سوره سینما – سه‌شنبه ۱۳ مرداد همزمان با سالروز حمله نظامی آمریکا به ویتنام، مستند «نسل سوم» به کارگردانی محمدعلی رخشانی در سالن امیرحسین فردی حوزه هنری رونمایی شد.

در مراسم رونمایی و اکران این فیلم مستند که مربوط به نسل سوم آسیب دیده از عنصر نارنجی در جنگ ویتنام است، محمدعلی رخشانی نویسنده و کارگردان، مرتضی غرقی کارشناس رسانه و مسائل سیاسی و جمعی از شخصیت‌های رسانه‌ای و فعالان و علاقمندان عرصه فیلمسازی حضور داشتند.

رخشانی پس از نمایش این فیلم در توضیحاتی درباره چگونگی ساخت این مستند گفت: مرکز مستند حوزه هنری ساخت این فیلم را به من سفارش داد. سال گذشته همین روزها بود که پژوهش این کار را شروع کردم و با توجه به روحیه‌ لطیفم و فیلم‌های قبلی‌ام که مضامین شاعرانه و قوم‌شناسی داشتند، از ساخت این مستند واهمه پیدا کردم ولی نیرویی مرا به انجام این کار وادار می‌کرد و احساس می‌کردم حالا که چنین رسالتی بر دوش من گذاشته شده لازم است آن را به خوبی انجام دهم.

این مستندساز با اشاره به سفرش به ویتنام توضیح داد: متوجه شدم مستندهایی درباره موضوع عامل نارنجی ساخته شده اما به دلیل عمق فاجعه و صحنه‌های دردناکی که بیننده باید با آنها مواجه شود، خیلی گذرا به این موضوع پرداخته شده بنابراین «خانه صلح» را که موضوع اصلی این مستند است دستمایه ساخت فیلم قرار دادم و به نسل سومی پرداختم که هنوز درگیر فجایع جنگ هستند.

وی ادامه داد: نسل سوم ویتنام اصلا در جنگ نبوده‌اند و برای هر انسانی جای تاسف است که می‌بیند عده‌ای از آنها به این شدت درگیر عواقب استفاده از سلاح‌های شیمیایی هستند در حالی که هرکدامشان می‌توانستند نابغه باشند.

رخشانی اظهار کرد: این را برای خودم افتخار می‌دانم که فرصت پیدا کردم بخش کوچکی از این اطلاع‌رسانی را به عهده بگیرم و فیلمی را بسازم که در راه صلح تلاش می‌کند. زمین بیشتر از این طاقت جنگ را ندارد. هرکدام از ما وظیفه داریم برای تشویق مردم به صلح و پرهیز از جنگ تلاش کنیم.

این فیلمساز همچنین گفت: هنگام ساخت این اثر به فکر جشنواره‌ها نبودم. جشنواره‌ها حساسیت‌هایی دارند و اغلب آنها فیلم‌های ضد امریکایی را نمی‌پذیرند، این موضوع مسیر کار مرا تغییر نمی‌داد و بیش از هر چیزی، انسانی بودن قضیه برایم مهم بود. این فیلم طوری تهیه شده که هم قابلیت نشان دادن از تلویزیون را داشته باشد و هم حضور در جشنواره‌های مختلف، آنچه برایم اهمیت داشت این بود که درد و رنجی که این مردم از جنگ متحمل می‌شوند به گوش تعداد بیشتری از افراد برسد و همه بدانند در ویتنام چه گذشت در حالی که امریکا هنوز به این افراد غرامت نمی‌دهد.

این مستندساز با اظهار امیدواری از این که کشور ما که منادی صلح است، اعضای خانه صلح را که برای ساخت این فیلم همکاری کردند دعوت کند، گفت: «نسل سوم»، روایت زشتی‌هایی است که هنوز هم ادامه دارد و اگر جلوی آن گرفته نشود می‌تواند مصیبت‌های بیشتری نیز به همراه بیاورد. باید به مخاطب این آگاهی داده شود که چه اتفاقاتی در جنگ‌ها می‌افتد. صحنه‌هایی در این فیلم هست که مخاطب را اذیت می‌کند اما امروزه کودکان ما آنقدر در فیلم‌ها و بازی‌های کامپیوتری خشونت می‌بینند که شاید نباید از نمایش این فیلم هراسی داشت.

به مردم کشورهای دیگر نشان دهیم با چه سیاست هایی زندگی می کنند

در ادامه مرتضی غرقی کارشناس رسانه و مسائل سیاسی، با بیان این که ای کاش نمایندگان و سفرای کشورهای غربی در هنگام اکران این مستند حضور داشتند، گفت: رسانه نقش مهمی در بازنمایی فجایعی که صورت می‌گیرد، دارد. در دوران دفاع مقدس، جنایات اتفاق افتاده در سردشت را صداوسیما افشا کرد و با مخابره فیلم به تمام دنیا نشان داد که با چه جنایتکاری روبه‌رو بوده ایم.

وی همچنین گفت: در جریان حمله امریکا به عراق یا افغانستان، صدای مظلومیت این ملت‌ها به گوش جهان نرسید چرا که رسانه‌ها دست خود این صاحبان قدرت است و اجازه نمی‌دهند از جنایت‌هایی که انجام می‌دهند حرفی زده شود.

غرقی با بیان این که کاری که سازنده مستند «نسل سوم» انجام داده، کار بزرگی است، تاکید کرد: امیدوارم این فیلم به سفارتخانه‌ها فرستاده شود. رسانه‌ این وظیفه را دارد که در مقابل سیاست‌های اشتباه قد علم کرده، آگاهی مردم کشورهای مختلف را بالا ببرد و به آنها نشان دهد که در چه کشورهایی با چه سیاست‌هایی زندگی می‌کنند.

وی اظهار کرد: در بیشتر بحران‌های سیاسی منطقه حضور داشته‌ام و از نزدیک با جنایت‌هایی که قدرت‌های بزرگ انجام می‌دهند آشنا هستم. این را می‌دانم که مردم کشورهای غربی ناآگاهند و نمی‌دانند دولت‌هایشان چه کارهایی انجام می‌دهند. سیستم سلطه بر غرب حاکم است و بخشی از رسالت ما این است که بتوانیم این افشاگری‌ها را در دنیای غرب انجام دهیم.

غرقی در پایان گفت: اکنون به راحتی و با انواع رسانه‌ها و شبکه‌های مجازی می‌توان این افشاگری‌ها را انجام داد. باید گروه‌های صلح درست کنیم که بروند چنین آثاری را در کشورهای غربی به نمایش دربیاورند و از طریق مردم هر کشوری به سیاستمدارانشان فشار بیاوریم که به جنگ‌ و سلطه خاتمه بدهند.

نوشته «نسل سوم» رنج ویتنامی‌ها را به جهان نشان می‌دهد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- سارا کنعانی: محمدعلی هاشم زهی رخشانی سینما را در مقطع کارشناسی تحصیل کرده و تا کنون ۱۷ فیلم مستند ساخته است. او برای ساخت فیلم های خود نگاهی جهانی و به گستردگی ذات انسانیت دارد. او در تازه ترین تجربه خود قربانیان حملات شیمیایی جنگ ویتنام را به عنوان موضوع فیلم خود قرار داده و «نسل سوم» را ساخته است. در کارنامه او «موکان» هم به چشم می خورد که درباره یک زوج سالمند ساکن نخلستان است . این فیلم به سفارش سازمان توسعه سینمایی سوره ساخته شده در این سال ها بیشترین جوایز را گرفته است. همچنین «جایی برای زندگی» نیز برای مسلمانان میانمار ساخته شده و «مالکوم» درباره نوه رهبر سیاهپوستان آمریکاست. به نظر می‌رسد «نسل سوم» یکی از تراژیک‌ترین فیلم هایی باشد که او جلوی دوربین برده است، فیلمی درباره جوانانی که جنگ را هرگز به چشم ندیدند و با عارضه های جسمی آن قدم به دنیا گذاشتند.

چرا خواستید فیلمی درباره قربانیان جنگ ویتنام بسازید؟

محمدعلی هاشم زهی: پوشش خبری جنگ ویتنام چیزی بود که در سطح جهانی اتفاق افتاد و این واقعه، فاجعه انسانی بزرگی به شمار می‌رود. من چند عکس از این واقعه را در موزه صلح دیدم و تحت تأثیر قرار گرفتم. ساخت فیلمی با این موضوع توسط سازمان توسعه سینمایی سوره هم به من پیشنهاد شد و با توجه به حال و هوایی که در آن قرار گرفته بودم، پذیرفتم. با خود گفتم آثار این جنگ تا چه حد مخرب بوده که تا چندین نسل بعد از آن اتفاق هم همچنان عده ای درگیر آن ماجرا هستند.

منابع اطلاعاتی خود را از کجا به دست آوردید؟

ما ابتدا با جست و جوهای اینترنتی شروع کردیم و دوستان مان در موزه صلح هم اطلاعاتی را در اختیار ما قرار دادند. بعد از آن بود که وارد تحقیقات میدانی شدیم. دوستانی از ویتنام داشتم که آنان هم بسیار کمکم کردند. در این مرحله بود که اصلا فهمیدم دی.اکسین چیست و چه آثار مخربی دارد. بیشترین استفاده از این ماده در جنگ ویتنام صورت گرفته است. من می دانستم دست روی موضوعی گذاشته ام که اگزجره است و تماشای آن می تواند برای مخاطب آزاردهنده باشد. با این حال به گونه ای کار کردم که مخاطب را همراه کنم و نشان بدهم که این قربانیان همچنان دارند برای زندگی تلاش می کنند.

در کشور خودمان هم هنوز قربانیان حملات شیمیایی سردشت و … در حال زندگی هستند. چرا به سراغ آنان نرفتید؟

ببینید، من در چند سال اخیر در حوزه های بین المللی فعال بودم و سفارش هایی را دریافت می کردم و شروع به کار. بدیهی است اولویت شخصی من همیشه کشور خودم است اما از کنار برخی مسائل روز نمی توان گذشت، مثلا فیلم قبلی من درباره مسلمانان میانمار بود که آن را برای مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ساختم. مسئله بمباران شیمیایی در کشور خودمان هم بسیار گسترده است و همچنان باید به آن پرداخت و جالب است بدانید بازتاب جهانی قابل توجهی داشته. هنگامی که در موزه صلح بودم در آنجا خانمی را دیدم که شیمیایی شده بود، زیرا در زمان جنگ پرستار مجروحان بود. داستان زندگی ایشان به قدری به نظرم جالب آمد که با خود گفتم می تواند سوژه یک فیلم ملودرام و داستانی خوب باشد. ما در جنگ ایران و عراق، پیروز واقعی بودیم و هنوز جا دارد درباره این حقایق در سینما صحبت بشود.

محل تصویربرداری شما کجا بود؟

در شهر هوشی مین در جنوب ویتنام که مرکز اصلی جنگ بوده و آن ۲۰ میلیون گالن عامل نارنجی در مناطقی از این دست پاشیده شده است. این شهر ساکنان فقیری دارد و تعداد قابل توجهی از نسل سوم آنان با نقص عضو به دنیا آمده اند.

درباره شرایط تولید در ویتنام هم صحبت کنید که احتمالا سختی های خودش را داشته.

بیشترین کمک را وحید فرجی انجام داد، کسی که راهنمای ما در ویتنام بود و همچنین مجید عزیزی که عکاسی از کشور خودمان است. ایشان قبل از من به ویتنام سفر کرده بود و این امکان را فراهم کرد که ما آنجا مترجم، مدیر تولید و … داشته باشیم. تولید ما ۲۵ روز طول کشید.

در پایان حرفی باقی مانده که بخواهید عنوان کنید؟

۱۵ آگوست روز جهانی عامل نارنجی است. قربانیان این پدیده شوم به دلیل همذات پنداری با قربانیان شیمیایی ایرانی بسیار به ما و کشورمان علاقه دارند، به خصوص افراد سالخورده ویتنام که جنگ را تجربه کرده اند. چندتا از بچه‌های موسسه که سوژه فیلم من شده اند آرزویشان این بود که ایران را ببینند. من به آنها گفتم تلاشم را می‌کنم به بهانه نمایش فیلم در ۱۵ آگوست این بچه ها به همراه مدیران موسسه خود سفری به ایران داشته باشند و امیدوارم دوستانم در موزه صلح یا هر نهاد دیگر این امکان را برای آنان فراهم کنند.

نوشته قصه مظلومیت از ویتنام تا ایران/ از کنار بعضی سوژه‌های جهانی نمی‌شود گذشت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- محسن یزدی، مدیر مرکز مستند سوره حوزه هنری با اعلام خبر ساخت مستندی درباره جنایات آمریکا در ویتنام گفت: مستند نسل سوم درباره امتداد جنگ ویتنام در زندگی مردم این کشور است و نشان می دهد که خرابی جنگ ها فقط محدود به دوره خود نمی شود.

وی گفت: شاید یکی ازویژگی های جنگ هایی که آمریکایی ها در آن دخیل هستند این باشد که معمولا این جنگ ها محدود به زمان خود نیستند و تا دهها سال نتایج خسارت بار آن ادامه دارد که این موارد را در عراق و افغانستان و حتی ایران هم شاهد هستیم.

یزدی گفت: آمریکا در زمان جنگ ویتنام، منطقه وسیعی از جنگل های این کشور را با سم دی اکسین (عامل نارنجی) مورد حمله قرار داد که به جهت وسعت منطقه و میزان استفاده از این سم، بزرگ ترین حمله شیمیایی جهان لقب گرفت.  این سم در آب و خاک و محل سکونت مردم منتشر و ماندگار شد و مشکلات زیادی را برای آنها به وجود آورد تا جایی که نسلهای بعدی این مردم نیز تا امروز از این جنگ آسیب های جدی دیده اند.

مدیر مرکز مستند سوره ادامه داد: برخی نوزادان متولد شده بعد از جنگ بواسطه اثرات این سم در والدین خود تبدیل به موجوداتی شدند که بواسطه شکل و شمایل عجیب آنها به کودکان هیولایی معروف شدند که از این نوزادان عده ای به سرعت از دنیا می رفتند ولی برخی شان هم زنده ماندند ولی بواسطه نقص عضو جدی مجبورند تمام دوره زندگی خود را با رنج ادامه دهند.

یزدی گفت: مستند نسل سوم روایت انسانهایی است که در زمان جنگ ویتنام اصلا در دنیا نبودند ولی امروز بواسطه همان جنگ دچار آسیب های بسیار جدی شدند و این نشان می دهد  که چطور بعد از گذشت ۴۰ سال از اتمام جنگ ویتنام مردم این کشور هنوز تاوان جاه طلبی های آمریکا را می دهند.

مدیر مرکز مستند سوره ادامه داد: این مستند دوبله شده و قرار است از تلویزیون پخش شود. مستند نسل سوم حدود ۴۵ دقیقه است و تهیه‌کنندگی و کارگردانی آن با آقای محمدعلی هاشم زهی (رخشانی) است که در مرکز مستند سوره حوزه هنری تولید شده است.

نوشته امتداد جنگ آمریکا در نسل‌های بعدی مردم ویتنام/ «نسل سوم»، ادامه رنج اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.