فیلم «بهار در پاییز» محصول ۱۳۶۶ که توسط مهدی فخیم زاده کارگردانی شده، شنبه ۲۶ مهر ماه ساعت ۱۹ روانه آنتن می‌شود.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: پدر و مادر چهار برادر در بمباران شهرستان کشته می شوند و هیچ اثری از جنازه شان بدست نمی آید. چهار پسر آن ها راهی شهر محل تولدشان شده و در آنجا با خانه ویران شده شان روبرو می شوند و … ….

از بازیگرانی که در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند می‌توان هادی اسلامی، جعفر والی، مهدی فخیم زاده، پرویز پورحسینی، مصطفی طاری، فردوس کاویانی، خسرو امیرصادقی، محبوبه بیات و پوراندخت مهیمن را نام برد.

فیلم سینمایی «مسافران مهتاب» به کارگردانی مهدی فخیم زاده یکشنبه ۲۷ مهر ماه ساعت ۱۹ تماشایی می شود.

داستان «مسافران مهتاب» که نگارش آن را فخیم‌زاده و احمد هاشمی بر عهده داشته‌اند، از این قرار است: سلیمان در پی بیکاری و فقر به‌همراه برادرش نمکی که معلول ذهنی است به شهر می‌آید. نمکی در شهر گم می‌شود و مشکلاتی بوجود می‌آورد…

مهدی فخیم‌زاده، حسین گیل، محمود بهرامی، مهری مهرنیا، خسرو امیرصادقی و محمدرضا امیرصادقی در این فیلم ایفای نقش کرده‌اند.

فیلم «همسفر» محصول ۱۳۷۲ به‌ کارگردانی مهدی فخیم‌زاده دوشنبه ۲۸ مهر ماه ساعت ۱۹ پخش می شود.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: زن و شوهری در شرکتی کار می کنند که رئیس شرکت به جرم اختلاس دستگیر می شود. مرد هم که معاونت شرکت را به عهده دارد، مطمئن است وی را به ریاست شرکت انتخاب خواهند کرد ولی هیئت امنا همسر او را برمی گزیند. مرد که تحمل ریاست همسرش را ندارد مشکلاتی در محل کار و در نتیجه خانواده به وجود می آورد…

مهدی هاشمی، فاطمه معتمدآریا، نسرین مقانلو، پرستو گلستانی، سیروس ابراهیم زاده، حسین محب اهری، سیامک اطلسی، داریوش اسدزاده و فرحناز منافی ظاهر در این فیلم به ایفای نقش پرداخته اند.

فیلم «مشت آخر» به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده، سه شنبه ۲۹ مهر ماه ساعت  ۱۹ روی آنتن می رود.

در این فیلم خواهیم دید: رحمت پیرمردی است که در کاراته تبحر بسیار بالایی دارد ولی جهت امرار معاش تظاهر به فرتوتی می‌کند و در خیابان‌ها با دستیارش هرمز به صورت سوری معرکه دعوا به راه می‌اندازند و مردم جهت کمک سعی در جدا کردن آنها می‌کنند که در این میان دستیارش از شلوغی فضا کمک گرفته و جیب مردم را می‌زند. آنها جیب مهندسی به نام سهیل را می زنند و بعد رحمت از روی عکس صفحه موبایل همسر سابقش سحر را می شناسد و بعد قفل موبایل را باز می کنند و متوجه می شوند که کسی به سهیل پیامه ایی مبنی بر کشتن کسی فرستاده است. رحمت سعی می کند که سحر را ببیند و همه چیز را برای او شرح می دهد. سحر که ۳۳ سال قبل از رحمت جدا شده و بعد هم سهیل را از او دزدیده …

مهدی فخیم‌زاده، گوهر خیراندیش، احمد نجفی، رامین راستاد و حمیدرضا قلی‌خانی در فیلم سینمایی «مشت آخر» بازی کرده اند.

فیلم «ساده‌لوح» محصول ۱۳۶۰ به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده ۳۰ مهر ماه ساعت ۱۹ روانه آنتن می شود.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: رحمان با پولی که از مردم به بهانه تهیه مسکن به دست آورده می‌گریزد و به مسافرخانه دوستانش غلام و عبدالله پناه می‌برد. رحمان به قتل می‌رسد و مظنونین اصلی عبدالله و غلام هستند، اما آن دو ناچار فرار می‌کنند. ۱۰ سال بعد وقتی به شهر خود بازمی‌گردند متوجه می‌شوند رحمان در واقع بر اثر سکته قلبی درگذشته و قتلی در بین نبوده است.

هادی اسلامی، حبیب اسماعیلی، مریم صفایی، خسرو امیرصادقی، پوراندخت مهیمن و محسن اصلانی نقش‌آفرینی کرده‌اند.

فیلم «خواستگاری» با نویسندگی و کارگردانی مهدی فخیم زاده پنج شنبه ۱ آبان ماه ساعت ۱۹ از شبکه نمایش پخش می شود.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: پیرمردی که چندین نوه و فرزند دارد و همسرش هم سال ها پیش فوت شده است، تصمیم می گیرد دوباره با زنی سالخورده که او نیز نوه دارد ازدواج کند. این خواسته او موافقین و مخالفین زیادی دارد. تا این که…..

ثریا قاسمی، هادی اسلامی، ثریا حکمت، اسماعیل محرابی، مصطفی طاری، محمد ابهری، ناصر گیتی جاه، عباس ناظری نیک، عیسی صفایی، علی برجسته، مریم هژیروند، مجید میرزائیان، محمدرضا امیرصادقی و مینا فتحی در این فیلم به ایفای نقش پرداخته اند.

گفتنی است، این فیلم ها هر روز ساعت ۱۹ پخش می شود و بازپخش آن روز بعد ساعت های ۳ و ۱۱ خواهد بود.

نوشته پاسداشت کارنامه هنری مهدی فخیم‌زاده در شبکه نمایش اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سریال «ولایت عشق» مجموعه‌ای تلویزیونی درباره امام رضا (ع) به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده است که در سال ۱۳۷۹ از شبکه اول تلویزیون پخش شد. این سریال به بخشی از زندگی امام رضا (ع) شامل فشار مأمون به اقامت اجباری او در مرو، پذیرش ولایتعهدی و اتفاقات مرتبط به آن تا زمان شهادت می‌پردازد.

داستان با مرگ هارون‌الرشید خلیفه عباسی و روی کار آمدن پسرش امین آغاز می‌شود؛ در ادامه جنگ امین و برادرش مأمون، خلافت مأمون و آوردن علی بن موسی‌الرضا (ع) به مرو را به نمایش کشیده‌ است. «ولایت عشق» همچنین به بیان روایات شیعه در زمینه‌های مختلف ازجمله نماز باران، نماز عید فطر و مناظرات بین ادیان می‌پردازد.

فرخ نعمتی، محمد صادقی، اکبر زنجانپور، داود رشیدی، فتحعلی اویسی، بیتا فرهی، مریلا زارعی، دانیال حکیمی، بیژن امکانیان، رامبد جوان، لادن طباطبایی، عنایت بخشی، مهدی فخیم‌زاده و فریماه فرجامی برخی از بازیگران این سریال هستند.

تا پیش از این در تمامی آثاری که به نوعی درباره زندگی امامان و پیامبران تولید شده بود، از چهره و یا حضور بازیگر به جای آن‌ها خودداری شده بود، اما «ولایت عشق» نخستین اثر نمایشی است که از بازیگر به جای شخصیت امام استفاده شد.

مهدی فخیم‌زاده کارگردان این اثر در گفتگویی تلویزیونی، با اشاره به موضوع پُرمناقشه‌ تصویری کردن چهره معصومان گفته است: با آقای فرخ نعمتی صحبت کردیم که نقش امام معصوم را بازی کند و ایشان هم با میل و رغبت بازی کرد به این شرط که بعد صورتش را نورانی کنیم و به کسی هم نگوییم بازیگر این نقش کیست! برای نمایش چهره معصوم چراغ خاموش جلو رفتیم و به جز من و آقای حیدریان و رضاداد و آقای لاریجانی کسی از این موضوع خبر نداشت. هر کسی هم می‌پرسید می‌گفتیم همان سنت قبلی است. وقتی زمان پخش رسید من خیلی آشفته بودم که چه اتفاقی قرار است بیفتد و خوشبختانه اتفاقی نیفتاد و دیگر در قسمت هفتم و هشتم آقای مکارم شیرازی نامه تائیدیه را نوشت و آقای لاریجانی عنوان کرد که آن نامه در ابتدای سریال آورده شود و مشکلات هم حل شد.

فرخ نعمتی که در این سریال در نقش امام به ایفای نقش پرداخت نیز در گفتگویی درباره حضورش در این سریال مطرح کرده است: اعتقاد دارم بزرگ‌ترین گام در جهت نزدیک شدن به ساحت مقدس معصومین (ع) را مجموعه تلویزیونی «ولایت عشق» برداشته است. نیت و آرزو و خواسته ما این بود که این اتفاق تداوم پیدا کند.

فیلم‌ها و سریال‌های درباره امام رضا (ع) ابزارهای فرهنگی قدرتمندی برای معرفی زندگی و آموزه‌های ایشان به مخاطبان جهانی هستند. این آثار نه‌تنها ابعاد مختلف شخصیتی امام را نشان می‌دهند، بلکه الگوهای عملی برای زندگی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی ارائه می‌کنند. با ادامه تولید چنین آثاری، می‌توان امیدوار بود که شناخت عمومی از سیره و روش امام رضا (ع) افزایش یابد و گفتمان بین‌فرهنگی تقویت شود. تولیدات هنری درباره ائمه معصومین اگر با دقت تاریخی و خلاقیت هنری همراه باشد، می‌تواند تأثیر عمیقی بر جامعه بگذارد و میراث فرهنگی و دینی اسلامی را به نسل‌های آینده انتقال دهد.

نوشته نگاهی دوباره به «ولایت عشق»؛ سریالی که با سنت‌شکنی راهگشا شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این فیلم روز پنجشنبه ساعت ۱۹ از طریق سایت سوینا در دسترس مخاطبان قرار می‌گیرد.

نظارت متن و ضبط این برنامه به عهده کیوان کثیریان بوده و متن روایت آن را محدثه واعظی‌پور نوشته است. این برنامه در استودیو شهر صدای پارسیان با صدابرداری رامتین ناهید ضبط شده و مرجان طبسی آن را میکس و تدوین کرده است.

علاقمندان می‌توانند با مراجعه به پایگاه اینترنتی سوینا به نشانی sevinagroup.com به فایل صوتی فیلم‌های سینمایی توضیح‌دار دسترسی داشته باشند.

نوشته انتشار نسخه ویژه نابینایان «همسر» با صدای مسعود فروتن اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

امیر قادری میزبان برنامه در ابتدای نشست بیان کرد: سری نخست نشست «بر سینمای ایران چه گذشت» در ارتباط با سینمای دهه ۶۰ بود و جلسات فارغ از مهمانان حالت انتقادی داشت. در شب اول از فصل دوم به تحلیل سینمای ایران در «دوره سازندگی» یعنی دولت مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی می‌پردازیم. از سال ۱۳۷۲ با حضور مهدی فرید‌زاده در حوزه نظارت سینما، نسبت به دهه ۶۰ مضامین تازه‌ای وارد سینما شد و فیلم‌های متفاوتی هم در آن سال‌ها ساخته شدند. ناگفته نماند که مهدی فخیم‌زاده، موفق‌ترین اثر خود به نام «همسر» را در همین دوران ساخته است.

*چرا فیلم «شکار» ساخته نشد؟

در این بخش از نشست بود که مهدی فخیم‌زاده درباره شرایط فعالیت در دوره یاد شده عنوان کرد: من کارم را در آن سال‌ها با «تاواریش» شروع کردم. در آن دوره که اوج چک کردن سناریوها در ارشاد بود، من به دنبال سناریویی بودم که بتوانم پروانه ساختش را بگیرم. من و علیرضا زرین‌دست باهم یک سناریو درباره شکار خرس پیدا کردیم و آن را خریدیم. در سناریو چند گرگ هم حضور داشتند. قرارمان این بود که زرین‌دست فیلمبرداری را انجام دهد و صحنه‌های حضور گرگ را در پلاتو بگیرد‌. بعد‌ها نشد این فیلم را بسازیم و تصمیم به فروش سناریو گرفتیم. احمد نجفی سهم علی زرین‌دست را خرید اما من سهمم را نفروختم. احمد نجفی پیشنهاد داد فیلمبرداری را در ارمنستان انجام دهیم و گفت که شرایط مهیاست. ارزش پول ما نسبت به ارمنستان بسیار بیشتر بود و با هزینه کم می‌توانستیم فیلم را بسازیم. من با فضای کاری خارج کشور آشنایی نداشتم و از آن می‌ترسیدم. یک سال طول کشید تا من به این تصمیم رضایت دادم.

وی ادامه داد: در نهایت تیم تشکیل دادیم و برای ساخت فیلم به شهر ایروانِ ارمنستان رفتیم. در آنجا متوجه شدیم که امکانات فیلمبرداری آن‌ها نسبت به ما بسیار عقب‌تر است. سه ماه در ارمنستان‌ برای ساخت فیلم تلاش کردیم اما در نهایت نتیجه نگرفتیم و فصل گرگ‌‌هایش تمام شد. بعد از آن به مسکو رفتیم تا بتوانیم کار را فیلمبرداری تمام کنیم اما در آن‌جا هم نتوانستیم فیلمبرداری را انجام دادیم. ما از ابتدا هم قصد فروش فیلم «شکار» را نداشتیم‌ چراکه فیلم دلی من و احمد‌ نجفی بود که بودجه شخصی صرف آن شد.

این فیلمساز خاطرنشان کرد: به احمد نجفی گفتم پیروز کسی است که شکست را در زمانش قبول کند و اعتراف کردیم که در ساخت این فیلم شکست خوردیم. در راه بازگشت به ارمنستان، کتابی را پیدا کردم و همان کتاب را به فیلمنامه «تاواریش» تبدیل کردم. یکی از اتفاقات جالب توجه این بود که هر لوکیشنی یک مدیرتولید داشت و این کار را علاوه‌بر تمام مسایل دیگر سخت می‌کرد. بعد از سه‌ماه و نیم ما بالاخره فیلم را کلید زدیم و در نهایت هم هفت ماه فیلمبرداری طول کشید. ساخت این فیلم تجربه بسیار عالی برای من بود.

*در دوره آقای انوار می‌خواستند همه چیز را با زور حل کنند

فخیم‌زاده تصریح کرد: بعد از بازگشت به تهران که اواخر دوره آقای انوار هم بود، متوجه تغییر فضا شدم. چون فیلمی که در ارمنستان ساخته بودم را آنطور که انتظار می‌رفت واکاوی نکردند. ناگفته نماند قدرت آقایان انوار و بهشتی در اواخر دوره مسئولیتشان کمتر شده بود. همچنین در جلسات برگزار شده نقد‌هایی مطرح می‌شد که در دوره قدرت آن‌ها، هیچ فیلمسازی توانایی بازگو کردن آن را نداشت.

وی با بیان اینکه من بعد از ساخت ۱۰_۱۲ فیلم، هرگز هیچ مبلغی از فارابی دریافت نکرده‌ام، تصریح کرد: فارابی آن زمان ویژه کسانی بود که به اصطلاح اعوان و انصار خودشان محسوب می‌شدند. سناریوهایی که این افراد ‌می‌بردند، به‌راحتی تصویب می‌شد و مجوز ‌می‌گرفت و پولشان را دریافت می‌کردند.

فخیم‌زاده افزود: لاریجانی بعد از ساخت «تاواریش» وارد عرصه شد و به اصطلاح با سلام و صلوات آمد. ناگفته نماند که در دوره آقای انوار معتقد بودند که همه چیز را با زور می‌توان حل کرد. در آن زمان این جمله معروف بود که خاتمی که وزیر ارشاد است، هفت وزیر دارد که خودش معاون اول همه آن‌ها است! همه معاونان، مستقل از ایشان کار می‌کردند و هر تصمیمی که می‌گرفتند، خاتمی در ‌آن دخالت نمی‌کرد. او فقط در زمان جشنواره فیلم فجر وارد عرصه می‌شد و در واقع وزرای ما آقایان انوار و بهشتی بودند.

*آقای لاریجانی برای ساخت «همسر» از من تقدیر کرد!

فریدون جیرانی در ادامه درباره کم شدن قدرت آقایان انوار و بهشتی در اوایل دهه ۷۰ اظهار کرد: سیدمحمد خاتمی یک سال قبل از پایان دولت اول مرحوم آیت‌الله هاشمی‌ رفسنجانی، در خرداد ۱۳۷۱ استعفا داد. بلافاصله آقای لاریجانی روی کار آمد. جشنواره سال ۱۳۷۱ را که بیست‌یکمین دوره آن بود، آقای لاریجانی برگزار کرد و او مرتضی آوینی را که در آن دوره دشمن فارابی محسوب می‌شد، به داوران جشنواره اضافه کرد.

وی افزود: جشنواره فجر را تا سال ۱۳۷۲ که فیلم‌های «همسر» و «تاواریش» باهم در آن حاضر شدند، لاریجانی برگزار کرد. در آن جشنواره فاطمه معتمدآریا جایزه بهترین نقش اول زن را به واسطه بازی در فیلم «همسر» دریافت کرد و همچنین این اثر جایزه صدا را نیز گرفت. «جنگ نفتکش‌ها» هم جایزه بهترین کارگردانی را در همین دوره گرفت و اثری به‌عنوان بهترین فیلم برگزیده نشد. آقای لاریجانی تا دی‌ماه سال ۱۳۷۲ حضور داشت که آقایان بهشتی و انوار نیز با ایشان بودند. آن‌ها ترتیبی دادند که چون فیلم «همسر» جایزه‌ای برای کارگردانی و فیلمنامه دریافت نکرده بود، آقای لاریجانی دیداری با مهدی فخیم‌زاده داشته باشد و تقدیر ویژه‌ای از ایشان برای ساخت فیلم‌ همسر به عمل بیاید. سیدمحمد بهشتی در گفتگویی که در کتاب «سینمای دهه ۶۰» منتشر شده است اشاره‌ای به فیلم «همسر» مهدی فخیم‌زاده داشته و ماجرای تجلیل لاریجانی از این فیلم را آنجا روایت کرده است. بعد از آقای لاریجانی، آقایان انوار و بهشتی هم ادامه ندادند. زیرا نمی‌توانستند با میرسلیم کنار بیایند در این مرحله مهدی فریدزاده به عنوان معاون سینمایی و سپس آقای خاکبازان به عنوان مسئول نظارت و ارزشیابی وارد عرصه کار شدند.

فخیم‌زاده در این بخش درباره تجلیل از فیلم «همسر» یادآور شد: البته این دیدار خواسته خود آقای لاریجانی بود. یک روز من را خواستند و با خود گفتم سابقه ندارد وزیری بخواهد ما را ببیند! یادم هست که آن زمان آقای بهشتی به شوخی گفت احتمالاً می‌خواهند سرت را ببرند. بعد از دیدار با وزیر و دعوت‌نامه‌ای که به من دادند، آنقدر شک داشتم که بعد از جلسه از رئیس دفتر ایشان پرسیدم آیا می‌توانیم این تقدیرنامه را منتشر کنیم؟ که بعد در مجله سینما همان صفحه اول به چاپ رسید. آن زمان هنگام ساخت «همسر» به من گفتند که مراقب این اثر باشم، چراکه قصه زنی بود که روبه‌روی مردش می‌ایستاد!

این کارگردان درباره واکنش معاونت سینمایی به دو فیلم «همسر» و «تاواریش» عنوان کرد: درباره «تاواریش» سکوت کردند اما فیلم «همسر» را مورد قبول دانستند.

*بازگشت ایرج قادری را به نبرد آخر‌الزمان می‌توان تشبیه کرد!

مهدی سجاده‌چی فیلمنامه‌نویس در ادامه بیان کرد: بلافاصله بعد از روی کار آمدن آیت‌الله هاشمی رفسنجانی و اتمام جنگ، فشار روی ایشان برای تغییر وزیر ارشاد زیاد شده بود. البته حساسیت روی معاونت سینمایی و سپس مطبوعاتی بسیار بالا بود. آقای بهشتی آن زمان از فشارها گله می‌کرد و می‌گفت که می‌خواهند ایرج قادری را دوباره وارد عرصه کنند.

جیرانی در پاسخ به این پرسش امیر قادری که آیا قبول دارد کارگردانی ایرج قادری که به اصطلاح در آن زمان سمبل ابتذال بود، به لحاظ فنی برای فیلم «می‌خواهم زنده بمانم» از بسیاری فیلمسازان مورد تایید بهتر بود؟ خاطرنشان کرد: در آن دوره به ایرج قادری بعد از ساخت فیلم «تاراج» مجوز کارگردانی نمی‌دادند. تا اینکه ایرج قادری نامه‌ای به «کیهان‌هوایی» نوشت که سردبیر آن آقای سلیمی نمین بود، از ملت ایران بابت ایفای نقش کردن در آثار قبل از انقلابش عذرخواهی کرد. این نامه با روی کار آمدن آقای لاریجانی مصادف شد و ایشان دستور داد که به ایرج قادری مجوز کارگردانی بدهند. بعد از آن ایرج قادری با مرتضی شایسته هماهنگ کرد و در سال ۱۳۷۴ فیلم «می‌خواهم زنده بمانم» را که فیلمنامه‌اش بر اساس تحقیقات رسول صدر‌عاملی و سعید مطلبی و… بود، ساخت.

مهدی سجاده‌چی در ادامه تاکید کرد: آمدن ایرج قادری را به نبرد آخر‌الزمان می‌توان تشبیه کرد! چراکه ایشان در آن زمان سمبل ابتذال تلقی می‌شد. در واقع تفکر عده‌ای بر این اساس بود که ریشه‌ سینمای فرهنگی را که شکل گرفته است، با این کار می‌زنند. طرف دیگر سینما انتظار داشتند یک شکل دیگر از سینما که با وجود آقایان بهشتی و انوار مغفول و مسدود شده بود؛ با وجود ایرج قادری جان بگیرد. این پروژه بسیار سنگینی بود.

فخیم‌زاده با بیان اینکه ورود به مسایل فیلم از جانب دوستان مشکل‌ساز بود، گفت: در جلسه‌ای که با حضور بهروز افخمی، سیف‌الله داد، من، رحیم رحیم‌پور و… برگزار شد، رحیم رحیم‌پور در آن جلسه حمله شخصی کرد و من از ایشان اعلام برائت کردم اما همزمان گفتم که من با درجه‌بندی، ممنوع‌الکاری هنرمندان و… مخالفم. دوستان در آن زمان دیدگاهی داشتند که آن را به کل نظام تعمیم می‌دادند در حالی که اینگونه نبود‌.

در ادامه قادری خاطرنشان کرد: در آن سال‌ها یعنی اوایل دهه ۷۰، رسول صدرعاملی اثری نساخت البته فیلم «سمفونی تهران» را تولید کردند که برای جریان اصلی نبود.

*«رهایی» اولین فیلم جدی دفاع مقدس سینمای ایران است

رسول صدرعاملی درباره دلیل کم کار بودن خودش در دهه ۷۰ مطرح کرد: در اسفند سال ۱۳۵۷ که فارابی و صداوسیمایی وجود نداشت. من با نهصد هزار تومان فیلم «خون‌بارش» را به دلیل رفاقتم با امیر قوی‌دل ساختم. هشت ماه فیلمبرداری با دوربین ۱۶ میلیمتری که از مسعود مزینانی اجاره می‌کردیم، طول کشید. ناگفته نماند که در آخر هم حسین زندباف به ما کمک کرد و فیلم تمام شد. بعد از بازگشتم به فرانسه متوجه شدم «خون بارش» را بدون مجوز من در مساجد و تلویزیون پخش کرده‌اند. آن زمان لابراتوار ما تلویزیون بود و ۲۰۰ کپی از آن زده بودند.

وی ادامه داد: بعد از بازگشتم به ایران با فریدون جیرانی تصمیم گرفتیم فیلم «رهایی» را بسازیم. ایده اولیه فیلم با خواندن نامه‌ یک افسر عراقی به ایران برایمان شکل گرفت. او در نامه‌اش نوشته بود: من شما ایرانی‌ها را دوست دارم و به سمت شما شلیک نمی‌کنم. من تمام تیرهایم را به آسمان می‌زنم. «رهایی» اولین فیلم جدی دفاع مقدس سینمای ایران است که من در اوایل جنگ در سال ۱۳۶۱ ساختم اما زمانی که تاریخ سینمای دفاع مقدس را بخوانیم، اسم این فیلم نیامده است.

صدرعاملی گفت: محسن مخملباف در روزنامه اطلاعات درباره «رهایی» مقاله‌ای با عنوان «ترکه بر تن خیس» نوشت و در آن حکم اعدام من را داد! چراکه فیلم ضدجنگ بود. آن‌ها معتقد بودند که من با ساخت این فیلم ترکه بر تن خانواده شهدا زده‌ام.

این فیلمساز تصریح کرد: این گروه از افراد تندرو که در آن دوره قدرت گرفته بودند، در واقع قصدشان نجات سینمای ایران بود، منتهی راهش را بلد نبودند. بعد از آن «گل‌های داوودی» را ساختم که در اولین جشنواره فیلم فجر به عوامل اصلی‌اش جز من جایزه دادند! من از همانجا مغضوب آقایان انوار و بهشتی شدم. دوباره محسن مخملباف در مجله سروش درباره من نوشت که من دختر‌بازی را در سینما رواج داده‌ام.

این کارگردان گفت: در همان روزها من پرونده‌‌ای را پیدا کردم که درباره یک نامادری زیبایی بود که پسر دوازده ساله همسرش را به قتل رسانده است و حکم اعدامش هم صادر شده بود. بنا به علاقه خبرنگاری که داشتم، پرونده را پیگیری کردم و سرانجام با ارسال یک فیلم به قوه قضائیه، تبرئه نامادری را بگیریم. من با «هوشنگ اسدی» نسخه فیلمنامه این پرونده را بازنویسی کردم که پروانه ساخت هم گرفت. تصمیم داشتم فیلمش را بسازم که آقایان خاکبازان به من اجازه کار نداد. این مجوز ندادن‌ها و ممنوعیت‌ها روی کم کیفیت‌ شدن دیگر آثارم به شدت تاثیر گذاشت. البته آقای انوار پای فیلم رهایی ایستاد و به من کمک کرد.

صدرعاملی ادامه داد: در همان روزها ایرج قادری در حالی که بعد از ۱۲ سال اجازه کار گرفته بود؛ به دفتر من آمد. او بغض کرده بود چراکه به فیلنامه‌‌هایش ‌ جواب رد داده بودند. من فیلمنامه‌ای را که برای پرونده با هوشنگ اسدی کار کرده بودم، به «هدایت فیلم» واگذار کردم که ایرج قادری بتواند فیلم را بسازد که ایشان «می‌خواهم زنده بمانم» را ساخت. البته من نسبت به این کار نکردن‌ها الان حس خوبی دارم چون شش سال وقت داشتم و با تفکر و زمان زیاد بالاخره «دختری با کفش‌های کتانی» را ساختم.

وی با بیان اینکه در دهه ۶۰ حدود ۱۰ تا ۱۲ نفر بودند که تحت یک فشار شدید فیلم می‌ساختند اما دوست داشتند سینما بماند، اظهار کرد: من با قاطعیت می‌گویم که اگر این تیم در اوایل پیروزی انقلاب انقدر با عشق کار نمی‌کرد؛ سینمای ایران بدین شکل حفظ نمی‌شد. من قرار بود تهیه‌کننده فیلم «خواهران غریب» شوم اما پروانه ساخت ندادند و متوجه شدم که نمی‌خواهند کار کنم. شاید بتوانم بگویم ۶ سال ممنوع‌الکاری‌ام سبب خیر شد تا اینکه به فیلم «دختری با کفش‌های کتانی» رسیدم که باعث و بانی ساخت آن حوزه هنری بود‌.

*ماجرای اعتراض نیروهای سنتی به تصویر زن در سینمای ایران

جیرانی در ادامه یادآور شد: از سال ۱۳۶۵ که «اجاره‌نشین‌ها» ساخته شد، تنها محسن مخملباف نبود که علیه فیلم در ۲۲ بهمن ۶۵ نامه به آقای بهشتی نوشت. بخشی از فیلمسازان که بعدا هیات هنرمندان مسلمان را تشکیل دادند از جمله جمال شورجه و جواد شمقدری هم نامه مفصلی علیه فیلم مرحوم داریوش مهرجویی نوشتند.

وی گفت: در جشنواره ۱۳۶۵ سینمای روشنفکری حرف اصلی را زد و مورد توجه مدیران دهه ۶۰ قرار گرفت. «خانه دوست کجاست» عباس کیارستمی، «کلید» ابراهیم فروزش و اثری از ناصر تقوایی و… . در ادامه این جریان روشنفکری در سال ۱۳۶۶  فیلم «شاید وقت دیگر» توسط بهرام بیضایی ساخته شد.

جیرانی با اشاره به اینکه در ادامه همین روند جریان روشنفکری دینی هم تغییر کرد، اظهار کرد: به طوری که در سال ۱۳۶۵ ما فیلم «دستفروش» ساخته محسن مخملباف را داریم که به نظر من اولین فیلم تیره و سیاه از جامعه ایران است. محسن مخملباف بعد از آن فیلم «عروسی خوبان» را که فیلم بسیار بسیار تندی بود، ساخت. در همین دوره مرحوم داریوش مهرجویی فیلم «هامون» و مسعود کیمیایی فیلم «دندان مار» را ساخت. در هشتمین جشنواره فجر، فیلم‌ها همگی بسیار تند بودند. در این دوره جو علیه آقایان انوار و بهشتی زیاد شد. گروه هیات هنرمندان مسلمان با مدیریت آقای کلهر، مخالف جو حاکم در آن دوره بودند. همچنین نیروهای سنتی به تصویر زن در سینمای ایران معترض شده بودند و این نکته در تاریخ سینمای ایران بسیار مهم است. از کاراکتر «عصمت» در فیلم «گل‌های داوودی» بود که تصویر زنِ سنتی در سینما ایران تغییر کرد.

وی افزود: بعد از آن سوسن تسلیمی در فیلم «مادیان» نقش یک زن سرپا و مبارز را ایفا کرد. در ادامه نقش «ثریا» در «گزارش یک قتل» زن مدرن را وارد سینما می‌کند. کاراکتر‌های «ویدا» و «کیان» در فیلم «شاید وقتی دیگر آمدند» هم در ورود زن مدرن به سینما تاثیر گذار بودند. حتی کاراکتر «ریحانه» زن مطلقه‌ای که عاشق می‌شود، در آن دوران سینما بسیار مهم بود. همچنین کاراکتر «فرشته» در فیلم «بچه‌های طلاق» که دختری بود با این دیالوگ که: «همیشه زن‌ها با ازدواج خوشبخت نمی‌شوند.» در تاریخ یاد شده بسیار تاثیرگذار بود. کاراکتر «زیور» در فیلم «دندان مار» مسعود کیمیایی نیز به نظر من یک زن سرپای سنتی است. اما کاراکتری که جنجال زیادی ایجاد کرد «سایه» در فیلم معروف «شب‌های زاینده‌رود» مخملباف است. دیالوگ او در فیلم این است که می‌گوید: من در جایی زندگی می‌کنم که زن‌ها آزاد نیستند. زن‌ها انتخاب نمی‌کنند؛ انتخاب می‌شوند. من نمی‌خواهم زن باشم.

این فیلمساز خاطرنشان کرد: این جنجال سر شخصیت زن در سینما و اساسا سینمای روشنفکری علیه آقای انوار ایجاد شد. مصاحبه آقایان انوار، بهشتی و حیدریان در روزنامه اطلاعات در خرداد ۱۳۷۰ خواندنی است. آن‌ها در این مصاحبه به همه مسایل سینمای ایران پاسخ دادند. انوار در این مصاحبه اظهار می‌کند که به ما می‌گویند که سینما متفکر یعنی سینمای روشنفکری و سینمای روشنفکری مترادف غرب‌زدگی است. پس این سینمای متفکر، غرب‌زده است و سینمای بدی است. محدودیت برای تصاویر بوده است کمااینکه در جشنواره دهم «نرگس» می‌آید و اولین همدلی سینمای ایران با یک زن خلافکار به اسم «آفاق» شکل می‌گیرد‌.

جیرانی ادامه داد: همچنین آقای بهشتی در همان مصاحبه حرفی می‌زند که از نظر من تاریخی است، می‌گوید «من نمی‌فهمم این چه اتهامی است که من باید پاسخ دهم که سینما اندیشمند شده است.»

جیرانی افزود: در نهایت مخالفان توانستند آقای خاتمی را وادار به استعفا در خرداد ۱۳۷۱ کنند. در دولت دوم هاشمی رفسنجانی محافظه کاران توانستند عرصه اقتصاد و فرهنگ دست بگیرند. از آنجایی که آقای لاریجانی یکسال بیشتر نماند، آقای میرسلیم آمد و آقای فریدزاده به عنوان معاون سینمایی و آقای خاکبازان به عنوان مدیرکل نظارت و ارزشیابی آمدند. آن زمان دفترچه معروف از سوی آقای خاکبازان منتشر شد که ضوابط جدید تولید فیلم را در سال ۷۳ یا اوایل ۷۴ بیان کرد که جنجال شد. در حقیقت کلوزآپ زن ممنوع شد و بهروز افخمی و سیف‌الله داد علیه آن نوشتند.

*ضربه اصلی به سینما از سوی افراد و سلایق شخصی آن‌ها بود

در ادامه مهدی فخیم‌زاده افزود: مدیران از سال ۱۳۶۶ به مقوله ممنوع‌الکاری، درجه‌بندی فیلم‌ها و احوالات شخصی افراد ورود کردند. داوود رشیدی را سر فیلم کیومرث پوراحمد ممنوع الکار کردند‌. مسئول موتورخانه، یک نامه به انوار نوشته بود که ایشان ممنوع‌الکار است من و علیرضا داوودنژاد پیش آقای انوار رفتیم که گفت به درد سینما نمی‌خورد. سینما از قانون و تحلیل کلی لطمه نخورد؛ ضربه اصلی سینما از افراد و سلایق شخصی‌شان بود. هنوز هم سینمای ما گرفتار سینمای دهه ۶۰ است.

در ادامه این نشست مهدی سجاده‌چی با اشاره به اینکه وقتی سخن از دوران آقایان بهشتی و انوار به میان می‌آید، گویی که یک نفر بوده‌اند. در حالی که اینطور نبوده است، گفت: آقایان بهشتی و انوار مانند شاخه نظامی ارتش جمهوری‌خواه ایرلند و شاخه سیاسی آن بودند. از نظر من آقای انوار آدم مهمی در این ماجرا نبود و مغز متفکر سینما، آقای بهشتی بود اما ایشان به یک نیرو قهریه و به اصطلاح گازانبری نیاز داشت.

جیرانی در تایید حرف مهدی سجاده‌چی اظهار کرد: از کتاب «سینمای دهه ۶۰» نقل می‌کنم که آقای سیدمحمد خاتمی به بهشتی پیشنهاد معاونت سینمایی می‌دهد. در همان زمان آقای بهشتی، آقای انوار را به خاتمی پیشنهاد می‌دهد.

سجاده‌چی در ادامه بیان کرد: بله. چون آقای انوار مانند پوسته حلزون بود به شکلی که بعد از آقای بهشتی قدرت از فارابی تدریجا به سازمان سینمایی کوچ کرد. در همه جای دنیا سیاست از سینما جدا نیست. منتهی عده‌ای روی کار هستند که توسط کسانی که بیرون هستند، تحت فشار قرار می‌گیرند. در واقع این یک نوع رفتار سیاسی برای جایگزینی است. در تمام دوره‌ها اگر جایگزینی صورت گرفته است، کم و بیش تمام نکاتی را که داشتند، رعایت نکردند.

*اگر آقای ضرغامی نبود «طعم گیلاس» به کن نمی‌رفت

جیرانی در جواب به این سوال قادری که صحبت‌ درباره سختگیری آقای خاکبازان زیاد است اما در همان دوران می‌بینیم که سینما شهری‌تر می‌شود. علت آن چیست؟ اظهار کرد: آقای فریدزاده که از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۴ مسئولیت دارد، سعی می‌کند روال قبلی را پیش ببرد و رعایت کند که فیلم «روسری آبی» جایزه بهترین سناریو و فیلم «پری» جایزه بهترین کارگردانی را می‌گیرد. همچنین مهدی فخیم‌زاده شخصیت زن یعنی «شیرین عضدی» در فیلم «همسر» را خلق می‌کند و سیروس الوند کاراکتر «زهرا» را در فیلم «یکبار برای همیشه» به وجود می‌آورد‌. در عین حال که نیروهای سنتی علیه شخصیت زن حرف می‌زنند، فیلمسازان ما همان را سعی می‌کنند نگه دارند. همانگونه مهرجویی فیلم بسیار موفق «سارا» را می‌سازد که علیه زندگی و همسر سنتی شورش می‌‌کند. یعنی برای اینکه بتواند از سانسور دوره‌ای که حساسیت روی زن است، بگذرد.

وی با بیان اینکه آقای ضرغامی درست است که از طریق جناح سنتی آمده بود اما افکار خود را دنبال می‌کرد، یادآور شد: اگر ایشان نبود «طعم گیلاس» به کن نمی‌رفت اما اشتباهش هم این بود که خاکبازان را به موقع برنداشت و دیر حبیب‌الله کاسه‌ساز را روی کار آورد. از نظر من مشاورانش در آن دوران به ایشان لطمه زدند. ضرغامی متنی را در توییترش منتشر کرده و گفته است که من اشتباه کردم به «آدم برفی» پروانه نمایش ندادم. حتی رهبر انقلاب «آدم برفی» را دیده و خوشش آمده بود اما شورای پروانه نمایش ارشاد آن را رد کرد‌. زور روشنفکری در سینما دهه ۷۰ ایران بالاست.

وی افزود: داریوش مهرجویی فیلم «لیلا» و مسعود کیمیایی نیز اثری را خلق می‌کند. در دوره دوم آیت الله هاشمی رفسنجانی جامعه تغییر کرد و سینما با رشد طبقه متوسط به سمت اصلاحات دوره دوم هاشمی‌ رفسنجانی حرکت کرد که از دل آن موارد متعددی بیرون می‌آید.

قادری تاکید کرد: به نظر می‌رسد جامعه و سینمای ایران در نیمه اول دهه ۷۰ عرفی‌تر و زمینی‌تر است و همچنین شهری‌تر و مدرن‌تر.

جیرانی تصریح کرد: روشنفکری دینی نیز تغییر می‌کند. آقای درویش «کیمیا» و «سرزمین خورشید» را می‌سازد که قهرمان «کیمیا» هم زن است. بهروز افخمی در سال ۶۹ با فیلم «عروس» زیبایی را به سینما می‌آورد که خوشبختانه مرتضی آوینی از «عروس» حمایت می‌کند.

صدرعاملی در پایان سخنان خود عنوان کرد: بزرگترین عارضه آقای خاکبازان این بود که رفتاری سرخود، توهین‌آمیز و تحقیرآمیز داشت. این رفتارش هم ربطی به معاونت نداشت و از کاراکترش شکل می‌گرفت‌. من در نیمه اول دهه ۷۰ کاری نساختم اما در نیمه دوم دهه ۷۰ فیلم‌های «قربانی» و «سمفونی تهران» را کار کردم. سینمای کودک و نوجوان هم در آن دوره شکل گرفت و سینمای ایران جهانی شد. باید یادآور شد که دورهمی واقعی سینماگران با آقای ضرغامی آغاز شد.

سجاده‌چی نیز درباره دوران آقای ضرغامی بیان کرد: غیر از خوش‌نیتی ضرغامی او خود را سنگر سینماگران ایران می‌دانست. واضح است که سنگر در برابر دشمن خارجی نیست. نفرات قبل از آقای ضرغامی از قدرت فاصله گرفته بودند؛ اما ایشان از همان قدرت استفاده کرد و با اطمینان نظرش را بیان می‌کرد.

مهدی فخیم‌زاده نیز در پایان خاطرنشان کرد: در دوره ریاست ضرغامی من تلویزیون رفته بودم. اما معتقدم سینما راه خودش را می‌رفت که با حذف فیلم فرنگی، بازار سینما در اختیار ما قرار گرفت اما با دخالت‌های صورت گرفته اجازه رشد روند طبیعی آن را ندادند.

شب دوم از سلسله نشست‌های تخصصی با عنوان «بر سینمای ایران چه گذشت» امشب ۱۴ آبان ماه از ساعت ۱۶:۳۰ با نمایش مستندی به همین نام محصول مرکز مستند سوره و انجمن سینمای دفاع مقدس به کارگردانی شهرام میراب اقدم و سپس از ساعت ۱۸ با حضور فریدون جیرانی، ناصر شفق، محمود اربابی، الوالحسن داوودی و سجاد نوروزی ادامه می‌یابد.

نوشته حکم اعدامی که مخملباف برای صدرعاملی صادر کرد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

امیر قادری در ابتدا بیان کرد: امشب آخرین جلسه از دوره اول سلسله نشست‌های «بر سینمای ایران چه گذشت» محسوب می‌شود و در آینده‌ای نزدیک چهار قسمت دوم مستند «بر سینمای ایران چه گذشت» که مربوط به دوره سازندگی است، نمایش داده می‌شود. تاکنون سینمای دهه ۶۰ را بررسی کردیم؛ دهه‌ای که من به شخصه نگاه منتقدانه‌ای به آن داشتم اما فریدون جیرانی استثنائا نگاه عاشقانه‌ای به آن داشت.

وی ادامه داد: من شخصا در دهه ۶۰ فیلمساز نبودم و حتی دوستانی را که در آن دوران سمت داشتند، بعدا شناختم، لذا بحث شخصی در میان نیست. به عنوان یک عاشق و تماشاگر سینما همیشه احساس کردم که یک نگاه محدودکننده نظری بر تاریخ روشن‌فکری سینمای ایران حاکم بوده که بین فیلم متفکر و متفنن و ژانر سطح بالا و سطح پایین خط کشیده است. اینکه تصور می‌کرده است شاهکار توسط طبقه خاصی از فیلمسازان در یک مدل‌های متفاوتی ساخته می‌شود در حالی که تاریخ سینما اینگونه نبوده است. ما بسیار فیلم مبتذل در هر دو طرف تقسیم‌بندی داریم.

مجری برنامه عنوان کرد: مشکل من با دهه ۶۰ این است که این تفکر محدودکننده و حذفی که من همیشه سعی کردم روی کاغذ با آن مبارزه کنم، با یک قدرت همراه شد؛ قدرتی که تفنگ داشت و این تفکر که شاید حسن نیت داشت، به دنبال حذف شکل‌های دیگر سینما بود. من تصور می‌کنم فیلم‌های فریدون جیرانی اگر در دهه ۶۰ ساخته می‌شد یا ممنوع‌الکار می‌شد و یا مجوز نمی‌گرفت. البته ممکن بود به عنوان فیلم سطح پایین نیز قلمداد شود. من همچنان فکر می‌کنم زیربنای همه فکر‌ها همان ایده‌های دهه ۶۰ است.

قادری خاطرنشان کرد: لازم می‌دانم بگویم از آنجا که ما این شب‌ها فیلمنامه‌نویس در جمع مهمانان نداشتیم و فیلمنامه‌نویس مغز متفکر فیلمنامه محسوب می‌شود و بسیار مهم است که بدانیم روایت این قشر چیست، از مهدی سجاده‌چی دعوت کردیم که امشب مهمان ما باشد. باید از شهرام میراب‌اقدم نیز که مستند «آنچه بر سینمای ایران گذشت» را ساخته است، تشکر کنم.

برخی می‌گفتند مردم چرا باید سرگرم چیزی مانند سینما باشند؟

در ادامه مهدی سجاده‌چی فیلمنامه‌نویس عنوان کرد: سینمای ایران بعد از انقلاب شروع شد. اگر مشکلی وجود داشته باشد یک نوع اختلال اجتماعی‌ست که فقط مخصوص کشور ما هم نیست. سینمای ایران بعد از انقلاب شکست چراکه با سبک زندگی کسانی که رهبران انقلاب بودند، فاصله زیادی داشت. سینما دو وجه داشت که مشکوک ارزیابی می‌شد؛ اول آنکه زن و مرد در سالنی حضور پیدا می‌کنند که چراغ‌ها خاموش است؛ اساسا این چه معنایی دارد. این اتفاق خطرناک ارزیابی می‌شد و دیگر اتفاقاتی بود که پیرامون سینما رخ می‌داد، یعنی آدم‌ها از چه طبقانی به سینما می‌روند و اصولا نمی‌شود آن‌ها را کنترل کرد. سینما دست کم یک چیز خارجی و غربی بود و اگر می‌خواستیم خیلی مهربان باشم تنها شک در دلمان ایجاد می‌شد و اگر اینگونه نبود، دنبال حذف آن بودیم.

وی ادامه داد: به لحاظ بنیان‌های عقیدتی هر کاری که موجب غفلت از یاد خدا شود، به نوعی لهو و لعب محسوب می‌شود. برخی می‌گفتند مردم چرا باید سرگرم چیزی مانند سینما باشند؟ مردم باید سرگرم خدا و زندگی خود باشند.

قادری یادآور شد: البته جریان روشنفکری هم سرگرمی را حرام می‌دانست.

سجاده‌چی خاطرنشان کرد: همینگونه است. این موارد یا از سبک زندگی می‌آید و یا از ایدئولوژی. اصولا اینگونه نیست که عده‌ای بنشینند و فکر‌های توطئه‌آمیز کنند. بدبینی نسبت به سینما از اول وجود داشته است و در آینده هم وجود خواهد داشت. این ویژه کشور ما نیست. بسیاری از افراد تصور می‌کنند سینما و تلویزیون دوپینگ حکومت‌ها برای تحمیق توده‌هاست. بسیاری از روشنفکران در سطح دنیا گوشی تلفن همراه هم ندارند. اینکه ما بیاییم برای فیلمی که از سوی نهادهای قانونی و دولتی مجوز دارد، شیشه سینما را بشکنیم و ترس ایجاد کنیم، قابل درک نیست. ما با حکومتی مواجه بودیم، که همه چیز برایش تازگی داشت. سینما اگر می‌خواست یک ذره دور از رصد باشد و نگرانی افراد نگران‌تر را کمتر و بعد به هر حال وجود پیدا کند، نیاز به این بود که با آن تفکر فعالیت کند.

وی در پاسخ به این پرسش قادری که آیا سینمای اسلامی تعریفی دارد، گفت: در دوره قدیم حوزه هنری هم‌اندیشی‌های متعددی درباره سینمای اسلامی وجود داشت. واقعیت این است که در دهه ۶۰ ابزاری ساخته شد که قضاوت درباره آن سخت است. به یاد دارم سال ۶۶ یا ۶۷ که با آقای بهشتی دیدار می‌کردم، ادای آدم‌های متفکر را درمی‌آوردم چراکه می‌دانستم دوست دارد و خوشش می‌آید. سینما در دوره سخت دهه ۶۰ راهی پیدا کرد تا به گونه‌ای دیده و ظاهر در چشم دولتمردان شود که مشکلاتش کمتر شود و ادامه پیدا کند. بعد دوستان یادشان رفت و دچار اختلال و توهم شدند. یعنی تصور می‌کنیم دوره‌ای که برای گذار تعیین کردیم، همین است. البته تجربیات کشورهایی که ایدئولوژیک اداره می‌شدند (در راس آن اتحادیه جماهیر شوروی) بیشترین تأثیر را روی آن داشت.

این فیلمنامه‌نویس اظهار کرد: آن زمان ۲ اردوگاه تعریف می‌شد؛ سوسیالیسم و سرمایه‌داری. ما مسلمانان می‌خواستیم چیزی پیدا کنیم که نه سوسیالیسم باشد و نه سرمایه‌داری، ولی در نهایت الگوی سوسیالیسم به رهبران نزدیک بود.

مدیران سینما در دهه ۶۰ از ترس گروه فشار به سینماگران فشار می‌آوردند!

در ادامه نشست سیدضیا هاشمی مطرح کرد: آقای مخملباف کتابی به نام «هنر اسلامی» نوشته است که مرحوم غلامحسین ساعدی تئاتر «اتللو در سرزمین عجایب» را بر مبنای آن نوشت و در آمریکا روی صحنه رفت. هنر اسلامی از دیدگاه آن زمان آقای مخملباف یک چنین چیزی بود و تندروی داشت. سینمای اسلامی تعریف داشت اما نه به صورت جدی بلکه متأثر از اجتماع و انقلاب بود.

وی ادامه داد: واقعیت این است که آن اتفاق در حوزه هنری هم خیلی منجسم ادامه نیافت و ما با فاصله کوتاهی به سراغ آثاری رفتیم که مخاطب هم داشته باشد، مانند فیلم «بایکوت» که در عین حال با نگاه ایدئولوژیک ساخته شد. «توجیه» هم که اولین اثر حوزه بود، همین نگاه ایدئولوژیک آقای مخملباف را داشت. اثری که روشنفکران قبول نداشتند اما مردم به شدت استقبال کردند، «سفیر» و بعد «توبه نصوح» بود. استقبال از این فیلم‌ها هم بسیار بود هرچند نمی‌توان سینمای مردمی بود بلکه از جنس همان سینمای اتوبوسی بود که عرض کردم و مخاطبانی که آن زمان تاکنون سینما را تجربه نکرده بودند را با خود از مساجد و محله‌ها به سینما آورد.

این سینماگر با اشاره به اینکه مدیریت دهه ۶۰ از ترس گروه فشار به سینماگران فشار وارد می‌کردند، مطرح کرد: پارادوکس‌های زیادی در آن زمان وجود داشت. به عنوان مثال نسبت به حجاب رفتارهایی می‌کردند که در آینده دیدیم اعتقاد خودشان هم نبود. پس بنابراین در بحث تولید نگاه خاص داشتند. همچنین با جمشید هاشم‌پور سر تراشیده به شدت مخالف بودند، جرم می‌دانستند یعنی کسی نباید به سراغ او می‌رفت. البته مدیریت ابزاری خوبی داشتند اما در تولید موفق نبودیم و نهایتا ۵۰ اثر می‌ساختیم. اگرچه منظورم این نیست که باید اثر بیشتری تولید می‌کردیم بلکه می‌خواهم بگویم حساب شده نبود.

دهه ۶۰ برای من دهه ظلم است…

در ادامه مهدی فخیم‌زاده فیلمساز و بازیگر پیشکسوت درباره روند تولید فیلم در دهه ۶۰ بیان کرد: برای من دهه ۶۰، دهه ظلم است. سینما به طور طبیعی می‌توانست راه خودش را برود اما انقلاب باعث شد برخی از سینما خود به خود حذف شوند. خیلی از هنرپیشه‌ها هم ممنوع الکار نشدند، بلکه خودشان رفتند. آقایانی که در دهه ۶۰ مدیریت سینما را برعهده گرفتند، دو کار انجام دادند؛ ممنوع‌الکاری که تا پیش از انقلاب آن را نشنیده بودیم و دیگری درجه‌بندی که هر دو از نظر من کنترل سینما بود که صدایی از کسی بلند نشود. در ممنوع‌الکاری مشخص بود که قوه قضاییه در قوه مجریه ورود می‌کند و دوستان می‌دانستند، اما انقدر سرشان شلوغ بود که نمی‌خواستند وارد بازی شوند.

وی افزود: درباره مساله درجه‌بندی نیز باید بگویم که فیلم در هر لحظه و به هر دلیلی می‌توانست حذف شود. من فیلم «خواستگاری» را به عمد ساختم و الان بعد از سال‌ها حاضر نیستم یک پرده از آن را ببینم. فیلم را به سبک آن‌ها ساختم و درجه «ب» هم گرفت. فراموش نکنیم سینما مثل سیاست محل اختلاف و مانند رنگین‌کمان است. از سوی دیگر درسینمایی که ۱۰۰ فیلم دارد، می‌توان ۱۰ فیلم خوب پیدا کرد اما در سینمایی که ۲۰ فیلم دارد، ۲ فیلم خوب نمی‌توان پیدا کرد، پس کمیت و کیفیت باهم در ارتباط هستند. تا به امروز هر زمان اسم درجه‌بندی آمده است، بدن من به لرزه می‌افتد چراکه ظلم به سینماست.

قادری درباره درجه‌بندی فیلم‌ها تصریح کرد: نکته مهم این است که چه کسانی برای درجه‌بندی آثار تصمیم می‌گیرند؟ معیار در هنر را چه کسی تعیین می‌کند؟ این طبقه‌بندی ریشه یک تفکری دارد و این تفکر همچنان در سینما باقی مانده است که اگر قدرت پیدا کند می‌تواند روی سرنوشت علاقه‌مندان به سینما و سینماگران تاثیر بگذارد.

فخیم‌زاده توضیح داد: دوستان کاری می‌کردند که فیلمی با درجه «ج» با شکست روبه‌رو شود. کاری هم برای فیلم «الف» نمی‌توانستند انجام دهند و تماشاچی هم نمی‌آمد اما ۵ هفته سینمادار را وادار می‌کردند که با سالن خالی این فیلم پیش برود. دوستان یک عده کارگردان «الف» ساز و یک عده کارگردان «ج» ساز درست کردند. تفکر «ج» سازی باعث شد عده‌ای سینما را رها کنند اما من به اصطلاح رویم را سفت کردم و ایستادم چراکه این تفکر را از ریشه قبول نداشتم و معتقد بودم آقایان نوعا اهل سینما نبودند. اولین سالی که آثار را درجه‌بندی کردند، من تنها کسی بودم که گفتم این کار غلط و مصیبت است.

سجاده‌چی در ادامه با اشاره به اینکه اهریمنی کردن یک دوره کاری اشتباه است، خاطرنشان کرد: من از منتقدان سیاست‌های دهه ۶۰ هستم و به نظر من اشکالات زیادی داشت و نباید این تفکر برای خود امکان بقا و جستجو پیدا می‌کرد، اما شاید بتوان گفت اینکه به گونه‌ای صحبت کنیم که سینما در دهه ۶۰ تحت فشار بوده است، اشتباه است. ما یک سیستم سیاسی داشتیم که نسبت به مقوله فرهنگ مشکوک و نگران تئاترها، کتاب و… بوده است. هرچیزی که توجه عوام و توده مردم را به خود جلب می‌کرده است، طبیعتا با حساسیت بیشتری همراه بوده است.

قادری درباره این موضوع گفت: البته من معتقدم که این مساله ربطی به مشکوک بودن ندارد. این یک تفکری از دهه ۴۰ بوده است. این فقط مساله شک حاکمیت نبوده بلکه فکر محدودکننده بوده است. از سوی دیگر گاهی مواقع درباره سیستم گروه فشار، اغراق می‌شد که سیاست‌ها پیش برود.

سپس هاشمی با اشاره به اینکه ظلمی که آقای فخیم‌زاده درباره آن حرف زد، بسیار زیاد بود، مطرح کرد: این افراد قدرت کامل داشتند. میرحسین موسوی نخست‌وزیر وقت، به دوستان اختیارات کامل داده بود. آقای خاتمی وزیر ارشاد پشت مدیران وقت بود و دوستان هر کاری دوست داشتند، انجام می‌دادند. این ظلم‌ها واقعی بوده است. من به یاد دارم که سال ۶۳ یا ۶۴ وقتی در حوزه هنری از این مساله عصبانی بودیم، به دیدار نخست وزیر رفتیم و گفتیم ما فیلم می‌سازیم اما دیگر پروانه نمی‌گیریم. حوزه هنری آن زمان انقدر قدرت نداشت و حتی فیلم زیادی هم تولید نمی‌کرد اما تا دلتان بخواهد جوانانی با اراده و پررو بودیم. دوستان دست به اقداماتی می‌زدند که اعتقادی به آن نداشتند اما برای بقای خود مجبور بودند چنین کنند. در حال حاضر به نظر می‌رسد ممنوع‌الکاری زیاد است و دلایل سیاسی هم دارد اما مدلی که آن زمان داشتیم، عجیب بود و اصلا نمونه‌های امروزی به اندازه ابعاد حذف آن دوره نیست.

در سال ۶۲ به دنبال تبدیل سینما به مسجد بودند!

ادامه نشست به صحبت‌های فریدون جیرانی اختصاص داشت، وی بیان کرد: دهه ۶۰، یکدست نیست. سال ۶۰ تا ۶۲ بحران سیاسی ایران است، در دهه ۶۰ حزب جمهوری اسلامی منفجر می‌شود و رییس جمهور و نخست‌وزیر در انفجار شهید می‌شوند. سال ۶۱ نیز بنی صدر برکنار می‌شود و اختلافات درون نیروهای سنتی اوج می‌گیرد. سپس دو دسته تفکر در جمهوری اسلامی شکل می‌گیرد، دسته به شدت محافظه‌کار و دسته‌ای که به رایکال‌های سنتی نزدیک می‌شوند و بعدها به ترتیب به راست و چپ تبدیل می‌شوند.

وی ادامه داد: در سال ۶۲ تفکری وجود دارد که می‌گوید سینما باید تبدیل به مسجد شود. آقایان رخ‌صفت و رضا تهرانی نماینده روشنفکری مسلمانی بودند که بعدها از حوزه هنری به کیهان رفتند و کیهان فرهنگی را راه‌اندازی کردند. از آخر ۶۱، آقای خاتمی می‌آید و به روایت آقای بهشتی، از ایشان می‌خواهد که معاون سینمایی شود. آقای بهشتی می‌گوید اگر از من کسی بهتر است آن را دعوت کنید که بعدها آقای انوار معرفی می‌شود. آقای بهشتی با دست‌اندرکاران حرفه‌ای سینما از جمله مهدی فخیم‌زاده، داوودنژاد و سیروس الوند از نسل دوم شروع به راه‌اندازی سینمای جدید ایران می‌کنند. البته دوستان دیگری هم در این مسیر حضور دارند.

جیرانی خاطرنشان کرد: فکر ممنوعیت فیلم خارجی که مانع رشد سینما بوده است و همچنین عوارض از دل بخش حرفه‌ای سینمای ایران بیرون می‌‎آید. آقایان بهشتی و انوار آن زمان عوارض را کم کردند و انحصار ورود فیلم خارجی را از انجمن واردکنندگان می‌گیرند. ناگفته نماند که انجمن واردکنندگان بعد از انقلاب آشفته شد، نیروهای جوان در ساختمان آلومینیوم آمده بودند و آثار را به شکل خاصی بدون رایت درست و اکران می‌کردند. حتی پایان یک فیلم خارجی را در اول فیلم دیگری می‌گذاشتند. آن زمان من در مقاله‌ای که در مجله فیلم منتشر شد، درباره فیلمسازی خارجی در ایران نوشتم و اشاره کردم که دوبله و نریشن را تغییر می‌دادند.

وی افزود: آقای انوار ورود فیلم خارجی را در اختیار گرفت و با ۶۳-۶۲ سالن، سینما را راه انداخت. دوستان معتقدند بین ۶۲ تا ۶۴ راه‌اندازی سینما این مدیریت اشکالی ندارد. در اینجا نسل سوم وارد سینما شد؛ از دل دانشکده هنرهای دراماتیک، دانشکده هنرهای زیبا و از دل سینمای آزاد که چهره شاخص آن کیانوش عیاری با «تنوره دیو» و رخشان بنی‌اعتماد است. نسلی که تحت تاثیر سینمای روشنفکری دهه ۴۰ بودند. آن زمان یک اتفاق افتاد، یک فیلم در کانون پرورش آن زمان با نام «دونده» ساخته شد، به خارج از کشور رفت، جایزه گرفت و مدیریت دهه ۶۰ را متوجه یک نوع فیلم دیگر کرد که می‌تواند در جاهای دیگر جایزه بگیرد. راه‌اندازی سینما با تفکر دیگری قاطی شد که بنیاد سینمایی فارابی بخش بین‌الملل ایجاد کرد و بعدا این بخش، بسیار قدرتمند و تعیین‌کننده در اواخر دهه ۶۰ شد.

ماجرای ورود فیلم‌های روشنفکری به جشنواره پنجم چه بود؟

این سینماگر با بیان اینکه سال ۶۴ چند فیلم مانند «مادیان»، «تنوره دیو» و… بیرون آمد، مطرح کرد: من تصورم این است که بهرام بیضایی در «مادیان» نقش داشته است. در «مادیان» شخصیت زن سرپایی به نام «رضوانه» داشتیم و قبل از آن هم فیلم «گل‌های داوودی» بیرون آمده بود که زنی با نام «عصمت» در آن بود و معتقدم پروانه معصومی با نگرش شخصی خود، شخصیت را در اجرا عوض کرد. اینها تأثیری روی سینما و تفکر مدیریت گذاشت. بعد داریوش مهرجویی «اجاره نشین‌ها» را کار کرد و «ناخدا خورشید» در اواخر ۶۴ کار شد. این سمت در حوزه هنری نیز تغییراتی در حال رخ دادن بود. در حقیقت از مخملبافی که «استعاذه»، «توبه نصوح» و… را ساخته بود تبدیل شد به «بایکوت» که اثری اکشن بود که از نظر من تحت تاثیر فرج حیدری بوده و حتی بیشتر او آن را فیلم ساخته، اگرچه قصه برای خود مخملباف است.

جیرانی ادامه داد: در جشنواره پنجم شاهد ورود چند فیلم روشنفکری هستیم. فیلم «گزارش یک قتل» با شخصیت محوری زن به جشنواره راه پیدا می‌کند؛ اتفاقی که قبل از این نداشتیم. «ثریا» در فیلم «گزارش یک قتل» که هما روستا نقش آن را ایفا می‌کند، روی تفکر آقای بهشتی و دیگران اثرگذار است. در پایان سال ۶۵ آقای بهشتی در مصاحبه‌ای بسیار مفصل با مجله فیلم می‌گوید ما سینما را راه‌اندازی کردیم و می‌خواهیم به سمت کیفیت حرکت کنیم. از اواخر سال ۶۵ تفکر درجه‌بندی بیرون می‌آید که اوایل «الف»، «ب»، «ج» و «د» بود.

وی یادآور شد: فیلم‌هایی که درجه‌بندی «الف» و «ب» داشتند، اکرانشان در سینماها باز بود و آثاری با درجه بندی «ج» اکرانشان محدود و فیلم‌هایی با درجه‌بندی «د» اصلا در سینماها اکران نمی‌شدند. خیلی از فیلم‌ها «د» گرفتند. سینمای تجاری ایران در این درجه‌بندی، درجه پایین می‌گیرند و اولین اختلاف‌ها آغاز می‌شود. تا جایی که به یاد دارم درجه‌بندی فیلم‌های «اجاره‌نشین‌ها»، «ناخدا خورشید» که از نظر من بسیار فیلم زیبایی‌ست، «طلسم» و «گزارش یک قتل»، «الف» بود و فیلم‌هایی که با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ساخته شده بودند، در درجه‌بندی «ب» و «ج» قرار گرفتند. ما در اواخر سال ۶۵ کاشت اولین نطفه اختلاف‌ها را داریم.

فروش بالای «تاراج» باعث ممنوع‌الکاری ایرج قادری شد!

جیرانی در ادامه با بیان اینکه کسانی که در بنیاد سینمایی فارابی سرکار بودند، جزو دسته روشنفکران دینی محسوب می‌شدند، بیان کرد: سال ۱۳۶۴ در شوروی گراسیاس پرسترویکا ایجاد و این سَمت اولین ترجمه کتاب «جامعه باز و دشمنان آن» منتشر می‌شود و آرای آل پوپر مورد توجه قرار می‌گیرد. آن زمان مهمترین مقالاتی که روشنفکری دینی را متحول می‌کند، منتشر می‌شود. همه این موارد در گذرگاه سال ۶۵ تا ۶۶ که تحولات غریبی داریم، روی دوستان اثر می‌گذارد. در این میان بهرام بیضایی و مسعود کیمیایی آثاری می‌سازند که قهرمان آن زن است. پیش از اینها مهدی فخیم‌زاده در «میراث من جنون» زن را به تصویر کشیده بود، اما از آنجاکه این اثر در زمانی ساخته شده بود که حجاب آزاد بود، سال ۶۰ و پس از انقلاب به سختی اکران شد.

وی تاکید کرد: در حوزه هنری هم با تحولات غریبی مواجه می‌شویم یعنی آقای مخملباف کم کم از «بایکوت» به «دستفروش» می‎رسد و مصاحبه می‌کند و می‌گوید که «حلبی‌آبادها هنوز هست!». نتیجه این اتفاقات در سال ۶۷ تبدیل به فیلم‌های تند سیاسی مانند «عروسی خوبان» می‌شود و دعوای اصلی از همینجا شروع می‌شود. در اوایل سال ۶۷ مجمع تولیدکنندگان سینمای ایران به وجود می‌آید و تمام دست اندرکاران سینمای حرفه‌ای دور هم جمع می‌شوند و نسل سوم را که کیانوش عیاری می‌شود، جذب می‌کنند. در حقیقت همه تفکرات کنار هم قرار می‌گیرند.

این سینماگر خاطرنشان کرد: آقای انوار بارها گفته است که «ما مخالف سینمای تفنن و بازاری بودیم و معتقدیم آن سینما مبتذل است و باید سینمای اندیشمند را راه بیندازیم.» از دل مدیریت سال ۶۵ به بعد سینمای متفکر در ایران رشد می‌کند اما سینمای صنعتی ایران به دلیل نگاه معیوب به داستانگویی در سینما دچار نابودی می‌شود. به عنوان مثال وقتی فیلم «تاراج» می‌فروشد، دوستان نگران و ایرج قادری ممنوع‌الکار می‌شود. ناگفته نماند که ایرج قادری را علی لاریجانی زمانی که وزیر ارشاد شد از ممنوع‌الکاری خارج کرد.

«خانه دوست کجاست» نمونه روشن تفکر روشنفکری دینی در نیمه دهه ۶۰ است.

جیرانی تاکید کرد: اگر بخواهیم بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران را نام ببریم، از سال ۶۵ تا سال ۷۱ ساخته شده است. جلوی رشد سینمای صنعتی ایران نیز گرفته شد اما بعدا می‌بینیم که آقای فخیم‌زاده در دوران علی لاریجانی «همسر» را می‌سازد. دوره مدیریت دهه ۶۰ پُرتناقض است. از یک طرف با سینمایی به اصطلاح رو پا روبه‌رو هستیم؛ «دندان مار»، «هامون». گرایش اصلی آقای بهشتی «خانه دوست کجاست» بود، ایشان در جلسه خصوصی به عباس کیارستمی می‌گوید فیلم را تو بساز. در حالی که فرهاد شیبانی قرار بود کارگردانی کند.

وی با بیان اینکه آقای بهشتی در مصاحبه اخیر خود با روزنامه شرق دقیقا روی «خانه دوست کجاست» تاکید کرده و گفته است که با این فیلم فهمیده که سینمای انسانی چیست، بیان کرد: «خانه دوست کجاست» نمونه روشن و مشخص تفکر روشنفکری دینی در نیمه دهه ۶۰ است. مخملباف از «توبه نصوح» به «شب‌های زاینده رود» می‌رسد که «سایه» دختر محمد علاقه‌مند، استاد مردم‌شناسی، می‌گوید که «من نمی‌خواهم زن باشم. زن‌ها در این جامعه آزاد نیستند. مرد‌ها هم می‌توانند زن داشتند باشند و هم معشوقه اما زن اینجا آزاد نیست» و محمد علاقه‌مند آخرین جمله‌ای که در کلاس می‌گوید این است که «باید به مردم به‌ گونه‌ای نگاه کنیم که در حال تغییرند.» این جمله از مقالات بسط و تئوریک آقای سروش بیرون می‌آید.

مخاطب خرج این سینما را نمی‌دهد!

در ادامه نشست، سجاد نوروزی، کارشناس و منتقد سینما در تحلیل خود از مدیریت سینما در سال‌های پس از انقلاب اظهار کرد: آن چیزی که من به عنوان متولد دهه ۶۰ به نظر می‌رسد این است که قبل از انقلاب سینما به عنوان یکی از نهادهای نظم مدنی و فرهنگی از جانب مردم و طیف انقلابیون تندرو مورد حمله قرار می‌گرفته و سینماها را آتش می‌زدند. بعد از انقلاب حساسیت تا حدی شاید منطقی باشد چراکه سینما نماد پهلوی و نظم مدنی گذشته شناخته شده بود. اما چه چیزی غیرمنطقی است؟ به نظر من حلقه مفقوده این مباحث و انشعاباتی که از سندیکا بیرون آمد تا تحولات دهه ۶۰ و ۷۰ که فیلم «بازمانده» به صورت غیررسمی توقیف می‌شود و «از کرخه تا راین» که سر آن جنجال و بعد با ورود رهبری مشکلش حل می‌شود،  همچنان «مخاطب» است یعنی انگار چیزی به عنوان مخاطب وجود ندارد و تنها توده‌ای متراکم و غیرمشخص است.

وی ادامه داد: شما ببینید ۸۰ میلیون قطعه بلیت در سال ۶۵ تا ۶۶ در سینمای ایران فروش رفته است، در حالی که جمعیت کشور ۳۵ میلیون نفر بود. در حال حاضر اگر فیلمی ۶ میلیون مخاطب داشته باشد، جای ذوق دارد. اساسا چرا این اتفاق افتاده است و ما مخاطبی را که به سینما معنا می‌دهد، در نظر نمی‌گیریم؟ آن چیزی که من از دهه ۶۰ متوجه می‌شوم این است که در برخی مسایل چرخ را دوباره اختراع کردیم؛ مساله‌ای که در ادوار مختلف بعد از انقلاب قابل مشاهده است.

مدیر پردیس سینمایی آزادی با اشاره به اینکه اساسا جعل برخی عناوین و یا اختراع مجدد چرخ فقط مختص وزارت ارشاد نبوده بلکه در صنوف مختلف اینگونه بوده است، گفت: همین الان یک گرایش جدی فیلمسازی وجود دارد؛ اینکه دوستان یک فیلم لوباجت با حداقل هزینه تولید می‌کنند و بعد به دنبال سود هستند، بدون اینکه به مخاطب توجه کنند. در حقیقت مخاطب خرج این سینما را نمی‌دهد. در سینمای ایران از دهه ۵۰ تا ۱۴۰۲ حلقه مفقوده مساله مخاطب است، چه در انگاره‌های روشنفکری چه در انگاره‌های تندرو توده متراک بی‌شکل است که هیچ نظری ندارد و ایده‌آلی برای خودش متصور نیست.

نوروزی تاکید کرد: ژانر دینی در سیاستگذاری‌هایی که از سال ۶۰ اتفاق افتاده، محقق نشده است و ما با بی‌اعتنایی به مخاطب، تنوع ژانر را در سینما از بین بردیم. این خطر جدی امروز است که سینما در ایران به ۲ ژانر کمدی و غیرکمدی خلاصه می‌شود که اولی می‌فروشد و همه به دنبال ساخت آثاری در این ژانر هستند. حافظه تاریخی بلندمدت که برای ما معنایی ندارد و احتمالا با رجوع به حافظه تاریخی کوتاه مدت یادمان نیست که «متری شش و نیم»، «سرخپوست» و «شبی که ماه کامل شد» با بلیت ۲۰ هزار تومان نزدیک به ۱۰۰ میلیارد تومان فروختند. مخاطب سال ۹۸ کجاست؟ همچنین فراموش نکنیم که در سال ۹۸، ۹ فیلم به فروش بالای ۱۰ میلیارد رسیدند که ۶ اثر از آن‌ها غیرکمدی بود. امیدوارم روزی بشود که بفهمیم سینما با مخاطب زنده است.

قادری خاطرنشان کرد: دقیقا بزرگترین مساله همین است که ما حق با مشتری را باور نداریم و تصور می‌کنیم مردم یک توده نادان هستند. در ایدئولوژی‌ها معمولا اینگونه است. اتفاقی که افتاده این است که ما همیشه تماشاگر را یک توده بی‌شکل در نظر می‌گیریم در حالیکه تماشاگر سینما می‌فهمد و با نیامدنش سینما را لاغرتر و لاغرتر می‌کند. ما تا به این نقطه نرسیم که این تماشاگر یک توده بی‌شکل نیست و می‌تواند تک تک انتخاب کند، نتیجه همین است که امروز شاهد هستیم. هر زمان صنعت سینما قوی بوده است ما شکل‌های درست دیگر سینما را داشتیم.

حافظه تاریخی در بخش سینما نیازمند بازسازی است

سجاده‌چی در انتها با بیان اینکه به نظر می‌رسد ما می‌توانیم با دقت بیشتر متوجه این نکته بشویم که به شکل درست از بنیادهای اجتماعی را که از غرب آوردیم، استفاده کنیم، مطرح کرد: نه فقط سینما بسیاری از مظاهر تمدن غرب جدی گرفته نمی‌شود. مردم به معنی صاحب رای هم از جای دیگری آمده است اگرچه عده‌ای هم به این موضوع باور ندارند. انگار هویت ماست که در یک برزخی قرار داریم و سینما هم از این رهگذر لطمه زیاد دیده است.

هاشمی در پایان سخنان خود با اشاره به اینکه آقای مخملباف فیلمنامه «بایکوت» را در سال ۵۷ نوشته بود، تصریح کرد: اسم اولیه اثر «مریم و واله» بود که مخملباف آن را به دوستان زیادی برای ساخت پیشنهاد داده بود. بعدها مصطفی رخ‌صفت و رضا تهرانی ایشان را در حوزه هنری جذب می‌کنند که «توجیه» در سال ۶۰ ساخته می‌شود. همچنین ایشان یک فیلم دیگری می‌سازد که هیچ کس نمی‌داند؛ «شکار شکارچی» که مزخرف‌ترین اثر مخملباف است!

فریدون جیرانی نیز در جمع‌بندی سخنان خود خاطرنشان کرد: قبل از انقلاب سه کشور خارج از غرب، سینما داشتند؛ مصر، ترکیه و ایران. سینمای مصر شبیه فیلم‌فارسی ایران و سینمای ترکیه نیز شبیه سینمای فارسی ایران بود. در کشورهای خاورمیانه اساسا صنعت سینما به میزانی که در ایتالیا و انگلیس بوده، اصلا نبوده است. مصر بعدا تغییراتی کرد و ترکیه هم که سینمای تجاری‌اش دچار تحول شد. بخشی از سینمای روشنفکری ما متاثر از سینمای مصر و بعد هند است. صنعت سینما در کشوری مانند ایران اصلا به آن میزانی که در غرب وجود دارد، وجود ندارد.

مهدی مسعودشاهی که امشب به عنوان مهمان در این نشست حاضر بود، در پایان نشست در سخنانی خاطرنشان کرد: حافظه تاریخی ما در بخش فرهنگ و هنر به ویژه سینما باید بازسازی شود. دوستان در نشست امشب از سینمای اسلامی گفتند که باید بگویم بعد از انقلاب هیچکس اعلام نکرد که ما سینمای اسلامی می‌خواهیم. اساسا چنین چیزی نبود. به یاد دارم روزی بهرام بیضایی بعد از ساخت فیلم «مسافران» با کتابی در دست پیش من آمد، آن را محکم زمین زد و گفت «کسی که این کتاب را نوشته است، نه اسلام می‌شناسد و نه سینما را» بعد از این اتفاق، ایشان فیلم «روز واقعه» را ساخت و تنها اثری است که در پروانه ساخت آن نوشته شده است: «آقای بیضایی خودت بساز.»

نوشته مهدی فخیم‌زاده: درجه‌بندی‌ فیلم‌ها ظلم به سینما بود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

امیر قادری ابتدا ضمن خوشامدگویی به مهمانان گفت: در ۴ برنامه‌ای که از این سلسله نشست در مهرماه خواهیم داشت و ۴ قسمت از مستند «بر سینمای ایران چه گذشت» محصول سازمان سینمایی سوره را به نمایش می‌گذاریم، درباره تاریخ سینمای دهه ۶۰ صحبت خواهیم کرد. در ادامه این نشست‌ها که احتمالا در آبان ماه برگزار می‌شود، موضوع سینمای دهه ۷۰ را محل بحث قرار خواهیم داد.

وی ادامه داد: اغلب آنچه در سینمای ایران اتفاق افتاده است، حاصل دو دهه اول است. در ادامه مسیر مدیریت سینمای ایران آنچنان تغییر مسیر نداده و بنیاد آن از همان سال‌ها گذاشته شده است. اگر بخواهیم به سال های منتهی به انقلاب بازگردیم، روایتی وجود دارد که گفته می‌شود سینما در سال ۵۶ در آستانه تعطیلی قرار گرفت و با اکران فیلم خارجی و محدودیت سالن، تقریبا همه چیز به پایان خود رسیده بود. با همین موضوع نشست را شروع می‌کنیم.

در ابتدای این نشست، سیدضیاء هاشمی تهیه‌کننده سینما درباره نقش خود در روزهای نخست سینمای ایران پس از انقلاب گفت: من با حوزه هنری به سینما ورود پیدا کردم. حوزه هنری در ابتدا حوزه اندیشه و هنر اسلامی بود و جمعی از جوانان انقلابی و متعهد برای تشکیل آن پای کار آمده بودند. در سال ۶۰، بخش سینمایی حوزه هنری تازه شروع به کار کرد و به مرور منسجم شد. اولین اثری که در حوزه هنری ساخته شد، فیلم «توجیه» با بازی مجید مجیدی و کارگردانی منوچهر حقانی در سال ۱۳۶۰ بود. نویسنده این اثر محسن مخلباف بود که در واقع نقش پُررنگی داشت.

وی افزود: آقای مخملباف به واسطه ورود به حوزه هنری توانست فیلمساز شود. او خود را اسلام‌گرای تندرو می‌دانست و در تندروی، مشهورترین چهره حوزه هنری بود. به واسطه همین تندروی‌های برخی در اوایل انقلاب، این تصویر از بسیاری از افراد فعال در حوزه هنری آن زمان شکل گرفته بود.

این تهیه‌کننده سینما یادآور شد: در آن دوران، این فیلم‌ها معروف به فیلم اتوبوسی بود؛ چراکه عمدتا با اتوبوس مردم را از جاهای مختلف به سینما و مسجد می‌بردند و فیلم‌ می‌دیدند. زمانی که «برزخی‌ها» با چهره‌های بزرگ سینمای پیش از انقلاب آمد، برخی از افراد جامعه واکنش تندی به آن نشان دادند. در خاطرم است که فیلم «حاجی واشنگتن» اثر علی حاتمی در سینما اکران شده بود و به همراه مخلباف برای تماشای این فیلم رفته بودیم که او بسیار برافروخته و عصبانی شد.

در ادامه مهدی فخیم‌زاده، بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون با بیان اینکه فیلم «میراث من جنون» را هنوز دوست دارد، در پاسخ به پرسش امیر قادری مبنی بر اینکه بیشترین دل‌مشغولی‌اش پس از انقلاب چه بود، تصریح کرد: من ۶ یا ۷ سال قبل از انقلاب با فیلم «تپلی» ساخته محمدرضا میرلوحی به سینما ورود کردم، در حقیقت با بازیگری شروع کردم و بعد به دستیاری، کارگردانی و… پرداختم. ناگفته نماند که در آن زمان فیلم‌فارسی را نمی‌شد ادامه داد. قبل از انقلاب اگر کارگردانی می‌خواست اثر متفاوتی بسازد، باید به جایی وصل می‌بود.

وی ادامه داد: حتی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان هم افراد خاصی می‌توانستند ورود کنند و باید نفوذ می‌داشتیم. برای مثال در آن زمان، چهره‌های خاصی ازجمله عباس کیارستمی، اسفندیار منفردزاده، فروزش و..‌. در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فعالیت می‌کردند.

این بازیگر پیشکسوت در جواب به این سوال امیر قادری که آیا روایتی که می‌گویند سینما در سال ۵۶ در آستانه تعطیلی بود، درست است یا نه، مطرح کرد: این روایتی را که می‌گویند سینما قرار بود در سال ۱۳۵۶ تعطیل شود، به این شکل قبول ندارم؛ بلکه سالن‌هایش را از دست داده بود. چراکه با هجوم فیلم‌های خارجی مواجه بودیم. برای مثال، سال ۱۳۵۱، ما ۹۰ اثر تولیدی داشتیم؛ در حالی که سال ۱۳۵۶، ۱۱ اثر خروجی سینمای ایران بود. سود اکران فیلم‌های خارجی برای سینماداران بیشتر از اکران فیلم‌فارسی بود. لفظ تعطیلی به معنی از دست‌دادن تماشاچی نبود و همان‌طور که گفتم فیلم ایرانی در مقایسه با فیلم‌های خارجی تماشاگر کمتری داشت.

این هنرمند با اشاره به خط فکری محسن مخملباف ذکر کرد: در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب، محسن مخملباف تندروترین فرد سینما بود. نقل می‌کردند زمانی که سر صحنه می‌رفت، پاکتی همراهش بود که تصور می‌کردند، انار است اما بعد متوجه شدند، نارنجک با خود همراه دارد.

وی ادامه داد: محسن مخملباف روزی از فیلم «فرار» که تهیه‌کننده آن بودم و در ژانر دفاع مقدس تولید شده بود، تمجید کرد. حتی به من گفت «معتقد بودم که همه شما باید اعدام شوید؛ اما با این فیلم از شما خوشم آمده!‌‌‌». مخملباف مدام از مدیران وزارت ارشاد و فارابی و… انتقاد می‌کرد که این‌ها فراماسون هستند. حدود دو سال بعد، همراه سیروس الوند بودیم که مخملباف را هم دیدیم‌. کاملا تغییر کرده و از عقاید خود برگشته بود و به ما تذکر می‌داد که مراقب حزب‌الهی‌های تندرو باشید تا وارد شوراهای سینمایی نشوند.

در ادامه سیدضیاء هاشمی با رد برخی سخنان فخیم‌زاده، افزود: مجموعه سینمای پس از انقلاب به این تندی که گفتند نبود. این را هم بگویم به عنوان کسی که در کارهای او به عنوان تهیه‌کننده حاضر بودم، محسن مخملباف حتی چاقو هم همراه خودش سر صحنه نداشت. در آن دوران از حوزه هنری افراد زیادی عازم جبهه شدند و به یاد دارم در عملیات مرصاد تیمی متشکل از کارگردانان و فیلمبرداران رفتند، اما محسن مخملباف در دوران تندرویی‌اش هم هیچ‌وقت جبهه هم نرفت و در اصل، دل و جرات این کارها را هم نداشت.

وی افزود: البته بهروز افخمی از جمله افراد استثنایی بود که از همان ابتدا از محسن مخملباف متنفر بود و هیچ وقت حسی خوبی به او نداشت. افرادی آن زمان در حوزه هنری بودند که عاشق سینما باشند و فیلم‌ها را دنبال کنند، اما کسی به شدت بهروز افخمی پیگیر فیلم نبود. در حقیقت ایشان قبل از انقلاب به شدت اهل سینما بود؛ مدام به سینما می‌رفت و فیلم‌های آن دوران را هم می‌دید و حتی برای هم‌محلی‌هایش به مدت ۲ ساعت کل فیلم را تعریف می‌کرد.

وی درباره طیف بندی سینمای پس از انقلاب ادامه داد: در سینمای ایران آن زمان از حوزه هنری انقلابی‌تر وجود نداشت و حتی فضای تلویزیون که بهروز افخمی در آن مشغول بود، به نسبت بازتر بود. خاطرم هست که آن زمان برخی افراد تلویزیون فیلم «توبه نصوح» را که محصول حوزه بود، مسخره می‌کردند. البته این فیلم واقعا انبوهی از مخاطبان و روحانیون را با خود همراه کرده بود.

در ادامه نشست بهروز افخمی نویسنده و کارگردان پیشکسوت در جواب به این سوال امیر قادری که آیا تجربه‌اش از سال ۵۶ تعطیل‌شدن سینمای ایران است یا خیر، بیان کرد: قطعا تجربه من از سال ۱۳۵۶، تعطیل شدن سینماهاست و اینکه تولید فیلم به زیر ۱۰ اثر رسید. البته آن سال دیگر بحبوبه انقلاب اسلامی بود و این مساله بر رفتار حکومت تاثیر داشت. برای بررسی دقیق‌تر این پرسش باید به سال ۵۵ توجه کرد که در آن سال نیز تولید فیلم به زیر ۲۰ اثر رسید. معتقدم روش‌هایی برای گران‌کردن تولید فیلم از سوی دولت به کار رفته شد که باعث شد بخش خصوصی کاملا ناتوان شود. در حقیقت شاید بتوان گفت هدف دولت کنترل کامل فیلمسازی توسط خودش بود؛ البته بهتر است بگویم سازمان‌های نیمه‌دولتی مانند شرکت گسترش صنایع سینمایی هزینه تولید را افزایش دادند و همین امر موجب شد قیمت تولید فیلم در فاصله کوتاهی ۵ برابر شود.

در ادامه سیدضیاء هاشمی درباره رویکردهای سینمای ایران پس از وقوع انقلاب عنوان کرد: زمانی که پس از انقلاب، سینمای گلخانه‌ای به راه افتاد، الگوی آن از سینمای روسیه گرفته شد. اساسا فارابی عصاره‌ای از کمونیست بود. اینکه می‌گویند الگویی از سینمای فرانسه بوده، ابدا اینجور نیست. بلکه نگاه واقعی سینمای چپ‌گرای کمونیست بودند. حوزه هنری مخملباف هم اصل سینمای کمونیست بود. اینها متاثر از نگاه افراط و تفریطی به دین بود و این در همه بخش‌ها حتی غیر از سینما وجود داشت. این مساله را حتی در احکامی که آن دوران علیه سینما صادر می‌شد می‌توان دید. آن زمان اغلب سینماهای کشور به جرم آنکه مال حرام داشتند، از مالکانشان گرفته و به بنیاد مستضعفان داده شد. برخی هم البته با دادن خمس مال‌شان پاک شدند. بنابراین به طورکلی الگوی سینمایی خانه سینما و فارابی از روسیه گرفته شده بود و طی سفرهای آقایان به اروپا به سینمای چپ‌گرا متمایل شده بود.

در ادامه امیر قادری با طرح این موضوع که بنابراین شما معتقدید همه اینها انشئابات مختلف سینمای مارکسیسم بوده، نظر فخیم‌زاده را درباره این موضوع جویا شد. وی گفت: اواخر دهه پنجاه به طور کلی دولت غایب بود و نقش چندانی در شکل‌گیری سینما نداشت. به مرور یعنی سال ۶۰ حوزه هنری پیدا شد. قبل از این تنها یک پروانه ساخت صادر می‌شد. بنیاد سینمایی فارابی هم در همان زمان به دنبال پیدا کردن معنایی برای سینمای اسلام‌گرا بود. در واقع دست و پا می‌زدند تا الگوی سینمای اسلامی به وجود بیاورند. به یاد دارم آن زمان از محمد بهشتی می‌پرسیدیم، سینمای اسلامی که می‌گویید، یعنی چه و ایشان یک جایی بالاخره پاسخ داد که “شما نمی‌دانید سینمای اسلامی چیست و من هم نمی‌دانم!”. حوزه هنری سنگ انقلاب و حزب الله را به سینه می‌زد و متشکل از کسانی بود که یا انقلابی بودند یا انقلابی شدند. اما در سوی مقابل در دوره‌ای، بنیاد سینمایی فارابی که بیشتر روشنفکران را به خود جذب می‌کرد، رسما اعلام ‌کرد عرفان، وجه هنری اسلام است و به دنبال ارایه این تعریف از سینمای اسلامی بودند.

قادری در ادامه نشست با طرح این پرسش از افخمی که آیا سینمای ما پس از انقلاب بیشتر به سینمای مارکسیستی گرایش پیدا نکرد؟، بیان کرد: چراکه تعریفی برای سینمای اسلام‌گرا نداشتیم، اگرچه به دنبال آن بودیم. اما باید بگویم که تعریف سینمای مارکسیستی را جای سینمای اسلام‌گرا گذاشتیم چون در دنیا تعریف داشت.

افخمی درباره این موضوع پاسخ داد: با این پرسش تفاوت سینمای فاشیست با سینمای مارکسیست چیست؟ بنظر من این مقایسه خیلی وجهی ندارد. اما اگر با رویکرد محتوایی بخواهیم بررسی کنیم، می‌توان تحلیلی داشت. از آنجایی که بخشی از سینمای کشورهای کمونیستی، قهرمان‌پرداز، امیدآفرین و پرداختن به طبقه فرودست بود و انقلاب را تبلیغ می‌کرد. هرچند این مضمون‌های قهرمان‌پرداز را هم می‌توان در سینمای هند هم پیدا کرد.

این فیلمساز درباره شرایط متفاوت سینما و تلویزیون در دهه ۶۰ با کنایه مطرح کرد: من آن سال‌ها در تلویزیون بودم. البته تلویزیون در آن دوران برخلاف سینما، مشغول نظریه‌پردازی نبود! و یک کار ضروری داشت؛ آن هم این بود که اوقات فراغت مردم را باید پُر کند؛ اوقات فراغتی که هر روز داشت جدی‌تر هم می‌شد. از سال ۱۳۶۱ به بعد، سریال‌سازی در تلویزیون آغاز شد و من هم در سال ۶۲ مدیر گروه فیلم و سریال تلویزیون شدم‌‌. زمانی که مدیر شدم، دیگر مسئولیت پُرکردن اوقات فراغت با این گروه بود و مدام برنامه تولید می‌شد. می توانم بگویم به اندازه مدیریت دو شبکه فعلی حجم و وسعت کار داشتیم. مسئولیت سنگینی هم بود و به محض اینکه در این کار کمی شکست می‌خوردیم و ضعیف عمل می‌کردیم، انواع ناسزاها به ما گفته می‌شد. به یاد دارم آن زمان فیلم‌های آمریکایی را نشان می‌دادیم و برای یک فیلم که حق رایتش تمام شده بود، بعدها در دادگاه لاهه جریمه شدیم و مجبور شدیم چند برابر حق پخش آن را بپردازیم!

در ادامه این نشست فریدون جیرانی نویسنده و کارگردان باسابقه، نظر خود را درباره تعطیلی‌ سینماها در سال ۱۳۵۶ این گونه شرح داد: از سال ۱۳۵۵ بحران سینما آغاز و جلسات مهم حزب رستاخیز درباره این بحران تشکیل شد. فکر می‌کنم تندترین نظرات درباره سانسور در سینما در آن جلسات گفته شده است. افراد زیادی مانند ناصر تقوایی و سعید مطلبی در آن جلسات درباره سانسور تند و تیز حرف زدند.

وی ادامه داد: سانسور در آن زمان وجود داشت. همان سال ۱۳۵۵، فیلم‌هایی همچون «دایره مینا»، «مرثیه» و‌… هنوز توقیف بودند‌. به یاد دارم که با هاشم خردمند که از مدیران ارشاد بود در روزنامه اطلاعات درباره توقیف شدن فیلم «مرثیه» حرف زده بودم و گفتم چرا آزاد نمی‌شود. این فیلم‌ها اواخر سال ۱۳۵۶ پروانه نمایش گرفتند و ۵۷ به نمایش درآمدند‌. در واقع از سال ۱۳۵۳ که نسخه کامل فیلم «گوزن‌ها» در جشنواره فیلم تهران اکران شد، سانسور در سینما هم شدید شد.

جیرانی خاطرنشان کرد: «گوزن‌ها» اثری به روز و بهتر است بگویم تبلیغ چریک‌های فدایی بود و تصاویر زیبایی داشت. پس از نمایش این فیلم، جشنواره هم زیر سوال رفت و هم فضای سینمای اجتماعی، سینمای اعتراضی و یا متفکر بسته‌تر شد. من به طور کلی معتقدم نیمه‌ دوم دهه ۶۰، سینمای متفکر ایران رشد کرده اما گفتمان سینمای دهه ۴۰ و ۵۰، ضدمدرنیسم است و برایش تحلیل دارم. در سینمای اعتراضی یا اجتماعی آن زمان زن مدرن نمی‌بینیم.

وی ادامه داد: گفتمان بومی‌سازی، روشنفکران را در اواخر دهه ۴۰ به خودش جلب کرد. در گفتمان بومی‌‌سازی تفکر و فرهنگ غرب به مثابه پوششی تلقی می‌شود که فرهنگ استعمار را یادآوری می‌کند؛ این همان چیزی است که کوبا و الجزایر هم تجربه‌اش را دارند. ما هم این گفتمان بومی‌سازی را دنبال کردیم که هم روشنفکران در کنارش قرار می‌گیرند، هم طبقه‌ پایین. بنابراین علت اینکه در سینمای اجتماعی و اعتراضی ایران زن و انسان مدرن می‌بینیم، این است.

این ژورنالیست در ادامه عنوان کرد: فرهنگ غرب با فرهنگ امپریالیسمی یکی انگاشته می‌شد، در حالی که این دو موضوع از هم جدا هستند. اما چون ما آن را یکی می‌پنداریم شاهد آثاری مانند فیلم‌های ساعدی هستیم. البته همه این موارد دلیل نمی‌شود که بگوییم این سینما عقب‌افتاده است؛ سینما دچار یک تفکر غرب‌ستیزی است که در آن دوره در تمام دنیا وجود داشت. در آن دوره فرهنگ غرب یک تهاجم محسوب می‌شد و مانند حالا تعاریف تغییر نکرده بود.

جیرانی ادامه داد: آن زمان شهر مدرن با فرمانروایش تعریف می‌شد. آن زمان داستان شهر مدرن، داستان امروزی نبود. آنچه که شاه از مدرناسیون نشان می‌داد؛ حاشیه‌نشینان را دچار از خودبیگانگی کرد و روشنفکران تحت تاثیر بیشتر گفتمان چپ آمریکا لاتین یعنی همان بومی‌سازی قرار گرفته بودند که باعث شد مخالف شهر مدرن باشند. این نگاه باید طبیعتا بعد از انقلاب ادامه پیدا می‌کرد. چراکه نیروهایی که قدرت را در دست گرفتند، دو مدل بودند؛ دولت موقت و نیروهایی که مسئولیت نهادهای انقلابی را داشتند.

وی یادآور شد: پس از آنکه جنگ شروع شد و مهدی کلهر آمد، تفکر دیگری پدیدار شد و اولین روحانی که به وزارت ارشاد رفت، صادقی اردستانی بود. اولین اقدام شورای پروانه نمایش ارشاد بعد از جنگ این بود که جلوی فیلم‌های روسی را گرفت.

این سینماگر خاطرنشان کرد: حال که آقای افخمی اینجا حضور دارند، باید بگویم که تلویزیون در آن زمان با تهیه کردن فیلم بهرام بیضایی در سال ۶۰ نقش مهمی ایفا کرد.

جیرانی درباره موفقیت فیلم‌هایی نظیر «سوته‌دلان» و «در امتداد شب» در در رقابت با فیلم‌های خارجی در سال‌های منتهی به انقلاب بیان کرد: رقابتی در کار نبود. تماشاچی فیلم فارسی، طبقه پایین و حاشیه‌نشین، و تماشاچی فیلم خارجی طبقه متوسط و مرفه بودند. سینماهای‌ نمایش‌دهنده فیلم‌های ایرانی از میدان انقلاب به بالاتر نبودند. یعنی بهترین سینمای نمایش دهنده فیلم ایرانی «کاپری» در میدان انقلاب بود. با نمایش فیلم‌های «دایره مینا» و «سفر سنگ»، فیلم ایرانی در بالاشهر نیز نمایش داده شد. رقابت بین فیلم‌های ایرانی و خارجی سخت بود و مهمترین مساله در بحران سینما علاوه بر رقابت، بریدن تماشاچی از فیلم ایرانی بود. ۲ فیلم در سال ۵۷ خوب فروخت؛ اثری از ایرج قادری و و فیلم «در امتداد شب» که رکورد تاریخ را شکسته است و من معتقدم تفکری که پشت فیلم در «امتداد شب» بود، می‌توانست سینمای ایران را مانند سینما‌ی ترکیه کند.

جلسه دوم سلسله نشست «بر سینمای ایران چه گذشت» امشب سه شنبه ۴ مهر با نمایش قسمت دوم این مستند و میزگردی با حضور فریدون جیرانی، مهدی مسعودشاهی، سیدمحمد حسینی و هوشنگ گلمکانی ساعت ۱۷ در سالن شهر هفتم سینما آزادی ادامه خواهد یافت.

نوشته محسن مخملباف تندروترین فرد سینما در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب بود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

همچنین فیلم‌نامه‌ مستند «دکتر پری» به تهیه‌کنندگی پرهام جعفری، کارگردانی و نویسندگی غلام‌حسن هدایت، فیلم‌نامه‌های بلند داستانی «محمد رسول» به تهیه‌کنندگی علی کریمی‌جلال، کارگردانی حسین عموئی‌تبریزی و نویسندگی تیرخش علی کیایی و محمد دولت‌آبادی و «دایا» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی محمد کریمی و نویسندگی الهام‌السادات حسینی موافقت شورای پروانه ساخت آثار غیر سینمایی سازمان سینمایی را دریافت کردند.

نوشته بازگشت فخیم‌زاده و محمد کارت به سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

زبان هنر سینما جریان ساز است

پس از قرائتی چند از کلام الله مجید و پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران، عادله کشمیری مدیر کل فرهنگ و ارشاد استان گلستان روی صحنه آمد و ضمن عرض تبریک میلاد امام علی(ع)، پیام سیدعباس صالحی را قرائت کرد که در این پیام آمده بود: «جشنواره فیلم کوتاه رضوی جلوه‌ای از ارادت به آن امام رئوف؛ امام رضا(ع) است و فضایی برای گفتمان آفرینی هنرمندان فراهم آورده تا با زبان گویای هنر سینما به جریان سازی فرهنگی با تکیه بر آموزه های جوشیده و‌ روییده از خسرو اقلیم طوس بپردازند. با قدردانی از هنرمندان و برگزارکنندگان امیدوارم از سیره آن امام الگو بگیریم که همواره مبتنی بر اخلاق انسانی، مدارا، مخاطب شناسی و وحدت آفرینی بود و در یک گفتمان و هم‌افزایی توسعه بخش و منادی وحدت برای ایران اسلامی هستند.»

وی گفت: ما بر این باوریم که فرهنگ زیربنای توسعه جامعه اسلامی است و هنر زبان این فرهنگ است، هنر در دنیای امروز بهترین رسانه فرهنگی است و فیلم در بین هنرها از همه سرآمدتر است. چراکه خیلی از هنرهای دیگر را به خدمت خود گرفته و ترکیبی زیبا را به وجود آورده که زیربنای آن ادبیات، رنگ، نقش و موسیقی است. فیلم یک هنر نیست خلاصه هنرها و بستر انعکاس پیام هاست فرهنگ ما درون مایه ژرفی دارد که می تواند در آینه هنر به ویژه هنر فیلم منعکس شود. یکی از ارزنده ترین بخش فرهنگ ما فرهنگ رضوی است این فرهنگ می‌تواند دستمایه خلق آثار متنوعی باشد. از دکتر انتظامی، دکتر رحمتی، بنیاد امام رضا(ع)، انجمن سینمای جوانان ایران، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، شورای سیاستگذاری، هیات مشاوران، داوران، سعید نجاتی و … تشکر می‌کنم.

پیام رییس سازمان سینمایی به هنرمندان

سپس حسین انتظامی رییس سازمان سینمایی به صورت تلفنی روی خط آمد و عنوان کرد: از اینکه توفیق نشد حضور داشته باشم، عذرخواهی می‌کنم، به همه فیلمسازان جوانی که آثار خود را ارسال کرده و برگزیده شدند، تبریک می‌گویم. از مسئولان استانی که با جدیت جشنواره را به استان چهارفصل گلستان منتقل کردند، تشکر می‌کنم.

وی گفت: با شیوع کرونا یک دیدگاه این بود و البته هنوز هم هست که فعالیت‌ها را متوقف کنیم، دیدگاه دیگر این است که فعالیت‌ها را با زیست کرونایی دنبال کنیم که با پیگیری همکاران ما در استان گلستان روش دوم در پیش گرفته و استفاده از ظرفیت‌های مجازی و …‌ جشنواره برگزار شد به همین دلیل از بزرگانی که در هیات داوری بودند و باقی برگزارکنندگان تشکر می‌کنم. ممنونم که به این مدیوم توجه دارند چون این مدیوم برای رشد و بالندگی سینماگران مهم است. حجم آثار رسیده، کیفیت آثار و… نشان می‌دهد این جشنواره یک اتفاق است. در این جشنواره ما به دنبال ترویج سیره رضوی، جایگاه امام رضا در ترویج عطوفت، انسان بودن و… هستیم ایشان به شبهات پاسخگویی می‌کردند. بنابراین هرچقدر به این سیره در مدیوم فیلم کوتاه و سایر مدیوم ها توجه کنیم آموزه‌های دینی را ترویج کرده ایم. این مدیوم برای ما مهم است چون آثار درخشان سینمای بلند در سال‌های اخیر حاصل فعالان عرصه کوتاه بوده، سینما مجموعه‌ای از پرسش هاست و فیلمی خوب است که با پایان یافتنش تازه در ذهن مخاطب آغاز شود. ضمن اینکه ریتم جهان در حال تغییر است به همین جهت اثر بخشی فیلم کوتاه برجسته تر است. برای همه فیلمسازان این عرصه آرزوی توفیق دارم.

در ادامه سعید نجاتی دبیر این رویداد روی صحنه آمد و گفت: از سازمان سینمایی و بنیاد امام رضا(ع) به خاطر شکل‌گیری این جشنواره که به نام حضرت متبرک است، از همکاران دبیرخانه‌، از همه عزیزانی که بدون منت آمدند ‌و ما را کمک کردند، از استاندار، همکاران و عزیزان مان در استان گلستان و… تشکر می‌کنم. انجمن سینمای جوانان ایران، همکاران ارشاد و استانداری که برای ما قوت قلب بودند، انجمن به همراه بنیاد امام رضا(ع) ۱۰ فیلم تولید کرد؛ این کار از آن کارهایی است که معمولا در جشنواره ها رخ نمی‌دهد. خواهشم این است که اگر جایی فستیوال برگزار می‌کند، فیلم مرتبط با آن تولید کند. امیدوارم این اتفاق در دوره‌های بعدی هم رخ دهد.

وی با اشاره به داوری‌ها بیان کرد: آقای محمدعلی نجفی خیلی ویژه و تخصصی به آثار نگاه می‌کرد، جلسات او کلاس درسی برای من بود، از استاد فخیم زاده هم به طور ویژه تشکر می‌کنم و همینطور از فیلمسازان. از اینکه به این جشنواره فیلم فرستادید ممنونم و امیدوارم بهترین اتفاقات رخ دهد. اگر کم و کسری بود تقصیر من است و اگر نکته خوبی وجود داشت به خاطر زحمات بچه‌هاست. اگر ضعفی وجود داشت به خاطر آقا امام رضا(ع) ببخشید.

محمدعلی نجفی: خوشحالم که در گلستان زیبا تقدیر می شوم

در ادامه بزرگداشت محمدعلی نجفی و مهدی فخیم‌زاده ۲ کارگردان پیشکسوت برگزار شد.

نجفی بیان کرد: زبانم از بیان احساسم قاصر است. من در اصفهان به دنیا آمده و در تهران تحصیل و زندگی کرده‌ام اما برایم ارزشمند است که در یک شهر و استان ارزشمند با این سابقه تاریخی مورد تقدیر قرار گرفته‌ام. وقتی زبان از بیان احساس قاصر است، موسیقی متولد می‌شود. از همه ممنونم. امیدوارم قدر این لحظات را بدانم.

در ادامه محمدرضا عرب سخنگوی کانون کارگردانان که برای دریافت لوح تقدیر فخیم زاده به روی سن آمده بود، بیان کرد: آقای فخیم زاده گفتند بگویم به دلیل اینکه از نظر پزشکی امکان سفر نداشتند این لوح را من به جایشان دریافت و از همه تشکر کنم.

وی گفت: من هم گلایه‌ای دارم، گلایه ام این است که چطور می‌شود جشنواره‌ای به نام امام رضا(ع) وجود داشته باشد اما آستان قدس رضوی با این همه ثروت کنار بچه‌ها نباشد؟!

در ادامه تمبر یادبود محمدعلی نجفی و مهدی فخیم‌زاده رونمایی شد.

فیلم در دوران ما مدیومی جذاب تر است

سپس هادی حق‌شناس استاندار گلستان روی صحنه آمد و گفت: امروز به مناسبت میلاد امام علی(ع) و برگزاری این جشنواره روز فرخنده ای است از حضور همه مهمانان که در طول این مدت تلاش کردند این جشنواره در استان گلستان برگزار شود، ممنونم. بزرگان زیادی در این جمع هستند اما حضور محمدعلی نجفی افتخاری برای ماست. از وزارت فرهنگ و ارشاد، دکتر منتظری و… تشکر می‌کنم، من متخصص فیلم نیستم همچنان که متخصص بسیاری از موضوعات دیگر نیستم اما چون بهره‌بردار هستیم می‌توانیم حس خودمان را بیان کنیم. ممکن است این حس غلط یا درست باشد اما این حس وجود دارد. در این زمانه که کتاب خواندن و روزنامه خواندن و سخنرانی کردن کمتر مورد توجه واقع می‌شود، فیلم جذاب‌تر است. انتقال مفاهیم بلند عرفانی، فلسفی، ادبی و ..‌. در کوتاه ترین زمان ممکن ارزش هنر را نشان می‌دهد. به ویژه در عصر حاضر که عصر شتاب اطلاعات است.

وی ادامه داد: ما حوصله نداریم مقاله ای را که کمی طولانی تر است بخوانیم گاهی حتی نمی‌توانیم متن های طولانی را در تلگرام و واتس اپ بخوانیم در این عصر حوصله کم شده و دوست داریم کپسولی همه چیز را دریافت کنیم. اینجاست که فیلم کوتاه می‌تواند به کار بیاید. هرچه فیلم کوتاه تقویت شود در فیلم بلند هم نتیجه می گیریم چون فیلم کوتاه ارزان ترین مسیر انتقال پیام یک تمدن به دنیاست. به نظرم هرچه در این بخش سرمایه‌گذاری کنیم نتیجه بیشتری می‌گیریم.

وی در ادامه به ظرفیت‌های استان گلستان در بخش‌های مختلف اشاره کرد.

سپس برگزیدگان این رویداد در بخش‌های مختلف معرفی شدند.

فیلم های  موبایلی:

لوح تقدیر به «تاسوعا خانه مادربزرگ» ساخته مهشاد ولی اهدا شد.

لوح تقدیر به «روزمرگی» ساخته یاسمن بخشی تعلق گرفت.

لوح تقدیر به «زائر کوچک» ساخته بهزاد برادران رسید.

لوح تقدیر به «یک روز خوش» ساخته علی عرشیا ابوذر تعلق گرفت.

لوح تقدیر به «همدلی» ساخته سودا بسطامی رسید.

لوح تقدیر به «توسل» ساخته امیررضا سلیمانی اهدا شد.

فیلم های نوجوان:

لوح تقدیر به «قاب» ساخته محمدطاها منصور سمایی‌ رسید.

لوح تقدیر سوم به «گاری» ساخته سینا قاسمی و «تولدت مبارک» ساخته غزل فرهادی تعلق گرفت.

لوح تقدیر دوم به «درخت دیگری هم هست» ساخته ملک خاتون معصومی رسید.

تندیس جشنواره به «طغیان» ساخته ماژان کیمیایی اسدی و علیرضا احد نوری اهدا شد.

فیلمنامه:

لوح تقدیر به «آواز قو» نوشته محمدعلی هاشم‌پور رسید.

لوح تقدیر سوم به «دزدان غیر دریایی» نوشته امیرحسین ریاحی اهدا شد.

لوح تقدیر دوم به «دست چپ من» نوشته نسرین محمدپور تعلق گرفت.

وی پس از کسب جایزه اش گفت: بی انصافی است که اگر از سعید نجاتی تشکر نکنم از هیات انتخاب و داوری هم تشکر می‌کنم که دغدغه من را شایسته تقدیر دانستند.

تندیس این بخش به «ماده سگ» نوشته علیرضا رواده از تهران اهدا شد.

آثار پویانمایی‌:

لوح تقدیر به لیدا فضلی برای «این سو، آن سو» رسید.

لوح تقدیر سوم به هژیر اسعدی برای «خولانه‌وه» اهدا شد.

وی در این بخش گفت: تمرکز این انیمیشن روی خشونت است که این خشونت در تاریخ در حال تکرار شدن است؛ خشونتی که همه ما با آن رو به رو بوده‌ایم. نمونه آن را در کولبران دیده‌ایم و امروز در جریان سوخت بران شاهدش هستیم. این جایزه را به قربانیان خشونت در کردستان و سیستان تقدیم می‌کنم.

لوح تقدیر دوم به امیر مهران برای «نهنگ سفید» رسید.

تندیس این بخش به ملیحه غلامزاده برای «کلاف» اهدا شد.

در این بخش نادری از داوران بخش فیلمنامه گفت: به سعید نجاتی که جشنواره را کوله بری کرد، تبریک می‌گویم امیدوارم از فیلم کوتاه و البته سعید نجاتی حمایت شود. امیدوارم این استان غنی و شاهکار تمدن ایران در حوزه هنر و فرهنگ هم سرمایه‌گذاری کند.

فیلمنامه و پژوهش:

لوح تقدیر پژوهش به الهام معروفی برای «۳۳۰ سی سی خاطره» تعلق گرفت.

معروفی پس از دریافت جایزه اش گفت: امیدوارم در سال آینده و دوره‌های بعدی بخشی جدا برای پژوهش در نظر گرفته شود چون پژوهش از فیلمنامه جداست جشنواره رضوی در همه زمینه‌ها جایزه تخصصی دارد و امیدوارم این جایزه هم اضافه شود.

لوح تقدیر فیلمنامه به مریم اسمی خانی و وحید حسن‌زاده برای «وضعیت اورژانسی» تعلق گرفت.

بازیگری:

لوح تقدیر به نازنین رمضانی برای «وضعیت اورژانسی» رسید.

لوح تقدیر به یاسمن نصیری برای فیلم «عزیز» اهدا شد.

نصیری پس از کسب جایزه اش عنوان کرد: این جایزه را به تمام عوامل حرفه ای «عزیز» و انجمن سینمای جوانان کاشان تقدیم می‌کنم.

لوح تقدیر بهترین بازیگر در این بخش به سهیل قنادان برای «برادر» اهدا شد.

صدا:

لوح تقدیر به رامین ابوصدق برای «خولانه‌وه» رسید.

لوح تقدیر به محمدحسن ابراهیمی برای «مینی‌بوس» اهدا شد.

لوح تقدیر بهترین صدا به مهرداد ابوالقاسمی و عرفان ابراهیمی برای «گوشه پوسیده مرگ» تعلق گرفت.

تدوین:

لوح تقدیر به حمید فنایی برای «مرگ تدریجی» رسید.

فیلمبرداری:

لوح تقدیر به امیر پورحکمت برای «گیزلین» اهدا شد.

مستند:

لوح تقدیر به «از بخشش تا رویش» ساخته مهدی شعبانی رسید.

لوح تقدیر دیگری به پری عضدالملکی شخصیت «از بخشش تا رویش» تعلق گرفت.

لوح تقدیر سوم به «شهر زیبای من» ساخته الهام آقالری رسید.

وی که در این جشنواره حضور نداشت پیامی را ارسال کرده بود که در این پیام آمده بود: «از زحمات دبیر جشنواره و همکارانش در این روزهای سخت کرونا تشکر می‌کنم، از هیات داوران تشکر می‌کنم که دغدغه من را دیدند.»

لوح تقدیر دوم به «کاک ئیرج» ساخته جمشید فرجوند فردا اهدا شد.

تندیس این بخش به «فرزندان خونیار» ساخته آرمان قلی‌پور دشتکی رسید.

داستانی:

لوح تقدیر به «مینی بوس» ساخته ابوذر حیدری رسید.

لوح تقدیر سوم به «برادر» ساخته نوشین معراجی اهدا شد.

لوح تقدیر دوم به «شوفر» ساخته رضا نجاتی رسید.

نجاتی پس از کسب جایزه اش گفت: هروقت سفر می‌کنم، بیشتر عاشق کشورم می‌شوم. افتخار می‌کنم که فرزند مشهد هستم.

تندیس این بخش به مریم اسمی خانی برای «وضعیت اورژانسی» تعلق گرفت.

در بخشی از این مراسم از حامیان این جشنواره از جمله نماینده بانک رفاه کارگران، نماینده مرکز گسترش و نماینده انجمن سینمای جوانان ایران تقدیر شد.

جایزه ویژه دبیر:

لوح تقدیر به «گناه» ساخته ابوالفضل عزیزی، «ماجان‌» ساخته فردین انصاری و «لالایی کنار ابرها» ساخته جمیل عامل صادقی رسید.

جایزه ویژه رییس جشنواره:

این جایزه به «در میان دیوارها» ساخته محمدحسین صفری رسید. همچنین مقرر شد برای تقدیر از فیلمسازان گلستانی حاضر در بخش نهایی جشنواره لوح و هدیه نقدی از طرف اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی تقدیم شود.

جایزه بزرگ جشنواره:

این جایزه به «تکلیف» ساخته علی خوشدونی فراهانی رسید.

فراهانی در این بخش گفت: وقتی در مسیر بودم پیامی از دانشجوی ۱۹ ساله سینما برایم آمد که دلم نیامد نگویم. او از مجوزها می‌گفت. این خیلی حس بدی است که جوانی دغدغه مجوز داشته باشد فکر می‌کنم. ارشاد می‌تواند ذوقی در این جوانان ایجاد کند، احساس ترس را از آن ها بگیرد و عشق به فیلمسازی را در آن ها تقویت کند.

دیگر جایزه این بخش به «یونس» ساخته سیامک سلیمانی تعلق گرفت.

گفتنی است اجرای این مراسم را مژده لواسانی برعهده داشت.

نوشته اختتامیه جشنواره فیلم کوتاه رضوی برگزار شد/ معرفی برگزیدگان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

چهاردهمین جشنواره ملی فیلم کوتاه رضوی به دبیری سعید نجاتی با محوریت سیره علمی و عملی امام رضا علیه‌السلام به همت و مشارکت سازمان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان نیمه اول اسفند ۹۹ در شهر گرگان برگزار خواهد شد.

نوشته بزرگداشت محمدعلی نجفی و مهدی فخیم‌زاده در جشنواره فیلم کوتاه رضوی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهدی فخیم زاده در این برنامه در ابتدا درباره سریال سازی در تلویزیون و اینکه پس از سال‌ها برای ساخت «مشت آخر» به سینما بازگشته است در توضیحاتی بیان کرد: من زمانی وارد تلویزیون شدم که «تنهاترین سردار» در حال ساخت بود اما دچار مشکلاتی بود و من از طریق غلامرضا موسوی فهمیدم که این سریال چه مشکلاتی در پروسه تولید دارد و حبیب ایل‌بیگی که رییس دفتر محمدمهدی حیدریان بود مرا مامور به خدمت کرد که ادامه این سریال را بسازم. من ابتدا نامه‌ای نوشتم و بیان کردم که سریال با سبک من نمی‌خواند و از من خواستند دوباره صحنه‌ها را با خواست خود بگیرم.

وی درباره علاقه‌اش به کار در تلویزیون اظهار کرد: برای من که چشمی به جشنواره‌ها ندارم و توجهم به مخاطب عام است کار در تلویزیون برایم مناسب‌تر بود.

فخیم‌زاده که طی این سال‌ها چندین سریال پلیسی داشته است درباره اینکه از ساخت این آثار سرخورده شده است یا نه عنوان کرد: من سرخورده نشدم ولی معضلاتی در سریال سازی پیش آمد به گونه‌ای که آثار چندین متولی پیدا کرد که هر یک نظری دارند. در «فوق سری» کمی از این دخالت‌ها دل‌زده شدم. من قبل از آن «حس سوم»، «خواب‌وبیدار»، «بی‌صدا فریاد کن» «ساختمان ۸۵» و… را هم ساخته بودم اما سر این مجموعه گویی دو بار سریال را نظارت می‌کردند یک بار پلیس و یک بار پخش شبکه که به این نتیجه رسیدم که فعلاً سریال‌های پلیسی را هم مثل پروژه‌های تاریخی کار نکنم. البته ژانر پلیسی را همچنان دوست دارم. ۷۰ درصد فیلم‌های سینمایی در این ژانر ساخته می‌شود.

وی در مقایسه بین سینما و تلویزیون برای برخی از کارگردانان گفت: سینما مشکلاتی دارد که مربوط به پخش و اکران است و از عهده کارگردان خارج است. در تلویزیون بعضی‌ها آن را دم‌دستی می‌گیرند ولی من این‌گونه نبودم و برای هر دو با یک مدل کار کرده‌ام. شبکه نمایش خانگی هم سختی‌های خود را دارد چون مخاطب باید برای هر قسمت دی‌وی‌دی بخرد و دیدیم که برخی کارها هم شکست خورد.

دفاتر تهیه‌کنندگی فیلم‌های لوده پیشنهاد می‌دهند

فخیم‌زاده در بخش دیگر سخنان خود درباره فیلم «مشت آخر» که به‌تازگی در سینماها اکران شده است، گفت: دفاتر تهیه‌کنندگان برای کمدی‌های لوده پیشنهاد می‌دهند ولی من لحنی از کمدی را دارم که در «خواستگاری» و «همسر» داشتم و در «مشت آخر» هم وجود داشت.

وی درباره ماهیت سالن‌های سینمایی برای نمایش فیلم‌های جدی و اینکه بیشتر برای فیلم‌های کودکان و آثار کمدی مناسب است، گفت: سالن‌ها گاهی فوتبال نشان می‌دهند و مردم هم از این کار استقبال می‌کنند، این نشان می‌دهند سینما بیشتر به مکانی برای دورهمی تبدیل شده است نه انتخاب فیلم. ارائه فیلم باید به‌گونه‌ای باشد که خانواده‌ها را بیرون بکشاند. اکنون ما به طور روتین تماشاگر را از دست داده‌ایم و فقط یک ژانر لوده باقی مانده است که تماشاگر با آثارش بخندد.

فخیم زاده اضافه کرد: کسانی که به سینما می‌روند برای دورهمی می‌روند، مثل افرادی که به استادیوم‌های ورزشی می‌روند. متاسفانه آن حال خوبی که ما قبلا در سینما داشتیم دیگر تکرار نمی‌شود.

من وقتی قرار شد در سینما کار کنم با خودم فکر کردم از این مدل کمدی‌های کنونی که نمی‌توانم کار کنم و اصلاً هم بلد نیستم. مثلاً خیلی‌ها گفتند فیلم «خواستگاری» نمی‌فروشد اما پرفروش شد. این نوع فیلم باید ارائه درستی داشته باشد اما امکانش فراهم نیست چون آن عکس‌ها و شعارنوشته‌ها نیست. هنوز خیلی‌ها حتی خبر ندارند که فیلم «مشت آخر» اکران شده است.

وی درباره ایده ساخت این فیلم بیان کرد: یک روز جوانی در باشگاه رزمی که من در آن فعالیت دارم وارد شد و گفتم پدرم می‌گوید به شما بگویم که به پدرتان سلام برسانید و همین ایده شکل‌گیری این فیلم شد، شخصیت این فیلم از گرد پیری‌اش استفاده می‌کند.

فخیم زاده در ادامه در واکنش به افخمی نسبت به کتابی که پیش‌ازاین درباره سینما و خاطرات خود نوشته بود، اظهار کرد: من چون در هر دو زمینه قبل از انقلاب و بعد از انقلاب بوده‌ام این کتاب را نوشتم و فکر کردم برای جوانانی که توهمی درباره سینما دارند مفید است.

وی درباره فیلم‌سازی از روی خاطراتش در این کتاب اظهار بی‌علاقگی کرد و گفت: خاطراتم در این کتاب بیشتر شبیه طرح‌هایی منفصل است. از طرف دیگر فیلم ساختن درباره آن زمان با توجه به امکانات فعلی خیلی سخت است. من همیشه می‌گویم ساختن سریال‌های امام رضا^(ع) و امام علی^(ع) از فیلم‌های تاریخ معاصر ساده‌تر است چون از آن زمان الگو و مدلی نیست.

این بازیگر و کارگردان اضافه کرد: علی حاتمی هم فیلمی مثل «قلندر» می‌سازد و تماشاگر هم می‌فهمد که این فیلم نمی‌تواند آنچه را لازم است نشان دهد و فیلم هم شکست می‌خورد.

فخیم زاده درباره وسواس خود نسبت به بازیگری عنوان کرد: من برای هنر بازیگری خیلی احترام قائلم بازیگر در مقابل دوربین خیلی تنهاست ولی در کارگردانی، عوامل فیلم هستند و حتی در تدوین و مونتاژ نیز می‌توان کار را دوباره درست کرد. مثلاً در «خواب‌وبیدار» مرگ رویا نونهالی خوب درنیامده بود و من دوباره صحنه را چیدم. کارگردانی راحت‌تر است بازیگری اما کار ترسناکی است.

افخمی سپس به یکی از همکاری‌های خود با افخمی اشاره و بیان کرد: من به شوخی گفتم می‌خواهم به سبک اصغر فرهادی فیلم بسازم یعنی برداشت‌های زیادی بگیرم و فخیم زاده گفت «من بازی نمی‌کنم بهروز جان» و من به‌تدریج متوجه شدم چقدر از اجرا می‌ترسد.

فخیم زاده در ادامه درباره انتخاب بازیگر نیز عنوان کرد: اگر کاپولا، آل ‌پاچینو را انتخاب نمی‌کرد دیگر فیلم پدرخوانده به خروجی کنونی تبدیل نمی‌شد و خودش هم دیگر نمی‌توانست پدرخوانده را تکرار کند.

در بخش دیگر این برنامه محمود اربابی عضو هیئت انتخاب و مسعود نجفی مدیر روابط عمومی جشنواره فیلم فجر حضور یافتند.

تکرار فیلم‌های جشنواره فجر در روز بعد در پردیس ملت

مسعود نجفی مدیر روابط عمومی جشنواره فیلم فجر در ابتدا درباره خبرهای جدید از جشنواره بیان کرد: امسال برای اولین بار در سینمای رسانه تکرار فیلم‌ها را داریم. برخی از همکاران رسانه‌ای معمولاً فیلم‌ها را از دست می‌دهند و امسال با توجه به سالن‌های جدیدی که در ملت اضافه شده است ۲ سالن برای تکرار فیلم‌های روز قبل است.

در ادامه محمود اربابی درباره ماهیت جشنواره عنوان کرد: جشنواره‌ها یک موقعیت هستند که نوعی ارزیابی برای فیلم‌ها و فیلمسازان ایجاد می‌کنند. امسال ۲۸ فیلم در جشنواره هستند که از بین حدود ۹۰ فیلم انتخاب شده‌اند.

وی درباره فضای جشنواره‌ها اظهار کرد: جشنواره گاهی از سرعت تحولاتی که در جهان یا ایران رخ می‌دهد عقب می‌افتد. دبیر جشنواره وقتی هرچند سال عوض می‌شود تا بتواند تحلیل‌های خود را پیدا کند دوباره تغییر می‌کند. جشنواره‌ها زمانی محل گردهمایی بودند اما حالا خودشان تبدیل به رسانه شده‌اند و می‌توانند نوع نگاه و سرنوشت فیلم و فیلمساز را تغییر دهند.

اربابی در ادامه در واکنش به سخن افخمی درباره حضور سینماگران پیشکسوت در بخش خارج از مسابقه گفت: جشنواره ایجاد موقعیتی برای چالش هنری و فکری است و با فوتبال فرق دارد که فکر کنیم با افزایش سن دیگر توانمندی وجود ندارد.

وی اضافه کرد: اینکه یک فیلمساز جوان با یک فرد کارکشته رقابت کند، شور و حال ایجاد می‌کند. از طرفی ممکن است فیلم‌های خارج از مسابقه بیشتر شود.

نجفی در ادامه با اشاره به شعار و تندیس سیمرغ جشنواره اظهار کرد: شعار جشنواره دیروز رونمایی شد و قرار شد در همه اقلام تبلیغی باشد. سیمرغ هم که پس از سال‌ها توسط تولیدکنندگان خود ما تولید شد که یکپارچه کریستال است.

اکران‌های ویژه برای نابینایان، ناشنوایان و معلولان

وی همچنین درباره اکران‌های ویژه جشنواره اعلام کرد: امسال اکران ویژه‌ای برای نابینایان، ناشنوایان و معلولان داریم. سالنی در «ایران‌مال» داریم که فیلم‌ها روزی سه سئانس به صورت جدا برای این دوستان نمایش داده می‌شود. برای نابینایان شرح متن دارد، برای ناشنوایان با زبان اشاره و در ۱۰ روز نمایش فیلم‌ها را خواهیم داشت.

اربابی در ادامه به سرمایه‌گذاری سازمان سینمایی روی فیلمنامه‌های اقتباسی اشاره کرد و گفت: در ایامی که باقی مانده است سازمان سینمایی برنامه دارد که به تهیه‌کننده‌ها کمک کند که از کتاب‌های مختلف بتوانند اقتباس داشته باشند، در این طرح هم برای نویسنده حق رایت در نظر گرفته شده است و هم برای تهیه‌کننده‌ای که می‌خواهد فیلمنامه اقتباسی تولید کند. در این مدل از طریق بررسی آثاری که تهیه‌کننده‌ها خوانده‌اند رایت آن‌ها از نویسنده یا ناشر خریداری می‌شود.

وی در پاسخ به اینکه چرا رایت همه کتاب‌های پرفروش خریداری نمی‌شود، بیان کرد: در حال حاضر به بنیاد فارابی مراجعه کنید شاید رایت تعدادی کتاب را خریداری کرده‌اند که کسی هم نمی‌خواهد آن را بسازد.

اربابی در پایان درباره یک تغییر مورد نظرش که می‌تواند در آینده رخ دهد، گفت: یکی از تغییرات خوب در جشنواره این است که هیئت انتخاب را حذف کنند. این کار اتفاقی جدید است و دیدیم که در جشنواره «سینما حقیقت» هم جواب پس داد. البته حذف هیئت انتخاب به این معنا نیست که کلا گروهی وجود نداشته باشد، بلکه تیم مشاوره دبیر جشنواره در طول سال آثار را دنبال کند، به دبیر پیشنهاد کند تا فرآیند انتخاب آثار جشنواره به گونه‌ای دیگر باشد.

افخمی نیز در پایان با اشاره به تولید سریال «رعد و برق» در شهرستان به نبودش در برنامه «نقد سینما» در طول جشنواره اشاره و بیان کرد: امسال از من این فرصت گرفته شد که فیلم‌های جشنواره را ببینم. به همه دوستانی که این فرصت را دارند حسادت می‌کنم چون باید به شهرستان بروم و سریال بسازم!

برنامه تلویزیونی «نقد سینما» به تهیه‌کنندگی یوسف بچاری در ایام جشنواره هر شب‌ ساعت ۰۰:۳۰ دقیقه نیمه شب روی آنتن شبکه پنج می‌رود.

نوشته سالن‌های سینمایی به دورهمی تبدیل شده است/ فیلم‌ها در سینمای رسانه بازپخش می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: با توجه به اینکه اغلب در ژانرهای تاریخی و جنگی کار می کردم همیشه هدفم این بود هیچ آسیبی به کسی نرسد و همین اتفاق هم افتاد اما نمی دانم چرا برای هیچیک از زحمات ما ارزش قایل نیستند و فقط به این فکر می کنند که کارشان به هر قیمتی که هست راه بیفتد. حتی امنیت جانی بازیگران و عوامل برای شان مهم نیست. با اینکه بارها دیده ایم سر برخی صحنه ها چه حوادثی پیش آمده و تلفات داشته اند اما باز هم کار را ادامه داده اند. متاسفانه امروزه برای امنیت جانی عوامل هزینه نمی کنند.

نجف فتاحی بیان کرد: کار جلوه های ویژه میدانی از آن زمان تا امروز هیچ پیشرفتی نکرده است و من نسبت به سال هایی که کار می کردیم هیچ تحولی نمی بینم. البته نمی توان دلیل آن را بی درایتی مسئولان امروزی دانست شاید آن انتظاراتی که قبلا در یک پروژه بود دیگر وجود ندارد و جلوه فیلم ها به باران و دود و مه خلاصه شده است. زمانی «جنگ نفتکش ها» را انجام می دادیم که با کل فیلم های بعد از خود مقایسه نیست.

این هنرمند پیشکسوت درباره تاثیر به کارگیری جلوه های ویژه بصری بر حرفه خود توضیح داد: جلوه های ویژه میدانی دردسر و هزینه هایی برای تهیه مواد و دیگر امکانات دارد که در کار کامپیوتری نمی بینیم شاید از این نظر هزینه ها کمتر باشد اما کار بصری هیچوقت جای میدانی را نمی گیرد. تصور کنید اگر صحنه انفجار تماما با ابزار کامپیوتر طراحی شود شما بیش از آنکه باورش کنید یاد انیمیشن می افتید. ما که توانایی خلق صحنه های خارق العاده را داریم نمی دانم چرا کیفیت را فدای چیزهایی می کنیم که به فیلم لطمه جدی می زند.

فتاحی درباره چگونگی ورودش به عرصه سینما نیز توضیح داد: من و مهدی فخیم زاده از دوران نوجوانی با هم مدرسه می رفتیم و ارتباط خوبی با هم داشتیم. بعد از مدرسه هم دوستی مان ادامه پیدا کرد و هر کدام مسیر متفاوتی را پیش گرفتیم. او بازیگر شد و بعد هم سراغ کارگردانی رفت من هم به کارهای نظامی علاقه داشتم و وارد ارتش شدم. در واقع عاشق چتربازی بودم و هم چترباز شدم هم بخش دیگری از کارم با مواد منفجره بود. به همین خاطر دوره های متعددی دیدم و به مهارتی دست پیدا کردم که بعدها در سینما بسیار به دردم خورد. همانطور که در ارتش انفجار سنگین انجام می دادم و هدفم این بود که به کسی آسیب نزنم همین برنامه را در سینما هم پیاده کردم. نهایتا سال ۶۲ از حوزه نظامی خارج شدم و مدتی به جبهه رفتم و پس از آن به واسطه دوستان هنرمندم وارد سینما شدم.

طراح جلوه های ویژه فیلم سینمایی «ارابه مرگ» اظهار کرد: کار در ژانر تاریخی سختی های خود را دارد چون علاوه بر انجام کار جلوه های ویژه نیاز به دانش و مطالعه فراوان دارد تا بر زمانه و عصری که قرار است به نمایش درآید تسلط کامل داشته باشید. به همین خاطر مطالعاتم در این زمینه فراوان بود به قدری که وقتی فیلمنامه را می خواندم همه جوانب را از قبل بررسی کرده بودم و می دانستم چه چیزی پیش رو داریم. از طرفی سعی می کردم صحنه های مربوطه را خود بازیگران ایفا کنند و به بدلکار محول نکنند به همین خاطر تمامی زوایای کار را برای شان توضیح می دادم تا از نتیجه کار اطمینان حاصل کنند.

وی افزود: به عنوان مثال کار شمشیر زنی یکی از سخت ترین صحنه هاست که به خاطر خطر آن، هم نیاز به دقت بازیگر دارد هم باید به گونه ای تصویر شود که کارگردان به منظورش برسد. بنابراین تمرین های زیادی می طلبید.  اکثر بازیگران مجموعه های «تنها ترین سردار» و «ولایت عشق» برای صحنه ها خودشان حاضر می شدند و این جای خوشحالی داشت. من برای شان کاملا توضیح می دادم این صحنه ها چگونه است و چه ملاحظاتی دارد. آنها هم به من اطمینان داشتند به راحتی می پذیرفتند. حتی سکانس از اسب افتادن در «ولایت عشق» را از مریلا زارعی خواستم خودش انجام دهد و او هم قبول کرد. الان هم بازیگران اگر کناره می گیرند و به بدلکار میسپارند به خاطر این است که به مسئولان اعتماد ندارند. وقتی شما مطمئن باشید خطری تهدیدتان نمی کند اگر بازیگر حرفه ای هستید ترجیح می دهید همه صحنه ها را خودتان بازی کنید.

وی با اشاره به اینکه همه بازیگران هم چنین شجاعتی نداشتند، تعریف کرد: یکبار انفجار خیلی سنگینی داشتیم که قرار بود کل ساختمان تخریب شود. جای بازیگری که در آن صحنه بازی داشت را مشخص کردم اما هرچه برایش توضیح می دادم خطری وجود ندارد قبول نمی کرد. تا اینکه خودم دو قدم نزدیکتر رفتم تا خیالش راحت شود و از او خواستم سر جایش بایستد اما باز هم ترسید و نهایتا قبول کرد که در آن صحنه دراز بکشد.

نجف فتاحی گفت: به قدری حرفه ام را دوست داشتم که گاهی بیش از آنچه فیلمنامه می طلبید کار جلوه های ویژه انجام می دادم و کارگردان هم بسیار خوشش می آمد. ژانر تاریخی یا جنگی خیلی برای من تفاوتی ندارد. تنها چیزی که مهم بود انجام درست و بی خطر کار بود. البته یکبار خودم در سریال «ولایت عشق» از ارتفاع پرت شدم و مهره های کمرم آسیب دید. با اینکه مجبور بودم یک و نیم ماه گچ گرفتگی را تحمل کنم اما با همان وضعیت سر صحنه می آمدم و نظارت می کردم.

وی در پایان با اشاره به اینکه جوانان دیگر کار پیشکسوتان را قبول ندارند، گفت: پیشنهادهای زیادی داشتم که به خاطر حرف بقیه عوامل که می گفتند فلانی دیگر پیر شده به نتیجه نرسید. شاید من مثل یک جوان نتوانم از کوه بالا بروم اما قطعا تجاربم بیشتر از یک جوان است و احساس می کنم الان بیشتر می توانم در پروژه ها مفید باشم. وقتی از ما استفاده نمی کنند بعید نیست که کارهایی با کیفیت پایین را می بینیم چون مسئولش جوان است و بیش از این آگاهی و تجربه ندارد.

نوشته امنیت جانی در جلوه‌های ویژه میدانی اولویت من است/ پیشکسوتی که از ارتش به سینما آمد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهدی فخیم‌زاده که در هنگام ساخت فیلم «مشت آخر» در شمال کشور در سانحه تصادف آسیب دیده ، قرار است امروز از بیمارستان مرخص شود.

نوشته عیادت رییس سازمان سینمایی از مهدی فخیم‌زاده اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فصل دوم برنامه پرمخاطب هزار داستان همچون سری پیشین آن به تهیه‌کنندگی جواد فرحانی و کارگردانی محمدفواد صفاریان‌پور و با طراح و سوژه‌پردازی مریم نوابی‌نژاد در ماه محرم و صفر هر شب ساعت ۲۳ به مدت۶۰ دقیقه روی آنتن شبکه نسیم می‌رود و در ساعات ۳ بامداد، ۱۱ صبح، ۱۷ عصر بازپخش می‌شود.

محمدرضا شهیدی فرد در فصل دوم برنامه «هزار داستان» به عنوان مشاور پروژه گروه را همراهی می‌کند و تیتراژ این برنامه را سینا سرلک خوانده است.

سایر عوامل این برنامه عبارتند از: نویسنده: نرگس فتحی، مدیر تولید: رایموند رسولی، ناظر کیفی: حامد عبدوس، جانشین تولید: علی حصاری، دکور: فرزام انصار، تدوین: مجید عاشقی، پشتیبانی فنی: مهنوش فرهمند، طراح نور: حسین حاتمی، مدیر تصویربرداری: رضا نمازی، صدابردار: مسعود دادگری – سعید احمدی، دستیار کارگردان و برنامه‌ریز: رعنا رعنایی مهر، موسیقی تیتراژ: علیرضا افکاری، تنظیم، میکس، مسترینگ: سعید زمانی، چهره پرداز: مینا بادامی، هماهنگی میزبان‌ها: زهره پارسا، هماهنگی سوژه‌ها: محیا پارسا، هماهنگی مهمان‌ها: امیر مسعود توسلی نیا، مستند: آرش یزدانی – مهران فرد پور – علی اصغر حسنی روزبهانی – هانا حواری نسب، عکس: نازی خوش اخلاق، روابط عمومی: مریم قربانی نیا، فضای مجازی: نفیسه موسوی‌زاده.

نوشته مهدی فخیم‌زاده در «هزار داستان»/ از سال‌های عشق به سینما در کودکی تا روزهای بازیگری و کارگردانی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.