دلیل اینکه سیزدهم آبان ماه در تقویم رسمی کشور به‌عنوان روز دانش‌آموز ثبت شده، شهادت جمعی از دانش آموزان معترض به حکومت پهلوی در تاریخ ۱۳ آبان سال ۵۷ بود.

با وجود تاریخی شدن این روز به‌عنوان روز دانش‌آموز و ۴۴ سالی که از این واقعه می‌گذرد اما سینمای ایران هیچ تولیدی دقیقاً با این مضمون و محوریتِ پرداختن به آن در تاریخ خود ندارد و قدمی برای تصویر کردن وقایع آن دوره و آن روز برنداشته است. سوژه‌ای که به مراتب می‌توانست به‌عنوان یک اثر سینمایی ماندگار در تاریخ سینمایی کشور به یک سند تاریخی از آن روز مبدل شود، تاکنون در دست تهیه و تولید قرار نگرفته است!

اما با این وجود در ابعاد دیگر، پرداختن به موضوع دانش‌آموز (که در دو گروه سنی کودک و نوجوان قرار می‌گیرد) به‌عنوان یک دغدغه مهم در ذهن و عملکرد بسیاری از کارگردانان مطرح و حتی غیر حرفه‌ای سینمای ایران وجود داشته و دارد. کارگردانانی که از دهه‌های گذشته در آن فعالیت می‌کنند، تولید تفکر دارند و فیلم می‌سازند، همواره دغدغه نوجوانان را داشته‌اند. نوجوانانی که ممکن است مشکلات معیشتی، چالش‌های زندگی و یا دغدغه‌های مدرسه‌ای آن‌ها هرکدام سوژه‌ای برای پرداختی صحیح به ابعاد مختلف شخصیتی آن‌ها باشد.

در همه ادوار تاریخی سینمای ایران بسته به موضوعات مهمی که در جامعه رخ داده است، بوده‌اند کارگردانانی که زوایای مختلف یک جامعه را در مورد کودکان و نوجوانان مورد بررسی قرار داده‌اند. به معضلات آن‌ها پرداخته‌اند و سعی کردند زبان آن‌ها برای ارائه خواسته‌هایشان در ابعاد گسترده‌تری باشند. گاه این سوژه‌ها از تخیل نویسنده و کارگردان برآمده است و گاه از روی وقایع واقعی تصویر شده‌اند. از برادری که برای برنده شدن در مسابقات دوومیدانی مدرسه تمام تلاشش را می‌کند تا نفر سوم شود تا یک کتانی برای خواهرش به دست آورد تا نوجوانی که برای دفاع از میهن قید مدرسه و تحصیل را می‌زند و به جبهه‌های جنگ می‌رود! همه این‌ها در قالب فیلم‌های سینمایی دغدغه مندی جای می‌گیرند که می‌تواند به‌مثابه یک تاریخ مصور در آینده موردبررسی واقع شوند.

جدای از تصویر کردن چنین موضوعاتی، مبحث مخاطب و خواسته او طرح می‌شود، مبحثی که کارگردان و تولیدکننده باید به اندازه‌ای مطالعه و درک از اجتماع داشته باشد تا بداند چه سوژه‌ای با چه دیدگاهی و چه مطلبی می‌تواند برای دانش‌آموز به‌عنوان یک مقوله تربیتی مورد تائید قرار گیرد. به عبارت دیگر بحث مخاطب از آن جهت حائز اهمیت است که برای الگوسازی در مورد مخاطب کودک و نوجوان، باید دقت بیشتری به خرج دهیم تا از حد و حدودهای تربیتی خارج نشده و بتوانیم یک الگوی مناسب برای آن باشیم.

از این حیث اگر بخواهیم کارگردانان مطرحی را در نظر بگیریم که دغدغه تولید محتوا درباره دانش آموزان (نه برای دانش‌آموز!) را داشته‌اند می‌توانیم به عباس کیارستمی، کیومرث پوراحمد، پوران درخشنده و مجید مجیدی اشاره کنیم که حول محور این ماجرا فیلم تولید کرده‌اند، فیلم‌هایی که هر کدام وزنه‌ای سنگین در سینمای کودک و نوجوان ایران باقی مانده‌اند.

رویکرد و دیدگاه هرکدام از کارگردانانی که در بخش بالا نام بردیم با دیگری متفاوت است. به‌عنوان مثال عباس کیارستمی به‌عنوان سردمدار فیلم‌سازی در حوزه کودک و نوجوان که متعلق به دوره‌ای از کانون پرورش فکری کودک و نوجوان است که یک دوره طلایی را برای این کانون به ارمغان آورده است، دوره‌ای که دستاورد آن تولید فیلم‌های کوتاه و بلندی است که هر کدام حاصل ایده‌های محیطی در دوران خودشان هستند.

«نان و کوچه»، «بزرگداشت معلم‌ها»، «لباسی برای عروسی»، «خانه دوست کجاست؟»، «من هم می‌توانم»، «قضیه شکل اول شکل دوم»، «مسافر»، «زنگ تفریح»، «به ترتیب یا بدون ترتیب»، «از اوقات فراغت خود چگونه استفاده کنیم؟»، «تجربه»، «بهداشت دندان»، «دندان درد»، «مشق شب»، «دو راه حل برای یک مسئله»، «رنگ‌ها»، «راه حل» همه آثار عباس کیارستمی به‌عنوان هنرمندی است که توجه ویژه‌ای به تعلیم و تربیت و نظام آموزشی کشور داشت.

فیلم‌هایی چون «خانه دوست کجاست؟»، «مشق شب»، «پرنده کوچک خوشبختی»، «پشت پرده مه»، «کتونی سفید»، «خواهران غریب»، «بچه‌های آسمان»، «تنهای تنهای تنها» و «۲۱ روز بعد» از جمله فیلم‌هایی هستند که در این گزارش و گزارش‌های پیش رو در موردشان صحبت خواهیم کرد.

*«خانه دوست کجاست؟» عباس کیارستمی

فیلم سنیمایی «خانه دوست کجاست» دقیقا در اواسط دوران جنگ تحمیلی تولید شد، با اینکه این فیلم روایتی از دوست های ساده و بی آلایش آن دوران میان بچه‌های مدرسه ای بود اما این نقد به کیارستمی مطرح بود که چرا در میان تمام نوجوانانی که در آن روزها جان خود را کف دست می گذارند و برای دفاع از میهن راهی جبهه های جنگ می شوند، به سراغ سوژه ای رفته است که در شمال کشور و میان بچه های دبستانی روایت می شود.

گرچه این نکته در زمان خود حائز اهمیت بود اما نمی تواند چیزی از تاثیرگذاری فیلم سینمایی «خانه دوست کجاست» کم کند. این فیلم به عنوان یک فیلم شاعرانه، دوستی میان دانش آموزانی را نشان می دهد که سهم زیادی از خاطرات تلخ و شیرینشان را در دوران مدرسه تجربه کرده اند، تجربه‌ای که در دوران کودکی در یک شمایل صادقانه و ساده‌ رخ می‌دهد.

در این فیلم یک بچه ‌مدرسه‌ای متوجه می‌شود که دفتر دوستش را به اشتباه برداشته ‌است؛ بنابراین از خانه بیرون می‌رود تا او را پیدا کند و دفتر را به او پس دهد، اما فرصتی کم دارد و راهی دشوار زیر باران! پسر بچه که در روستای کناری زندگی می‌کند به بهانه خرید نان از خانه خارج می‌شود و تا غروب آن روز به دنبال خانه دوستش می‌گردد اما نمی‌تواند خانه را بیابد و غمگین به خانه خودشان بر می‌گردد؛ ولی تصمیم می‌گیرد تکالیف دوستش را برایش بنویسد تا مانع اخراج شدن او شود و صبح فردا دفتر را به او برساند.

*«مشق شب» عباس کیارستمی

فیلم «مشق شب» با سکانس هایی شروع می شود که دانش آموزان ابتدایی با بازی و شادی های کودکانه در حال رفتن به مدرسه هستند و کارگردان در طول راه با بعضی از آنها گفت و گو می کند. سپس فضای داخلی مدرسه است. کیارستمی؛ خود در قالب کارگردانی که گزارشگر نیز هست از آنان پرسش هایی درباره ی تکالیف درسی می پرسد و آنان نیز هریک پاسخ می دهند.

فیلم در نوع خود با یک نگاه جدید و جسورانه به سراغ دانش آموزان رفته بود تا یکی از روش های آموزشی در نظام آموزش و پرورش را به چالش بکشد. عباس کیارستمی بدون فیلمنامه و براساس یک اتفاق در زندگی شخصی ساخت «مشق شب» را بدون اینکه بداند می‌خواهد مستند بسازد یا فیلم سینمایی، آغاز می کند. فیلم نمایش دلهره، ترس و اضطراب یک نسل در مدرسه است. ترس و دلهره دانش آموزانی را نشان می دهد که باید تکالیف آماده به مدرسه ببرند تا با تنبیه معلمان مواجه نشوند. این فیلم اغلب دانش آموزان را مضطرب، بدون اعتماد به نفس، بدون حمایت خانواده و درگیر مشکلات خانوادگی نشان می دهد.

نقدی که از سوی معلمان همان نسل بر این فیلم وارد شد، آن بود که اگر کیارستمی تصمیم می گرفت به جای ساخت فیلم مشق شب در یک مدرسه ی پسرانه آن را در یک مدرسه ی دخترانه می ساخت عواقب و نتایج شوک آور و تکان دهنده ای در بر داشت !

این فیلم به عنوان یک نقد اعتراضی در کارنامه عباس کیارستمی ثبت شده است، نقدی جسورانه که از لگدمال شدن حقوق کودکان در زمان و دهه خود صحبت می‌کند.

*«پرنده کوچک خوشبختی» پوران درخشنده

«پرنده کوچک خوشبختی» دومین تجربه بلند سینمایی پوران درخشنده فیلمساز، نویسنده و کارگردان ایرانی محسوب می شود. داستان این فیلم درباره دختری به نام ملیحه است که بر اثر ضربه ی روحی در کودکی قدرت تکلم خود را از دست داده است و با یادآوری گذشته دچار تشنج عصبی می شود. او حتی قصد به خودکشی هم میزند تا اینکه خانم معلم داستان ما، خانم شفیقی با بازی فراموش نشدنی زنده یاد هما روستا، فرشته وار و عاشقانه در بازسازی شخصیت دخترک تلاش می ورزد. پرنده کوچک خوشبختی فیلمی است که به مشکلات جامعه ایران و به آسیب شناسی شیوه های تعلیم و تربیت رایج می پردازد.

درخشنده در آن زمان در مورد بازیگران کودک فیلم خود به این امر اعتقاد دارد که با وجود مشکلات جسمی که دارند اما توانسته به خوبی از پس نقش خود برآیند و فیلم را تا جایی که می توانند باورپذیر کنند.

روابط میان دختر با والدین در این فیلم، می تواند گذاری از زندگی روزمره خیلی از خانواده هایی باشد که با این شرایط دست و پنچه می کنند که علاوه بر به تصویر کشیدن یک معضل، راهکاری برای خانواده های این چنینی ارائه می کند.

«پرنده کوچک خوشبتی» در زمان خود به عنوان یک  فیلم پرمخاطب درباره کودک و نوجوان، توانست یک وزنه سنگین در سینمای ایران باشد و بماند.

این گزارش ادامه خواهد داشت…

نوشته تراژدی‌های آرام کودکانه در بستر سینمایی سیاه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نحوه برگزاری جشنواره:

جشنواره  در دو بخش اصلی برگزار می‌شود:‌

۱- بخش نقد فیلم:‌ در این بخش شرکت‌کنندگان  می‌توانند یک یا دو نقد خود را برای شرکت در مسابقه ارسال کنند.
موضوع نقدها و فیلم‌های انتخابی (ایرانی و خارجی) آزاد بوده و محدودیتی ندارند.

۲- بخش مقاله: در این بخش موضوع‌ها محدود و مشخص هستند و مقاله باید مطابق با اصول مقاله‌های آکادمیک و تخصصی، حول موضوعات تعیین شده باشد.
این موضوعات شامل موارد زیر می‌باشد:
سینمای دهه هفتاد آمریکا
پدیده سریال‌سازی در هزاره سوم
تاثیرات فمنیسم بر فیلم‌های آمریکایی بعد از دهه ۷۰
ماهیت کمدی در سینمای ایران
فمنیسم در سینمای ایران
تحلیلِ جریان‌های تازه‌ی فیلم‌سازی در سینمای نوینِ ایران (از ابتدای دهه‌ی هشتادِ خورشیدی تا امروز)
بررسی سیر قهرمان سازی در سینمای ایران و رسیدن به فقدان قهرمان و تاثیر متقابل این امر بر جامعه و از جامعه
تغییر جایگاه فیلمنامه نویس در سینمای ایران از دهه ۸۰ و تاثیر آن بر سریال سازی در تلویزیون و شبکه نمایش خانگی
سینمای میشاییل هانکه، سام پکین‌پا، پل شریدر، ناصر تقوایی، بهرام بیضایی

قوانین عمومی:
۱- رعایت اصول و علایم نگارشی و قوانین دستوری و ویراستاری.
۲- استفاده از فونت استاندارد ب نازنین، سایز ۱۴ و با فاصله خط ۱.۵
۳- محدودیت نقدها میان ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ کلمه و مقاله ها ۸۰۰۰ تا ۹۵۰۰ کلمه می‌باشد. (نقدهایی که بیشتر یا کمتر از این میزان باشند مورد داوری قرار نمی‌گیرند.)
۴- ذکر منابع استفاده شده
۵- استفاده از روش‌های تحلیلی و تفسیری و عدم اکتفا به توصیف فیلم
۶- امتیاز دادن منتقد به فیلم در ابتدای یادداشت از ده ستاره
۷- ذکر منبع نقد در صورتیکه قبلا منتشر شده است.
۸- مقاله‌های ارسالی برای شرکت در بخش مقاله باید دارای مقدمه، مبانی نظری و تحقیقی و فهرست منابع مورد استفاده باشد و به هیچ‌وجه کپی از روی مطلب دیگری نباشد. (هرچند استفاده از منابع دیگر و ارجاع به دیگر نظریات ضروری است.)
۹- سلام سینما در صورت صلاح‌دید امکان نشر و بازنشر نقد و مقاله‌های ارسالی را در سایت خود دارد.
۱۰- در صورت تخلف و سواستفاده از نقدهای منتشرشده در جراید و عدم ذکر منبع، مسئولیت بر عهده ارسال‌کننده می‌باشد.

نحوه ارسال یادداشت‌ها:
شرکت کنندگان می‌توانند نقدها و مقالات خود را از راه‌های زیر برای سلام سینما ارسال نمایند:
ایمیل: Naghd_online@salamcinama.ir
تلگرام: نقدآنلاین (t.me/naghd_online)
* مقاله و نقد، حتما به صورت word فرستاده شود. (از فرستادن فایل به صورت pdf خودداری شود.)
* در ایمیل و یا پیام تلگرام، همراه با فایل‌های آپلود شده، نام کامل شرکت کننده و تلفن تماس ذکر شود.
* در قسمت «موضوع» ایمیل یا پیام تلگرام، حتما عنوان مقاله و نقد همراه با نام شرکت کننده ذکر شود.
* ارسال آثار تنها از طریق یکی از روش‌های ذکر شده کافیست و از ارسال در هر دو روش خودداری شود.
* ایمیل یا پیامی مبنی بر دریافت فایل ارسال می‌شود.

تقویم جشنواره:
مهلت ارسال آثار: تا ۱۰ مهر
پس از بررسی یک ماهه توسط هییت داوران، جشن اختتامیه در آخر مهر ماه، با حضور نفرات برتر برگزار می‌شود.

جوایز جشنواره:
مقاله برگزیده دو میلیون تومان
نقد اول یک میلیون و پانصد هزار تومان
نقد دوم یک میلیون و دویست هزار تومان
نقد سوم یک میلیون تومان

سایر جوایز:
پک هدیه کتاب‌های مهم سینمایی در حوزه نقد فیلم
پک هدیه فیلم‌های مهم تاریخ سینمای جهان و ایران
اشتراک یک ساله مجله‌ سینما ادبیات برای چهار نفر برگزیده
چاپ نقد ویژه هیئت داوران در ماهنامه «سینما و ادبیات»
امکان تماشای سری فیلم‌های اکران آبان و آذر سینما کورش برای سی نفر برگزیده

نوشته اولین جشنواره آنلاین نقدنویسی «مشق شب» برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما – به گزارش روابط عمومی شبکه مستند سیما، پس از برگزاری مراسم بزرگ «میم مثل مستند» و تقدیر از گنجینه های سینمای مستند ایران، پخش برنامه «گنجینه» از هفته گذشته آغاز شده است.

در همکاری با مرکز آرشیو سازمان صداوسیما، مستندهای برگزیده دهه های ۴۰، ۵۰ و ۶۰ از مستندسازان برتر ایران برای پخش در این برنامه انتخاب شده و مراحل مرمت این آثار در حال انجام است.

برخی از این مستندها تا به حال از تلویزیون پخش نشده اند و در قالب «گنجینه» با اجرای پریوش نظریه برای نخستین بار روی آنتن می روند.

بخش ابتدایی هر قسمت از برنامه مربوط به معرفی کوتاهی درباره آثار و مستندسازان است و این بخش هر بار در یکی از کافه کتاب های شهر تهران ضبط می شود. عوامل برای ضبط قسمت دوم به کافه کتاب اکباتان رفته اند.

مستندی که این هفته در برنامه پخش می شود «مشق شب» ساخته عباس کیارستمی محصول سال ۱۳۶۷ است. این فیلم تحقیقی مصور درباره تکالیف شب بچه ها است.

فیلم از زبان خود بچه‌ها به طرح این موضوع می پردازد. بی اطلاعی آنها از روش‌های جدید تدریس و سیاست‌های آموزشی در مدارس، مهمترین مسائل در این زمینه هستند که در فیلم مطرح می شوند.

کیارستمی علاوه بر کارگردانی، نویسندگی این اثر را نیز برعهده دارد که از جمله بازیگران آن می توان به بابک احمدپور، فرهنگ اخوان و محمدرضا نعمت‌زاده اشاره کرد.

«گنجینه» به مناسبت آغاز ماه مهر این مستند را انتخاب کرده است و «مشق شب» چهارشنبه اول مهر در ۷۰ دقیقه روی آنتن می رود.

این برنامه هر هفته چهارشنبه ها ساعت ۲۱ با اجرای پریوش نظریه و به تهیه کنندگی زهرا کشاورزی در جدول پخش شبکه مستند سیما قرار دارد.

نوشته کیارستمی با «مشق شب» به شبکه مستند می‌آید/ مستندی به مناسبت آغاز فصل مدارس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.