هر هفته چهره‌هایی از دل سینما، موسیقی و هنر سر برمی‌آورند که با حضورشان جریان خبری هفته را شکل می‌دهند. این هفته، روایت ما به سراغ پنج چهره‌ای می‌رود که هر کدام با اتفاقی خاص در صدر اخبار قرار گرفتند؛ اصغر فرهادی که بار دیگر با حضورش در جشنواره کن، توجه جهان را به سینمای ایران برگرداند، آناهیتا افشار که با «تهران کنارت» از تصویر کم‌حاشیه همیشگی‌اش فاصله گرفت، سعید آقاخانی که ناگهان در قامت یک کارآگاه کاریزماتیک ظاهر شد، نوید محمدزاده که دوباره به صحنه‌ای برگشت که از آن آمده بود و مژده لواسانی که این بار نه در استودیو، بلکه در دلِ جنوب ملتهب و روایت جنگ دیده شد.

اصغر فرهادی؛ فیلمساز جهانی که هنوز دلش در ایران است

هر بار که نام اصغر فرهادی در جشنواره کن شنیده می‌شود، ماجرا فقط اکران یک فیلم تازه نیست؛ انگار بخشی از اعتبار سینمای ایران دوباره روی فرش قرمز قدم می‌زند. این هفته، فرهادی با فیلم «داستان‌های موازی» به کن بازگشت؛ بازگشتی که از همان لحظه انتشار تصاویرش روی فرش قرمز، به یکی از مهم‌ترین اتفاقات سینمایی هفته بدل شد. ویدیوهای حضور او، تشویق ایستاده پنج دقیقه‌ای سالن و قاب‌هایی که در کنار ستاره‌های بزرگ سینمای اروپا ثبت شد، بار دیگر یادآوری کرد که فرهادی هنوز مهم‌ترین فیلمساز ایرانی در ویترین جهانی سینماست.

«داستان‌های موازی» که با الهام از یکی از روایت‌های سینمایی کریشتف کیشلوفسکی شکل گرفته، این بار فرهادی را در فضایی کاملاً اروپایی قرار داده است؛ فیلمی فرانسوی با حضور بازیگرانی چون کاترین دونوو، ایزابل هوپر، ونسان کسل و پیر نینی. همین ترکیب کافی بود تا بسیاری از رسانه‌ها، فیلم را یکی از آثار مهم امسالِ کن بدانند. «ددلاین» از فیلم به‌عنوان اثری «پرتعلیق، استادانه و هوشمندانه» یاد کرد و آن را فیلمی نزدیک به دوران طلایی فرهادی دانست؛ دورانی که «جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» او را به قله سینمای جهان رساند.

اما درباره فرهادی، همیشه حاشیه‌ها هم‌زمان با فیلم حرکت می‌کنند یا حتی جلوتر. نشست خبری کن نیز از این قاعده مستثنی نبود. خبرنگاری تلاش کرد او را وارد یک دوگانه سیاسی کند اما فرهادی، طبق همان شخصیت همیشگی‌اش، از افتادن در دام تیترهای تند فرار کرد. او گفت کشته شدن کودکان و غیرنظامیان، چه در جنگ و چه در اعتراضات، برایش تفاوتی ندارد و هیچ خشونتی را قابل پذیرش نمی‌داند؛ پاسخی که بیشتر از آنکه سیاسی باشد، شبیه جهان‌بینی اخلاقی فیلم‌های خودش بود.

با این حال، خبری‌تر از همه، حرف‌هایش درباره احتمال ساخت فیلمی فارسی‌زبان بود. فرهادی در گفت‌وگو با ورایتی هم تأکید کرد که ایران «ریشه و خانه» اوست و هر بار پس از پایان پروژه‌های خارجی به ایران بازمی‌گردد.

شاید همین تعلق خاطر است که فرهادی را، با وجود همه موفقیت‌های جهانی، هنوز برای مخاطب ایرانی مهم نگه داشته؛ فیلمسازی که دو اسکار برای ایران آورده اما هنوز ذهنش در کوچه‌های همین کشور روایت می‌سازد. برای سینمادوستان، احتمال بازگشت او به یک فیلم ایرانی، شاید هیجان‌انگیزتر از هر جایزه‌ای باشد که در کن می‌گیرد.

آناهیتا افشار؛ خروج آرام از حاشیه امن همیشگی به متنِ جنجال

در میان تمام حاشیه‌هایی که این روزها پیرامون فیلم «تهران کنارت» شکل گرفته، شاید مهم‌ترین غافلگیری، بازی آناهیتا افشار باشد؛ بازیگری که سال‌ها آرام، کم‌حاشیه و دور از هیاهوی رسانه‌ای حرکت کرد اما حالا ناگهان در مرکز یکی از پرحاشیه‌ترین فیلم‌های سال ایستاده است. فیلم علی بهراد، بعد از دو سال توقیف و کش‌وقوس‌های نظارتی بالاخره روی پرده رفته و هم‌زمان، کمپین‌های توقیف دوباره و بحث‌های رسانه‌ای، آن را به یکی از خبرسازترین آثار این روزهای سینما تبدیل کرده‌اند.

افشار در نقش «لی‌لی» بیش از هر زمان دیگری دیده شد؛ دختری امروزی، بی‌پروا و در آستانه مهاجرت که رابطه‌اش با پاشا با بازی علی شادمان، هسته اصلی روایت فیلم را می‌سازد. انتخاب افشار برای چنین نقشی، انتخابی جسورانه بود. او معمولاً در نقش‌هایی آرام‌تر و کنترل‌شده‌تر دیده شده اما این بار، بازی‌اش پر از فراز و فرود، شیطنت، بی‌قراری و نوعی برون‌گرایی غیرمنتظره است؛ اجرایی که بسیاری از منتقدان آن را بهترین بازی کارنامه‌اش تا امروز می‌دانند.

بخشی از حساسیت‌ها و حاشیه‌های فیلم هم دقیقاً به همین تصویر بازمی‌گردد. خود بهراد گفته: «تهران کنارت» تلاش می‌کند نسل تازه‌ای از جوانان شهری را نمایش دهد؛ نسلی که دیگر با الگوهای رایج کمدی سینمای ایران ارتباط برقرار نمی‌کند و بیشتر به جهان سریال‌ها و محصولات پلتفرم‌هایی مثل نتفلیکس و HBO نزدیک شده است.

در چنین فضایی، کاراکتر لی‌لی با آن سبک زندگی، شوخی‌ها و جنس مواجهه‌اش با عشق و مهاجرت، طبیعی بود که تبدیل به نقطه حساس فیلم شود.

اما آنچه بازی افشار را مهم‌تر می‌کند، شکستن همان تصویر همیشگی اوست. او تا امروز کمتر وارد جنجال شده، آهسته مسیرش را ساخته و معمولاً انتخاب‌های کم‌ریسک‌تری داشته است. حتی نقشش در «آنتیک» که این روزها هم‌زمان با «تهران کنارت» روی پرده است، بیشتر با همان آرامش شناخته‌شده‌اش هماهنگ بود. اما «تهران کنارت» انگار لحظه خروج او از پیله امن سال‌های گذشته است؛ جایی که دیگر فقط یک بازیگر ساکت و نیست و می‌خواهد خودش را در نقطه‌ای پرخطرتر محک بزند.

همین ریسک، آینده افشار را جذاب‌تر می‌کند. بازیگری که سال‌ها بی‌سروصدا حرکت کرد، حالا ناگهان در مرکز توجه ایستاده و نشان داده توانایی عبور از قالب‌های قبلی‌اش را دارد. اگر همین مسیر انتخاب‌های دقیق و نقش‌های چالش‌برانگیز را ادامه دهد، شاید «تهران کنارت» فقط آغاز دوره تازه‌ای در کارنامه او باشد؛ دوره‌ای که دیگر نامش فقط در حاشیه فهرست بازیگران خوب نمی‌آید، بلکه خودش به یکی از چهره‌های اصلی بحث‌های سینمایی تبدیل می‌شود.

سعید آقاخانی؛ آقای کمدین، کارآگاه کاریزماتیک می‌شود

اتفاق غافلگیرکننده قسمت چهارم سریال «بیست و یک»، نه فقط یک ورود معمولی به قصه، که ورود یک «پرسونا» به جهان سریال بود؛ سعید آقاخانی با نقش «سرگرد صدر» وارد درامی پلیسی شد، با نخستین سکانس‌های حضور او، لحن سریال تغییر کرد؛ انگار شخصیت تازه‌ای وارد شده که هم قرار است گره پرونده را باز کند و هم به جهان داستان، شخصیت و طنازی تزریق کند.

«بیست و یک» به کارگردانی بهنام بهزادی در هفته‌های اخیر توانسته در میان سریال‌های معمایی نمایش خانگی جای خودش را باز کند، اما حالا با ورود آقاخانی، برگ تازه‌ای رو کرده است؛ سرگردی منزوی، باهوش و غیرقابل پیش‌بینی که میان تعمیر ساعت، کلکسیون شخصی و شوخی‌های ریز و درشتش، تصویری متفاوت از یک کارآگاه ایرانی می‌سازد. او پلیسی است که هم از سرمای کولر بدش می‌آید، هم صبحانه انگلیسی درست می‌کند و هم معلوم است بیشتر از همکارانش فیلم و سریال خارجی دیده؛ جزئیاتی کوچک که شخصیت را از تیپ‌های تکراری پلیسی جدا می‌کند.

نکته مهم اما خودِ آقاخانی است. بازیگری که سه دهه با کمدی در ذهن مخاطب جا افتاده؛ از «پرواز ۵۷» و «پشت کنکوری‌ها» تا «من یک مستأجرم» و در سال‌های اخیر «نون خ». او سال‌ها تصویر مرد شوخ‌طبع و مردمی تلویزیون را نمایندگی کرده و حالا که یک سرگرد آگاهی است هم رگه‌های طنز از جهانش جدا نشده است. اما آقاخانی در سینما بارها نشان داده توانایی بازی در نقش‌های پیچیده و تلخ را هم دارد؛ از «خداحافظی طولانی»،‌ «بنفشه آفریقایی» تا «قسم» و «خون شد».

همین ترکیبِ طنز و تلخی حالا به کمک «سرگرد صدر» آمده است. او کارآگاهی است که شوخی می‌کند اما لوده نیست، آرام است اما منفعل نیست و کاریزما دارد بی‌آنکه بخواهد ژست قهرمان‌های کلیشه‌ای را بگیرد. حتی بعضی دیالوگ‌ها و لحن‌های آشنا از «نون خ» هم ناخودآگاه وارد بازی‌اش شده؛ چیزی که باعث می‌شود مخاطب سریع‌تر با او اخت بگیرد.

واقعیت این است که آقاخانی حالا به سنی رسیده که نقش‌های پخته بیشتر به او می‌آید. موهای سفیدش، آرامش رفتارش و جنس بازی کنترل‌شده‌اش، از «سرگرد صدر» یک شخصیت سینمایی ساخته؛ شخصیتی که اگر در ادامه سریال فراز و فرود درستی پیدا کند، می‌تواند به یکی از کارآگاه‌های ماندگار سال‌های اخیر نمایش خانگی تبدیل شود.

نوید محمدزاده؛ بازگشت به صحنه‌ای که از آن آمده است

در روزهایی که فضای فرهنگی هنوز در حال عبور از التهاب ماه‌های اخیر است، بازگشت نوید محمدزاده به صحنه تئاتر، توجه‌ها را به سمت خود جلب کرد؛ بازگشت بازیگری که هرچقدر در سینما ستاره شد، هیچ‌وقت خودش را از تئاتر جدا نکرد. این روزها نمایش «پرنده سیاه» به کارگردانی و بازی او روی صحنه رفته؛ نمایشی از نوشته دیوید هریر که تنها دو بازیگر دارد و بر یک مواجهه عاطفیِ ناتمام بنا شده است.

محمدزاده در این اثر، هم کارگردان است و هم بازیگر؛ انتخابی که نشان می‌دهد او حالا بیش از گذشته به کنترل جهان اثر علاقه‌مند شده است. «پرنده سیاه» دومین تجربه کارگردانی او پس از «شهربازی» محسوب می‌شود و همین استمرار، نشان می‌دهد حضورش در تئاتر دیگر صرفاً یک تفنن یا بازیگری صرف نیست. او سال‌ها روی صحنه بزرگ شده؛ از همکاری با آتیلا پسیانی و حسن معجونی تا بازی در آثار هومن سیدی و سیامک صفری. برای محمدزاده، تئاتر فقط یک مدیوم نیست؛ بخشی از هویت حرفه‌ای اوست.

شاید به همین دلیل است که حتی در سینما هم همیشه رگه‌ای از بازی تئاتری در کارش دیده می‌شود؛ از انفجارهای احساسی «ابد و یک روز» گرفته تا کنترل عصبی «متری شیش و نیم» و خشونت تلخ «مغزهای کوچک زنگ‌زده». او بازیگری است که بدن، صدا و ریتم دیالوگ را می‌شناسد و این شناخت، بیش از هر چیز از صحنه تئاتر آمده است.

حتی در تجربه‌های متفاوت‌ترش هم این ویژگی دیده می‌شود. در «آکتور» توانست چند شخصیت متفاوت را با تغییر لحن و بدن خلق کند و در «آه چه روزهای خوشی بود» ساخته همایون غنی‌زاده آن‌قدر به جهان تئاتری نزدیک شد که بعضی سکانس‌ها بیشتر شبیه اجرای مونولوگ روی صحنه بودند تا بازی مقابل دوربین.

محمدزاده البته در این سال‌ها کم‌حاشیه هم نبوده؛ از واکنش‌های رسانه‌ای تا فرازونشیب‌های شخصی، بارها نامش بیرون از آثارش خبرساز شده است. اما نکته جالب اینجاست که تقریباً حتی منتقدانش هم روی یک موضوع اتفاق نظر دارند؛ او بازیگر توانایی است. شاید دقیقاً به همین دلیل است که هر بار در اثری حضور دارد، توجه‌ها دوباره متوجه اصل ماجرا می‌شود؛ جایی که نوید محمدزاده پیش از شهرت، پیش از فرش قرمز و پیش از هیاهو، از آنجا آمده بود: صحنه.

مژده لواسانی؛ حضور در دلِ تنگه‌ای که بوی جنگ می‌دهد

برای سال‌ها، تصویر عمومی مژده لواسانی با استودیوهای تلویزیونی، اجراهای آرام و نوعی پرستیژ رسمی گره خورده بود؛ مجری‌ای که بیشتر پشت میز می‌نشست، شمرده حرف می‌زد و چهره‌ای کاملاً متعلق به قاب‌های کنترل‌شده رسانه ملی داشت. اما این هفته، پخش نخستین قسمت مستند «من زنده‌ام» تصویر تازه‌ای از او ساخت؛ تصویری که نه در استودیو، بلکه روی شناوری در تنگه هرمز شکل گرفته بود؛ جایی که این روزها نامش بیش از هر نقطه‌ای با جنگ، بحران و فشارهای منطقه‌ای گره خورده است.

در روزهایی که توجه افکار عمومی به جنوب ایران و خلیج فارس چند برابر شده، حضور لواسانی در هرمز و میناب، آن هم به‌عنوان راوی یک سفر مستند جنگی، اتفاق کوچکی نبود. او فقط نریشن نمی‌گوید؛ به خانه خانواده شهدای ناو دنا می‌رود، پای حرف مادران داغدار می‌نشیند و روایت کودکان معصومی را می‌شنود که در حملات موشکی شهید شدند. همین حضور میدانی باعث شد بسیاری، چهره تازه‌ای از او ببینند؛ مجری‌ای که این بار از قاب امن همیشگی فاصله گرفته و وارد موقعیتی شده که هم خطر دارد و هم فرسایش روحی.

شاید همین تضاد، مستند را کنجکاوی‌برانگیز کرده است. لواسانی همیشه برای بخشی از مخاطبان، چهره‌ای بیش از حد رسمی و اتوکشیده بوده؛ کسی که حتی همدردی‌هایش هم گاهی شبیه اجرای تلویزیونی به نظر می‌رسید. حالا قرار گرفتن او در فضای خشن و ملتهب جنوب، نوعی دوگانگی ساخته؛ دختری تهرانی و استودیویی که ناگهان وسط روایت جنگ ایستاده و می‌خواهد از مقاومت و ایستادگی بگوید.

خود او هم گفته راحت‌تر بوده که در استودیو بماند و یک برنامه گفت‌وگومحور اجرا کند اما دلش می‌خواسته در روزهای جنگ، کار مهم‌تری برای ایران انجام دهد. حتی «من زنده‌ام» را سخت‌ترین و مهم‌ترین تجربه حرفه‌ای‌اش توصیف کرده؛ پروژه‌ای که با هر کیفیتی تمام قد پشت آن می‌ایستدو  می‌گوید دوست دارد اگر روزی نبود، با آن شناخته شود.

با این حال، هنوز برای قضاوت نهایی زود است. «من زنده‌ام» تازه آغاز شده و لواسانی هنوز در ابتدای این سفر قرار دارد. بعضی لحظه‌ها، آن مدل همیشگی و لحن کنترل‌شده‌اش اجازه نمی‌دهد مخاطب کاملاً با احساسات او همراه شود و گاهی همدردی‌هایش بیش از حد طراحی‌شده به نظر می‌رسد. اما شاید همین مسیر تدریجی، بخشی از جذابیت مستند باشد؛ تماشای مجری‌ای که آرام‌آرام از قاب رسمی خودش فاصله می‌گیرد و در مواجهه با واقعیت تلخ جنگ، پوست می‌اندازد.

اگر این تغییر ادامه پیدا کند، «من زنده‌ام» می‌تواند فقط یک سفرنامه تلویزیونی نباشد؛ بلکه نقطه عطفی در تصویری باشد که سال‌ها از مژده لواسانی در ذهن مخاطب ساخته شده بود.

نوشته از چالش‌های جهانی «اصغر» تا کاریزمای رمزآلود «سعید» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اول

آخر

وطن

عشق

ایران

زنده باد مردم ایران

سرزمین نور

ایران باستان

ایران کهن

شکوه اصالت تاریخ

ایران جان

سه تا جنگ بودم ایران

الانم هستم تهران

عشق است ایران

نوشته عشق است ایران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

هر هفته چهره‌هایی از دل سینما، موسیقی و هنر سر برمی‌آورند که با حضورشان جریان خبری هفته را شکل می‌دهند. این هفته، روایت ما به سراغ پنج چهره‌ای می‌رود که هر کدام با اتفاقی خاص در صدر اخبار قرار گرفتند؛ از درخشش بازیگرانی که سال‌هاست در عرصه هنر شناخته شده‌اند، تا نوجوانی با استعداد که با حرف‌های ساده ولی عمیق خود قلب‌ها را به تسخیر درآورد.

بهرام افشاری؛ از مهمان تا ستاره در «پایتخت»

بهرام افشاری، بازیگر کمدی محبوب کشور، این هفته با ورود به فصل جدید سریال پایتخت ٧، دوباره به سرخط اخبار تبدیل شد. افشاری که نخستین‌بار به‌عنوان بازیگر مهمان در پایتخت ٢ حضور پیدا کرد، در فصل‌های بعدی این سریال جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد. اما این هفته، با گریم جدید و ظاهری متفاوت در پایتخت ٧، به نظر رسید که این سریال جان تازه‌ای گرفته است.

بهرام افشاری در نقش‌های مختلف در دنیای کمدی شناخته می‌شود، اما در این سریال، تبدیل به برگ برنده آن شده است. همچنین ویدیویی که از حضور او در پایتخت ٢ و حالا به ستاره تبدیل شدنش در پایتخت ٧ منتشر شد، با دیالوگی از خود افشاری  در تئاتر که به نظر می‌رسد همچون راهی که او طی کرده، زندگی‌اش را شرح می‌دهد: «زندگی‌اش را به دو حرف بسنده کرده؛ یکی شانس برای کسی است که تا آخرین لحظه تلاش کند، دو پایان همه چیز خوب است و اگر خوب نبود، حتما پایانش نیست.» این دیالوگ نه تنها نشان‌دهنده نگاه افشاری به زندگی است، بلکه به وضوح مسیر تلاش و موفقیت او را می‌نمایاند.

در این سال‌ها، او با نمایش قدرت بازیگری فوق‌العاده‌اش، به ویژه در کمدی، در فیلم‌های موفقی مانند «چشم و گوش بسته»، «رحمان ۱۴۰۰» و «سگ بند» درخشیده و همینطور در فیلمنامه و کارگردانی در پروژه‌هایی مثل «هفتاد سی» موفق به ثبت رکورد فروش شده است. حالا، سوال این است که آیا افشاری با این تجربه‌ها به کارگردانی ادامه خواهد داد یا در دنیای بازیگری کمدی باقی می‌ماند؟ شاید او بتواند در نقش‌های جدی نیز بیش از پیش بدرخشد، همان‌طور که بسیاری از همکاران کمدی او در این مسیر موفق بوده‌اند.

مهرداد صدیقیان؛ هنرمند بی‌حاشیه با کارنامه‌ای پربار

در سوی دیگر، مهرداد صدیقیان، بازیگر جوان و پرکار سینما و تلویزیون، این هفته با حضور در سریال «بلیط یک‌طرفه» و همزمان در سریال «جان سخت»، مورد توجه قرار گرفت. صدیقیان که در جان سخت با ایفای نقشی متفاوت ظاهر شده بود، توانست در این هفته همچنان هیجان زیادی را در میان مخاطبان ایجاد کند. این حضور همزمان در دو پروژه تلویزیونی با شخصیت‌های متفاوت نشان از توانایی بالای او در بازیگری دارد. او که پانزده قسمت با سریال «جان سخت» مهمان مخاطبان بوده در آستانه پخش قسمت این هفته، با پخش یک استوری از تیزر قسمت جدید این سریال ادامه حضورش در آن را به نوعی اسپویل کرد و به هیجان مخاطب برای دیدن ادامه سریال افزود.

او که در قسمت ۵ «بلیط یکطرفه»‌ در نقش یک آقازاده حضور داشت به نظر فقط همین نقش کوتاه را ایفا کند چون خودش چیزی مربوط به این سریال در صفحه شخصی‌اش منتشر نکرده است.

صدیقیان جوان پرکار و بی‌حاشیه این روزهای سینما و شبکه نمایش خانگی است. او در ابتدای کارش در «اتوبوس شب» کیومرث پوراحمد با خسرو شکیبایی هم بازی شد و در سینما دیده شد  با سریال‌های «سقوط یک فرشته» بهرام بهرامیان و «مدینه» سیروس مقدم در بین مخاطب عام شناخته شد.

او در این سال‌ها با انتخاب‌های درست و نقشی ماندگار در فیلم‌هایی مثل «ماجرای نیمروز»، «تصور» و «پوست شیر» به یکی از بازیگران مطرح سینما و شبکه نمایش خانگی تبدیل شد. این روزها، او نه تنها در سینما و تلویزیون حضور فعال دارد، بلکه در هر نقشی که به او سپرده می‌شود، توانسته نقش‌آفرینی موفقی داشته باشد.

در فیلم سینمایی «شه‌سوار» نیز او نشان داد که از پس ایفای نقش‌های کمدی نیز به خوبی برمی‌آید. با این حال، او همیشه در انتخاب‌هایش دقت کرده است؛ برخی انتخاب‌ها باعث درخشیدن بیشتر او شده‌اند و برخی دیگر برای مخاطبان به فراموشی رفته‌اند، اما این ویژگی خاص بازیگری است که هر کارنامه‌ای با آن مواجه می‌شود.

نوید محمدزاده؛ فردوسی روی صحنه، ستاره در قاب

شروع کنسرت-نمایش «سی‌صد» به کارگردانی امیر جدیدی و با موسیقی سهراب پورناظری و ویدیو های که محمدزاده با شروع این کنسرت منتشر می‌کرد مورد توجه قرار گرفت و او این هفته بیشتر دیده شد. محمدزاده در این پروژه نقش فردوسی را بازی می‌کند؛ نقشی که نه فقط از نظر تاریخی و فرهنگی، بلکه به‌خاطر اجرایی بودنش، برای هر بازیگری چالشی بزرگ است. اما نوید، همان‌طور که انتظار می‌رفت، از این چالش هم یک فرصت ساخت.

ویدیوهایی که محمدزاده از این اجرا منتشر می‌کرد، به‌سرعت در فضای مجازی وایرال شد. اما یکی از لحظات خاص روی صحنه، زمانی بود که سهراب پورناظری، تولد نوید را روی صحنه تبریک گفت و بعد هم همان حرکات همیشگی نوید که مختص خود اوست.

در این روزها که کنسرت «سی‌صد» در شهرهای مختلف امریکا روی صحنه می‌رود نه‌تنها تصاویر محمدزاده از اجراها دیده می‌شود، بلکه ویدیوهایی از دوستان و همکارانش هم دست‌به‌دست می‌چرخد. از جمله تبریک مشترک بهرام افشاری و بهرام رادان که حال و هوایی صمیمی داشت که هر سه برای این نمایش در آمریکا هستند.

از این دست ویدیوها که نوید بیش از پیش به نگاه مخاطب بیاید این هفته کم نبود و سکانسی از او و مهدی قربانی در فیلم «ابد و یک روز» سعید روستایی بود که از نگاه کاربران کنایه‌ای به «مذاکره غیرمستقیم»‌ می‌زد هم بار دیگر در فضای مجازی جان گرفت.

از زمانی که به‌عنوان نوجوانی بی‌نام با اجرای «پسران آفتاب» روی صحنه رفت و بهزاد فراهانی درباره‌اش گفت «روزی ستاره سینمای ایران خواهد شد»، تا امروز که نامش درخشان‌ترین سطرهای سینمای ایران را پر کرده، محمدزاده مسیر کم‌فراز و نشیبی نداشته است.

او با «عصبانی نیستم» درخشید اما طعم تلخ سیمرغ نگرفتن را چشید. با «ابد و یک روز» و «بدون تاریخ، بدون امضا» نه‌تنها سیمرغ گرفت، بلکه در ونیز هم تحسین شد.  در سال‌های اخیر، به‌جز یکی دو تجربه مثل «برادران لیلا» و «اکتور»، بازی‌هایش با همان جنس پرحرارت همیشگی را داشت. حالا برای اولین‌بار در فیلم تازه سعید روستایی حضور ندارد؛ شاید نشانه‌ای است از تغییر فصل بازیگری‌اش.

رویا میرعلمی؛ خنده‌هایی از دل زندگی

درخشش رویا میرعلمی در هفته‌ای که گذشت، نه فقط به خاطر حضورش در فینال «جوکر» بانوان، بلکه به‌دلیل ترکیبی از هنر، مادرانگی و حضور موفق هم‌زمان در قاب‌های مختلف تلویزیونی بود. او با همان زبان تند و لحن بامزه، در فینال «جوکر» بار دیگر ثابت کرد که چرا یکی از مهره‌های تازه کمدی ایران است.

اما قصه این هفته میرعلمی فقط به خنده‌های جوکر ختم نمی‌شود. حضور احساسی‌اش در برنامه «هزار و یک شب» شبکه نسیم همراه با پسرش، وجه دیگری از شخصیت او را نمایان کرد؛ زنی که در اوج موفقیت، هنوز عاشقانه از مادر بودن حرف می‌زند و آن را به‌اندازه بازیگری‌اش جدی گرفته است.

در این روزها، میرعلمی در سریال «قول مردونه» از شبکه سه هم حضور دارد؛ سریالی که بسیاری از منتقدان حضور او را نقطه قوتش می‌دانند.

با اینکه بیشترین شهرتش را مدیون بازی در «شمعدونی» سروش صحت است و هنوز هم آن نقش را نقطه عطف کارنامه‌اش می‌داند، اما میرعلمی سال‌هاست که با بازی‌های جدی هم مخاطب خاص خودش را دارد؛ از «زمانه» حسن فتحی گرفته تا «ترور خاموش»، «مستوران» و «مهیار عیار».

جشنواره فیلم فجر امسال هم میزبان او بود؛ در فیلم «کفایت مذاکرات» سهیل موفق، بازی میرعلمی یکی از برگ‌های برنده فیلم محسوب می‌شد و حضورش به‌گفته منتقدان یک سروگردن بالاتر از دیگر بازیگران بود. رویا، دانش‌آموخته تئاتر است و از سال ۷۷ روی صحنه مانده؛ بی‌وقفه، پیوسته، عاشقانه. این روزها فقط بیشتر دیده شده، نه اینکه تازه درخشیدن را آغاز کرده باشد. برای او، امسال سال شکفتن دوباره بود.

رایان سرلک؛ صدای صادق کودکی

بعید است کسی این هفته ویدیوی گفت‌وگوی رایان سرلک با رضا رشیدپور را ندیده باشد. نوجوانی مودب، باهوش و دل‌نشین که وقتی شغل مادرش را «مادری» معرفی کرد، دل‌ها را برد. صداقتی از جنس کودکی، اما با درکی فراتر از سن و درک بالای او که از مادرش و اهمیت مادرانگی می‌گوید.

این اولین‌بار نیست که رایان وایرال می‌شود. ویدیویی از دابسمش او کنار پانته‌آ پناهی‌ها در فیلم «جاده خاکی» هم قبلاً بارها بازنشر شده بود؛ حتی خواننده مقیم آمریکای قطعه، آن را در صفحه شخصی‌اش منتشر کرد. گفت‌وگویی قدیمی‌تر از او با تی‌وی‌پلاس هم زمانی سر زبان‌ها افتاد که درباره ژاله صامتی، پژمان جمشیدی، موسیقی انگلیسی و رویاهایش برای بازی در فیلم‌های نولان صحبت می‌کرد.

رایان از «زیرخاکی» به بعد، در پروژه‌هایی مثل «داریوش»، «در انتهای شب» و «تابستان همان سال» درخشیده. فیلم آخری هنوز اکران نشده اما جایزه‌ ویژه‌ هیئت داوران جشنواره کودکان را برایش به ارمغان آورده است.

آینده برای او روشن به نظر می‌رسد. اما پرسشی که باقی می‌ماند: آیا او نیز همچون علی شادمان و ترلان پروانه مسیر شهرت را تا بزرگسالی ادامه خواهد داد؟ یا مانند بسیاری از چهره‌های نوجوان، در پیچ‌و‌خم سینما گم می‌شود؟ هر چه هست، فعلاً رایانِ امروز با استعداد توامان با سوادی که دارد، یکی از خاص‌ترین نوجوانان سینمای ایران است.

نوشته از مادرانه جاودانه «رایان» تا اوج‌گیری دوباره «بهرام» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«زودپز» جدیدترین ساخته رامبد جوان بعد از چند سال دوری از عرصه فیلمسازی است که در آن بازیگرانی چون محسن تنابنده، نوید محمدزاده، محمود جعفری، گلاره عباسی، روزبه حصاری، شیرین اسماعیلی، ساقی حاجی‌پور، میسا مولوی، سینا مسعودی و… حضور دارند.

داستان فیلم در تهران، سال ۱۳۶۶ اتفاق می افتد؛ وقتی زودپز بالای مغازه پدر خانواده می‌ترکد، پدر خانواده به سختی مجروح شده و سپس فوت می‌کند؛ آن هم در زمانی که تهران در وضعیت بمباران است. حالا شاهین و سیروس ناخواسته وارد حوادث تلخ و شیرینی می‌شوند که قصه این فیلم را شکل می‌دهد.

این فیلم در زمان اکرانش با فروش ۲۳۰ میلیارد تومانی در سال گذشته به چهارمین فیلم پرفروش سینمای ایران بدل شد و توانست عنوان یکی از کمدی‌های پرفروش سینمای ۱۴۰۳ را از آن خود کند.

نوشته آغاز اکران آنلاین «زودپز» در فیلیمو اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«زودپز» به تهیه‌کنندگى منصور سهراب‌پور با روند صعودی فروش خود در اولین روز از اکران با نزدیک به ۱۳۸ هزار قطعه بلیت، به فروش بیش از ۵ میلیارد تومان رسید و به دلیل استقبال زیاد مخاطبان، چندین سانس ویژه را در سینماهای مختلف برگزار کرد.

محسن تنابنده، نوید محمدزاده، محمود جعفری، گلاره عباسی، روزبه حصاری، شیرین اسماعیلی، ساقی حاجی‌پور، میسا مولوی و سینا مسعودی در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند.

سینماتیکت در روز نخست اکران، ۸۰ درصد از فروش آنلاین «زودپز» را از آن خود کرد و فروش تقریبی ۳ و نیم میلیارد تومانی را بابت فروش ۸۶ هزار بلیت به ثبت رساند.

کمدی «زودپز» که داستان‌های تلخ و شیرین یک خانواده در بحبوحه موشک‌باران تهران در سال ۱۳۶۶ را روایت می‌کند تا امروز و در طی ۵ روز اکران، نزدیک به ۵۰۰ هزار بلیت فروخته و ۲۷ میلیارد تومان فروش را در گیشه به ثبت رسانده است.

سینماتیکت ۸۱ درصد از کل فروش آنلاین بلیت «زودپز» را در بین تمامی سامانه‌های فروش آنلاین بلیت سینما به خود اختصاص داده و در فروش این فیلم بیش از ۱۶ میلیارد تومان سهم داشته است.

قابل ذکر است که از فروش نیم میلیون بلیت فیلم «زودپز»  ، ۲۰۵ هزار بلیت خریداری شده متعلق به استان تهران بوده و بقیه بلیت‌ها در سایر استان‌های کشور به فروش رسیده‌اند.

نوشته «زودپز» در صدر جدول پرفروش‌ها نشست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محسن تنابنده، نوید محمدزاده، محمود جعفری، گلاره عباسی، روزبه حصاری، شیرین اسماعیلی، ساقی حاجی پور، میسا مولوی، سینا مسعودی و… در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند.

داستان «زودپز» را مهدی نادری به نگارش درآورده و بازنویسی نهایی فیلمنامه را ابوالفضل کاهانی برعهده داشته است. محسن تنابنده نیز سرپرست گروه نویسندگان زودپز است.

در خلاصه داستان این فیم آمده: در بحبوبه موشک باران تهران در سال ۱۳۶۶، سیروس و شاهین دو داماد خانواده در حین آماده سازی و تعمیر ماشین عروس همسایه خود، دست به کار خطرناکی می‌زنند که ناخواسته وارد حوادث تلخ و شیرینی می‌شوند…

سایر عوامل «زودپز» عبارتند از: مدیر فیلمبرداری: مرتضی نجفی، تدوین: حسن ایوبی، آهنگساز: امیر توسلی، طراحی و ترکیب صدا: علیرضا علویان، سرپرست گروه کارگردانی و برنامه‌ریز: نگار جنیدی، طراح صحنه: کامیاب امین عشایری، طراح گریم: آرزو حلاجی، طراح لباس: سارا سمیعی، صدابردار: مهران ملکوتی و مدیرتولید: محسن صرافی.

نوشته پیش‌فروش «زودپز» آغاز شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اگرچه گریز از درام‌های سینمایی مرسوم در کارنامه‌ی کاری مانی حقیقی با فراز و نشیب زیادی همراه بوده است، اما گاهی مانند «اژدها وارد می‌شود» فیلمی درخشان از کار درمی‌آید و گاهی مانند «خوک» در سطح غوطه می‌خورد. این گرایش‌های فراواقع‌گرایانه از او یک کارگردان متفاوت -از سبک و سیاق معمول سینمای ایران- ساخته است. «تفریق» نیز از این قاعده خارج نیست. این فیلم اگرچه با بهره‌گرفتن از واقعیت ملموس سعی در فرارفتن از آن را دارد، اما سعی می‌کند بین سینما و ادبیات پل بزند و در ضمن به آثار برجسته‌ی سینمای جهان اشاراتی داشته باشد.

روایت کسر شدن کاراکترها

«تفریق» از لحاظ گونه‌ی سینمایی یک درام است که در آن رگه‌های ژانر معمایی یا رازآلود (Mystery film) هویداست. در واقع شیوه‌ی پرداخت دراماتیک آن با تکیه بر عناصر سینمایی معمایی تعریف می‌شود، بی آنکه در فیلم خبری از جنایت باشد. در این فیلم سرنخ‌ها و اشارات حول و حوش یک مسئله‌ی اسرارآمیز می‌گردد. این مسئله‌ی کلیدی نه قتل و جنایت که البته جستجوی هویت است. همین مضمون را در فیلم «کلاغ» بهرام بیضایی نیز می‌بینیم. در این دو فیلم ژانر درام وجه غالب دارد، اما در کنار آن از ژانر معمایی بهره گرفته می‌شود، به‌طوری که اتفاقات داستانی آن حول جستجوی رازآلود معطوف به شناخت خود و هویت خویشتن پیش می‌رود.

در «تفریق» با دو زوج به ظاهر مشابه با هم سروکار داریم، بدون ‌آنکه به لحاظ سببی یا ژنتیکی پیوندی میان‌شان برقرار باشد. این دو زوج مشابه علیرغم بهت و پنهان‌کاری‌شان رفته‌رفته با همدیگر مواجه شده و دوستی‌ها و مخالفت‌هایی بین‌شان برقرار می‌شود. در طول روایت از دو زوج داستان، کاراکترهایی کسر می‌شوند و زوج باقی مانده به دلیل شباهت ظاهری، زندگی مشترک با هم را انتخاب می‌کنند. در این فیلم وضعیت نامتعادل یکسان بودن دو زوج تا انتهای کار حفظ می‌شود و روایت قصد ندارد آن دو زوج را به یک زوج تقلیل دهد. در واقع، این اتفاقات و ماجراهای ملموس است که از این جمع پراکنده، شخصیت‌هایی را حذف (یا به زبان این فیلم، تفریق) می‌کند. یعنی از جمع پراکنده‌ی آدم‌های تنها و منزوی کسانی کسر می‌شوند تا لایه‌های تنهایی عمیق‌تری تمام فضا را به تسخیر خود درآورد.

نماهای این فیلم عمدتا در فضاهای تنگ و دالان‌وار، شب و در فضایی سراسر بارانی می‌گذرد. این عناصر بصری در واقع به تشدید احساس تردید و مه‌آلودگی فضای فیلم کمک می‌کند تا از خلال آن یک وضعیت دچار مشکل و بغرنج به مخاطب نشان داده شود. ضمن این که در اکثر پلان‌ها تاکیدی بر فضاهای بسته و پرتردید وجود دارد که می‌تواند عناصر ذهنی و جهان درونی فیلم را تشدید کند. چرا که این فیلم به شیوه‌های گوناگون قابل تعریف و بازتعریف است.

در یک نظرگاه می‌توانیم تمام فیلم را برآمده از فضای ذهنی فرزانه (با بازی ترانه علیدوستی) بدانیم. او که تحت تاثیر بیماری روانی و داروهای مرتبط با آن است در یک روز بارانی و در حین تعلیم رانندگی دادن متوجه می‌شود مردی شبیه به همسرش را دیده و دست به تعقیب او می‌زند. اما در نهایت متوجه می‌شود مردی که دیده است شخصی کاملا مشابه با جلال (با بازی نوید محمدزاده) است. در این برخورد، علیرغم انگاره‌ی همسر در چنین فیلم‌هایی پای تم خیانت و بی‌وفایی مرد در میان نیست.

مواجه شدن فرزانه با زنی درست عین خودش و مردی درست شبیه همسرش می‌تواند ناشی از ذهن بیمارگون و درون آشفته‌ی فرزانه باشد و آنچه که ما روی پرده می‌بینیم شرح این توهمات ذهنی از زاویه‌ی دید اوست تا در نهایت به نابودی و از دست رفتن این کاراکتر ختم می‌شود. در انتها و پس از حادثه‌ی نهایی این روح ناآرام فرزانه است که بر بالای سر پیکر خود حاضر می‌شود.

وهم و ایهام

روایت فیلم «تفریق» دارای چند سویه‌ی روایی است که ایهام داستانی آن را می‌توان به شیوه‌های مختلف تشریح و تاویل کرد. از یکسو داستان شرح وهم و درونیات ذهن فرزانه است، اما از طرف دیگر ما با مورد کاملا عجیبی مواجه هستیم که به طور تصادفی دو خانواده کاملا به همدیگر شبیه و در عین حال کاملا از هم جدا هستند. یعنی اساس فیلم بر یک ناسازه و امری خارق عادت بنا شده است که به هیچ شیوه قابل حل شدن نیست. در این فضای غریب و تصادف ناخجسته روند اتقافات به گونه‌‎ای پیش می‌رود که راهی جز انتحار و نابودی برخی از شخصیت‌های داستان وجود ندارد.

درست است که این دو زوج کاملا به زوج مقابل خود شبیه هستند، اما هیچ پیوند درونی یا مخرج مشترکی با یکدیگر ندارند. حتی به لحاظ خلقیات از هم دور هستند. جلال مردی کاملا صبور است که با مرد عصبی و تندمزاج شبیه خود کاملا متفاوت است. بدین ترتیب بین آن‌ها مثل هر آدم دیگری، مجموعه‌ای از شباهت‌ها و تفاوت‌های بسیار وجود دارد.

شکل دوم بازتعریف روایت «تفریق» مبتنی بر جدایی و تفاوت شخصیت‌هایی کاملا همسان است که به هیچ طریق نمی‌توان آن‌ها را یکی گرفت، یعنی فاقد اینهمانی هستند. این شکل از روایت بدون هیچ تقلیل و فروکاستی می‌تواند از جنس «سرگیجه‌» هیچکاک یا «درحال‌وهوای عشق» ونگ کاروای تلقی شود.

در حال‌وهوای عشق با سرگیجه

به لحاظ روایی «تفریق» از یکسو به «سرگیجه‌» و از سوی دیگر به «درحال‌وهوای عشق» شباهت دارد. در «سرگیجه» با زنی مواجه هستیم که برای شخصیت اصلی (جیمز استوارت) به شدت تداعی‌کننده‌ی محبوب از دست رفته‌‍‌ی اوست. کاراکتر اصلی در تعیقیب و دستیابی به زنی -که زن از دست‌ رفته‌ی مورد نظر او را تداعی می‌کند- سعی دارد که مشابهات زن دومی به زن اول را به حداکثر برساند. اگرچه زن دوم سعی می‌کند از آرایش و ظاهری که مختص به کس دیگری است پرهیز کند اما این دو زن در نهایت دورویه‌ی یک شخصیت هستند.

در فیلم «درحال‌وهوای عشق» رابطه، بیش از حد پیچیده و در عین حال ملموس است. در این فیلم با تم خیانت مواجه هستیم. زن و مردی غریبه وقتی متوجه می‌شوند که همسران‌شان با هم ارتباط دارند سعی می‌کنند برای این مشکل چاره‌ای بیاندیشند، اما در نهایت این دو شخص خیانت‌ دیده به یکدیگر گرایش پیدا می‌کنند. اینجاست که می‌بینم وضع بسیار پیچیده‌تر می‌شود. چرا که ما زوج خیانت پیشه را هیچ‌گاه در طول فیلم ندیده‌ایم و چه بسا این دو شخص که از خیانت همسران‌شان صحبت می‌کنند همان دو نفری باشند که خیانت کرده‌اند. این خائن یا بی‌گناه بودن همزمان است که به فیلم ونگ کاروای حالتی ناسازوار و رازآلوده می‎‌دهد. چرا که تا همیشه این سوال باقی می‌‍ماند که آیا آن دو یکی هستند یا یکی نیستند.

در فیلم «تفریق» نیز از سویی مانند «سرگیجه‌» با زنی دوپاره (زن دلخواه/ زن بیگانه) سروکار داریم و از طرف دیگر مانند «درحال‌وهوای عشق» با رابطه‌ای مواجه هستیم که چهار شخصیت (یا دو شخصیت) در آن دخیل هستند. برخلاف فیلم «درحال‌وهوای عشق» که زوج خائن را نمی‌بینیم در فیلم مانی حقیقی هر چهار کاراکتر را می‌بینیم و ابهام درام در جای دیگری قرار دارد. ضمن این که مضمون این فیلم چندان دل‌مشغول تم خیانت نیست.

کاراکترهای دوپاره

از تاریکخانه‌ی «بوف کور» صادق هدایت داستانی بیرون آمد که سنخ‌نمای خلق داستان‌های مشابه و سوررئالیستی در ادبیات مدرن فارسی شد. در این اثر ادبی با مردی زخم خورده سروکار داریم که برای سایه‌اش می‌نویسد و در زندگی روزمره‌ی خود درگیر موضوعات فراواقعی و تراژیکی می‌شود که از فهم و درک معنای آن‌ها ناتوان است. او در طول روایت با کاراکتر زن دوپاره‌ای برخورد می‌کند که گاه در منتهای الیه خیر و گاه در سویه‌ی کاملا مخالف آن قرار دارد. این شخصیت دوپاره و زنانه نه تنها نقطه‌ی قوت و کاراکتر مسئله‌ساز این رمان است که در روایت‌های بعدی نیز طنین آن قابل ردیابی است و به اشکال گوناگون در ادبیات و سینمای ایران مورد کنجکاوی و بازروایت قرار گرفته. رمان‌هایی چون «ملکوت» بهرام صادقی، «شازده احتجاب» هوشنگ گلشیری، «پیکر فرهاد» عباس معروفی، «چاه بابل» رضا قاسمی نمونه‌هایی از این کاراکترهای دوپاره شده در دوسویه‌‍‌ی خیر و شر است.

این شکل روایی، به ادبیات داستانی محدود نماند و البته به سینما سرایت کرد. اولین نمونه‌ها به اقتباس و برداشت از بوف کور یا شازده احتجاب محدود شد، اما در روزگار ما شکل روایی دوگانه و سوژه‌ای که هویت دوپاره دارد دستمایه‌ی آثار سینمایی مختلفی قرار گرفت. بدین ترتیب، آثاری با جهان‌های دور و نزدیک، از منطق روایت «بوف کور»، از تاریکخانه‌ی هدایت (با دوپارگی سوژه) بیرون آمد. نمونه‌های اخیر و قابل توجه آن «بی‌رویا» ساخته‌ی آرین وزیر دفتری و «تفریق» به کارگردانی مانی حقیقی است.

جزء از کل

«تفریق» فیلمی است که از نظر روایت قابلیت تفسیرهای مختلف دارد. این فیلم تداعی‌کننده‌ی مجموعه‌ای از آثار ادبی و سینمایی- از بوف کور گرفته تا «درحال‌وهوای عشق» ونگ کاروای- است، اما در عین حال جهان مستقل خود را ساخته است. با این وجود جهان و اتمسفر فیلم «تفریق» در عین چندگانگی و ارجاعات مختلف هنری منسجم نیست. فیلم از نظر شخصیت‌پردازی، بازی‌ها و روایت داستانی یکدست نیست. به دلیل مشابهت ظاهری شخصیت‌ها روایت چندان به شخصیت‌پردازی کاراکترها نمی‌پردازد. این موضوع بیش از همه درباره‌ی کاراکتر نوید محمدزاده و پدرش مشهود است که از پرداخت شخصیت معاف دانسته شده‌اند. از طرف دیگر بازی‌ها یکدست نیست. گاه بسیار فانتزی و گاه باسمه‌ای از کار درمی‌آید که حتی از جهان پرتعلیق و کابوس‌وار فیلم بیرون می‌زند. در این مورد نیز بازی نوید محمدزاده با اختلاف فازهای بسیار شدید مواجه است که شاید یکی از دلایل آن به شخصیت ‌پرداخت نشده‌ی او در طول روایت کار برمی‌گردد. علاوه بر این روایت داستانی کار پر از پرش‌های داستانی است که خلا آن احساس می‌شود. یعنی داستان سعی نمی‌کند جهان ملموس خود و قواعد آن را جا بیاندازد و سپس از آن فراتر برود. بلکه تلاش روایت صرف این شده که مواجه‌های سرنوشت‌ساز کاراکترها باهم را مبنای پیش‌روی داستان خود قرار دهد و با شتاب زیاد و بدون پرداخت قواعد جهان ملموس خود به سمت فراواقع (سوررئالیسم) سوق پیدا می‌کند.

نوشته تنهایی ممتد یک جمع پراکنده اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اگر دقیق‌تر سخن گفته باشم، «برادران لیلا» فیلمی است که بازتاب یک برهه‌ی اجتماعی و تاریخی ایران معاصر را در دل خود دارد و دلیل اهمیت و توجه به آن به خاطر مسائل حاد اجتماعی است و نه صرفا به خاطر ارزش‌های بصری و دراماتیک موجود فیلم. اما آیا یک فیلم سراسر نمادین (نه نشانه‌‌گرا) و بیانیه‌وار می‌تواند ساختار و منطق روایت را از یاد ببرد؟

قبل از آنکه ساختار فیلم را مورد بررسی قرار دهم بد نیست نکاتی را درباره‌ی مضمون آن اشاره کنم. این فیلم براساس تم پدرسالاری بنا شده است. موضوعی که به لحاظ درونمایه بارها دستمایه‌ی ساخت آثار سینمایی و تلویزیونی مختلف قرار گرفته است.

مشهورترین اثر ایرانی با این مضمون سریال «پدرسالار» اکبر خواجویی است که در آن شورش سنتی عروس و پسر علیه افزون‌خواهی پدر خانواده در تقابل با یکدیگر قرار می‌گیرد. در این مجموعه‌ی تلویزیونی، قواعد هنجاری جامعه در حوزه‌ی خانواده زیر سوال نمی‌رود بلکه فرزندان کوشش می‌کنند خود را از بار سنگین سنت‌های نسل گذشته آزاد کنند. اما در «برادران لیلا» با تقابلی سرکش بین دو نسل سروکار داریم. به طوری که نسل بعدی سعی دارد نسل گذشته را تنبیه و تادیب کند. سیلی لیلا به پدرش عملی صرفا دراماتیک نیست که آن را با سیلی‌های مشهور در سینما از جمله با سیلی عماد فیلم «فروشنده» اصغر فرهادی مقایسه کنیم بلکه رخدادی است که از شکاف و شوریدگی نسلی بر نسلی سخن می‌گوید. درونمایه‌ای که به لحاظ اجتماعی اولین‌بار در جزوه‌ی «پدر، مادر ما متهمیم» علی شریعتی و به قول خودش با «انتقادهای زننده و تیز و صریح» و با زبانی ایدئولوژیک و نسنجیده علیه والدین طرح و اقامه‌ی دعوا شد.

در بخشی از این جزوه از زبان نسل جوان خطاب به پدران و مادران آمده است: «برای چه طبقه من و گروه من از شما بیزار شده، از شما بیگانه شده و شما با او بیگانه هستید و نمی‌توانید با هم یک کلمه سخن بگویید؟ به مادرها بگویم که برای چه دختر شما نمی‌تواند با شما حرف بزند و شما هم نمی‌توانید با دخترتان حرف بزنید… و به پدرها بگویم که فرزند شما نه به عنوان یک فساد اخلاقی، بلکه با دلایل و علل فکری و اعتقادی، از شما فرار کرده و با شما بیگانه شده است.»

اگر از بار مذهبی این سخنان بگذریم این تکه از جزوه‌ی شریعتی حتی می‌تواند به عنوان خلاصه‌ی فیلم اخیر روستایی مدنظر قرار گیرد. چرا که این هر دو (جزوه‌ی شریعتی و فیلم روستایی) با «سخن تند» و «انتقادهای زننده» در مقابل نسل گذشته می‌ایستند. هرچقدر که آن جزوه از لحاظ مبانی اجتماعی نسنجیده است، این فیلم نیز از لحاظ دراماتیک و سینمایی قوام نیافته.

همچنین نباید از یاد ببریم که سوژه فیلم و سرآمد شدن پدر در بین خاندان خود (بزرگ فامیل شدن)، رسمی است که تقریبا موضوعیت خود را در جامعه ما از دست داده است، البته اگر که زمانی این موضوع آنقدر مهم بوده باشد که کسانی برای آن خود را به آب و آتش بزنند.

به هر روی، سوژه‌ی‌ بزرگ خاندان محسوب شدن، اهمیت و ارزش اجتماعی پیشین خود را ندارد و به همین دلیل قابلیت تعمیم ندارد و محمل خوبی برای نشان دادن یک داستانی امروزی نیست. این که بازیگران امروزی و شناخته شده‌ی سینما در این فیلم به عنوان بازیگر حضور دارند، کهنگی سوژه و ارتباط موضوعی آن به گذشته را کمرنگ جلوه می‌دهد.

نمادهایی که راه را بر هنر روایت می‌بندد

بنا کردن فیلم بر یک رسم تقریبا از دست رفته و امروزی نبودن سوژه‌ی اصلی، عاملی می‌شود تا فیلمنامه‌نویس جابه‌جای فیلم را با نماد پر کند. در شرایطی که فیلم‌های مدرن عموما بر وجود نشانه‌ها تاکید دارند، اغلب آثار کلاسیک با دایره‌ی شمول گسترده بر نمادها تاکید می‌ورزند. نماد اساسا راه تفکر و منطق را هذیانی می‌کند و معمولا مانع انسجام سطح اول و ظاهری اثر می‌شود تا بتواند معنا را در پشت و پسله‌های اثر پنهان کند. برای همین است که شخصیت‌های «برادران لیلا» برای ما قابل شناسایی نیست و اگر هم احساس آشنایی با کاراکترها داریم به دلیل نمادهای آشنایی است که آن‌ها را تقویت می‌کند. چرا که زحمت چندانی برای شناسایی و پرورش شخصیت‌ها در فیلمنامه کشیده نمی‌شود.

حتی ایده‌ی این فیلم نمی‌تواند بر گرته‌برداری از آثاری چون «پدرخوانده» بنا شده باشد. اگرچه در این فیلم پلان‌هایی که یادآور«پدرخوانده» کاپولا هستند دیده می‌شود اما نباید فراموش کنیم که ایده‌ی جانشینی بزرگ فامیل و جاروجنجال‌هایی که برای آن به‌وجود می‌آید در درون خانواده به شکل سنتی آن قابل طرح نیست، بلکه با شرایط و فضای خانواده‌های مافیایی منطبق است. در ضمن در فیلم‌های مافیایی شبیه «روکو و برادرانش» یا «پدرخوانده» زن عنصر تزیینی و درجه دوم به حساب می‌آید. چرا که این آثار دلمشغول ساخت دنیایی خشن، مردانه و رقابت بین آن‌ها است. چنین برداشتی حتی به قصد همسان کردن آن شرایط با شرایط اجتماعی جامعه‌ی ایران از پیش شکست خورده است، چرا که سنت مافیای شناخته شده و گروه‌های عامل آن در مملکت ما دیده نشده و اگر گروه‌های تبه‌کار قدرت و ثروت را مافیا بنامیم چندان ارتباطی با خاندان‌های مافیایی تبه‌کارانه و نظم و نظام آن ندارد.

درست است که زن در جامعه‌ی امروز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد اما شرایط اجتماعی و فرهنگی متفاوت لیلا نسبت به دیگران در فیلم توجیه نمی‌شود. حتی ما نمی‌فهمیم چرا لیلا نسبت به دیگر اعضای خانواده‌اش شرایط کاری مقبول‌تری دارد و برخلاف برادرانش به شغل‌های کاذب مشغول نیست؟ حتی اگر قبول کنیم که در جامعه‌ی ما زنان راحت‌تر از مردان شغل به دست می‌آورند این موضوع در فیلمنامه توجیه نمی‌شود. حتی ما به درستی نمی‌فهمیم که لیلا با وجود این همه خشم و نفرت از والدین‌اش چرا با آن‌ها زندگی می‌کند و با وجود شرایط شغلی مناسب چرا آن‌ها را ترک نکرده و مستقل نمی‌شود؟

ارزیابی شتابزده و صریح سنت‌های نادرست گذشته

فیلم طولانی و نامتعارف روستایی با درونمایه‌ی رکود اقتصادی و تحریم، کلاهبرداری، موقعیت‌های نابسامان اجتماعی و رقابت‌های خانوادگی در یک خاندان روبه زوال اثری شبیه به فضای رمان‌های کلاسیک دوران دیکنز را برای ما تداعی می‌کند، نه فیلمی مدرن و حتی مافیایی. این اثر فاقد ساختار و پرداخت مدرنی همچون «شازده احتجاب» هوشنگ گلشیری است که زوال یک خاندان پیزوری و عقب افتاده را به تصویر می‌کشد. درست است که تم فیلم «برادران لیلا» جسورانه و واقعگرایانه است اما فیلمی به شدت ایدئولوژیک است که علیرغم وجه نمادینش با خانواده و نسل گذشته سر ستیز دارد. علیرغم آن که فیلم قرار است مدرن باشد اما سوژه‌ی آن بلاتکلیف و زمان‌زده است. هرچند که موتیف‌های فیلم می‌تواند احساس واقعیت روزگار ما و مصائب اجتماعی موجود را بازنمایی ‌کند.

فیلم از نظر بازی‌ها و فیلمبرداری شاخص و تاثیرگذار است که بررسی آن جای بحث دیگری را می‌طلبد. اما در مورد تدوین فیلم می‌توان نکاتی را اشاره‌وار بیان کرد. تدوین کردن چنین فیلمی با زمان طولانی مدتش نیازمند یک بازنگری کلی است. بعضی از پلان‌ها علیرغم جذابیت بصری نقشی تعیین کننده در پیشبرد داستان ندارد و از سوی دیگر جای پلان‌هایی که حفره‌های داستانی را پر می‌کند خالی است. با تدوین مجدد چه بسا می‌توان تاحدودی نقایص داستانی فیلم را پنهان کرد و حس‌وحال پویا‌تری به فیلم دید. کاری که می‌تواند روزنه‌ای برای بروز استعداد بازیگران اصلی فراهم کند. در شرایط فعلی تنها  بازی ترانه علیدوستی و سعید پورصمیمی در فیلم برجسته است که علاوه بر شاخص بودن بازی آن دو ریتم و داستان فیلم به بیشتر دیده شدن آن‌ها کمک کرده و فرصت را از بازیگران دیگر گرفته است.

«برادران لیلا» فیلمی است که در جامعه مابه‌ازا دارد. چرا که احتمالا هر خانواده‌ای بخشی از تجربیات اقتصادی و اجتماعی این‌چنینی را از سرگذرانده و یا شاهد تجربه کردن رنج‌های مشابه دیگر افراد بوده است. از سوی دیگر این فیلم جسور و صریح است. درست است که مبانی آن از خانواده از سنخ دیگری تعریف شده است و نسل امروز را طلبکار پدران خود می‌داند اما در دل خود نقادی صریح سنت‌های نادرست گذشته را پرورده است. سنتی که پدران بدون توجه به واقعیات موجود به آن تن داده و برای سایر افراد خانواده گرفتاری ایجاد کرده‌اند.

نوشته پدر، مادر شما متهم هستید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«برادران لیلا» سومین فیلم سعید روستایی بعد از «ابد و یک روز» و «متری شیش و نیم» است که این روزها بعد از حواشی بسیار در زمان تولید و جشنواره کن، به پشتوانه این حواشی و نمادگرایی عجیب و الصاق تعابیری خارج از فیلم به آن از سوی طرفدارانش به محل بحث و مناقشه در شبکه‌های مجازی و غیرمجازی شده است، هرچند که موافقان آن، این روزها زبان گزنده و تندی را نسبت به مخالفان در پیش گرفته‌اند اما خود فیلم به عنوان یک فیلم، اثری ضعیف در فیلم‌نامه و اجرا نسبت به فیلم‌های قبلی فیلمسازش محسوب می‌شود که اتفاق خوب و تازه‌ای نیست بلکه فیلمساز به پشتوانه آن دو فیلم و ترکیبی از آن‌ها و بسط دادن داستان فیلم کوتاه «مراسم» خود به دنبال نمایش و نزدیک شدن بیشتر به خانواده‌ای است که از اساس فرو ریخته است و شرافت و آبرویی هم ندارد.

روستایی در این فیلم مخاطب را با یک خانواده‌ای روبه زوال و پوچی مواجهه می‌کند که ارزش‌ها در آن فراموش شده و حالا برای برون‌رفت از این گرفتاری و بیکاری و توسل به آینده‌ای روشن ، لیلا (ترانه علیدوستی)  به برادرانش پیشنهاد خرید مغازه در پاساژی می‌دهد که خود و برادر بزرگش در آن شاغل هستند و پاساژ پررفت و آمدی هم هست، البته در ادامه علاقه فیلمساز به صحنه‌های توالت که در دو فیلم قبلی‌اش نقش مهمی داشته در این فیلم هم مغازه‌ای را نشان نمی‌دهد بلکه دوربین را داخل توالت می‌برد و می‌گوید که این توالت در آینده قرار است مغازه شود! برادران لیلا برای خرید مغازه به توافق می‌رسند تا با کمک هم برای خرید مغازه اقدام کنند، موضوع حضور پدر در مراسم عروسی و معرفی او به‌عنوان بزرگ خانواده جورابلو مطرح می‌شود و هدیه چهل سکه‌ای که قرار است او به‌عنوان بزرگ خانواده به عروس و داماد بدهد، درحالی‌که فرزندانش برای خرید مغازه به آن سکه‌ها نیاز دارند و با این کادو مخالف هستند….

«برادران لیلا» در شخصیت‌پردازی دچار مشکل جدی است، نویسنده به قدری دل به سوژه اصلی و آغاز و پایان فیلم داده است که ابتدایی‌ترین نکات فیلمنامه‌ای را رعایت نکرده است، شخصیت‌ها هرکدام تصویر درستی از خود را نشان نمی‌دهند تا به یک خانواده تبدیل شوند و مقاصدشان در ادامه برای مخاطب سمپات شود، حتی لیلا هم نمی‌تواند نقش یک دلسوز و لیدر و کسی که می‌خواهد همه چیز را درست کند را داشته باشد برخلاف «سمیه» در ابد و یک روز که هم جای درستی بود و هم بازی خوب و استفاده درستش از میمیک و بالا و پایین کردن‌های صدایش برای شخصیت بسیار مناسب بود و دلسوزی‌اش هم درآمده بود اما در اینجا، هرکدام از شخصیت‌ها با نکات منفی‌شان هست که برجسته می‌شوند، حتی علیرضا (نوید محمدزاده) هم که می‌خواهد نظرات منطقی و درست بدهد اما در جاهایی او هم زیر سؤال می‌رود اما شروع فیلم با معرفی او بهتر از بقیه پیش می‌رود، فرهاد (محمدعلی محمدی)  برادر دیگر لیلا که مشخص نیست در این جمع چه کار می‌کند! هرازگاهی هیکل خود را نمایان می‌کند و تیکه‌ای می‌اندازد حتی زمانی که متوجه افزایش قیمت پرایدش می‌شود واکنش مناسب شرایط نشان نمی‌دهد، منوچهر (پیمان معادی)  شخصیت متزلزلی دارد که حتی تمایلاتش در طول فیلم باید با حدس مخاطب همراه شود یا مخاطب، علت رفتن همسرش را براساس رفتارهایش حدس بزند و پرویز (فرهاد اصلانی) هم تصویر درستی از مردی که چرا پنج دختر دارد و ششمین فرزندش را هم به دنیا می‌آورد! را نمی‌دهد، همه این شخصیت‌ها قرار است در ظرف فیلم‌ساز تبدیل به ابزاری شوند برای موضوعات پراکنده داخل فیلم! زیاده‌روی و اغراق و تمرکز روی تورم اقتصادی و از سوی دیگر نمایش بی‌جهت برادران در زمانی که با چند دختری که کار مدلینگ می‌کنند و از ماشین‌های شاسی بلند پیاده می‌شوند و دیالوگ‌هایی که در آن صحنه مطرح می‌شود، یک جور باج دادن فیلمساز به مخاطبی است که دوست دارد این صحنه‌ها را علاوه بر فضای بیرونی در فیلم هم ببیند.

«برادران لیلا» فیلمی است که متأسفانه در شرایط عادی تولید و پخش در سینماهای ایران اکران نشد اما فیلمی هم نیست که برای پرده عریض سینما ساخته شده باشد، مدیوم و اندازه آن در بضاعت تله‌فیلم است، فیلم‌برداری و نورپردازی ضعیف هومن بهمنش برخلاف صحنه‌های ابتدایی در کارخانه که در ادامه به حداقل‌ها رضایت داده است و اجرای نچسب بازیگران که مانند عروسک خیمه شب بازی، وارد کادر یا از آن خارج می‌شوند و دیالوگ‌های پر حرف را مانند نمایش رادیویی می‌گویند و می‌روند و بعدی و بعدی…

اجرای شلخته گروه صحنه و لباس و تلاش برای کثافت نشان دادن خانه و استفاده زیاد از توالت و آن ایده زشت ادرار در ظرف‌شویی، گویی همه‌چیز باید در یک کثافت گیر کرده باشند و سنگینی غبار گرفته شده در صحنه پخش شود اما حداقل در خانواده پرجمعیت کسی پیدا می‌شود که به تمیزی و دیگر جزییاتی که رنگ زندگی اهمیت دهد.

درباره صحنه بحث‌برانگیزی که لیلا می‌خواهد پدرش را تنبیه کند، جدای از اینکه این صحنه می‌تواند در ذهن بیننده کم سن و سال عواقب بدی را داشته باشد اما در اجرا واکنش برانگیز خواهد بود، بعد از سیلی لیلا به پدر، تنها فرهاد هست که می‌خواهد مقابل لیلا قرار گیرد و بابت این رفتار او با او برخورد فیزیکی کند، فرهاد که در پاساژ خودش با فریاد کشیدن بر سر پدر او را راهی بیمارستان کرده بود اما در این صحنه او واکنش دارد و دیگر برادران طوری رفتار می‌کنند که انگار سیلی زدن دختر به پدر کار هرروزه لیلا بوده و واکنش دیگری را به دنبال ندارد.

نوشته این راه رستگاری ندارد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

حقیقی در دومین فیلم خود با عنوان «کارگران مشغول کارند»، داستان چهار دوست قدیمی را نمایش می‌دهد که از تعطیلات ناموفق اسکی خود، در حال بازگشت به خانه هستند. این افراد دکتر، مهندس و تاجر هستند و دوران بحرانی سنین میانی خود را پشت سر می‌گذارند. در توقفی کوتاه در کنار جاده‌ای کوهستانی به تخته‌سنگی عجیب بر می‌خورند و همچون بچه‌های بازیگوش، تلاش می‌کنند که تخته‌سنگ را به قعر دره پرتاب کنند، کاری بیهوده که نتیجه‌ای جز ناکامی به دنبال ندارد. در انتها وقتی همه ناامید و خسته از تلاش دست می‌کشند تخته‌سنگ خودبه‌خود به دره پرتاب می‌شود.

این کارگردان در فیلم اخیر خود با نام «خوک»، تصویر یک فیلم‌ساز را نشان می‌دهد که در شرایطی زیست می‌کند که یک قاتل سریالی چهره‌های سرشناس سینمای ایران را هدف قرار داده اما قهرمان داستان از اینکه او در لیست قتل‌ها قرار نگرفته ناامید است.

درحالی‌که هر دوی این فیلم‌ها در یک کمدی تاریک و در حدی انسان‌دوستانه روایت می‌شدند اما فیلم آخر مانی حقیقی با عنوان «تفریق» پیش‌فرض مفهومیِ گفته شده در ابتدای مطلب را در قالب یک موضوع جدی و مرگبار تقویت می‌کند.

در «تفریق» یک زوج متأهل در تهران به نام‌های جلال (نوید محمدزاده) و فرزانه (ترانه علیدوستی) با مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند که بیشتر به دلیل اختلال‌های خلقی ناشی از افسردگی فرزانه است. فرزانه به دلیل بارداری مجبور به ترک داروهای خود شده و این امر افسردگی او را تشدید کرده است. او مربی آموزش رانندگی است و یک روز در حال آموزش؛ همسرش جلال را در یک اتوبوس شهری می‌بیند و این دقیقاً در شرایطی است که جلال برای کار به خارج از شهر رفته است!

فرزانه، جلال را تعقیب می‌کند و می‌بیند که او به ساختمانی ناآشنا می‌رسد. وقتی وارد ساختمان می‌شود، در آنجا با ساکنانی روبه‌رو می‌شود که گویی جلال را به خوبی می‌شناسند.

اما در «تفریق» خیلی زود متوجه می‌شویم که مشکل چیست. جلال و فرزانه دقیقاً دو نفر مشابه خودشان را در جای دیگری از شهر می‌بینند. محسن (نوید محمدزاده) و بیتا (ترانه علیدوستی) زندگی بسیار متفاوتی با جلال و فرزانه دارند. زمانی که جلال مهربان با پدرش در یک قاب‌فروشی کار می‌کند، محسن یک مدیر میانی است که متهم به اختلاس شده است. در این میان، خلق‌وخوی جذاب بیتا در تضاد آشکار با فرزانه و مبارزه او با بیماری روانی است. طولی نمی‌کشد که جلال و بیتا با هم دوست می‌شوند و هر دو به این باور می‌رسند که به یکدیگر علاقه‌مند هستند.

اگرچه «تفریق» ویژگی‌های کلی یک فیلم ایرانی اما شبیه به فیلم‌های لوئیس بونوئل (فیلم‌ساز اسپانیایی) را دارد، اما حقیقی به‌شدت با سوژه‌ها بازی می‌کند و شخصیت‌های فیلم را خیلی بیشتر از آن چیزی که منطقی به نظر می‌رسد در تاریکی نگاه می‌دارد. چنین خودخواهی‌ای به‌سختی می‌تواند معادله‌ها بشکند (اصغر فرهادی اغلب همین کار را در فیلم‌هایش انجام می‌دهد) اما حقیقی با تقویت عناصر ماوراء طبیعی طرح، از تماشاگر می‌خواهد که درام انسانی عجیب‌وغریبی را که تماشا می‌کند، کنار بگذارد و مستقیماً به سمت داستان‌های تمثیلی برود.

«تفریق» کاملاً آشکارا در مورد تغییراتی است که افراد در طول روابط طولانی‌مدت متحمل می‌شوند. جلال و بیتا شخصیت‌های بهتر محسن و فرزانه هستند و یا حتی شاید خودشان در دوران کودکی‌اند، قبل از آنکه زندگی بر آن‌ها اثرات منفی بگذارد!

به طرز عجیبی، فیلم «تفریق» بیننده را به یاد فیلم سینمایی «زمان» ساخته کیم کی دوک می‌اندازد.  در هر دو این فیلم‌ها، زوج‌ها با این احتمال دست‌وپنجه نرم می‌کنند که فردی که عاشق او هستند، برای همیشه رفته است. در فیلم کیم، جراحی پلاستیک عامل پیچیده‌کننده‌ای است که نشان می‌دهد روح ممکن است به اندازه بدن نیز انعطاف‌پذیر باشد. «تفریق» در عین حال مبنایی‌تر و حتی بدبینانه‌تر است. این فرضیه که بیش از آنکه کسی ما را به یاد بیاورد، چه کسی بوده‌ایم، در آخرین ساخته مانی حقیقی وجود دارد.

«تفریق» به‌شدت با نظر آلفرد هیچکاک موافق است که زمانی گفت: «اگر همزادهای خود را ملاقات کردید، باید آن‌ها را بکشید.»

منبع: Michael Sicinski – In Review Online

مترجم: هدیه حدادی‌اصل

نوشته «تفریق»؛ فیلمی شبیه به آثار لوئیس بونوئل اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این بازیگر تاکید کرد: هیچ  چیز رسمی در این باره اعلام نشده است و من در حال حاضر در حال بازی در سریال «آکتور» نیما جاویدی هستم.

وحید جلیلوند نویسنده، کارگردان و تدوینگر فیلم در پاسخ به پرسش سیاسی بابک غفوری آذر خبرنگار رادیو فردا در مورد اینکه آیا ماموران امنیتی درون ایران پیام فیلم مبنی بر کنار گذاشتن خشونت را دریافت می کنند و آیا شما با آثار هنری می توانید این تاثیر را بگذارید، گفت: دوست نداشتم وارد مسائل سیاسی شوم با این حال دوست دارم به سوال شما پاسخ بدهم. شاعر گفت هر کسی از ظن خود شد یار من، جناب غفوری آذر، همان گونه که از پیام من درباره جریانات خوزستان یک عده آنچه را می‌خواستند برداشت کردند به گمانم شما هم آنچه را می خواستید از فیلم برداشت کردید. شما صرفا از آن پیام برداشت کردید که تفنگت را زمین بگذار، در حالی که این نکته را برداشت نکردید که در کل آن پیام من ماموران امنتیی و پلیس را برادرم خطاب کردم. من در این فیلم هم این کار را کردم، قهرمان فیلم من یک مامور امنیتی است که برادر من است.

این سینماگر تاکید کرد: چنانکه نگاه ما دو قطبی باشد یا له یک جریان هستیم یا علیه یک جریان، در حالی که نگاه ما به یک تعادل برسد که چه کسی که آن طرف است و چه کسی که این طرف قرار دارد هر دو برادر هستند، آن زمان گفتگو سهل تر و ساده تر می‌شود. طبیعتا شما فکر می کنید من این حرف ها را برای این می زنم چون در ایران کار دارم و زندگی می کنم و می خواهم به سرنوشت پناهی دچار نشوم، نه واقعا اینگونه نیست. من در صورت برادران امنیتی در ایران گفته‌ام برادم به شما (خبرنگار رادیو فردا) هم می گویم برادرم.

کارگردان «بدون تاریخ، بدون امضا» تصریح کرد: این دوقطبی به شدت آزارم می دهد. من در آن وَن امنیتی دو مامور دارم که یکی وظیفه‌محور و دیگری (با بازی نوید محمدزاده) وجدان‌محور است. شخصی که وظیفه اش را انجام می دهد فقط به کارش فکر می کند در حالی که کاراکتر نوید در کنار وظیفه به قلبش هم رجوع می کند. برمی گردم به پیامم درباره خوزستان، من به ماموران امنیتی و پلیس گفتم برادرم علاوه بر انجام وظیفه به قلبت هم رجوع کن. داخل فیلمم نیز همین را گفتم و از شما هم خواهش می کنم علاوه بر وظیفه نگاه سیاسی داشتن، به قلبت هم رجوع کنی، همه چیز «یین و یانگ» است یعنی سیاه مطلق یا سفید مطلق وجود ندارد. اگر نگاه حاکمیتی و اپوزیسیون همدیگر را برادر هم ببینند احتمال برقراری گفتگو و به وجود آمدن خشونت کمتر وجود دارد. به واقع این باور من است حتی اگر در اروپا و آمریکا هم زندگی می کردم این گونه بود.

سپس در ادامه نشست نوید محمدزاده درباره رسیدن به نقش علی در فیلم «شب، داخلی، دیوار» گفت: من و دایانا هرکدام قوانین مختلفی در مرحله پیش‌تولید و فیلمبرداری داشتیم. من در مدت دو ماه نزدیک ۱۷ کیلو وزن کم کردم. ضمنا تمرین های ندیدن زیادی داشتیم، من در این مدت تنها یک بار لوکیشن را دیدم و تجربه تاثیرگذاری بود و باعث شد به نوید حقیقی بیشتر نزدیک شوم.

او درباره تجربه اولین تماشای فیلم در دفتر برادران جلیلوند بیان کرد: پس از تماشای فیلم، یکی دو ساعتی را در سکوت گذراندم. هیچ حرفی نزدم و وقتی به همراه همسرم فرشته (حسینی) به بیرون رفتم، یک آن شروع کردم به گریه کردن. او به من گفت چه احساسی داری، گفتم تمام رویاهای من بعد از ورود به بازیگری در این فیلم به واقعیت مبدل شد و خیلی خوشحال هستم که در این فیلم نقشی داشتم.

دایانا حبیبی نیز درباره چگونگی ورودش به این فیلم گفت: من دو سال شاگرد آقای جلیلوند بودم و دو سالی در دفتر ایشان کار می‌کردم. من با وجود گذشت دو سال از روند تولید فیلم هنوز یک ورق از فیلمنامه این کار را نخوانده ام.

این بازیگر اضافه کرد: تنها یک بار این فیلمنامه را در شبی که وحید جلیلوند برای معرفی فیلم همه ما را کنار هم جمع کرد، شنیدم. او از همه خواست اتاق را ترک کنند و به من به گفت تو نقش لیلا را در فیلم بازی خواهی کرد. من به او گفتم با توجه به لحن حرف زدن لیلا متوجه شدم که من برای این نقش انتخاب شده ام.

حبیبی که با این فیلم به سینمای ایران معرفی می شود، ادامه داد: در جلسه بعدی گفتگوی ما، وحید جلیلوند گفت که از این به بعد تو باید لیلا بشوی و نحوه لیلا شدن این گونه بود که من محل کارم را ترک کردم، بدون حقوق، بدون کمک گرفتن از خانواده و نزدیکان به درون جامعه رفتم و با سبک زندگی لیلا و طبقه او زندگی کردم.

این بازیگر تاکید کرد: وحید جلیلوند شناسنامه لیلا را کاملا در اختیار داشت ولی اعتقاد داشت که من باید لیلا را خودم کشف کنم. یعنی من از کفش تا عطر لیلا را خودم پیدا کردم و البته جالب تر اینکه من حتی بچه لیلا را خودم پیدا کردم. در این دوره ایزوله و قرنطینه بودم، هیچ کسی از اعضای خانواده ام را نمی دیدم، بعد از مدت ها یک بار خواهرم را دیدم که اصلا باورش نمیشد که من هستم. من البته رسیدن به این نقش را مدیون استاد عزیزم وحید جلیلوند هستم.

در ادامه کنفرانس خبری فیلم در هفتاد و نهمین دوره فستیوال ونیز که عصر ۱۷ شهریور ماه برگزار شد، علی جلیلوند تهیه کننده «شب، داخلی، دیوار» نیز درباره روند رسیدن دایانا حبیبی به نقش لیلا گفت: دایانا مدت یک سال که هشت ماه آن به صورت فشرده بود، برای رسیدن به نقش لیلا زحمت کشید و البته نکته دیگر اینکه او به مدت ۶ ماه زمان صرف کرد تا دوباره از لیلا به دایانا برگردد. به یاد دارم که می گفت دیگر توانایی ارتباط برقرار کردن با اعضای خانواده ام مثل خواهرم را ندارم. او به لطف خدا، کمک تراپی و تلاش های خودش توانست دوباره به زندگی برگردد. صادقانه بگویم که از این تغییر ما هم ترسیده بودیم و می ترسیدیم نتواند دوباره به جامعه برگردد.

در پایان نشست مطبوعاتی فیلم «شب، داخلی، دیوار» در جشنواره ونیز، علی جلیلوند تهیه کننده این فیلم خطاب به بابک غفوری آذر خبرنگار ایرانی رادیو فردا ساکن چک که در بخش ابتدایی نشست سوالی سیاسی مطرح کرده بود، گفت: آقای غفوری آذر، به قول اخوی من، برادر! فکر کنم شما اگر تمرین کنید در جلسه های سینمایی در مورد فیلم و سوالات سینمایی بپرسی؛ منظور من در مورد هر فیلمی است، احتمالا اتفاق بهتری بیفتد.

نوشته جلیلوند: مامور امنیتی و پلیس برادر من است! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

همچنین در کنار پوستر، دو عکس از فیلم با تصاویری از نوید محمدزاده و دایانا حبیبی نیز منتشر شد.

حقوق پخش جهانی این فیلم را که سومین ساخته وحید جلیلوند است، شرکت «مچ فکتوری» بر عهده دارد.

نخستین نمایش جهانی فیلم «شب، داخلی، دیوار» در جشنواره ونیز در روز ۷ سپتامبر (۱۶ شهریور) برای اهالی رسانه در سالن «Sala Darsena» است، اولین نمایش عمومی این فیلم نیز روز ۸ سپتامبر (۱۷ شهریور) از ساعت ۱۶:۱۵ در سالن «Sala Grande» خواهد بود.

«شب، داخلی، دیوار» بعد از حضور در جشنواره ونیز، بلافاصله راهی جشنواره تورنتو می‌شود و در آنجا اولین نمایش خود در آمریکای شمالی را در بخش سینمای معاصر جهان تجربه می‌کند.

وحید جلیلوند در کنار کارگردانی، فیلمنامه این فیلم را نیز نوشته است و علی جلیلوند تهیه‌کنندگی این اثر را برعهده دارد. نوید محمدزاده و دایانا حبیبی به همراه امیر آقایی، علیرضا کمالی، سعید داخ و دانیال خیری‌خواه بازیگران این فیلم را تشکیل می‌دهند.

نوشته آخرین اخبار از «شب، داخلی، دیوار» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بازی‌های عالی در یک درام خانوادگی جذاب

لیزا نسلسون: وزن سنت و پیوندهای خانوادگی در «برادران لیلا» پاسخ قانع‌کننده‌ای پیدا می‌کند، یک شیرجه عمیق و دائماً شگفت‌انگیز در پویایی یک خانواده فقیر، خانواده‌ای که تلاش می‌کند تا سرش را بالای آب نگه دارد.

سعید روستایی؛ نویسنده و کارگردان با اطمینان کامل، دیدگاه بلندپروازانه‌اش را همچون مضمون حیرت‌انگیزی که در مورد مواد مخدر در فیلم «متری شیش و نیم» بود، به صورت حقایق، دروغ‌ها و انگیزه‌های متضاد در «برادران لیلا» نیز نشان می‌دهد.

بازی‌های فوق‌العاده و به شکل عجیبی دلخراش، این فیلم حاضر در بخش مسابقه کن را سرگرم‌کننده کرده است.

مشاجره‌های مداوم و عصبانیت‌های شدید در فیلم از ویژگی‌های داستانی آن است.

اسماعیل (سعید پورصمیمی) پیرمرد ۸۰ساله بی‌سوادی که مشکل بیماری دارد، تریاک می‌کشد و با همسر، دختر و دو پسر از چهار پسر بالغش، در یک محله فقیرنشین زندگی می‌کند.

در سکانس آغازین، بیننده با یکی از برادران لیلا (ترانه علیدوستی) به نام علیرضا (نوید محمدزاده) که در خانه آن‌ها ساکن نیست، آشنا می‌کند. در سکانسی دیگر وقتی لیلای چهل‌ساله؛ خواهر مجرد و رنج‌کشیده، از علی درخواست کمک می‌کند، او با یک سال حقوقی که جمع کرده به خانه برمی‌گردد (در واقع، علی بیشتر از هشت سال دور از خانه بوده است).

لیلا باهوش‌ترین عضو این خانواده پرتنش است و حقوق او که با کار در دفتر اداری یک مرکز خرید لوکس دریافت می‌کند، منبع اصلی درآمد خانواده است. از طرفی پسر بزرگ خانواده با نام پرویز (فرهاد اصلانی) که پدر پنج دختر دوست‌داشتنی و یک پسر تازه متولد شده است، خدمتکار توالت‌های عمومی این مرکز خرید است.

فضای خرده‌فروشی در این مرکز خرید آن‌قدر ارزشمند است که مدیریت قصد دارد منطقه سرویس بهداشتی را نیز به یک بوتیک تبدیل کند. در این شرایط رویای لیلا این است که برادران بیکارش منابع ناچیز خود را برای خرید فضای بوتیک جمع کنند و با هم وارد تجارت شوند.

پسر سوم، فرهاد (محمدعلی محمدی) که کمترین ادعا دارد زیاد ورزش می‌کند و کارهای عجیب‌وغریب انجام می‌دهد. حتی اگر برادر چهارم منوچهر (پیمان معادی) آپارتمان کوچک و رقت‌بار خود را بفروشد، آنها برای پیش هم پول پرداخت کم می‌آورند.

با افزایش قدرت، فیلم به این موضوع اشاره می‌کند که چگونه پول ممکن است ریشه همه بدی‌ها نباشد، اما مطمئناً می‌تواند مردم را وادار به رفتار شنیع، اغلب در شفافیت سنت‌های محترمانه کند. حتی با وجود اینکه خانواده در زندگی مدرن لنگر انداخته است، اما ژست‌های اولیه مانند عکس گرفتن مملو از سنت و خرافات است. «پدرخوانده» طایفه بزرگ خانواده مرده است و باید جانشین او مشخص شود. اسماعیل؛ پدر خانواده، به‌عنوان قدیمی‌ترین عضو طایفه می‌تواند «پدرخوانده/پدرسالار» شود اما با توجه به سنت ایرانی برای گرفتن این عنوان باید پول نقد پرداخت کند.

آیا یک احمق ظاهراً بی‌پول می‌تواند هزینه گرفتن افتخاری سنگینی را که هوس می‌کند به دست آورد؟ آیا برادران لیلا می‌توانند سرمایه‌ای را جمع‌آوری کنند تا راه خوداشتغالی را شروع کنند؟ و آیا لیلا می‌تواند به نحوی معایب پیچیده «پیرزن خدمتکار» بودن در جامعه‌ای مرد محور را دور بزند تا غرایز عاقلانه تجاری خود را بر افراد سرسخت و خشمگینی که با آنها مرتبط است تحمیل کند؟ وقتی شکست‌هایی به همان اندازه که محتمل و ویرانگر هستند ظاهر می‌شوند، بیننده مانند قهرمان‌های داستان از پهلو ضربه می‌خورد.

دعواهای خانوادگی همیشه بر اساس انگیزه‌های قابل‌باور است و اغلب از بازیگران خواسته می‌شود تا ریتم‌های احساسی سخت را فقط با چشمان خود منتقل کنند. اندوه و اضطرار، گاهی در محیط‌های صمیمی و گاهی در محیط‌های بزرگ، ثابت هستند. به لطف تسلط کارگردان بر کار خود، درهم تنیدگی‌هایی که شاهد آن هستیم به طرز باورنکردنی چالش‌برانگیز است اما در عین حال نیازی به تعلیق ناباوری (تمایل تماشاگر به باورداشت نمایش و قراردادهای آن) ندارد. این حرکت هیجانی ظریف و متقاعدکننده به اندازه زمان اجرای سخاوتمندانه آن طولانی نیست.

در یادداشت ورایتی که توسط پیتر دبروج (Peter Debruge)، نوشته شده نیز چنین آمده است:

رهبری یک حماسه خانوادگی متراکم  و سخت توسط لیلا

پیتر دبروج: سعید روستایی با اولین حضور خود در کن و در رقابت با یک درام طولانی و پیچیده درباره تلاش یک خواهر و چهار برادر برای رهایی از فقر در تهران صحبت می‌کند.

در «برادران لیلا»، یک خانواده ایرانی که زمانی مغرور و اکنون رقت‌انگیز است، در آستانه نابودی قرار می‌گیرد اما توسط خواهری مدعی که از تکیه بر مردان برای تصمیم‌گیری درباره سرنوشت خود خسته شده است، دوباره این خانواده شکل می‌گیرد. در دست گرفتن امور به دست لیلا می‌تواند مخاطب را با خود همراه کند (شکی نیست که ترانه علیدوستی، بازیگر سابق «فروشنده» که نقش لیلا را بازی می‌کند، بالای سر این گروه مردانه قرار دارد.) اما همچنین دستورالعملی برای تراژدی بالقوه در حماسه رمانتیک سعید روستایی؛ نویسنده و کارگردان ایرانی، است که اولین‌بار برای جشنواره کن انتخاب شد.

برخی از مخاطبان ممکن است روستایی را از پرتره خانوادگی پرتلاطم دیگری به نام «ابد و یک روز» (۲۰۱۶) بشناسند، درحالی‌که این تریلر پلیسی فوق‌العاده او یعنی «متری شیش و نیم» (۲۰۱۹) بود که فرمان را به ذهن من داد.

روستایی، متولد ۱۹۸۹، نماینده نسل جدیدی از نویسندگان ایرانی است و کسی که آن‌قدر حیله‌گر است که نقدهای اجتماعی پیچیده خود را چنان عمیق در تاروپود داستان‌های مدرن جای دهد که حداقل هنوز باعث ناراحتی کسی نشده است.

سبک روستایی که پر از دیالوگ‌های همپوشانی، موقعیت‌های اجتماعی خفقان‌آور و تغییر دیدگاه است، انحراف مشخصی است از فیلم‌های سرراست و متمرکز ایرانی که تاکنون به دنیا راه یافته‌اند. چه قصه‌های افسانه‌وار مجید مجیدی و چه درام‌های صمیمی اصغر فرهادی که سادگی نسبی، آن‌ها را به‌طور منحصربه‌فردی برای مصرف بین‌المللی مناسب می‌کنند، اما در مقابل فیلمی مانند «برادران لیلا» می‌تواند کاملاً طاقت‌فرسا باشد و بدون فراهم کردن زمینه مناسب، فشار جامعه ایران را بر تماشاگر وارد کند.

کشمکش اصلی فیلم به این خلاصه می‌شود: اسماعیل (سعید پورصمیمی) مسن‌ترین مرد طایفه جورابلوها، تمام عمرش را سخت کار کرده است و حالا انتخاب اوست که تصمیم بگیرد با پس‌اندازش چه کند. آیا او پس‌اندازش را به پنج فرزند بالغ خود (که هرکدام ناسپاس‌تر از قبل هستند) می‌دهد یا از این پول برای تثبیت جایگاه خود به‌عنوان «پدرخوانده/پدرسالار» (عنوان افتخار و احترام در جامعه ایرانی) استفاده می‌کند؟ اسماعیل به‌وضوح به گزینه دوم کشیده شده است که به او مزایایی مشابه «پدرخوانده» را می‌دهد.

اما این یک قمار است. این انتصاب تضمین نشده است و به برخی مانورهای سیاسی دقیق از سوی او نیاز دارد. اول اینکه او باید وانمود کند که این عنوان را نمی‌خواهد، درحالی‌که رقیبی آشکارا برای این عنوان می‌جنگد. پس باید به پسر عموی دور خود؛ بایرام (مهدی حسینی نیا) اعتماد کند که از اسماعیل می‌خواهد که ازدواج تنها فرزندش را به میزان ۴۰ سکه طلا (که اساساً کل دارایی اسماعیل است) تضمین کند اگرچه چندین سال قبل بایرام حوصله شرکت در مراسم پسر خود اسماعیل را نداشته است. این معامله‌ای است که برای لیلا بوی خوبی نمی‌دهد و او مسئولیت مداخله را بر عهده می‌گیرد.

او در ۴۰ سالگی از تماشای جدال مادر و چهار برادرش خسته شده و حالا که علیرضا (نوید محمدزاده) به عنوان تنها عضو خانواده شغل آبرومندش را از دست داده، دیگر نمی‌تواند بنشیند و به هم ریختگی زندگی خانوادگی‌شان را تماشا کند. در یکی از شاید نیم دوجین صحنه طاقت‌فرسا، لیلا گریه می‌کند و به علیرضا التماس می‌کند که با کمک برادرانشان تجارتی راه بیندازند. پرویز (فرهاد اصلانی)؛ بزرگ‌ترین برادر است که در یک مرکز خرید مجلل در تهران توالت‌ها را تمیز می‌کند و برای دسترسی به امکانات از مراجعین هزینه دریافت می‌کند. از طرفی فرهاد (محمدعلی محمدی)، برادر سوم لیلا غیر از یک ماشین، دارایی دیگری ندارد و منوچهر (پیمان معادی) گرفتار بدهی و سرگردان در یک شرکت هرمی است.

در این شرایط به نظر می‌رسد باز کردن یک فروشگاه برنامه‌ای کاملاً محکم است، اگرچه این شخصیت‌های نابالغ و غیرمسئولانه می‌توانند همه چیز را خراب کنند. کدام‌یک از این برادران در مورد اداره یک تجارت چیزی می‌دانند؟ تنها کاری که انجام می‌دهند این است که دعوا و شکایت می‌کنند، به همین دلیل است که به فردی سازمان‌یافته مانند لیلا نیاز دارند تا به آنها دستور دهد، حتی اگر برنامه‌های او در نهایت قطعی‌تر از برنامه‌های دیگران نباشد.

همه در «برادران لیلا» چیزی را پنهان می‌کنند، نه لزوماً فریبنده، آن‌قدری که بتوانند اوضاع را برای خودشان راحت‌تر کنند. در اولین صحنه، جشنی برای به‌دنیاآمدن یکی از اعضای جدید خانواده در خانه اسماعیل (پدر خانواده) گرفته می‌شود. به اسماعیل گفته شده که جنسیت فرزند جدید پسر است، اما دیگر باورش نمی‌شود چراکه این ششمین نوه اوست و هر بار پسرانش به دروغ وانمود می‌کردند که فرزندشان پسر است. در این جشن، پرویز که پدر نوه جدید است برای سیر کردن خانواده‌اش از آشپزخانه پدرش غذا می‌دزدد.

کارگردان صحنه‌هایی را با یک انرژی مستند، پر جنب و جوش می‌سازد و حتی در شرایطی که ممکن است به کمک ترانه‌ها روایت جذاب‌تر و با به هم ریختگی کمتر و یا به طور کلی ساده‌تر هضم شوند، اما او با دقت از ترانه‌های ملودراماتیک پرهیز می‌کند.

داستان «برادران لیلا» در شلوغی تهران معاصر و به صورت هم‌زمان میان آپارتمان‌های خانوادگی کثیف و ویران و مکان‌های لوکس می‌گذرد. به طور مثال در یک صحنه، منوچهر؛ برادرانش را به یک دفتر لوکس می‌برد، جایی که هم اتاقی‌اش کار کلاهبردارانه ای را برایشان توضیح می‌دهد که می‌تواند آنها را ثروتمند کند. کمی بعد از مرکز خریدی دیدن می‌کنند که لیلا می‌خواهد یک مغازه خانوادگی در آنجا را راه اندازی کند و سپس عروسی پسر بایرام است، جایی که اسماعیل لحظه شکوه خود را با پرتاب پول به هوا توسط مهمانان تجربه می‌کند.

اما پول می‌آید و می‌رود. در اواخر فیلم، با یک مونتاژ، قیمت طلا ده برابر می‌شود و مشکلات خانوادگی را به طور تصاعدی تشدید می‌کند. اگر آنها ۴۰ سکه طلای اسماعیل را نگه می‌داشتند، اوضاع جور دیگری رقم می‌خورد. اما خواهر و برادرها از ابتدا در حال تضعیف یکدیگر بوده‌اند. روستایی در پایان ما را با این سؤال رها می‌کند: وقتی حتی افراد خودخواه یک خانواده از یکدیگر حمایت نمی‌کنند، چگونه می‌توان از یک جامعه انتظار عملکرد داشت؟

نوشته واکنش منتقدان کن به «برادران لیلا» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این جشنواره الف جهانی از ۱۶ تا ۲۵ مهر در کشور لهستان به صورت حضوری برگزار خواهد شد.

این فیلم توسط نوید محمدزاده و پوریا حیدری اوره تهیه شده و عرضه و پخش بین المللی آن را محمد اطبایی (مستقل‌های ایرانی) به عهده دارد.

ایمان صیادبرهانی، سجاد حمیدیان، علی باقری، معصومه بیگی، گلنوش قهرمانی، بهروز جعفری و مریم پالیزبان با حضورِ سهیلا گلستانی بازیگران فیلم سینمایی «دو سگ» هستند.

عوامل این فیلم عبارتند از: نویسنده و کارگردان: امیر عزیزی، مدیر فیلمبرداری: علی احسانی، تدوین: عماد خدابخش، طراحی و ترکیب صدا: وحید مقدسی، صدابردار: امید دولتخواه، رنگ و نور: فرهاد قدسی، طراح صحنه و لباس: مرتضی فربد، طراح چهره‌پرداری: لیدا ایرانی، مدیر تولید و مدیر برنامه‌ریزی: پدرام انصاری، دستیار اول کارگردان: الهام عزیزی، عکاس: حبیب مجیدی، دستیار کارگردان و فیلم‌پشت‌صحنه: امید محمدزاده، مجری طرح: امیر عزیزی، سرمایه‌گذاران: نوید محمدزاده، پوریا حیدری‌اوره، بهادر ادب، تهیه‌کنندگان: نوید محمدزاده، پوریا حیدری‌اوره.

نوشته «دو سگ» به تهیه‌کنندگی نوید محمدزاده در جشنواره فیلم ورشو اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوید محمدزاده که در این چندسال درخشش نشان داد در انتخاب نقش و اجرای هنرمندانه آن بسیار جسور و هوشمند است، در نمایش بخشی از زندگی خصوصیش هم این ویژگی را بروز داد. همراهی عاشقانه بازیگر جوان ایرانی‌تبار با اصالتی از سرزمین‌های خراسان خاوری (که به گواه تاریخ، افغانستان سرزمینی جداشده از تمدن ایران کهن است) و جوان ایرانی کُرد زبان از سرزمین‌های باختری، آن‌چنان جالب بود که این تصویر دو نفره در خاطر بسیاری از فارسی‌زبانان آغاز سده پانزده خورشیدی ماندگار شد. پیوندی نویدبخش که بی‌آلایش و فرشته‌گون به مخاطب ایرانی و افغانستانی و دیگر همسایگان مخابره شد. آن هم در زمانه‌ای که از یک‌سو ریاکاری و خودنمایی مردم را به تنگ آورده و از سوی دیگر درگیری‌های قومی و قبیله‌ای دوباره شعله‌ور شده است، ماندگاری این تصویر بیشتر شد.

اهمیت برجسته‌سازی پیوند این دو هنرمند در آن بود که پنج سال گذشته در رسانه‌های مجازی هر از چندگاه، کاملاً هدایت شده و جهت‌دار پر می‌شد از سیاه‌نمایی ایران با اخبار منفی درباره وضعیت مهاجران افغانستانی و نسبت دادن واژه‌های زشت «نژادپرستی و بهره‌کشی» به ایرانیان؛ بدون آنکه در این هیاهو روی دیگر واقعیت از جمله مهربانی و خدمات ایرانیان به این همسایگان رنج‌دیده و نیز بار سنگین «تحمیل اجباری» چند میلیون «مهاجر غیرقانونی» بر دوش ایران گفته شود، چیزی که شاید در جهان نظیر ندارد! هر مخاطب منصفی می‌داند که رفع همه مشکلات مهاجران افغان در ایران ناممکن است و بیرون از توان دولت ایران، به‌ویژه با مشکلات داخلی که ایران دست به گریبان است (تحریم، اقتصاد نابسامان، معضل بزرگ بیکاری جوانان و میانسالان ایرانی و انواع تهدیدهای مرزی از قاچاق مواد مخدر و اسلحه در شرق کشور). بدبختانه کم کاری صداوسیما در بازنمایی واقعیت مسائل مهاجران افغان هم باعث آسیب جدی به رابطه مردم دو کشور و عدم شناخت درست از یکدیگر شده است، چنانکه از چهار دهه خدمات ایران در اوج مشکلات داخلیش، چیزی گفته نمی‌شود و از آن سو خواسته‌های به حق مهاجران قانونی و مشکلاتشان در ایران هم بیان و پیگیری نمی‌شود.

در بیان مشکلات مهاجران افغانستان در ایران، زدنِ انگِ دروغینِ «نژادپرستی» به ایرانیانی که به گواه تاریخ دور و نزدیک، رد و نشان واقعی از رفتار نژادپرستانه (در مقایسه با آنچه در غرب و شرق جهان مرسوم بوده است) نداشته‌اند، اتهامی است که بر جان بسیاری از میهندوستان سنگینی می کند. و حالا عاشقانه ی این دو بازیگر سینمای ایران و استقبال مردم و اهالی هنر و رسانه از آن، مهر بطلانی بود بر بخشی از این سم پراکنی ها و اتهام‌ها. وقتی فضای مجازی ایران پُر شد از پیام‌های شادباش به این دو جوان، موج خوشایند آن به بسیاری از مردم افغانستان نشان داد که آنچه از مهربانی ایرانیان گفته می‌شود واقعیت است؛ بسیاری از مردم ایران رفتار شایسته‌ای با مهاجران دارند، و خطا و ضعف فرهنگی بخش کوچکی از مردم را نباید به پای همگان گذاشت. همچنین ضرورت دیگر تبلیغ مثبت درباره رفتار ایرانیان با مهاجران، آنجاست که بافت خاص جمعیتی مهاجران افغان و حضور غیرقانونی بسیاری از آنها که موجد معضلات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی در چهار دهه گذشته برای ایران بوده است، ریشه رفتار ناخوشایند برخی ایرانیان است اما این ربطی به نژادپرستی یعنی نگاه تبعیض‌آمیز به نژادی خاص ندارد. نژادپرستی و شکل خشن آن، برده‌داری، رفتاری ضدانسانی است که رد سیاه آن در برخی کشورها به روشنی دیده می‌شود اما فرهنگ و آیین ایران عزیز چنین تباهی را برنتابیده است که کسی به‌خاطر نژادی خاص به بردگی گرفته شود و از هستی ساقط شود.

در کنار فرهنگ‌سازی خوب نوید محمدزاده، گلایه‌ای که می‌توان نسبت به این هنرمند داشت، این است: چندان که از کسی در جایگاه او انتظار می‌رود گاهی به ریزه‌کاری‌های «پاسداشت فرهنگ ملی» توجه نمی‌کند! درحالی‌که از نگاه تیزبین او توقع دقت و حساسیت بسیار بیشتری نسبت به استفاده از برخی واژگان و متن‌های منتسب به گروه‌های واگرا می‌رود. دو موردی که از دید نگارنده جای نقد جدی به آقای محمدزاده دارد یکی این است که در برگه اینستاگرامش خود را به عنوان یک «کورد» معرفی کرده است و نه یک «کُرد» و چندین بار، از جمله در زیر همان ویدئوی چند ثانیه‌ای با فرشته حسینی، از واژه «زبان کوردی» استفاده کرده! بر کارشناسان فرهنگ ملی روشن است که این شکلِ دگرگون شده از واژه ایرانی «کُرد»، جعل و دستکاری است که امروزه به عنوان یکی از نمادهای ویژه واگرایی پان‌کُردیسم شناخته می‌شود. این گروه‌ها به‌ویژه در پنج سال گذشته با تعصب و اصرار عجیبی استفاده از این نگارش نادرست را در متن‌های فارسی (و نه فقط متن‌های کُردی) تبلیغ کرده‌اند تا این شکل نگارش (کورد) را به نمادی برای واگرایی و جداکردن خود از نگارش رسمی کشور تبدیل کنند و به نوعی دهن‌کجی به فرهنگ ملی کرده باشند (چنانکه واگرایان پان‌ترک نیز همین رویه را دارند و با اصرار از شکل جعلی «تورک» به جای «تُرک» استفاده می‌کنند)!

تا جایی که نگارنده می‌داند، در اسناد تاریخی پارسی از گذشته تا کنون هیچگاه شکل نوشتاری «کورد» ثبت نشده است؛ بلکه همواره نگارش «کرد» استفاده شده است. بدون شک منظور کنشگران فرهنگی و ملی کشور از اعتراض به تبلیغ نگارش «کورد»، رعایت شکل درست این واژه در زبان پارسی است و نه در زبان کردی (که اگر کردها تصمیم به پذیرش این شکل جدید نگارش در زبان کردی دارند، از سوی فعالان ملی ایران در این باره بحثی نیست). توجه به نگارش درست این کلمه در فارسی از سوی هنرمندی پرطرفدار چون نوید محمدزاده در مقطع کنونی اهمیت فراوان پیدا می‌کند که تبلیغات کاملاً هدفمند گروه‌های واگرا بسیار شدت گرفته و شوربختانه شکل جعلی این واژه حتی در برگه‌ها و کانال‌های سرگرمی فارسی هم گسترش یافته است. به‌ویژه وقتی در میانه این جنگ سخت رسانه‌ای و  نشانه گرفتن بخش‌های مختلفی از هویت فرهنگی و یکپارچگی ایران، صداوسیما در مبارزه با گفتمان واگرا و ایران‌ستیزانه گروه‌های پرهیاهویی، با راهبری بودجه و اتاق فکر سرویس‌های بیگانه خارج کشور، سکوت کامل پیشه می‌کند و هیچ به وظایف خود تن نمی‌دهد! حال اگر هنرمندان کُرد (و آذری)، «خویشکاری و وظیفه ملی» خود را در پاسداری از فرهنگ ملی و خنثی کردن بخشی از این شبیخون سخت انجام دهند، بسیار ارزنده و شایسته است.

دومین مورد نقد به آقای محمدزاده، پروژه کتاب صوتی «هیچ دوستی جز کوهستان» است که پارسال با خوانش او به بازار کتاب‌های آنلاین فارسی آمد. گرچه متاسفانه این کتاب مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد را دریافت کرده است؛ اما برخلاف جایزه ای که در خارج کشور به آن داده شد، پر است از توهمات و تصورات دروغین نویسنده (بهروز بوچانی) درباره فرهنگ و ملیت ایرانی، چنانکه اگر کسی آشنا به ایران نباشد، با خواندن این کتاب تصویری غیرواقعی از شرایط کردهای ایران و کلیت ایران خواهد گرفت. شوربختانه انتشار قانونی چنین کتاب‌هایی، نشانه دردناک دیگری از بی‌توجهی نهادهای رسمی فرهنگی کشور به ترویج گفتمان واگرا و آسیب‌‌زا به فرهنگ ملی است! توییت‌های نویسنده این کتاب، هیچ شکی در خاستگاه فکری ضدملی و تجزیه‌طلبانه او و نسبت منفیش با مفهوم و کلیت ایران باقی نمی‌گذارد. بنابراین از هنرمندی چون نوید محمدزاده که در عرصه بین‌الملل و حتی میان کردهای ترکیه، عراق، و سوریه هم برندی از «سینمای ملی ایران» است، انتظار می رود با دقت بسیار بیشتر و نگاه کلان‌تر، و نه صرفاً از دید هنرمندانه، به انتخاب متن‌های هنری بپردازد و چارچوب‌های ملی را بر انتخاب‌هایش در نظر آورد.

شاید انگیزه آقای محمدزاده در دو مورد گفته شده بالا، همراهی با بخشی از مردم عام کُردزبان باشد که تحت تأثیر گفتمان واگرا قرارگرفته‌اند و به نوعی بخواهد با این سیاست گروه بیشتری از کردها را زیر سایه هنر خود گردآورد؛ اما باید به ایشان یادآوری کرد در هنگامه‌ای که ایران با خطرات آشکار برون‌مرزی روبه‌رو است، مشکلاتی از درون کشور هم توان و همبستگی ملت ما را جداً نشانه رفته است. همسایگانی که تا یکی دو قرن پیش خاکشان یکی از استان‌های ایران بود برای مرزهای ما خط و نشان می‌کشند، اولویت هنرمندان ملی و سرشناس مانند نوید محمدزاده که خوشبختانه خود را بارها عاشق ایران دانسته‌اند، باید بها دادن به «گفتمان ملی» و همبستگی میهنی باشد و مرزبندی روشن با جریان‌های واگرا و دوری از تکرار نمادهای آنها. اتفاقاً از این رهگذر، مردمی هم که به سبب مشکلات و کاستی‌های داخلی، فریب گفتمان تجزیه‌طلب را با سودای سرابی خشک خورده‌اند، احتمالاً با پیروی از هنرمند محبوبشان تغییر دیدگاه دهند و از آن فضای فکری مسموم دور شوند.

به ویژه که زوج نوید و فرشته با توجه به شرایط خاصشان، توانسته‌اند نسبت به دیگر سلبریتی‌های ایرانی، فضای آزادتری در شبکه‌های مجازی داشته باشند (چنانکه رابطه‌ای بدون نام بردن از ازدواج را علنی کرده‌اند یا عکس‌هایی که فرشته با پوشش‌های خاص و حتی سیگار کشیدن در اینستاگرام دارد، به‌وضوح نمایشی بیش از آزادی عمل دیگر هنرپیشه‌های زن ایرانی است)، که نشان دهنده نگاه پُرمدارا و توجه ویژه نهادهای بالادستی به آنها است! پس بسیار بجاست که از فضای باز پیرامون خود استفاده‌ای برتر داشته باشند و در خدمت به آنچه عمل کنند که از فرهنگ و هویت ملی مغفول مانده و پاشنه آشیل آسیب به ایران عزیز شده است. «بستر فرهنگی» که موجب شکفتن رابطه زیبای نوید و فرشته و موفقیت های هنری ایشان شده است، «حوزه تمدنی ایران بزرگ بر پایه زبان پارسی» بوده که از خاور، سایه خود را تا بدخشان و پاکستان گسترانده، از باختر پایه های تمدنیش تا قونیه و فرات رفته، در شمال به دو سوی کاسپین کشیده شده، از جیحون تا قفقاز و در جنوب تا بحرین جدامانده از مادر رفته است. زبان پارسی، یکی از پنج زبان برتر جهان با ادبیات کلاسیک و استوار هزار و دویست ساله و ریشه ای بیش از پنج هزار سال؛ زبانی «فراقومی» است یعنی زبان رسمی دربار، دیوان حکمرانی، دانش و ادبیات ایران بوده است؛ نه زبان قوم و تیره ای خاص. پاسداشت این زبان که زنجیر پیونددهنده چنان گستره تمدنی پُرباری است از سوی اهالی هنر ایران بسیار مهمتر از دیگران است چون هنرمندان وامداران بزرگ این تمدن هستند برای تاثیر فراگیر بر توده‌های میلیونی.

پایان سخن، با نوشته‌ای میهن پرستانه از «سهراب پورناظری»، موسیقیدان سرشناس و جوان کُرد خاتمه می‌دهم که خرداد پارسال در واکنش به درخواست‌های نابجا و پیام های ضدملی تجزیه‌طلبان، در اینستاگرامش گذاشت:

تا توانی پا منه در فراق. «هه ر بژی ایران». من «کُرد» کرمانشاه هستم نه «کورد» و به ریشه‌ام افتخار می‌کنم. ریشه‌ام در خاک شاه بزرگ «خسرو پرویز» ساسانی است و من میراث‌دار «ایران کهنم». هر کردی در هر نقطه از جهان، ایرانی است چه در عراق، سوریه و ترکیه. من و هم ریشه‌های آگاهم تا آخرین نفس از «ایران» و فرهنگش پاسداری خواهیم کرد و به زبان «پارسی» عشق می‌ورزیم و به زبان کردی افتخار می‌کنیم که میراث‌دار زبان «پارسی میانه» و پارسی باستان است. هم ریشه‌های غیور کُرد بیاییم پیش‌برندگان سیاست‌های جدایی‌طلبانه انگلیس و امریکا و اسراییل نباشیم. به اندازه کافی در این چند صدسال میان ما فاصله افکنده‌اند. ایرانمان را تنها نگذاریم.

* کارشناس رسانه، ارشد مدیریت استراتژیک

نوشته گلایه‌ای میهن‌دوستانه از بازیگر توانمند ایرانی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.