کشد. به این بهانه سوره سینما گپ و گفتی با دو مستندساز جوان لقمان خالدی و مهدی فارسی انجام داده است که به مصاحبتی فراتر از مصاحبه انجامید. لقمان خالدی خالق آثاری چون «فوکوس»، «زندگی من»، «مشترک مورد نظر» و «فصل هرس» ؛ از زوایای مختلفی هر بار آدم های پیرامون خود را روایت کرده است. مهدی فارسی نیز به واسطه آثاری چون مستند سینمایی «خاطرات خانه متروک» و مجموعه مستند «رضاخان» کندوکاو فراوانی در تاریخ داشته و نکات قابل ذکری درباره شکل گیری تفکر مردم بیان کرده است که خواندن بخش اول نظرات شان خالی از لطف نیست.

اصول اولیه نقد اجتماعی

* قبل از اینکه به تعریف نقد اجتماعی بپردازیم بفرمایید مستندساز چگونه راه ورود به نقد یک مساله را انتخاب می کند؟   

مهدی فارسی: نگاه باورمند شرقی من در ورود به عرصه مستند تاثیرگذار بوده است. شاید اگر من یک بلژیکی یا فرانسوی بودم تفکر و نگاه متفاوتی به یک موضوع داشتم اما من ایرانی ام و خاستگاهم شرق اسلامی است. به عنوان مثال در خاستگاه غرب؛ نگاه غربی در مسایل اجتماعی همه چیز را قراردادهایی می بیند که تاریخ مصرف دارند و در نتیجه ارزش ها در هر برهه ای تغییر می کنند. به همین خاطر گاهی قابل دفاع و گاهی مورد نقد قرار می گیرند.

این متفاوت است با نگاه شرقی ما که به یک سری اصول حَقه باور داریم که برای مان تاریخ انقضا ندارد و متناسب با شرایط زمان خودمان آنها را ترجمه می کنیم. مثلا حقوق زن در اسلام اصلش تغییر نمی کند بلکه بررسی می کنیم در زمانه ما واجد چه ویژگی هایی می تواند باشد. اگر اینگونه نگاه کنیم متوجه خواهیم شد که شکل داستان در خاستگاه های مختلف؛ متفاوت هستند.

لقمان خالدی: من فکر می کنم یک هنرمند یا مستندساز باید مثل فشارسنج یک جامعه عمل کند و بر اساس این ویژگی به  مسائلی که در جامعه اتفاق می افتد عکس العمل نشان دهد. مثلا جامعه ای اگر تحت تاثیر شرایط جغرافیایی؛ دچار بحران آب شود ناخودآگاه بازتاب رفتار مردم در مستندساز تاثیر می گذارد و اثری درباره کویر خلق می شود. کار هنرمند این است که صدای جامعه اش باشد. اگر کار فیلمسازان امروز با گذشته فرق می کند به این دلیل است که نظام ارزشی  جامعه در حال تغییر است و همانطور که مهدی فارسی به درستی بیان کرد مستندساز باید این ارزش ها را هدف گیری کرده و مطابق روز ترجمه اش کند. اولین قاعده هنرمند این است که کاشف هویت خود و جامعه اش باشد و آن را بتواند ساطع کند. البته در بیشتر وقت ها کاملا ناخودآگاه اتفاق می افتد ولی هنرمند باید خودآگاه آن را کشف کند.

در نقد اجتماعی فیلمساز دقیقا باید  بداند چه می خواهد و چه ارزش هایی را در فیلمش می خواهد به تصویر بکشد. وقتی بداند چه می خواهد نتایج بهتری هم دریافت می کند. اما این روزها فیلم هایی در جشنواره ها دیده می شود که بیشتر از اینکه  تحت تاثیر ارزش های فیلمساز ساخته شده باشد بیشتر ناشی از این است که فیلمساز با  این نوع ایده ها می تواند بیشتر امکانات به دست بیاورد و فیلم در لایه اولش با ریا ساخته می شود از طرفی متاسفانه فیلمسازهایی داریم که بعضا ارزش هایی که در فیلم های شان مطرح می شود اصلا برایشان مهم نیست اما در اینباره فیلم ساخته و سخن می گویند. قطعا این تناقض و ریا در میزان تاثیرگذاری اثر نیز خودش را نشان می دهد و مردم آنطور که باید در مقابل چنین فیلمی عکس العمل نشان نمی دهند چون فیلمساز به کاری که انجام داده اعتقادی نداشته است.

* خیلی موافق سخن آخرتان نیستم. بارها اتفاق افتاده فیلمساز بر خلاف عقایدش و شاید به خاطر پول فیلم ساخته و مردم هم استقبال کرده اند. شاید من و شما به واسطه شناختی که از او داشتیم می دانستیم به حرفی که می زند اعتقادی ندارد اما اتفاقا مخاطب بسیار تاثیر گرفته است.

خالدی: تبلیغات و تصویر سازی از اثر استقبال شده دست همان کسانی است که پول و امکانات دارند. ما می توانیم این تصویرسازی و استقبال را در یک مقطع زمانی ایجاد کنیم ولی چقدر آن فیلم در جان جامعه تاثیر می گذرد را تاریخ نشان می دهد.  البته اگر جامعه ما امروز به این شکل متزلزل شده یکی از دلایلش این است که ما فیلمسازان و مستندسازان درست به وظایف مان عمل نکردیم. هنرمند باید راهی را که فکر می کند باعث نجات جامعه می شود به تصویر بکشد و این اتفاق وقتی می افتد که جامعه اش را درست رصد کرده باشد. ولی برخی از ما فقط تا نوک بینی مان را می بینیم. متاسفانه دلیلش این است که هنرنما بیشتر از هنرمند داریم. ما در جامعه ای هستیم که انقدر دیده نشدیم دست به کارهای عجیب و غریب می زنیم. یکی از آن کارها فیلمساز شدن است  این افرادی که شما مثال می زنید از جنس هنرنما ها هستند. به هر حال در هر بازاری یک سری جنس اصل و یک سری جنس تقلبی به وجود می آید باید تلاش کنیم جنس اصل باشیم.

فارسی: در یک بحث مفصل با لقمان خالدی هم عقیده ام شما تا به چیزی باور نداشته باشید نمی توانید درباره اش حرف بزنید. به اعتقاد من آدم ها نمی توانند پشت فیلم شان قایم شوند. به هر میزان که به حرف فیلمم باور داشته باشم اثربخش تر است. اما نکته اینکه در هنر دو بحث وجود دارد که طرح آن چنین تناقض هایی را به جواب می رساند. دو وجه چه بگویم و چگونه بگویم مطرح است که اولی محتوا و دومی فرم نامیده می شود و در شکل گیری یک اثر نقش سازنده دارند. برخی فیلمسازان پولساز هستند. اینها شاید به نقدی که می کنند یا حرفی که می زنند باور نداشته باشند اما بلدند خوب بسازند. مخاطب عام هم باور می کند اما اگر کمی دقیق شود پی می برد که جای صداقت خالی است.

ارجحیت جایزه بر نقد درست

* اما همه مخاطب حرفه ای نیستند.

فارسی: بله قبول دارم و این بحث بسیار جدی است. در بستری که ما صحبت می کنیم سینما برای مخاطب عام به تعریف نازل چیزی است که غربی ها می گویند. یعنی سینما برای تفریح و سرگرمی است . مستند و نقد اجتماعی و … خیلی در اولویت این هنر قرار نمی گیرد اما مخاطب حرفه ای کمی که دقیق تر نگاه می کند می گوید چنین فیلمی چرا باید بفروشد؟ بنابراین می توان چنین نتیجه گرفت که لزوما پرفروش بودن یک اثر به معنای کار خوب بودن نیست.

خالدی: از طرفی متاسفانه در رسانه ها منتقد خوب کم داریم. منتقدی که مخاطب را آگاه کند کدام کار اصل است و کدام کار تقلبی. بیشتر منتقدان و رسانه های ما پولکی شده اند و بارها پیش آمده از فیلمی که اعتقادی به آن نداشتند دفاع کرده اند. دقیقا مثل همان فیلمسازی که به خاطر امکانات نه اعتقاد؛ فیلم ساخته و این چرخه ریا در ریا همچنان ادامه خواهد یافت و حالا می فهمیم بزرگترین معضل ما این است که در رسانه های ما کمتر منتقد نکته بین  دیده می شود.

البته سوال این است اگر منتقد نکته بینی هم باشد آیا رسانه ای هست که نقدش را چاپ و منتشر کند؟ چرا که مجله ها نیاز به ورودی مالی دارند پس باید به نفع کسانی صحبت کنند که امکانات در دست آنها است و در چنین شرایطی رسانه ها منتقد نکته بین را نمی خواهند. غالبا خبرنگاران کار نابلدی را دعوت می کنند که فقط می خواهند صفحه ها را پر کنند. این افراد گاهی به ما زنگ می زنند بدون اینکه من فیلمساز یا اثرم را بشناسند. فقط در جهت پر کردن صفحه شان و دریافت حق التحریر متنی را آماده می کنند و این چرخه همچنان ادامه خواهد یافت.

بنابراین وقتی انتقاد درست در جامعه هنری نباشد هنرمند هر کاری دلش بخواهد می سازد. در چنین شرایطی مستندهای حوزه نقد اجتماعی نیز از نظر کمی و کیفی خیلی چشمگیر نخواهند بود چون برخی مستندسازان تحت تاثیر وضع موجود بیشتر به فکر جایزه گرفتن و دیده شدن هستند تا نقد درسته جامعه. ما اگر نقاد و منتقد آگاه و بدون حب و بغض داشتیم بسیاری از مشکلات مان حل می شد. البته در کنار چنین منتقدی باید گوشی برای شنیدن هم باشد و علاقه داشته باشد خودش را تصحیح کند. بدون یکی از این دو، اتفاق ویژه ای نخواهد افتاد.

با تصور اینکه مستندساز بر اساس آنچه باور دارد دست به تولید اثر می زند؛ نقد اجتماعی را چگونه می بیند؟

فارسی: نگاه من ایرانی شرقی می گوید بر اساس اصول، اول باید خودت را بشناسی بعد محیطت را و اگر این دو حاصل شد وارد مستندسازی شوی. من ۴ سال است که وارد حوزه تاریخ شده ام و اولین درگیری با خودم این بود که تاریخ را بی طرفانه قضاوت کنم. هرچه چلوتر رفتم دیدم خیلی حرف درستی نیست و اصلا نمی توان سوگیری نداشت اما به هر میزان که پیش خود به پالایش درونی برسید؛ می توانید سوگیری منصفانه نیز داشته باشید و نقد را در لایه های درونی تری مطرح کنید.

خالدی: البته در چنین شرایطی سوال این است که تهیه کننده به تو اجازه منصفانه دیدن را می دهد؟

فارسی: این بحث دیگری است که به آن هم می رسیم اول می خواهم منشا اثر را بگویم. وقتی آدم خود را قاعده مند کند و هر چه به ذهنش می رسد را نگوید؛ تازه می تواند به ساخت اثر فکر کند با علم به اینکه هیچ تضمینی وجود ندارد آنچه من فکر می کنم و به نقد می کشم درست باشد. اگر همه ما اینگونه نگاه کنیم و قاعده مند پیش برویم نسبت خود را با دیگران و اثر نیز پیدا خواهیم کرد. حالا اینجا اگر تهیه کننده ای بیاید سراغ من از وجناتم خواهد فهمید که جنس تفکرش با من یکی هست که روی کار من سرمایه گذاری کند یا نه. فیلمساز هم به مرور اعتماد به نفسی پیدا می کند که بتواند روی اعتقاداتش بایستند و حرفش را در هر شرایطی بزند. حال در نقد اجتماعی از مستندساز این حوزه انتظار می رود با شناخت از یک سری اصول که درباره آن صحبت شد؛ جامعه اش را ببیند. همانطور که خودسازی اصول دارد؛ نقد اجتماعی هم اصول دارد و خیلی سلیقه ای نیست.

تاریخچه واکنش های جمعی

* این اصول چگونه در اجرا پیاده می شوند؟

– اصل اول اینکه شرایط را نگاه کند و بر اساس آن به دنبال راهکار برود. یعنی موضوع را شفاف نشان دهد. خیلی وقت ها بیان مساله باعث حل آن می شود. فیلمساز دلسوز اگر مسیر انتقاد را درست نشان دهد به جواب می رسد گاهی حل مساله در طرح همان مساله است. به نظر من همه آنچه امروز در جامعه درگیرش هستیم و نیاز به نقد دارند ریشه های تاریخی خیلی روشنی دارند کافی است شما سر نخ را بگیرید تا منشا برسید.

به عنوان مثال اتفاقی که گهگاه و حتی این روزها هم شاهدش هستیم اینکه وقتی جنسی کم می شود همه برای تهیه و خریدش بیش از روزهای معمول هجوم می برند. ریشه این مساله به زمانی برمی گردد که قحطی اپیدمی بوده و در دوره ای همه چیز از بین می رفت. تاثیر رفتار مردم آن روز و انتقال آن به نسل های بعد این واکنش را در ناخودآگاه اجتماعی ایرانیان نهادینه کرده که جنسی اگر کم می شود ممکن است دیگر وجود نداشته باشد.

امروز مردم بدون اینکه دلیلش را بدانند به سمت جنس کمیاب حمله می برند در صورتی که با وجود رسانه و وسایل ارتباطات جمعی دیگر نباید شاهد چنین موضوعی باشیم. چنین مشکلاتی اگر در رسانه باز شود و مخاطب در جریان تحلیل های درست قرار بگیرد نه تنها دیگر آن واکنش تکراری را انجام نخواهد داد بلکه برای عکس العمل درست به فکر فرو خواهد رفت. شاید اگر فیلمساز، تاریخ و پیشینه اتفاق مورد نقد را نداند کل جریان به سمت دیگری هدایت شود و این موضوعی است که در مورد همه سوژه های نقد اجتماعی صدق می کند.

* به مثال درستی اشاره کردید. اما دقیقا در همین اتفاقات روزمره نگاه هایی وجود دارد که به برخی مستندسازان اجازه تولید نمی دهد. چرا تفاوت های فکری در طرح نقد اجتماعی مانع اجازه کار بعضی مستندسازان می شود؟

خالدی: شاید به این خاطر است که مسئولان و تصمیم گیرندگان خوب توجیه نشده اند همه ما گوشه ای از حقیقت هستیم. مشکل از آنجایی شروع می شود که آدم ها فکر می کنند تمام حقیقت پیش خودشان است. در صورتی که هر کدام فقط مبین بخشی از آن هستیم و اینجاست که تناقض ها شروع می شود. مسئولان ابتدا باید باور کنند هر کس بخشی از حقیقت را می داند و می تواند بیان کند. هر زمان به این مرحله رسیدیم می توان امید داشت اگر مستندسازی با یک مسئول مخالفت کرد لزوما اشتباه فکر نمی کند. اینجا بار دیگر نقش رسانه ها پررنگ می شود.

رسانه ها اگر دلسوزانه عمل کنند می توانند رابطه بین مسئول و هنرمند را بهبود ببخشند اما متاسفانه کمتر دیده ام روزنامه نگاری از مستند قابل دفاعی بنویسد که از چشم جشنواره ها پنهان مانده است و از طرفی دیگر جلوی اثری که فقط با پروپاگاندا مطرح می شود را بگیرد. یادتان نرود سینماگران هم بازتاب فعالیت های شان  به صورت ناخودآگاه  در رسانه ها می بینند و جریان سازی های درست و غلط از همین جا شکل می گیرد. ما هیچوقت توسط رسانه ها، منتقدان و داوران ریزبینانه به چالش کشیده نشدیم. در این میان خیلی ها مبارزه می کنند که بمانند اما گاهی کم می آورند.

فارسی: به اعتقاد من فضا باید به قدری گسترده باشد که نقد اجتماعی در تمامی جوانب ساخته شود و مخاطب هم آنچه را که دغدغه اش دارد ببیند. لزومی ندارد همه مستندها را ببیند و دوست داشته باشد.

* آقای خالدی «فصل هرس» از جمله آثاری بود که مورد توجه اکثر داوران و همین رسانه ها قرار گرفت. این شکل از توجه برای شما چه نتیجه ای داشت؟

خالدی: منظورتان از نتیجه چیست؟ من به عنوان فیلمساز سعی کردم سوژه ام را بدون هیچ جانب داری معرفی کنم. در واقع آینه ای به تماشاچی داده ام تا خودش را ببیند. شاید بهتر است نتیجه را از آنها بپرسید.اما آنچه برای من حاصل شد اینکه بعد از «فصل هرس» حوزه هنری و تهیه کننده های دیگری پیشنهاد کار جدید دادند که ترجیح دادم در این فاصله کم؛ کار بعدی را شروع نکنم چون باید خودم  و جامعه ام را رصد می کردم. البته یک اتفاق ناراحت کننده بعد از این فیلم رخ داد ، در واقع  پایان «فصل هرس» تقریبا با زلزله کرمانشاه و اعتماد نداشتن مردم به رساندن کمک های لازم به منطقه همزمان شد. از آنجا که من در این فیلم از بی اعتمادی صحبت کرده بودم؛ مردمی که کار را دیده بودند این اثر یادشان مانده بود در مورد آن صحبت می کردند و این موضوع من را خوشحال کرد. چرا که دست به انتخابی زده بود که حرف مردم بود. شاید همین هم باعث شد فیلم بین مردم و محافل مختلف دیده شد و مطمئنا تندیس ها به معرفی بیشتر آن کمک کرد. تاثیرش بر من این شد که جامعه ام را درست تر رصد کنم و در مورد کار بعدی دقیق تر شوم.

ادامه دارد…

نوشته خالدی: اگر منتقد بدون حب و بغض داشتیم بسیاری از مشکلات‌مان حل می‌شد/ فارسی: نقد اجتماعی اصول دارد و خیلی سلیقه‌ای نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در سال های اخیر تنها موسسه هنری که شرایطی فراهم آورد تا شماری از هنرمندان بتوانند به مدد آن اندکی از بار ترس و دغدغه های شان را زمین بگذارند موسسه هنرمندان پیشکسوت با مدیریت سیدعباس عظیمی است که به این بهانه با او گفت و گو نشستیم تا در رابطه با نیازهای نادیده گرفته شده هنرمندان پیشکسوت و سالخورده برای مان بگوید.

این مدیر فرهنگی که به همراه تیم خود سالهاست در این موسسه حمایت های مالی و معنوی به هنرمندان رشته های گوناگون ارائه می دهد مهمترین دغدغه پیشکسوتان را انزوا و خانه نشینی عنوان کرد ضمن اینکه متاسفانه به دلیل برنامه ریزی های نه چندان اصولی طی این سال ها شرایط توجه به سالمندان را نسبت به سایر کشورها نامساعد دانست. تشریح این گفت و گو را در ادامه می خوانید:

* موسسه هنرمندان پیشکسوت تنها نهادی است که خدمت رسانی به اهالی هنر را در زمره اهداف اولیه و عملکرد خود قرار داده است. از بدو تاسیس موسسه تا امروز چه نیازهایی از سوی هنرمندان سالخورده احساس شده که مسئولان جامعه هنری تا کنون نسبت به آن توجه کمتری داشته اند؟

– با توجه به استمرار مباحث شغلی و شخصی پیشکسوتان هنر، به ویژه در حوزه هنرهای نمایشی از سینما و تئاتر گرفته تا سایر شاخه های این حوزه که به دلیل شرایط جسمی و کهولت سن حضور این افراد در میان همکاران خود کمرنگ می شود ، به نظر می رسد عدم استفاده از هنرمندان با سابقه و حرفه ای و جایگزینی آنان با نابازیگران و هنرمندان کم تجربه از مهمترین دغدغه های هنرمندان سالخورده باشد که هم از لحاظ کسب درآمد و هم از نظر روحی و روانی آنان را دچار مشکلاتی از قبل خانه نشینی و انزوا طلبی می کند که جبران آن کار چندان ساده ای نیست.

در حالی که درخت تنومند کهن سالان هنر در این شرایط سنی تازه به بازدهی بالای خود و به تعبیری میوه دادن رسیده و از بسیاری جهات لازم است که از تجربه گران سنگ آنها استفاده شود به ویژه برای انتقال این تجارب به نسل جوان جامعه.

* در تجربه همراهی با هنرمندان پیشکسوت به نظر شما مهمترین انتظارشان از مسئولان هنری به خصوص در حوزه سینمایی چیست؟

– ایجاد شرایط خوب برای فعالیت پیشکسوتان حوزه سینمایی می تواند مهمترین انتظار این گروه مهم از هنرمندان باشد که بسیاری از این عزیزان امروز نه تنها شاهد عدم به کارگیری خودشان در پروژه های مختلف سینمایی هستند، بلکه افرادی را به جای خود نظاره می کنند که تجربه ای در این زمینه ندارند و افسوس می خورند.  البته به نظر می رسد در این زمینه پیش از مسولان، وظیفه اصلی بر گردن خانواده هنری به ویژه دست اندرکاران ساخت پروژه های سینمایی ، به هنگام انتخاب عوامل فیلم باشد.

* موسسه چقدر می تواند در ادامه فعالیت های پیشکسوتان در حرفه های خود نقش داشته باشد و برای این مهم چه نهادهایی را ملزم به همکاری می دانید؟

– طبیعتا تمامی نهاد های فرهنگی و هنری باید در این خصوص همکاری کنند، که از طرف موسسه نمی شود برای آنان الزامی ایجاد کرد، موسسه با توجه به دسترسی که به هنرمندان پیشکسوت و باتجربه حوزه های مختلف هنری دارد، در صورت فرآهم آمدن زیرساخت های لازم به ویژه از نظر مکانی و فضای مورد نیاز، امکان برگزاری کارگاه های آموزش هنر، جلسات سخنرانی، نقد و بررسی فیلم های مطرح و روز سینمای ایران و جهان با حضور کارشناسان این زمینه ، اجرای نمایش یا حتی برگزاری کنسرت  و دیگر برنامه های مشابه را دارد ، کما اینکه در گذشته نیز مواردی همچون اجرای برنامه نمایشنامه خوانی کمدی «جشن نیکوکاری» نوشته آلن ایکبرن را به کارگردانی یکی از اعضایمان یعنی استاد سیروس ابراهیم زاده و بازی فرزانه نشاط خواه و تنی چند از دیگر بازیگران تئاتر داشته ایم که اتفاقا با استقبال خوبی هم همراه بود.

* چه نکات انگیزشی دیگری وجود دارد که می تواند امید به زندگی را در این افراد تقویت کند؟

– بخش بسیار مهمی از این موضوع پیش از انجام هرگونه اقدامی در نظر گرفتن حفظ شان و جایگاه هنری پیشکسوتان است که لازم است به آن توجه فراوان شود و حتی می توان این گونه گفت که با توجه به هر هنرمند متفاوت است و شرایط خاص خود را دارد، اما معمولا پیش بینی برنامه هایی که بتواند آنان را از خانه نشینی خارج کند ، معرفی این بزرگان به عنوان سرمایه های ملی و معنوی کشور و گرامیداشت یاد و خاطره گذشتگان و همچنین تقویت و توجه به روابط اجتماعی فی مابین این عزیزان می تواند در زمینه های انگیزشی برای امید به زندگی موثر باشد به عنوان مثال در حوزه روابط و تعامل اجتماعی هنرمندان هم افزایی خوبی از بدو فعالیت موسسه بین اعضای آن از حوزه های مختلف هنری صورت گرفته و روابطی که تا پیش از این دورا دور یا اصلا نبوده بین هنرمندان حوزه های مختلف هنری شکل گرفته که خود فی نفسه سبب افزایش روحیه و برگزاری دور همی های این عزیزان شده است.

* از توجه به هنرمندان پیشکسوت در کشورهای دیگر چقدر اطلاع دارید و در این رابطه فعالیت های جامعه هنری مان را چگونه ارزیابی می کنید؟

– با توجه به اینکه در کشورهای دیگر به ویژه کشورهای توسعه یافته، به کارگیری ابزار تامین اجتماعی برای همه اقشارجامعه از کودک تا کهن سال پیش بینی شده است و افراد با رسیدن به سنین بالا از پوشش های مختلفی برخوردارند ، طبیعتا نیاز کمتری به ایجاد نهاد یا سازمانی به صورت خاص برای اقشار هنری حس میشود یا اصلا چنین نیازی وجود ندارد اما در ایران به دلیل نقص موضوع تامین اجتماعی برای اقشار مختلف، یکسری از افراد خاصه هنرمندان  در دوران کهن سالی با مشکلات جدی در زندگی مواجه می شوند و این موسسه هم با بضاعت اندکش تنها قادر است به بخشی از این مسائل و مشکلات رسیدگی کند.

* به توجه به نوع رسالت خدماتی این موسسه، بعد از این  کدام یک از مطالبات شما برای تامین خواسته های پیشکسوتان در اولویت قرار دارد و از چه نهادی باید درخواست شود؟

– در این زمینه ابتدا باید نکته ای ذکر شود، که رسالت موسسه فرهنگی و هنری است و مسائل خدماتی بخشی جزئی از این موضوع را تشکیل می دهد.

اما موضوع نیازها و اولویت های پیشکسوتان هنر، متفاوت است و آنها را می توان در بخش های مسکن، معیشت، پزشکی و بیمه دسته بندی کرد. یکی از مشکلات اساسی پیشکسوتان مربوط به کسانی است که از دوران جوانی بیمه نداشته اند و نسبت به این مقوله بی توجه بوده اند و حالا با گذر از ۶۰ سالگی و کاهش فعالیت های کاری و هنری با مشکلات جدی در کسب درآمد، تامین هزینه های جاری و روزمره و همچنین مسائل پزشکی خود مواجه می شوند و اگر به این موضوع مشکل مسکن را هم اضافه کنیم نیازمند کمک های جدی دولت و مجموعه های ذی ربط در این باره خواهیم بود، از جمله نهادهایی همچون وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی، وزارت راه و شهرسازی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان برنامه و بودجه کشور.

* با توجه به رشد جمعیتی کهن سالان در کشور چه نوع برنامه ریزی را برای آینده ضروری می دانید؟

– ضرورت دارد که برای این قشر به صورت جدی برنامه ریزی و سیاستگذاری شود، به ویژه با استفاده از تجربیات کشورهای پیشرفته و توسعه یافته بهترین الگوها را برای تکریم شایسته این قشر به کار گیرند، ضمن آنکه جدای از مباحث انسانی آن، با توجه به فرهنگ اصیل ایرانی اسلامی ما و تاکید ائمه اطهار علیهم السلام به حرمت بزگان و کهن سالانمان ، در این باره وظیفه مضاعفی بر دوش مان خواهد بود.

اتفاقا در همین زمینه میتوان به مقوله قانون اخیر در منع به کار گیری بازنشستگان اشاره کرد، به نظر می رسد که این قانون میتوانست به گونه ای بهتر تدوین شود یعنی بازنشستگان در زمینه های اجرایی حضور نداشته باشند ولی در حوزه های مشاوره و همراهی مسولین تجارب خود را در اختیار قرار دهند، موضوع استفاده از تجربه بازنشستگان چیزی نیست که بتوان به همین سادگی از آن چشم پوشی کرد و امید است که قانونگذاران چنین ظرایفی مد نظر قرار دهند.

نوشته نگذاریم هنرمندان سالخورده خانه‌نشین شوند/ این خانه دور نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بهترین راه برای پاسخ همه این سوال ها رجوع به تاریخچه انیمیشن در ایران است. تاریخ ورود انیمیشن به ایران به سال‌ها قبل و هنرمندانی که اکنون مو سپید کرده‌اند، بازمی ‌گردد. بزرگانی چون نورالدین زرین کلک، عبدالله علیمراد، نادر و بهروز یغماییان، ابوالقاسم نظرپور، مهدی سماکار و وجیه‌الله فرد‌مقدم که یادشان گرامی باد و بسیاری دیگر، همگی از طلایه داران تولید انیمیشن در ایران بوده و در این راه تلاش بسیار کردند، اما زحمات شان در حد تعدادی کار کوتاه و البته به یاد ماندنی مثل تیتراژ برنامه کودک دهه ۶۰ اثر ابوالقاسم نظرپور باقی ماند.

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به حق از اولین نهادها در ایران است که به انیمیشن اعتبار داد و با دعوت از اهالی مجرب این رشته آثار متعددی را راهی جشنواره ها کرد. از آنجا که در ایران مخاطب اصلی این هنر، کودکان و نوجوانان هستند و تلویزیون به پخش برنامه‌های انیمیشنی نیاز دارد ، اواسط دهه ۷۰ شرکتی هم در دل سازمان صدا و سیما با نام «صبا» زاده شد و شروع به کار تولید سینمایی و تلویزیونی انیمیشن کرد که این زمان را می‌توان تاریخ شکل‌گیری حرفه‌ای هنر انیمیشن در ایران دانست. از این پس بود که به مرور زمان و با حمایت و برنامه‌ریزی مدیران وقت صدا و سیما هنرمندان از گرایش‌های مختلف هنری جذب تولید شدند، استودیوهای بسیاری شکل گرفت و این هنر در ایران جان تازه‌ای یافت.

با ورود حوزه هنری به دنیای انیمیشن و تاسیس مرکز مطالعات و تولیدات فیلم انیمیشن حوزه هنری این صنعت وارد فاز جدیدی از تولیدات شد. به این معنی که اگرچه تولید اثر برای کودکان همچنان در برنامه ریزی این مجموعه ارجحیت داشته و مجموعه پرمخاطب «شکرستان» نیز بر پایه همین اهداف تولید شد اما نگاه تازه ای به جریان افتاد و آن تولید آثار پویانمایی سینمایی برای جشنوره ها و مخاطب بزرگسال بود. این مرکز از نیمه دوم سال ۱۳۸۵ به منظور ایجاد فضایی جهت توسعه انیمیشن که به طور روز افزون در جهت تبدیل شدن به یک صنعت تأثیر گذار در عرصه فرهنگ جهانی پیش می رود، آغاز به کار کرد.

پس از ایجاد مرکز و با توجه به سرعت رشد امکانات آن، به تدریج تولید فیلم بلند سینمایی به یکی از اهداف مجموعه تبدیل شد و با توجه به عنوان « مرکز مطالعات و تولیدات فیلم انیمیشن حوزه هنری » سعی در ایجاد فضایی توسعه ای برای تولید انواع محصولات از جمله سریال تلویزیونی، محصولات عروسکی، استاپ موشن و … و نیز انجام طرح های مطالعاتی در حوزه صنعت انیمیشن مثل مطالعات تکنیکی، اجتماعی و فرهنگی و نیز هنری مربوطه  و فراهم آوردن ملزومات مورد نیاز این فعالیت ها  شامل مواد فرهنگی، کتاب، فیلم و … مصالح و تجهیزات و نیز زیر بناهای تکنیکی لازم برای این کار شد.

انجمن سینماى جوانان ایران یکی دیگر از مراکز سینمایی حامی انیمیشن است که امتیازی متفاوت از سایر مراکز دارد. این انجمن در اقصی نقاط ایران حتی شهرستان های کوچک و دورافتاده نیز فعالیت می کند و جوانان مستعدی که به امکانات پایتخت دسترسی ندارند را تا حد قابل توجهی تحت حمایت های مادی و معنوی خود قرار می دهد. به این صورت که ابتدا با برگزاری دوره های آموزشی توسط استادان مجرب و صاحب نام جوانان علاقمند شهرستانی را به یادگیری فرا می خواند و فضایی به وجود می آورد تا ایده هایی که ممکن است هیچ گاه به سمع و نظر کسی نرسد را از قوه به فعل در می آورد. فیلمنامه نویسی، طراحی و متحرک سازی، کارگردانی و شناخت نرم افزارهای انیمیشن از جمله مباحثی است که در این مرکز آموزش داده می شود و پس از پشتیبانی های مادی و معنوی جهت تولید آثار انیمیشن سینمایی؛ این محصولات قابلیت حضور در جشنواره های ایرانی و خارجی را پیدا کرده و صاحبان شان در مسیر تولیدات بعدی قرار می گیرند. لاهیجان، تنگستان، بوشهر، کرمانشاه، سنقر، سنندج و بسیاری دیگر از شهرهای کوچک و بزرگ کشور میزبان انجمن سینمای جوان هستند.

مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی از دیگر نهادهای سینمایی است که توجهی ویژه به انیمیشن دارد. انیمیشن‌های سینمایی، ساخت انیمیشن‌های کوتاه هنری و ساماندهی وضعیت سینمای انیمیشن از جمله اهدافی است که تا کنون دنبال کرده که همه این ها در توجه به گسترش کیفی تولیدات معنی میگیرد. از امتیازات قابل توجه این مرکز حمایت از پایان نامه های دانشجویی است و نخستین گام برای دریافت حمایت مالی از مرکز، ثبت طرح انیمیشن است که چند شرط دارد و واجد بودن یکی از آنها برای شرایط اولیه کافی است؛ ابتدا این که فرد باید عضو آسیفا یا همان انجمن صنفی کارگری انیمیشن استان تهران باشد؛ دو فیلم انیمیشن با ساختار حرفه‌ای ساخته باشد؛ از جشنواره‌های معتبر جایزه دریافت کرده باشد یا این که طرح خود را به عنوان پایان‌نامه‌ی رشته انیمیشن ارائه دهد که این بخش شامل هنرجویان چند دانشگاه مهم کشور می‌شود.

مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی توجه به آثاری با مخاطب هدف نوجوانان را در دستور کار قرار داده است و در زمانه ای که سینمای کودک و نوجوان مهجور واقع شده و بسیاری از هنرمندان و فیلمسازان رئال از این ژانر سینمایی فاصله گرفته اند؛ تولید انیمیشن های سینمایی می تواند تا حدی جبران کننده کمبودهایی باشد که در سبد فرهنگی این گروه سنی جایش خالی است.

در کنار مراکز دولتی انجمن صنفی کارگری انیمیشن تهران نیز تشکیل شده است که با هدف رساندن انیمیشن ایرانی به جایگاه شایسته خود درمیان سایر هنرها و رسانه‌های مهم و به روز در ایران، و مهم تر از آن ارج نهادن و به رسیمت شناخته شدن حرفه انیمیشن و تمامی هنرمندانی که به اشکال مختلف به این حرفه مشغولند، در حال فعالیت است. این صنف معتقد است که این هنر-رسانه-صنعت بسیار مهم و تعیین کننده قرن بیست و یکم،‌ علیرغم تمام توجهاتی که از سوی نهادهای دولتی دریافت کرده ، کماکان در جایگاه شایسته خود قرار ندارد. اعضا بر این باورند که انیمیشن ایرانی برای اعتلای بیشتر و احراز پایگاهی درخور و شایسته نام و قدمتش برای توسعه اقتصادی و تبدیل شدن به نهادی قابل اعتنا و تاثیرگذار درتولید گفتمان ملی نیازمند نهادی متولی در بنانهادن روابط حقوقی، ‌اقتصادی، ‌اجتماعی و فرهنگی است. از این رو، ‌این انجمن صنفی برخود لازم دانسته تا علاوه بر حمایت و توسعه مشاغل مهارت محور و تکنیکی یا تکنولوژیک، رشد و توسعه انواع مشاغلی را که با تحقیق و توسعه، آموزش و پژوهش آکادمیک در همه حیطه های نظری و عملی، ‌مدیریت تولید،‌ اقتصاد تولید و سایر جنبه های مرتبط سروکار دارند، در دستور کار خود قرار دهد.

علاوه بر مراکز و نهادهای دولتی  بسیاری از شرکت های خصوصی در تهران و دیگر شهرها به وجود آمده اند که با عزمی جدی به پشتوانه استعداد و توان شان در حال تولید آثار پویانمایی هستند. شرکت هایی که چون در بخش خصوصی فعالیت می کنند نگاه جدی تری به بازار و بازگشت سرمایه دارند و اهمیت مطرح شدن در فستیوال های خارجی برای شان چندین برابر است. اکثر شان روزی از آگهی های تبلیغاتی برای فضاهای مجازی، تلویزیون و سینماها شروع کردند اما کم کم توانستند علاوه بر جلب اعتماد شرکت های تجاری و بازرگانی؛ توجه سینماگران را معطوف خود کنند و امروز به جایگاه معتبری در سینما و تلویزیون دست یابند.

از این میان انیمیشن سینمایی دو بعدی خورشید مصر به کارگردانی بهروز یغمائیان را اهالی این حوزه حتما به یاد می آورند و در خاطرشان هست اثر سینمایی هفت رنگ اولین انیمیشن سه بعدی بود که به کارگردانی مازیار محمدی نژاد تولید شد و ۳ سال طول کشید تا برای نمایش آماده شود.

بعدها آثاری مثل ۹:۲۰ در بوشهر به کارگردانی محمدامین همدانی و تهیه کنندگی حامد جعفری،  قلب سیمرغ به کارگردانی وحید نصیریان، سرزمین خواب به کارگردانی علی لطفی و افسانه گل نور به کارگردانی علی نوری اسکویی در بخش خصوصی و قالب ۳ بعدی ساخته شدند و می توان گفت سینمای انیمشن در ایران کم کم راه خود را پیدا کرد. تا جایی که هنرمندانی چون معین صمدی و علی نوری اسکویی توانستند با کسب جوایز متعدد از حضور های جهانی خود، قابلیت های انیمیشن ایران را به دنیا معرفی کنند. در سال های اخیر نیز محصولاتی چون «ایکی»، «آقای گوزن»، «استریپی» در زمره تولیداتی هستند که توانسته اند داوران خارجی را به خود جلب کرده و در رسانه های بین المللی مطرح شوند.

تجربه نشان داده هربار که انیمیشن پایش به پرده نقره ای رسید توجه شمار قابل توجهی از مخاطبان را به سالن سینما جلب کرده است. از اکران فیلم تهران ۱۵۰۰ به کارگردانی بهرام عظیمی با طراحی چهره هایی چون مهران مدیری، هدیه تهرانی، بهرام رادان و گوهر خیراندیش گرفته تا نمایش انیمیشن کودکانه و پر رنگ و لعاب فیلشاه ساخته هادی محمدیان هربار عده ای از مردم که شاید در حالت عادی رفتن به سینما را کمتر در عادت تفریحی خود قرار می دهند نسبت به تماشای دنیای خلاقانه و فانتزی انیمیشن همیشه پیشگام بودند. البته به شرطی که در برنامه اکران حق این آثار پایمال نشود و تولیدات پیشِ رو همچون جمشید و خورشید به خاطر بدترین زمان اکران در گیشه شکست نخورند.

«تهران ۱۵۰۰»، «قلب سیمرغ»، «جمشید و خورشید»، «شاهزاده روم»، «فیلشاه»، «آخرین داستان»، «رستم و سهراب» و رئال انیمیشن «مبارک» از جمله آثار بلند پویانمایی سینمای ایران هستند که حتی اگر فرصتی برای عرض اندام در گیشه نداشتند اما در جلب رضایت مردم مورد اقبال واقع شدند.

سوژه هایی چون سبک زندگی ایرانی- اسلامی، محیط زیست، آموزش های رفتاری، داستان هایی از پهلوانان ایرانی، قصه های مذهبی و … در زمره اصلی ترین سوژه هایی بودند که مورد توجه سینمای ایران قرار گرفته و قهرمان های ملی و مذهبی را به کودکان و نوجوانان معرفی کرده اند.

خوشبختانه انیمیشن در ایران نسبت به دیگر کشورهای جهان رشد چشمگیری به جهت کیفی داشته است. البته در دو تکنیک استاپ موشن و سه بعدی ضعیف تر هستیم اما ایران در زمینه انیمیشن کاغذی و شنی و سایر حوزه هایی که به دلیل دشواری کمتر در دیگر کشورها مورد استفاده قرار می گیرد، بسیار موفق است. کشورهای در حال توسعه و کشورهای آفریقایی در زمینه انیمیشن سازی بسیار عقب‌تر از ما هستند اما آثار ایرانی با انیمیشن های کشورهای فرانسه یا آمریکا کاملا قابل مقایسه هستند و حتی در برخی زمینه ها مثل انیمیشن کاغذی بسیار پیشروتر هستیم.

البته اینجا مدینه فاضله نیست و نمی توان چشم ها را به روی مشکلات بست. طی این سال ها، انیمیشن سازان، فشارهای اقتصادی و فرهنگی را تا حد نهایت خود تجربه کردند. در عین حال که جوانان باانگیزه در تاسیس شرکت های انیمیشن سازی راه خود را آغاز می کنند؛  بسیاری از شرکت ها و استودیوها تعطیل شدند و تعداد زیادی از متخصصان انیمیشن یا مهاجرت کردند و یا به کارهای دیگری مشغول اند. کمبود بودجه دولتی، تحریم های اقتصادی، سوء مدیریت های دولتی و فرهنگی، عدم مدیریت و برنامه ریزی خود شرکت ها، بهم ریختگی صنفی، ضعف در بازاریابی و بازار سازی و … دلایل این فشارها هر چه بوده، بیشترین آسیب را به بدنه انیمیشن سازان وارد کرده است .

نتایج و نشانه های این آسیب ها اگر از همین ساعت برای رفع آن کوششی نشود در سال های آتی مشخص خواهد شد. سرخورده شدن هنرمندان، تخریب و تضعیف واحدهای تولیدی و از همه مهم تر از میان رفتن اعتماد بین متخصصان و کارفرمایان بخشی از این آسیب ها است اما آینده قرار نیست به همین راحتی ما را به سمت ناامیدی سوق دهد چرا که این روزها شنیدن اخبار مربوط به رویداد پیچینگ انیمیشن بارقه امیدی را در دل اهالی این هنر زنده کرده است. شاید این لغت خیلی به خاطرتان آشنا نباشد اما قرار است موانع بزرگی را از سر راه بردارد.

رویداد پیچینگ به جلساتی گفته می شود که در آن تولید کنندگان و خریداران برای رسیدن به تولید مشترک مذاکره می کنند و سعی در کشف استعدادها دارند. یکی از مهمترین اتفاقات در اقتصاد انیمیشن، شفاف سازی فضاست. یعنی بدانیم هزینه ها، برآورد نهایی و غیره  در تولید یک اثر چگونه شناسایی می شود. تا زمانی که به شکل مهندسی و علمی از چند و چون کار مطلع نباشیم امکان تولید اثر قابل قبول فراهم نمی شود و اینها به دست نمی آید مگر با جلسات پیچینگ. در تمام دنیا استعدادیاب ها در حاشیه این جلسات با چشمانی باز استعدادهای کل دنیا را رصد می کنند اما متاسفانه در فضاهای غیر حرفه ای به دلیل اینکه چنین جلساتی وجود ندارد و فقط با لابی گری کارها پیش می رود هم خریداران فکر می کنند فضا محدود است هم تولید کننده فکر می کند سرمایه و پشتوانه ای در این فضا نیست. به همین خاطر برای کسب درآمد خدمات خود را به خارج از کشور ارائه می دهند. امیدواریم بر برگزاری این جلسات انیمیشن ایران هم به شکل حرفه ای تر تولیدات خود را ادامه داده و دنیا موفقیت های بیشتری کسب کند.

آنچه بعد از تولید آثار انیمیشن باید مورد توجه قرار بگیرد محک کیفی محصولات در بستر رقابت است که جشنواره هایی تخصصی را می طلبد. بر اساس همین نیاز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان یکی از قدیمی ترین جشنواره های حوزه انیمیشن را به نام خود ثبت کرده و از دیرباز تا کنون انیمیشن های بسیاری به جامعه پویانمایی و علاقمندان معرفی کرده است. این جشنواره قدیمی ترین فستیوال انیمیشن ایران است که با هدف گرد هم آوردن انیماتورها و انیمیشن‌های ایرانی و خارجی به همراه نمایشگاهی برای نشان دادن ابعاد کمتر شناخته شده این نوع از سینما راه اندازی شده‌ و در سطح بین الملل برگزار می شود. جشنواره پویانمایی تهران یکی از معتبرترین جشنواره های دنیا است و در واقع جزو ۱۰ جشنواره معتبر جهان در حوزه انیمیشن به حساب می آید. بعد از این رویداد تاثیرگذار، جشنواره های ایرانی دیگری چون فجر، کودک و نوجوان اصفهان، حسنات، نهال، سبز و … در مراتب پایین تر قرار دارند که به داوری آثار پویانمایی می پردازند.

نوشته کارنامه انیمیشن ایران از تولد تا امروز/ متولیان ملی این هنر-صنعت چه کسانی هستند؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

موضوع مذکور با توجه به تعدد نگاه هایی که امروزه در فضای سینمای مستند به تصویر کشیده می شود طراحی شده است و بر این اساس سوره سینما فضایی فراهم کرده است تا بعد از این مستندسازان صاحب اندیشه بتوانند در این زمینه نظرات و شیوه های عملکرد خود را با مخاطبان به اشتراک بگذارند.

مشروح  این نشست به زودی در سایت سوره سینما منتشر خواهد شد.

نوشته نشست تخصصی «شیوه نقد اجتماعی در مستند» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سیامک اطلسی پیشکسوت دوبله و گویندگی و بازیگری اگرچه خود را گوینده می داند اما معتقد است این روزها بازیگری را به کار دوبله ترجیح می دهد چرا که معتقد است برای گذران زندگی دستمزد حضور در یک پروژه سینمایی به اندازه یکسال کار دوبله است. او همچنین تجربه کارگردانی ۳ فیلم سینمایی را نیز در کارنامه خود دارد ولی از جایی به بعد تصمیم گرفت این کار را ادامه ندهد. مثل اکثر هنرمندان پیشکسوت او هم از گزند حواشی به وجود آمده از فضای مجازی مصون نماند و چندی پیش شایعه درگذشت او به سرعت منتشر شد تا اینکه دخترش خبر را تکذیب کرد و از مردم خواست تا هنرمندان را کمتر این چنین آزار دهند. به بهانه حضور کمرنگش در رسانه ها گفتگویی با ایشان انجام دادیم که در ادامه می خوانید:

* آقای اطلسی حضور شما در عرصه رسانه خیلی کمرنگ است. این روزها مشغول چه کاری هستید؟

– سیامک اطلسی: به تازگی فیلم سینمایی «شن» ساخته کارگردان جوانی به نام آقای کزازی را تمام کرده ام که فیلمنامه خوبی داشت و بخش آخر آن از اسفندماه تا فروردین به طول انجامید. در کار دوبله هم جسته گریخته فیلم هایی را داشته ام اما چون خیلی فیلم خوب وارد نمی شود اوضاع تعریف چندانی ندارد. بیشتر سریال های کره ای به دست ما می رسد و نسبت به گذشته آثارمان محدودتر است. ضمن اینکه اواخر سال پیش گفته بودند که قرار است دستمزد دوبلور ها را زیاد کنند اما تا امروز که خبری نشده است. ضمن اینکه من هر چقدر هم در سینما باشم ریشه ام از گویندگی است و خودم را گوینده می دانم تا بازیگر.

* این روزها علاقمندان بسیاری دوست دارند وارد کار دوبله شوند اما چرا تعداد کمی در این فضا ماندگار می شوند؟

– دوبله کار سختی است و حقیقتا عشق می خواهد. صدا و سواد ملزومه این کار است ولی تنها صبر است که در این راه نتیجه می دهند. جوانانی که وارد کار گویندگی می شوند با اینکه هر دو ویژگی را دارند اما می خواهند یک شبه به همه جا برسند. در امر صداپیشگی چنین خواسته تقریبا محال است. در یک فیلم سینمایی کارگردان رفتار بازیگر را کنترل می کند و بارها کات می دهد تا نقش در بیاید اما در دوبله همه چیز به شخص دوبلور بستگی دارد.

باید پرسوناژ را بشناسد و موقعیت های پرچالش نقش را درک کند تا خنده و گریه اش باورپذیر باشد. با متن خواندن و رفتن کسی دوبلور نمی شود. جوانانی که این روزها پا به عرصه دوبله گذاشته اند با استعدادند اما هنوز پختگی لازم را پیدا نکردند و زمان می برد تا یک مدیر دوبلاژ به آنها اعتماد کند و نقش دهد. به این دوبله های امروز که در شبکه های مختلف می شنوید نگاه نکنید. دوبله های قدیمی چنان جادویی داشتند که شما را به شخصیت های خارجی نزدیک می کردند و بدون اینکه مخاطب متوجه شود با آنها همذات پنداری می کرد.

الان همه چیز دیجیتالی شده و گوینده ها نقش را می گویند و می روند حتی زمان دوبله کنار پارتنرشان هم نمی نشینند. همین باعث می شود جای خالی فضای دراماتیک در استودیو هم توی ذوق بزند. البته گاهی واقعا چاره ای نیست چون برخی اوقات زمان کم است و هماهنگی بین همکاران سخت می شود بنابراین مجبورند که چنین کاری انجام دهند.

* اوضاع مالی برای دوبله از اول هم ناراضی کننده بود؟

– کار دوبله با اینکه از بازیگری سخت تر است اما درآمدش نیز کمتر است. زمانی که وارد این رشته شدم علاقمند بودم و شبانه روز تلاش کردم. آن زمان مساله پول نبود و عاشقانه فقط کار می کردیم چون زمانه مثل امروز سخت نمی گرفت. من ابتدا کارم همین بود و هیچ وقت شغل دیگری نداشتم. ما قدیمی ها حواس مان به فردای مان هم بود ولی امروز فقط با هنر نمیتوان امرار معاش کرد.

امروز دلم برای جوانانی که وارد این کار می شوند می سوزد. چون عاشقانه کار می کنند و با همین عشق به خودشان ظلم می کنند. با آن همه سواد و استعداد و علاقه اگر دنبال کار دیگری بروند می تواند درآمد بهتری داشته باشند. ضمن اینکه در این دنیای شلوغ تلاش شان هم دیده نمی شود.

* در بازیگری چطور؟

– بازیگر خوب کم نداریم اما متاسفانه بیشترشان در حال تکرار کردن خودشان هستند. تقصیری هم ندارند این کارگردان است که دائم از آنها یک مدل می خواهد. در گذشته کسانی در سینما بودند که واقعا برای نقش شان زحمت می کشیدند. بهروز وثوقی از آن دست بازیگرانی بود که وقتی او را در نقش یک معتاد میدید هیچ شباهتی با وقتی که نقش بلوچ را بازی می کرد نمیافتید. یکبار سر فیلمبرداری در لوکیشنی خارج از شهر چند ساعتی غیب شد و همه دنبالش می گشتند. تا اینکه خودش برگشت و وقتی دلیل غیبتش را پرسیدند گفت «رفته بودم جایی که نور خورشید بر پوستم بتابد و بتوانم بیشتر خودم را برای نقش آماده کنم» برخی زحمت ها که بازیگران در گذشته برخود متحمل می شدند اصلا برای بازیگران امروز قابل درک هم نیست.

* چطور شد که از دوبله به بازیگری رسیدید؟

– صابر رهبر از کارگردانان قدیمی سینمای ایران زمانی که تصمیم داشت فیلم سینمایی «مردان خشن» را بسازد  به من پیشنهاد بازی داد و من هم استقبال کردم. از همان فیلم که پایم را به سینما باز کرد تا امروز در پروژه های زیادی بازی کردم. امروز هم اگرچه همچنان علاقه ام به گویندگی است اما امکان قبول کردن کارهای سریالی را ندارم چون دوبله سریال به شدت وقتگیر است و امکان حضور در بازیگری را از من می گیرد. همه این ها هم به خاطر بحث دستمزد است. متاسفانه درآمد بازیگری از دستمزد یکسال دوبله هم بیشتر است.

* شما ۳ فیلم سینمایی را کارگردانی کردید که اتفاقا زمان خوب مورد توجه قرار گرفتند چرا دیگر فیلمسازی را ادامه ندادید؟

– « مشت»، «سفر پرماجرا» و «راز شب بارانی» را هم نوشتم هم ساختم و خوشبختانه در اکران هم خوب بودند اما اوضاع یکباره تغییر کرد. بعد از آن چند یلمنامه بردم برای پروانه ساخت که تصویر نکردند و اوضاع اقتصادی رفته رفته بدتر می شد. کارگردان های بنامی که بسیار باسابقه تر از من بودند نیز امکان فیلمسازی نداشتند. فیلم هایی که با ۳۰۰ میلیون تومان جمع می شدند کم کم هزینه های شان میلیاردی شد بدون اینکه بازگشتی در سرمایه داشته باشد. بنابراین تصمیم گرفتم از این کار کنار بگیرم چون همانطور که در سال های اخیر هم دیده ایم سرمایه گذارانی وارد سینما شده اند که برای کارگردان شرط می گذارند و این اثر مولف را زیر سوال می برد.

 * شما هم چون دیگر هنرمندان از شایعات فضای مجازی در امان نبودید. خودتان چقدر اهل این فضا هستید؟

– نه تنها من بلکه خیلی از همکارانم درگیر این شایعات هستند. زمانی که برای من چنین اتفاقی افتاد دخترم متوجه شد و این موضوع را پیگیری کرد. اگرچه بالاخره این خبرها تکذیب می شود اما کسانی که چنین کارهایی انجام می دهند متوجه نیستند چنین اخباری چه بلایی سر خانواده ها و اقوام شان می آورد. تا زمانی که تکلیف این اخبار مشخص لحظه های نگران کننده ای برای آدمها سپری می شود. من شخصا خیلی اهل فضای مجازی نیستم چون به نظرم اشکالات زیادی دارد. مثلا گاهی حرفهایی منتشر می شود که ادم نمی داند باور کند یا نه. من ترجیح می دهم خیلی درگیر این فضاها نشوم و بیشتر دوستانم را در فضای واقعی ملاقات کنم.

* از میان جامعه هنرمندان با کدام شان بیشتر در ارتباط هستید؟

– همیشه زندگی شخصی ام از کارم جدا بوده و دوستان هنرمند را سر هر پروژه ای که مشترک باشد یا در مراسم های مختلف سینمایی می بینم. به نظر من به این شکل خیلی بهتر است چون هنرمندان زمانی که در یک فضای مشترک هستند نهایت صمیمیت و مهربانی را نسبت به هم ابراز می کنند اما زمانه به گونه ای است که وقتی کار تمام می شود انگار همه آن ابراز محبت ها هم فراموش می شود.

* و در آخر برای بهبود اوضاع حرفه ای و شخصی خود و همکاران تان چه خواسته ای از مسئولان دارید؟

اول اینکه مسئولان از جنس هنرمندان باشند تا دغدغه های شان را درک کنند. ما کارگردانانی داریم که دهه ۷۰ و ۸۰ با فیلم و سریال های شان خاطره ساختیم اما امروز هیچکس از آنها خبر ندارد. این افراد همچنان باانگیزه و عاشق کار هستند اما شرایط نابرابر مالی و ارتباطی فرصت کار را از ایشان دریغ کرده است. متاسفانه این روزها کسی حال شان را هم نمی پرسد و در بهترین حالت شاید بعد از ۱۰ سال یک تله فیلم بسازند. امیدوارم مسئولان به این افراد توجه نشان دهند تا باز هم شاهد فیلم و سریال های جذاب بیشتری باشیم.

نوشته دستمزد بازی در یک فیلم با یکسال دوبله برابر است/ برخی زحمت‌ها برای جوانان امروز قابل درک نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بهروز نورانی پور کارگردان؛ پیش از این با نمایش مستند «A157» مخاطب را با زندگی ۳ دختر کرد سوری همراه کرد تا با شرایط اردوگاه آوارگان سوری در مرز ترکیه بیشتر آشنا شود اما این بار به مدد اعجاز سینمای داستانی سیری در جغرافیای «دایان» داشته تا حکایتی فراتر از تبعات این حمله وحشیانه را به تصویر بکشد. در نتیجه ۴۵ جلسه فیلمبرداری در سرمای سخت و طاقت فرسای مناطق مرزی، امروز اثری خلق شد که جشنواره ملی فیلم فجر هیچگاه از نادیده گرفتنش خود را نخواهد بخشید.

در آخرین برنامه «سینما پاتوق» سال ۹۶ تعدادی از اهالی رسانه به تماشای این فیلم نشستند و اتفاقا از کارگردان گلایه داشتند که چرا نمایش این اثر قبل از جشنواره ملی میسر نشد. به اعتقاد یکی از قلمزنان حوزه رسانه؛ «دایان» فیلم خوش ساخت، نفس گیر و سختی بود که دست کم یک سر و گردن از برخی آثار حاضر در جشنواره وجاهت بیشتری داشت. در واکنش به این نظریه کارگردان نیز بیان کرد: برای من هم جای سوال است چرا «دایان» مبتلا شد به اینکه در جشنواره ملی فجر نباشد و دقایق آخر ترجیح دهند حذفش کنند. در صورتی که اگر به نمایش درمی آمد فرصت خوبی بود تا با بهره مندی از سبک گفتمانی اهالی رسانه؛ این اثر در اکران عمومی راه خود را پیدا می کرد. متاسفانه برای بار دوم فیلم من در خارج از ایران سیگنال های مثبت بسیاری دریافت کرد و هضم این مساله برای من سخت است.

دیگر مبحثی که تماشاگران فیلم اشاره کردند ریتم فیلم بود. به عقیده برخی از آنها جای گرفتن دغدغه های سیبان( شخصیت اول قصه) در یک ریتم کشدار عرصه را بر مخاطب تنگ می کند اما نورانی پور در این باره توضیح داد: شخصیت های قصه «دایان» در دنیای بزرگتری به نام زندگی هستند و با نگاهی به کاراکترها متوجه خواهید شد ذات این آدم ها کند است و شاید به همین خاطر رفتارشان برای ما آزاردهنده به نظر برسد. آنها پاسخ سفت و سختی به زندگی و روزگار هستند. در واقع بهترین توصیف از روزگارشان این است که هیچ ریتمی برای زندگی خود ندارند و فقط می توانند به فردایی فکر کنند که اصلا معلوم نیست ببینند یا نه. ریتم فیلم عامدانه کندتر از آنچیزی است که غالبا در دیگر آثار مشاهده خواهید کرد.

پس از توضیحات کارگردان این سوال پیش آمد که چه عامل انگیزه ساخت این فیلم را رقم زد و او از حاضران پرسید: به نظر شما طی ۷۰ سال اخیر در خاور میانه چند ساعت بدون جنگ و گلوله سپری کردیم؟ اینکه چرا سراغ این داستان رفتم چون به نظر من قصه ای است که فردای خاورمیانه را به تصویر می کشد و اساسا بد نیست در خلال روزمرگی های مان ببینیم بغل گوش ما چه اتفاق هایی در حال رخ دادن است. «دایان» در باره آدم هایی است که ذاتا نادیده گرفته شده اند. فکر می کنید واژه ای به نام حلال گیری اجباری که زن های آن منطقه با این مشکل دائم روبه رو هستند را چند نفر شنیده اند؟ من پیش از این هم آثاری چون «جنایت در سکوت» و «A157» را ساختم که بی ارتباط با خط موضوعی کار جدیدم نیست چون فکر می کنم باید لایه های دیگری از جنگ و تبعات بعد از آن را هم به تصویر کشید.

نورانی پور اشاره کرد: این فیلم مستند نیست اما استنادهای واقعی فراوانی در دل خود دارد. سیبان قهرمان قصه هر قدم که بر می دارد جهت بهتر شدن اوضاع خود و خانواده است در حالیکه جبر او را به سمت دیگری سوق می دهد. مثلا برخی کاراکترها در اواسط داستان رها می شوند چون شما اگر در زندگی این افراد ورود کنید متوجه خواهید شد که شرایط، آنها را به سمتی می برد که از جایی به بعد دیگر نمی توانند از هم خبری داشته باشند. نقش اصلی قصه که با عنوان سیبان او را می شناسیم اگرچه عقبه شناسنامه دار و موفقی دارد اما در برخی موقعیت ها خام دستی می کند و آن زمان هایی است که جبر برای او چاره ای نمی گذارد. به اعتقاد من در دل بحران تصمیم گرفتن هنر است و او چاره ای نداشت جز اینکه فقط تصمیم بگیرد بخشی از زندگی را بدهد تا بخش بزرگ تری را به دست آورد.

در ادامه این گفتگو ناصر باباییان که در نقش سیبان همه را شگفت زده کرده بود، بیان کرد: زمانی که کارگردان از ما دعوت به کار کرد چند نمونه فیلم از شرایط جغرافیایی و رویدادهای غیر انسانی که در آن منطقه رخ می دهد به ما نشان داد و تاکید کرد که کار خیلی سختی پیش رو خواهیم داشت. اگر چه پیش از این تجربه کار نمایشی داشتم اما هیچکدام به اندازه این پروژه دشوار نبودند و اگر شخصیتی چون بهروز نورانی پور نبود ما هم نمی توانستیم مصائب کار را بپذیریم و توانایی خودمان را بروز دهیم. به نظرم این پروژه برای همه یک چالش بود و بعد از این اگر کارگردان کار پیچیده تر از این هم پیشنهاد دهد با کمال میل قبول خواهم کرد.

با اشاره یکی از حاضران جلسه به تاثیرگذاری نماهای بصری زمستان بر ذهن مخاطب و در پاسخ به اینکه آیا سرمای منطقه واقعا همینقدر ظالمانه بوده یا جلوه های ویژه به کمک فیلم آمده است؟ نورانی پور بیان کرد: ما راحت از کار کردن در سرما صحبت می کنیم و شاید همه ما تجربه ای دو سه روزه را از سردترین حالتی که در آن قرار داشتیم به یاد بیاوریم. نمی دانم در اکران چقدر موفق خواهیم بود تلاش مان را نشان دهیم اما این گروه ۵۳ روز در سرمای منفی بیست درجه مقاومت کردند و با تمام انرژی و انگیزه سعی داشتند همه آنچه داشتند را در القای مفهوم به خدمت بگیرند.

در تکمیل این بخش حسین فتاحی دستیار کارگردان در پاسخ به این سوال که چند بار به خاطر شرایط سخت سرما کار را تعطیل کردید، اشاره کرد: ما تحت هر شرایطی کار می کردیم و هیچگاه از برنامه ریزی عقب نمی ماندیم. حتی یک شب چنان برف سنگینی بارید که من مطمئن بودم فردا کار نخواهیم کرد اما تنها اتفاقی که افتاد تاخیر نیم ساعته در شروع کار بود.

بهروز نورانی‌پور نیز در ادامه اشاره کرد: من تک تک پلان ها را شب قبل با بچه های گروه کارگردانی، بازیگران و زنده یاد علیرضا آرایش طراح صحنه چک می کردم. تمام عکس هایی که از «A157» در شرایط اردوگاه های جنگی و بستن انسان ها به قاطر داشتم را نشان شان می دادم و بعد درباره اجرایی شدن شان تصمیم می گرفتیم. علاوه بر بحث سرما لوکیشن های ما ویژگی های منحصر به فردی داشتند و چگونگی درآوردن سکانس ها در مناطق صعب العبور از جمله مواردی بود که باید بیشتر به آن توجه نشان می دادیم. من هم با گروه درگیر بودم هم با طبیعت چون لحظاتی بود که شرایط به هیچکدام ما رحم نمی کرد و همه در استیصال فرو می رفتیم. در سکانسی که سیبان باید با پاهای برهنه در فضای کوهستانی برفی قدم برمیداشت هر چه دیدید وجود داشت و ما نیازی به استفاده از جلوه های ویژه نداشتیم. از این تکنیک فقط زمانی استفاده کردیم که به دلیل تغییر دامنه بارش؛ لازم بود نماها از نظر بصری فیلم یکدست شود. ضمن اینکه ناصر باباییان سابقه بیماری قلبی داشت و در این صحنه متاسفانه شرایط نگران کننده ای برایش پیش آمد.

نورانی پور در پایان این گفتگوی صمیمانه و جمع بندی نکات مطرح شده گفت: «دایان» روایت تصویر در شرایط بحران است و موضوعی دارد که ویترین سینما باید به خزانه خود اضافه کند. این قبیل آثار تجاری نیستند و برای رونق گیشه ساخته نمی شوند اما ذات سینما به آن نیازمند است. باید کمک کنیم علاوه بر سینمای تجاری، سایر بخش های سینمایی که اتفاقا وظیفه آگاهی دهی دارند، جان بگیرند تا مخاطب را با واقعیت های عمیق تری در لایه های زیرین زندگی آشنا کنیم.

نوشته «دایان» روایت تصویر در شرایط بحران است/ چالشی نفسگیر برای عوامل و مخاطب اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

آوا دارویت بازیگر جوان مجموعه تلویزیونی «هست و نیست» اولین بار نیست دوربین را تجربه می کند اما به دلیل اکران نشدن اکثر فیلمهایش، توانایی های او نیز هنوز آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است. این بازیگر جوان که از پدری ایتالیایی و مادری ایرانی زاده شده انگیزه های زیادی برای فعالیت در حرفه خود دارد که دانستن شان خالی از لطف نیست:

* در تیتراژ مجموعه «هست و نیست» نام شما به همراه دو بازیگر دیگر برچسب (با معرفی) خورده است در صورتی که پیش از این سابقه کار در سینما و تلویزیون داشته اید. از این معرفی دوباره آزرده نشدید؟

– من فعالیت حرفه ای را ۴ سال پیش آغاز کردم و در ۳ فیلم سینمایی به عنوان نقش اصلی حضور داشتم اما تا کنون شرایط به گونه ای بوده که به جز فیلم سینمایی «تمرینی برای اجرا» به کارگردانی محمدعلی سجادی سایر کارهایم هنوز فرصت اکران پیدا نکرده اند.  پیش از این فیلم که یک تجربه سینمایی- شاهنامه ای فوق العاده برای من بود، در فیلم سینمایی «اسکی باز» به کارگردانی فریدون نجفی بازی کردم  که احتمالا بهار آینده اکران خواهد شد. این فیلم در سی امین جشنواره فیلم کودک و نوجوان ۷ پروانه زرین گرفت و نامزد جایزه آسیا پاسفیک شد. پس از آن هم در فیلم «نفس های آرام» به کارگردانی میثم هاشمی طبا بازی کردم که البته این فیلم هم هنوز روی پرده نرفته است. به همین خاطر نام من در تیتراژ مجموعه «هست و نیست» در بخش (با معرفی) درج شده که نه تنها ناراحت نشدم بلکه به نظرم اتفاقا خیلی خوب است چون باعث می شود نام بازیگران جدید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد.

* حضور در پروژه های تلویزیونی چقدر در معرفی یک بازیگر می تواند نقش داشته باشد؟

– اگرچه کار در سینما را خیلی دوست دارم اما معتقدم تلویزیون فرصت بهتری است برای اینکه بتوان با طیف گسترده تری ارتباط برقرار کرد به همین خاطر دوست داشتم در تلویزیون هم کار کنم چون مردم این رسانه را دنبال می کنند و خوشحالم که با آقای سهیلی زاده کارم را شروع کردم. من پیش از این پیشنهادهای بسیاری از تلویزیون داشتم اما ترجیح می دادم صبر کنم تا فرصتی فراهم شود که به سلیقه ام نزدیک تر باشد و الان احساس می کنم بازی در این سریال شروع خوبی بود.

* یکی از ویژگی های حسین سهیلی زاده شناسایی چهره های جدید است. شما چگونه به این پروژه پیوستید؟

– من برای بیشتر فیلم هایی که بازی کردم تست بازیگری دادم و از گفتن آن هم ابایی ندارم چون معتقدم این راه درستی است. برای سریال «هست و نیست» هم ابتدا رزومه ام را فرستادم و بعد هم در تست پذیرفته شدم. اتفاقا به نظر من تست دادن خیلی جذاب است چون بعد از این مرحله وقتی به کار دعوت می شوید نشان می دهد تلاش های شما به نتیجه رسیده و این برای من ارزشمند است.

* کمی از خودتان بگویید برای مردمی که دوست دارند بیشتر با شما آشنا شوند.

– من دانشجوی فوق لیسانس روانشناسی بالینی هستم و از کودکی عاشق سینما بودم به همین خاطر از ابتدای دوره نوجوانی در کلاس های بازیگری شرکت می کردم. اصالتا پدرم ایتالیایی و مادرم ایرانی است و اگر چه تخصص شان در زمینه معماری بوده اما علاقمند به هنر هستند. مادرم زنی خودساخته است و به نسبت هم نسلانش و به واسطه زندگی در شهرها و کشورهای مختلف تجربیات متفاوت تری دارد. به همین خاطرعلاوه بر اینکه به دلیل زندگی در ایتالیا به زبان ایتالیایی تسلط کامل دارم می توانم انگلیسی هم صحبت کنم. یکبار هم نقش یک دختر ایتالیایی را ایفا کردم.

* تعامل سینما با رشته روانشناسی را چطور ارزیابی می کنید؟

– رشته روانشناسی را نه تنها به خاطر علاقه ام انتخاب کردم بلکه احساس می کنم نقش موثری در بازیگری من خواهد داشت و این را بزرگانی که در سینما با ایشان کار کرده ام نیز تایید کرده اند. بسیاری از این افراد معتقدند روانشناسی مکمل بازیگری است و به ما در تحلیل کاراکترها کمک می کند. من از سن کم در کلاس های بازیگری حضور داشتم و هدفم این است که با کمک روانشناسی بتوانم در آینده حضور موثرتری داشته باشم. بازیگران از صندوقچه تجربیات شان استفاده می کنند و کسانی که در رشته روانشناسی تحصیل می کنند این شانس را دارند که به واسطه تعامل با مراجعین شان در جریان سرنوشت های مختلف قرار بگیرند و با واکنش های آنها در موقعیت های متفاوت آشنا شوند و به جهان بینی گسترده تری دست یابند. به همین خاطر تمام تلاشم بر این است که بعد از پایان تحصیل بتوانم در این رشته کار کنم.

* تجربه زندگی در یک کشور اروپایی و علاقه تان به هنر شما را وسوسه نکرد از سینمای اروپا فعالیت تان را شروع کنید؟

– سینمای ایران خیلی قدرتمند در عرصه های جهانی ظاهر شده و طی این سالها فیلمسازان ایرانی در هر جشنواره ای که حضور داشتند با یک جایزه معتبر برگشته اند. بنابراین شروع کار سینما در ایران برای من یک اتفاق خوب است و فکر می کنم دوست دارم از سینمای ایران معرفی شوم.

* تا به حال شده دغدغه بازی در نقش خاصی داشته باشید؟

– در امر بازیگری تازه اول راه هستم به همین دلیل بیشتر انتخاب می شوم و تجربه می کنم اما اگر شرایطش پیش بیاید دوست دارم نقشی ایفا کنم که بر محور اختلالات شخصیتی باشد چون در سینما کمتر به آن پرداخت شده و از آنجا که یکی از دغدغه های جامعه امروز محسوب می شود می تواند خیلی قابل توجه باشد. من برای حضور در سینما و حرفه بازیگری واقعا زحمت کشیدم و به واسطه نوع زندگی و دوری ام از این فضا هیچ آشنایی نه تنها در سینما که در ایران هم نداشتم و به همین خاطر تلاش کردم از کمترین ها شروع کنم و قدم به قدم پیش بروم. همیشه در حال تمرین و مطالعه هستم و امیدوارم زمانی که فیلم هایم اکران شد به این مساله بیشتر از حواشی اهمیت داده شود و بدانند حضور در نقش های اصلی برای من من یکدفعه اتفاق نیفتاده است.

* و در پایان نکته ای هست که تمایل داشته باشید به آن اشاره شود؟

به خاطر شرایط شغلی پدرم همیشه در حال ترک کردن یک شهر و رفتن به شهر دیگر بودیم به همین خاطر نتوانستم مثل سایر کودکان نسبت به هر آنچه در بچگی به آن عادت می کنند و دوستش دارند، تعلق خاطری داشته باشم. همه اینها باعث شد من مدام با آدم های جدیدی روبه رو شوم که برای نزدیک شدن به آنها لازم بود از اول خودم و توانایی هایم را اثبات کنم. ضمن اینکه من علاقه بسیاری به فرهنگ ایرانی دارم اما گاهی درباره من گفته می شود که نکند آوا دارویت به چارچوب های فرهنگی ما پایبند نباشد در صورتی که من مقید به اصول و اخلاق هستم و کسانی که با من کار کرده اند این را به خوبی می دانند. البته من هم اگر جای این افراد بودم به ایشان حق می دادم ولی به هر حال همه اینها باعث می شود نسبت به دیگران تلاش بیشتری برای اثبات حضورم در سینما داشته باشم.

نوشته آوا دارویت: چارچوب‌های فرهنگی برایم مهم است/ سعی کردم قدم به قدم پیش بیایم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: به دلیل نگاهی که از همان ابتدا به جنگ تحمیلی بر کشور ما حاکم بود فیلم‌ هایی هم که در ژانر دفاع مقدس ساخته می ‌شود اگرچه از جنگ صحبت می کند اما پیام صلح برای جامعه دارند. «سرو زیر آب» نیز نه تنها از این قاعده مستثنی نبود بلکه در انتقال این پیام یک ادبیات و تصاویر منحصر به فردی را برگزیده بود که باعث شد علاقه من برای حضور در این پروژه بیشتر شود. من یک نقش خاص و ویژه‌ در این فیلم دارم که با وجود کوتاه بودن نقش بسیار تاثیرگذار است.

اسکندری که همیشه نسبت به حضور در آثار دفاع مقدس تمایل نشان داده است، بیان کرد: البته آشنایی قبلی من با محمدعلی باشه آهنگر کارگردان بی تاثیر نبود اما به طور کلی مقوله جنگ برای من و همنسلانم همیشه قابل توجه بوده چون در آن شرایط حضور داشته و زندگی کرده ایم. این احساس باعث می شود که دوست داشته باشیم در هر فرصتی به آن روزها رجوع کرده و آسیب هایش را رصد کنیم. در واقع ببینیم بعد از ۳۰ سال چه تاثیراتی بر جامعه مان گذاشته است.

این بازیگر ادامه داد: «سرو زیر آب» هم نکته مهمی دارد. در مقوله جنگ ساخته شده اما به شدت پیام صلح می دهد و نقش من قصه زنی به انتظار است که شوهرش در جنگ شهید شده و درگیر اتفاقات پر از چالشی است که برای خانواده ها پس از جنگ می افتد. جنگ ایران و عراق شاید ظاهرا هشت سال بود اما تبعاتش تا همیشه با مردم ایران است و زخم هایش کهنه نمی شود. خانواده هایی که همسر، پدر و فرزندان خود را از دست داده اند سرنوشتی برای شان رقم خورده که هرگز نمی توان نادیده گرفت.

وی در پایان گفت: همیشه گفته ام سینمای جنگ یک نقش خوب به من بدهکار است و «سرو زیر آب» هم نتوانست این طلب را به من ادا کند اما امیدوارم در کارهای بعدی بتوانم نقش موثرتری داشته باشم چرا که دوست دارم این بخش مهم تاریخ کشور هرگز فراموش نشود و همیشه یادمان باشد این جنگ با ما چه کرده است. سال گذشته هم فیلم «دریاچه ماهی» نوع دیگری از روایت جنگ را بیان می کرد. من هر فیلمی که نگاه ما را به عقب برگرداند تا تاریخ را درست رصد کنیم می پسندم.

نوشته بازیگری برای من شغل نیست/ «سرو زیر آب» پیام صلح دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ابراهیم داروغه زاده دبیر جشنواره در ابتدای این مراسم به اتفاقات اخیر اشاره کرد و اظهار داشت: شهریور سال ۵۹ دشمن به خاک کشور حمله شد و ٨ سال طول کشید تا دشمنان را از کشور خارج کردیم. چند سال پیش نیز داعش با پشتیبانی اسراییل و آمریکا تلاش کرد تا ایران را تجزیه کند اما جوانان ما با هوشیاری اجازه ندادند دشمنان به خاک کشور وارد شوند. از شما می خواهم یک دقیقه به خاطر شهدا ایستاده و آنها را تشویق کنید.

سپس عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی پیام حسن روحانی رییس جمهور را اینگونه قرائت کرد: «امروز، اهل نظر دیگر فرهنگ را فقط زیربنا یا صرفاً روبنای توسعه جوامع نمی دانند. امروز، فرهنگ هم زیربنا و هم روبنا است. ما در جمهوری اسلامی ایران، فرهنگ را به عنوانِ مهمترین مقصد و غایتِ برنامه های توسعه می شناسیم.

ظهور همزمان سه پدیده اینترنت، تلفن‌های همراه هوشمند، شبکه های اجتماعی که جمع آنها سودای غلبه بر نظام رسانه ای و قلب و روح و فکر تمامی ساکنان کره خاکی را دارند، دست اندرکاران سینمای ما را بر آن می دارد تا به مثابه محتوای فکری و هنری، این ابزار و امکانات را به کمال به خدمت بگیرند و سینمای مقتدرِ ما در این عرصه، ابتکار عمل را در دست خود داشته باشد! عرصه ای که جامعه در آن آگاهی خودش را جست‌وجو می کند. سینما امکان نقد و گفتگو درباره مسائل و موضوعات مهّم را برای گروه های متنوع جامعه فراهم می کند و این آغاز هر نوع بهبودی در زندگی و حیات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ماست.

مردم در عمقِ داستان های سینمایی به دنبال زندگی، هویت، رؤیاها، رنج ها، شادی ها و امیدهای خود می گردند. شاید این وجهِ سینما، از علل مهّم جذّابیّت های مردمی اش باشد. سینما می تواند چنین بستری را برای جستجوی جمعی با هدفِ کمک به یافتنِ پاسخ های مردمِ ما فراهم کند. سینمایِ ما هرگاه که به ایفای چنین نقش و مسئولیتی نزدیک شده، توانسته است به جای تقلید، بر نوآوری های خودش تکیه زَنَد و آوازه­اش را در جهان منتشر کند.

سینما یکی از کارآمدترین ابزار فرهنگی و هنری است که بشر امروز برای معرفی و انتقال پیام ها و مواریث و دست آوردهای تمدنیِ خود کشف کرده است. امّا تمدنی می تواند امید به ماندگاری، باروری و بازتولید ارزش هایش داشته باشد که فرآیند انتقالِ توأم با ارتقاء خود را مدیریت کند، آن را حیاتی بداند، نسبت به نقاط قوت و ضعف خود از منظری استراتژیک، احاطه یابد و آنی از تزریق «امید» به جامعه غافل نشود.

سینمای ما باید حوزه فرهنگی و تمدّنیِ خود را مجدداً بشناسد و در عین اینکه همواره «فرهنگ دینی و ملی » و «مسائل ایران» مهم ترین محور و موضوعش است، به دنبال کسب سهمی هر چه فزون تر از میدان فرهنگ و هنر دیگر سرزمین ها و نیز اقتصادِ جهانیِ صنعت تصویر باشد! برای نیلِ به این منظور، باید امکانات، قابلیت­ها و ظرفیت­های ملّی و بین المللی خود را هر روز ارتقاء بخشیم. در این زمینه، توسعه نیروی انسانی، توسعه سازمانی، توسعه منابع سرمایه، توسعه فناوری، فراهم‌سازی زیرساخت­های حقوقی و تجهیزاتی، فعّال شدن در صحنه دیپلماسی فرهنگی جهان، بِرندسازی، بازارسازی و توسعه خلاق بازار و سرانجام طراحی و تدوین استراتژی های عرضه محصولات از مهمترین برنامه های سینمای ایران ما خواهد بود. سینمایی که دیگر با مجموعه ای از سالن های نمایش تعریف نمی شود، بلکه وب‌سایت ها، شبکه های اجتماعی و بسیاری از تصویرافزارها که امکان پخش تصویر متحرک را دارا هستند، به نوعی در حیط   ه صنعت تصویر و سینما واقع می شوند. سینمای ما باید با جذب انبوه جوانان با استعداد، خوش قریحه و اندیشمند از گستره ایران زمین، ریشه در خاک و سَر بر آسمان سایَد.

اشتغالزایی عظیم سینما، توانمندی آن در ایجاد نشاط و امید در جامعه و آموزنده بودن از ویژگی های این سینما است. سینمای ما با بیان علمی و هنری مشکلات جامعه و نقد سیاست­ها، رویکردها و عملکرد دولت و مؤسسات تأثیرگذار جامعه، می تواند عامل پیشرفت، توسعه و رفع موانع پیش روی جامعه باشد.

امام(ره) فرمودند: در جمهوری اسلامی همه باید با انتقادها و طرح اِشکال ها، راه را برای سعادت جامعه باز کنند (صحیفه نور، جلد ۱۴، صفحه ۲۴).

سینما با بیان و طرح مسائل و نظریات جدید می تواند جامعه را برای مواجهه با آنها آماده سازد. با رفتن به فضاهای طبیعی و تاریخی سرزمین مان و نیز بازتاب و معرفی هزاران رسم و واقعه آیینی، دینی و ملّی به کمک پیشرفت صنعت گردشگری بشتابد و با نگاه دانش بنیان باعث پیشرفت فناوری و توسعه استارت آپ ها شود.

این سینما قادر است آرامش روانی به جامعه ببخشد، به حفظ ثبات اجتماعی و التیام گُسستها مرهم باشد، بانشاط و نشاط آفرین باشد، قانون و اخلاق را که مؤلّفه های تنظیم کننده روابط اجتماعی هستند، تحکیم بخشد، احساس امنیّت، استقلال و اقتدار ملی را تقویت کند، اما خود نیز باید از امنیّت و آرامش خاطر درونی برخوردار باشد و جهان را عرصه پرواز خود بداند. من سینما را بخش مهمّی از راه حل های مسائل و مشکلات امروز و فردای ایران و جوانان عزیزمان می‌دانم و نه مشکل!»

پس از پخش گزیده تصاویری از ۱۰ روز برگزاری جشنواره رضا رشیدپور با یک نظر سنجی تشویقی ۵ فیلم برتر آرای مردمی را به چالش کشید که در این بین «مغزهای کوچک زنگ زده» بیشترین تشویق را از آن خود کرد.

رشیدپور با تشکر از مسئولانی که سخنرانی موجزی داشتند در اشاره به نامه رییس جمهور پیشنهاد داد که بهتر است آقای روحانی جلسات بیشتری با هنرمندان بگذارند تا صحبت ها اینقدر طولانی نشود و از دوری و دوستی فاصله بگیریم. بعد از این صحبت ها محمدمهدی حیدریان رییس سازمان سینمایی نیز از روی متن به ایراد سخنرانی پرداخت. متن سخن به شرح زیر است.

«به رغم رشد سیصد درصدی استقبال از سینما هنوز راه زیادی داریم و برای تحقق این امر ما و مجلس باید تلاش کنیم. برنامه جامع سینما تهیه شده است و به زودی تصمیم های اجرایی را ترسیم می کنیم.

طبق آمار سی کشور در جهان صاحب صنعت تولید فیلم هستند و کشور ما در این میان جایگاهی مطلوب دارد اما ما باید سهم خود را از جغرافیای فرهنگی و طبعاً از اقتصاد ده‌ها میلیارد دلاری صنعت تصویر بیش از پیش مطالبه کنیم. باید برای تحقق آینده مطلوب به کمک سینما در عرصه‌های مختلف، خلق فرصت کنیم. این خلق فرصت‌ها، ایجاد جریانات اجتماعی می‌کند که به طور طبیعی آسیب پذیری و غافلگیری ما را در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتی امنیتی به حداقل می‌رساند.

لازمه این کار پایداری تصمیم‌های کلان و ثبات در سیاست‌هاست که به یاری خدا و مسارکت صاحبان هنر و اندیشه برنامه جامع سینما تهیه شده و من بعد چارچوب تصمیمات اجرایی را تعیین و تنظیم می‌کند.

آثار عرضه شده در سی‌و ششمین دوره جشنواره فیلم فجر، حکایت از آن دارد که این سینما حرکت خود را به سوی حرفه‌ای تر شدن، به خوبی استمرار بخشیده است و این پیام را به مخاطبین خود می دهد که سینمای ما زنده است، چون جامعه ما زنده است و سینمایی به‌روز را طلب می‌کند.

حضور فیلم‌های خوش ساخت با مضامین اجتماعی، کمدی، دفاع مقدس و مقاومت، در قالب‌های داستانی، انیمیشن و مستند- مجموعه متنوعی را به جامعه عرضه داشت که امید به آینده درخشان این سینما را بیش از پیش نمایان می‌سازد. فیلم‌های اجتماعی این دوره، ضمن نگاه نقادانه به مسائل و معضلات جاری، هم از سیاه‌نمایی های مرسوم فاصله گرفته‌اند و هم با بیان سینمایی حرفه‌ای‌تر و هنرمندانه‌تر امیدآفرینی کرده‌اند.

کسی از دیدن فیلم‌های کمدی خجالت‌زده نمی‌شود. فیلم‌های کمدی این دوره را خوش ساخت و محترمانه-در عین پرداختن به موضوعات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی می‌یابیم. فیلم‌های «دفاع مقدس» نگاه و تاریخچه بدیعی را به مردم- خاصه جوانانی که آن روزها و آن واقعه خطیر را ندیده‌اند- با هنرمندانه‌ترین بیان و فنی‌ترین وجوه، عرضه کرده‌اند. در موضوع دشوار «انیمیشن» نیز توانسته‌ایم تا بخش عظیمی از عقب ماندگی تاسف‌بار  خود از جهان انیمیشن را جبران و راه ده-پانزده ساله‌ای را جهش‌وار با موفقیت طی کنیم و به مرزهای استاندارد جهانی بسیار نزدیک شویم. در موضوع فیلم‌های سینمایی موصوف به «مقاومت» نیز مضمون تازه‌ای را تجربه می‌کنیم که باید شاهد آثار آن، هم در افق پیش روی سینمای کشورمان و هم در سطح سینمای جهان باشیم.

اما جوانان و فیلم‌ اولی‌های این دوره، هم حرفه‌ای وارد صحنه شده‌اند و توقع جامعه سینمایی و مخاطبین را از خود، ارتقا بخشیده‌اند. سینمای آینده ایران سنیمایی است متکی به نیروی جوان و ذهن خلاق آنان. به یاری پروردگار، برآنیم تا از سال آینده جشنواره مستقل فیلم‌های اول را نیز برپا کنیم.

از منظر برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری، نکته بسیار مهم در این باره این است که رشد سینمای ما در تمامی ابعاد آن صورت گرفته است و منحصر به یک بخش از این صنعت و هنر بزرگ نبوده.  این‌ها پیش درآمد است، امیدوارکننده است، اما کافی نیست.

این سینمایی قدرتمند بیش از پیش با احساس مسئولیت اجتماعی وارد عرصه‌ها و شئون اجرایی کشور خواهند شد. تلاش خواهد کرد تا با پرهیز از تنش‌ها، مانع فرسایش فرهنگی و اجتماعی جامعه شود و در صدد خواهد بود تا از طریق بازخوانی مجدد نقش نهادهای اصلی تولید کننده ارزش در جامعه، مرجعیت «فرهنگی» را احیاء کند و ظرفیت‌های خود را برای گفت‌وگوی درون تمدنی و نیز با جامعه جهانی ارتقا بخشد.

طبعاً چنین سینمایی با نگاه به آینده و نقد عالمانه-منصفانه و در چارچوب منافع ملی می‌رود تا کابوسهای آفریده شده برای جوانان را به «امید» و «امیدواری» تبدیل کند. کابوس زدگی، دشمن خلاقیت، نشاط، کار و تلاش، ایده و ابتکار و هر گونه انگیزه بهبود است. درست برعکس «امید» و «امیدواری». اگر ما «امید» در جامعه نیافرینیم، مرتباً آن را بازتولید نکنیم و براساس آن، آینده خود را  ترسیم و معنا ننماییم، یقیین بدانید روز بیگانگان برای جامعه ما»

در ابتدای بخش اهدای جوایز سی و ششمین جشنواره فیلم فجر نیز با حضور رسول صدرعاملی یکی از اعضای هیات داوران، سیمرغ بلورین بهترین فیلم کوتاه به فیلم «حیوان» بهمن و بهرام ارک اهدا شد.

سپس با اعلام هر بخش داوران یک به یک به صحنه اضافه شدند. دیگر برندگان نیز عبارتند از:

بهترین جلوه‌های بصری: فرید ناصر فصیحی برای «چهارراه استانبول»

بهترین جلوه‌های میدانی: محسن روزبهانی برای «تنگه ابوقریب»

بهترین چهره پردازی: سعید ملکان برای فیلم «تنگه ابوقریب»

بهترین طراحی صحنه: عباس بلوندی برای فیلم «سرو زیر آب»

بهترین طراحی لباس: سارا خالدی زاده برای فیلم «بمب»

بهترین صداگذاری: علیرضا علویان برای فیلم های «به وقت شام» و «مغزهای کوچک زنگ زده»

بهترین صدابرداری: رشید دانشمند برای فیلم «تنگه ابوقریب»

بهترین موسیقی متن: کارن همایونفر برای فیلم «به وقت شام»

بهترین تدوین: بهرام دهقانی و محمد نجاریان برای فیلم «عرق سرد»

بهترین فیلمبرداری: علیرضا زرین دست برای فیلم «سرو زیر آب»

بهترین فیلم از نگاه هنر و تجربه (کاندیدا نداشت) و اهدا شد به هومن سیدی برای فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده». او بعد از دریافت جایزه اش گفت: نمیدانستم این جایزه وجود دارد. کلیشه ای ترین جمله الان صدق می کند من جایزه ام را از شما مردم گرفتم.

بهترین فیلم اول (کاندیدا نداشت) و اهدا شد به رضا مقصودی برای فیلم «خجالت نکش»

در بین اهدای جوایز سیمرغ، دبیر جشنواره روی صحنه آمد و از خانواده شهید معز غلامی دعوت شد تا پدر و مادر این شهید بزرگوار که عکس فرزندشان را در دست داشتند و همچنین جلیل شعبانی تهیه کننده مستند «زنانی با گوشواره های باروتی» به این جمع اضافه شدند تا از نور الحلی بانوی خبرنگار که سوژه این مستند بود تقدیر شود.

سپس سالار عقیلی به همراه گروهش به اجرای موسیقی پرداختند.

بخش دوم اهدای جوایز قبل از آغاز رشیدپور اشاره کرد در برخی بخش ها ممکن است دو سیمرغ در برخی حوزه ها اهدا شود.

بهترین نقش مکمل زن: سحر دولتشاهی برای فیلم های «چهارراه استانبول» و «عرق سرد»

بهترین نقش مکمل مرد: جمشید هاشم پور برای فیلم «دارکوب»

بهترین نقش اول زن: سارا بهرامی برای فیلم «دارکوب»

بهترین نقش اول مرد (دیپلم افتخار): امین حیایی. (سیمرغ بلورین): امیر جدیدی برای فیلم های «تنگه ابوقریب» و «عرق سرد»

بهترین فیلمنامه: کامبوزیا پرتوی برای فیلم «کامیون» و هومن سیدی برای «مغزهای کوچک زنگ زده»

کامبوزیا پرتوی هنگام دریافت جایزه گفت گویا داوران بازی خوب سعید آقاخانی را ندیدند. وی از این بازیگر دعوت کرد روی صحنه بیاید و جایزه خود را به او تقدیم کرد. پرتوی اشاره کرد این فیلمنامه پیش از این در سال نود جایزه گرفته است.

هومن سیدی نیز بیان کرد که احساس می کردم جشنواره را اشتباهی آمدم. او از همه بازیگران و تهیه کنند فیلمش تشکر کرد.

جایزه ویژه هیات داوران: پیمان معادی برای فیلم «بمب»

بهترین کارگردانی: ابراهیم حاتمی کیا برای فیلم «به وقت شام» و بهرام توکلی برای فیلم «تنگه ابوقریب»

حاتمی کیا بعد از دریافت جایزه اش گفت: من فیلمساز وابسته ام. فیلمساز این نظامم. سی سال است روی این سن می آیم و می روم و بار اولم نیست. تشکر می کنم از سازمان اوج و کسانی که سربازان گمنام امام زمان هستند. متاسفم وقتی نام اوج به میان می آید حرف های معناداری می زنند. افتخار می کنم به فیلمی که از مدافعان حرم ساختم و برایش از حاج قاسم سلیمانی جایزه گرفتم. ممنون از سپاه که امثال من را رشد دادند. من از کارهایی که تا الان انجام دادم شرمنده نیستم. امثال رضا رشیدپور واژه هایی می سازند که به شدت منتقدشان هستمو به آن اعتراض دارم. من از صدا و سیما و شبکه ۳ شکایتم را به خدا می کنم که فیلم های من را ۳۰ بار پخش می کند اما وقتی می خواهند کسانی را دعوت کنند تا این فیلم ها حرف بزنند ژست اپوزسیون میگیرند. حاج قاسم با این فیلم گریه می کند و اوف دارد به کسی که این فیلم را کمدی خواند.

بهترین فیلم: سعید ملکان برای فیلم «تنگه ابوقریب»

سعید ملکان همه اعضای گروه خود را برای ثبت عکس یادگاری روی صحنه دعوت کرد.

بهترین فیلم از نگاه ملی: سید حامد حسینی برای فیلم «سرو زیر آب»

بهترین فیلم برگزیده تماشاگران: هومن سیدی کارگردان و سعید سعدی تهیه کننده «مغزهای کوچک زنگ زده»

منوچهر شاهسواری پیش از اعلام رای مردمی گفت: به همه‌ کسانی که پیگیر آرای مردمی بودند باید بگویم فاصله فیلم ششم تا اول ۳۸ صدم درصد بود و باعث خوشحالی است که بگویم فیلمهای مستند در میانه آرا به چشم می آمدند.

با این حساب فیلم های «تنگه ابوقریب» ۶ سیمرغ، «مغزهای کوچک زنگ زده» ۴ سیمرغ، «سرو زیر آب» ۳ سیمرغ، « به وقت شام» ۳ سیمرغ، «عرق سرد» ۳ سیمرغ، «بمب، یک عاشقانه» ۲ سیمرغ، «چهارراه استانبول» ۲ سیمرغ، «دارکوب» ۲ سیمرغ و «کامیون» یک سیمرغ را از آن خود کردند.

اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور و سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمد مهدی حیدریان رئیس سازمان سینمایی، علیرضا تابش مدیر عامل بنیاد سینمایی فارابی، بهرام قاسمی سخنگوی وزارت امور خارجه، محمود صادقی نماینده مجلس از جمله چهره های مطرح این مراسم بودند.

نوشته سه سیمرغ روی شانه‌های «سرو زیر آب» نشست/ «تنگه ابوقریب» رکورددار جوایز شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ستار اورکی که خود اهل جنوب کشور است با بهره‌ گیری از نواهای جنوب، شعر فولک عربی و المان‌هایی از طبیعت مثل صدای باد و برخورد نی‌ها در تالاب، حس دلهره، اندوه، طنازی و خشم را به ‌خوبی منتقل کرده و در کنار صحنه ‌های بکر و بی‌ نظیر فیلم، مجموعه‌ ای محلی و در خور حال و هوای داستان ارائه می‌ کند.

از طرف دیگر برای اولین بار تجربه آهنگسازی یک انیمیشن خلاقانه پر جنب و جوش کودکانه را با نود دقیقه ارکستر بزرگ چنان گوشنواز می کند که می تواند مخاطب را در فضای فانتزی کودکانه همراه کند. به این بهانه و البته برای مسائلی جدی تر سراغ این آهنگساز مجرب سینمایی رفتیم تا نظر او را درباره مسایلی چون جشنواره و جوانان عرصه موسیقی جویا شویم.

* در سال های اخیر با وجود علاقه ای که جوانان به بخش های مختلف صدا، تصویر، تدوین و … در سینما پیدا کرده اند رقابت به حدی زیاد شده که کم کاری برخی سینماگران پیشکسوت را رقم زده است اما به نظر می رسد در عرصه موسیقی روند کندی طی می کنیم و هجمه استقبال جوانان در این بخش کمتر به چشم میخورد چه دلایلی باعث می شود تا بخش آهنگسازی برای فیلم های سینمایی کمتر از دیگر بخش ها شاهد حضور جوانان هنرمند باشد؟

– خاصیت رشته های دیگر به گونه ای است که جنبه آموزشی داشته و نیاز کمتری به خلاقیت در آن حس می شود. در واقع ابزاری است که به دست جوانترها می رسد و آنها حین کار کردن می توانند یاد بگیرند اما رشته موسیقی فیلم تماما حاصل خلاقیت فردی یک انسان است که برای شکوفا شدن با نبوغ همراه می شود تا به عنوان آهنگساز اول خودش را مطرح کرده و بعد تجاربش را به فیلم تزریق کند. این روند نیاز به طی یک زمان طولانی سخت و طاقت فرسا دارد. یک آهنگساز بعد از درک و تسلط بر موسیقی اول باید تصویر را خوب بشناسد و سپس مقوله موسیقی فیلم را تحلیل کند. چرا که نیاز دارد کنش و واکنش تصویر را خوب درک و پردازش کرده تا زبان دوم فیلم یعنی موسیقی را جاری کند.

اینکه چرا جوانان به کندی وارد این عرصه می شوند یک بحث کاملا تخصصی است و برای رسیدن به پاسخ آن لازم است تا چندین ورکشاپ گذاشته و آسیب شناسی شود. من فکر می کنم یکی از دلایل آن نوگرایی و دگرگونی سینما در مقطع فعلی باشد که باعث شده کارگردان هنوز تکلیفش را با نسل جدید نداند. جوانان ایده هایی دارند که برای نسل قبل تر از خود قابل درک نیستند و چون این باورپذیری اتفاق نیفتاده آنها احساس می کنند برای اعتماد کردن به جوانان زود است. از طرفی در کنار موارد بسیاری که نشان داده جوانترها در سینما خوب عمل کرده اند اما در کنارش موردهایی بوده که به دلایل مختلفی چون عدم پشتکار، خلاقیت و یا حتی درک متفاوت و … از عهده کار برنیامدند و این نیاز به صبوری و بررسی بیشتر دارد.

جوانان هم برای اینکه زودتر خود را به این چرخه برسانند باید به جایی برسند تا پتانسیلی به موسیقی فیلم اضافه کنند و به جایی برسند که حتی پیشکسوتان هم از آنها یاد بگیرند. همان اندازه که یک جوان بعد از ورود به عرصه هنر از نسل های قبل از خود می آموزد خودش هم باید خلاقیت و نبوغ را به کارگرفته و با وارد کردن اندیشه های نو روند موسیقی فیلم را به گونه دیگری که فیلم های ما نیاز دارد دنبال کند.

* امسال با انیمیشن «فیلشاه» در جشنواره فجر حضور دارید. تجربه ساخت موسیقی برای یک انیمیشن سینمایی چطور بود؟

– من هیچ تجربه ای در زمینه انیمیشین نداشتم و خوشحالم در این حوزه کاری به من سپرده شده که نه تنها به نظر من بلکه با اتکا به نظر کارشناسان بسیار قابل اعتناست و همه اذعان دارند در اشل جهانی ساخته شده است . این کار یک چالشی برای من به وجود آورد و یکسال من را درگیر کرد چون نیاز به تحقیق داشتم و موجب شد تا انیمیشن های معروف را دنبال کنم و با هادی محمدیان که دومین تجربه تولید انیمیشن را پشت سر گذرانده  و می دانستم تجربه بسیاری در انیمیشن دارد بیشتر به گفتگو بنشینم تا به یک راهکاری برسیم. همانطور که می دانیم بخش زیادی از انیمیشن با موسیقی ادغام می شود و به همین منظور نود دقیقه ارکستر بزرگ برای این کار نوشتم. حل کردن موسیقی در فضای پر تحرک انیمیشن دشوار بود ولی با تمام سختی ها و خلاقیت کار تیمی به نتیجه مطلوبی رسیدیم. در این پروسه با کارگردان، تدوینگر، صداگذار و تهیه کننده مدام در تعامل بودم و مشاوره می گرفتم و خوشحالم حاصل تجربیاتم در موسیقی فیلم باعث شد از نتیجه کار در «فیلشاه» همه راضی باشیم.

* تفاوت تاثیر موسیقی بر کار انیمیشن به نسبت تاثیر شنیداری آن بر یک فیلم رئال را چطور ارزیابی می کنید؟ ( انیمیشن) به دلیل آنکه کاراکترهای واقعی ندارد چقدر گوش مخاطب را به سمت صدا تیزتر می کند؟

– یک فیلم سینمایی رئال چون در روزمرگی شما قابل لمس است باید اصواتی به کار برده شود تا بخشی از رنگ فیلم باشد و مخاطب با فضای فیلم همذات پنداری کند. این اتفاق باید زیرمتن قرار بگیرد اتفاقا نباید عجیب و غریب دیده شود برعکس انیمیشن که شما باید با تلفیقی که در کنش و واکنش به وجود می آورید موسیقی را بر تصویر نشانده و یک فضای باورپذیر را به گوش مخاطبان برسانید. موسیقی زبان دوم فیلم است در یک کار انیمیشن که تخیل و فانتزی اولویت دارد شما هم باید با تولید صدایی شیرین و گوشنواز مخاطب کودک را در دنیای خودش غرق کنید چون مخاطبان شما هنوز طعم زندگی واقعی را درک نکرده و در عالم شیرینی های زندگی کودکانه هستند.

* علاوه بر این اثر فیلم سینمایی «ماهورا» دومین حضور شما در این جشنواره را رقم زده است. اساسا موسیقی چقدر می تواند در انتخاب یک فیلم برای جشنواره موثر باشد؟

– کارگردان، فیلمنامه و موسیقی ارکان اصلی یک فیلم محسوب می شوند. آهنگساز یک مولف است و برای برای فیلم هایی که به موسیقی متکی هستند می تواند تاثیرگذار باشند.

* به نظر شما در سال های اخیر چه نکاتی از چشم داوران پنهان مانده که باعث می شود سیمرغ ها (خاصه در بخش موسیقی) روی دوش کسانی می نشیند که از منظر دیگران حق شان نیست؟

– داستان جشنواره همه جای دنیا کم و زیاد دارد و بدون تعارف می توان گفت یک سری بده بستان های سیاسی و فرهنگی در جشنواره ها وجود دارد که باعث می شود یک عده به حق جایزه بگیرند و یک عده هم به حق شان نرسند. این ناراحت نکردن ها و دل بدست آوردن ها در جایزه دادن همیشه بوده و خواهد بود. بضاعت جشنواره یک امر نسبی است از طرفی اثر فیلمسازان بزرگی چون فرهادی، کیمیایی، مهرجویی و … را قرار می دهد تا با نام شان اعتبار بگیرد و می داند این اسامی انقدر بزرگتر از اشل جشنواره هستند که از واژه پذیرفته شدن حذر می کند و از طرفی دیگر اثر چند فیلمساز جوان را می پذیرد و به آنها اعتبار می بخشد و این پارادوکس را هرساله تکرار می کند همه ما با وضعیت جایزه دادن ها آشناییم و خویشتنداری می کنیم.

نوشته ستار اورکی: خاصیت موسیقی فیلم خلاقیت است/ رقابت نوای موسیقی جنوب با فانتزی انیمیشن اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.