خسرو دهقان در این جلسه با اشاره به این که امروز جشنواره‌ها با حضوری انبوه و بی‌سابقه بخشی ضروری از سینما و یا می‌توان گفت مهمان ناخوانده ما شده‌اند، بیان داشت که مسأله غامض هنری یا صنعتی بودن سینما مقدمه بحث از جشنواره است. از نظر من، سینما بیشتر صنعت است تا هنر و این جشنواره‌ها هر چقدر هم زیبا و قابل تحسین باشند، کمکی به صنعت سینمای کشور نکرده‌اند.

او اذعان کرد: من سینمای آقای فرهادی را نمی‌فهمم. ادعای فروش افسانه‌ای ۱۵ میلیارد تومان هم برای فیلم «فروشنده» قابل فهم نیست برای من. درباره جوایز جشنواره‌ها هم باید دقت داشت که هر چند جایزه اول با استانداردهای اسکار هماهنگی داشت، اما بخشی هم بخاطر مراودات بین اسکار و کن، و شکل عکس‌العملی و سیاستهای متقابل آن دو است.

فرزاد مؤتمن هم در بخشی از نشست بیان کرد: صرف نظر از این که جشنواره‌ها با چه انگیزه‌هایی شروع شده‌اند، همواره عملکردی متکثر و متضاد داشته‌اند و مثلاً بسیاری از جوایز و برخوردهای جشنواره کن از همان ابتدا عجیب بود، اما امروز دامنه این اتفاقات عجیب، بسیار گسترده شده است. برخی از جشنواره‌ها مانند برلین بسیار سیاسی هستند و برخی مانند کن، نگاه اگزوتیک برایشان مهم است.

مؤتمن اضافه کرد که جشنواره‌ها موضوع محوری برای سینما نیستند و نباید آنها را بیش از حد جدی گرفت. در یک سینمای طبیعی که گردش مالی درستی داشته باشد، جشنواره نباید اینقدر بزرگ شود که در کشور ما بزرگ است. هیچوقت در روزنامه‌های مشهور دنیا، برنده شدن در یک جشنواره بزرگ سینمای تیتر یک نمی‌شود. این برجستگی جشنواره‌ها در کشور ما، هر چند در گذشته فوایدی هم برای چهره ما در جهان داشت، ولی نشانگر غیرطبیعی بودن سینمای ماست.

سید مهدی ناظمی، کارشناس ثابت این نشستها نیز با توضیح تاریخ شکل‌گیری جشنواره‌ها و به ویژه جشنواره‌های سینمایی، بیان داشت که امروز در دنیا سینمای ایران را و کارگردانان مهم را از طریق جشنواره‌های سینمایی می‌شناسند. این هم تصویری محدود از ایران ایجاد کرده است و هم این که صرفاً بخشهایی از سینمای ایران را نشان داده است و مثلاً بازیگران سینمای ایران اغلب دیده نشده‌اند. او تأکید کرد نقش سیاسی داشتن جشنواره لزوماً به معنای توطئه یا پروژه‌ای بودن نیست، بلکه به این معناست که جنس تلقی ما، سیاسی باشد.

نشست ششم و پایانی پدیدارشناسی سینمای ایران، با موضوع نقد در سینمای ایران، «چهارشنبه ۲۲ آذرماه» ساعت ۱۶ در «سالن اوستا»ى حوزه هنری با حضور مسعود فراستی، جواد طوسی، سید مهدی ناظمی و حضور افتخاری خسرو دهقان برگزار خواهد شد.

نوشته پنجمین نشست «پدیدارشناسی سینمای ایران» با موضوع «جشنواره در سینمای ایران» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی اضافه کرد: این هنر، در رشته های مختلفی متولد شد و رشد کرد و در مسیر خود کاملاً به جزئیات توجه کرد. هنر باید بتواند معانی متعالی را محسوس و ملموس کند و هنر ایرانی به خوبی از عهده این امر برآمده است. اما سینمای دینی در ایران، هنوز موفق نشده است به این مهم دست یابد و این به خاطر این است که سیر کلی هنر در ایران معاصر، از تاریخ جدا شده است و تبدیل به تقلید صرف از غرب و عکس‌العملی هیجانی و عاطفی در برابر این تمدن شده است. راه رسیدن به سینمای دینی این است که ما دوباره در تاریخ هنر خود قرار بگیریم و بتوانیم ابتدا فکر کنیم و سپس از دل فکر خود ساختاری متناسب با آن تولید کنیم. اما تاکنون نتوانسته‌ایم حتی یک فیلم دینی کامل تولید کنیم و تنها برخی از سکانس‌های فیلم‌هایی مانند «دیده‌بان» را می توان دینی خواند.

اصغر فهیمی‌فر، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، سخنران دوم این برنامه بود که ضمن بیان شمه ای از تاریخ سینمای دینی در جهان، بیان داشت: هم دین یک سازه غیر یکپارچه است و هم سینما. بنابراین سینمای دینی معانی مختلفی دارد که آن معانی لزوماً برای ما مطلوب نیست. ما به دنبال سینمای دینی متناسب با فرهنگ خود هستیم و این سینما باید بتواند دین را در هر سه بخش فقه، اخلاق و کلام لحاظ کند و حداقل دارای کارکرد اخلاقی باشد. یک سینمای دینی باید بتواند به پرسش‌های مختلفی پاسخ بگوید. مثلاً باید بتواند بگوید که چگونه می‌خواهد تجربه ای از ادراک شر به تماشاگر بدهد، بدون آنکه شر را تبلیغ کرده باشد. یا اینکه چگونه می‌خواهد امری رضایت‌بخش و جذاب باشد بدون آنکه دچار ابتذال شود. فهیمی‌فر تأکید کرد تاکنون هیچ‌یک از فیلم‌های ساخته شده در کشور دینی نیستند. سینمای دینی با صرف تروکاژ یا قاب‌بندی‌های ایتالیایی نمی‌تواند تولید شود.

سید مهدی ناظمی، کارشناس ثابت این نشست‌ها هم بیان کرد: اغلب آنچه سینمای دینی خوانده می‌شود در واقع سینمای مسیحی است که آمیخته است با موسیقی و سمبل‌های عالم مسیحی.

وی تأکید کرد: حتی مفاهیمی مانند رنج و عشق، بیشتر مفاهیم مسیحی است تا مفاهیم عمومی دینی.

منبع : پایگاه خبری حوزه هنری

نوشته سومین نشست «پدیدارشناسی سینمای ایران» برگزار شد/ بنی‌اردلان: هنر ایرانی توانسته معانی متعالی را محسوس و ملموس کند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: متاسفانه به دلیل اینکه در سال‌های ابتدایی ورود سینما به ایران، شاکله مستقل برای کار نداشتیم، نگاهمان به آثار بیرون از مرزها بود. سینما مانند صنعت چاپ خیلی دیر به ایران رسید و به همین میزان، سینمای کودک و نوجوان نیز در ایران خیلی دیر آغاز به کار کرد. البته سینمای جهان نیز خیلی دیر به ژانر کودک و نوجوان رسید.

حاجی‌مشهدی با اشاره به آثار فانتزی و تخیلی که برای کودکان و نوجوانان تولید شده است، عنوان کرد: نخستین گام‌های سینمای کودک در جهان، پس از جنگ جهانی دوم در انگلستان آغاز شد و فیلم‌سازی برای کودکان و نوجوانان با شعار خوش آب و رنگ اخلاق‌مداری آغاز شد. تهیه کنندگان و شرکت های سازنده فیلم های کودک، تلاش می کردند تا آثارشان دارای محتوای اخلاقی خاصی باشد و به طور مثال مصرف مشروبات الکلی، خشونت، دروغ و … در این آثار به نمایش در نمی آمد. اما اشکال عمده این آثار این بود که قهرمان شان، آدم بزرگ ها بودند و به کودکان این احساس را می داد که نمی‌توانند روی پای خود بایستند.

این منتقد سینما با تاکید بر اینکه سینمای کودک، نوجوان و بزرگ‌سال در تمام دنیا، قالب‌های متفاوتی هستند، عنوان کرد: در سینمای کودک، فیلم‌نامه باید متناسب با درک واژگانی و سن و سال مخاطب نوشته شود. نمی‌توانیم یک پیام واحد را برای مخاطبان متکثر به یک گونه ادا کنیم. برای کودک، نوجوان و بزرگ‌سال تفاوت گیرندگی در پیام وجود دارد.

وی همچنین گفت: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز از اتفاقات خوبی بود که در ایران به وقوع پیوست. این کانون از دهه ۴۰ راه اندازی شد و مفاهیم اخلاقی، انسانی، دینی و مذهبی را در آثار خود برای کودکان و نوجوانان خلق کرد و سینماگران بزرگی نیز با کانون همکاری کردند. کانون به مرکز انحصاری برای تولید فیلم در حوزه سینمای کودک تبدیل شد و تقسیم بندی های اخلاقی و تربیتی هم داشتند و دو قالب فیلم «درباره کودکان» و «برای کودکان» تولید می کردند.

حاجی‌مشهدی افزود: کانون در دوره ای دچار رکود شد و بار دیگر با رونق سینما، این مرکز نیز در دهه ۶۰، جانی دوباره گرفت. اما هرگز سال های درخشان دهه ۴۰ را تجربه نکرد.

وی اظهار داشت: در حال حاضر، بهترین جا برای تولید آثار سینمای کودک و نوجوان مراکز دولتی است؛ چرا که مراکز غیردولتی، به دلیل مطمئن نبودن از بازخورد مالی این‌گونه آثار، انگیزه ندارند. مراکز دولتی از این گونه آثار باید حمایت کنند تا روی پای خود بایستند وگرنه همیشه این سینما رشد منفی خواهد داشت.

این منتقد سینما همچنین تصریح کرد: یکی از عرصه هایی که می‌توانست به غنا بخشی فیلم کودک کمک کند، ادبیات به طور عام و ادبیات کودک به طور خاص بود. وقتی برای تولید فیلم کودک به سراغ کتاب کودک می‌رویم، در واقع کار خود را راحت کرده ایم و از نتیجه آن نیز می توانیم تا حدودی مطمئن باشیم.

جلال فاطمی نیز در ادامه این برنامه با بیان اینکه سینمای کودک و نوجوان وابسته به مدیریت دولتی است، عنوان کرد: قطع کمک های دولت به هر دلیلی، می‌تواند برای سینمای کودک و نوجوان فاجعه‌بار باشد. زیر پای سینمای کودک و نوجوان را به نام خصوصی‌سازی نمی‌توان خالی کرد. ما کشوری غنی، مردمان باهوش و زحمتکشی داریم. هنرمندان کشورمان هم افرادی خلاق و مستعد هستند. در واقع باید بگویم بودجه روشن نگه داشتن سینمای کودک زیاد نیست و باید از این ژانر حمایت بیشتری صورت گیرد.

وی همچنین گفت: وقتی از خصوصی‌سازی صحبت می‌کنیم، باید ببینیم مولفه‌ها را هم به سمت خصوصی سازی برده ایم یا خیر. به طور مثال، باید توجه داشته باشیم که مجوز ساخت آثار را هم به بخش خصوصی می‌دهیم یا تنها بخش سرمایه‌گذاری را خصوصی می‌کنیم. آیا آن‌طور که تولید کنندگان اثر می‌خواهند، می‌توانند برای فیلم خود تبلیغ کنند. آیا اسپانسر و سرمایه‌گذار در ساخت این آثار مشارکت دارند.

فاطمی با طرح این پرسش که اگر سینمای کودک و نوجوان در پی بحران رکود بودجه باشد آن وقت تکلیف این سینما چه می‌شود، عنوان کرد: در این صورت متوجه می‌شویم که معادله ها درست از آب درنیامده‌اند و این سینما وارد کما می‌شود. معتقدم باید به سمت برخی از الگوهای قدیمی بازگردیم و فکر کنیم که چگونه سینمای مهجور کودک و نوجوان را پر و بال بدهیم.

این کارگردان سینما با تاکید بر اینکه باید اجازه دهیم هر دو فاز خصوصی و دولتی در سینمای کودک و نوجوان وجود داشته باشد، عنوان کرد: فاز دولتی و حمایتی مانند سابق سر جای خود باشد و برای کشف فضاهای نو نیز از فرمول های خصوصی سازی استفاده کنیم. اما این خصوصی سازی را باید با برنامه ای اصولی و تدریجی به پیش برد.

وی اظهار داشت: فیلم‌سازان مجرب، باید از تخیلات شخصی خود پرهیز کنند و در رابطه با ایده هایشان، متوازعانه با دیگران مشورت کنند . پیش‌کسوتان عرصه سینمای کودک و نوجوان مستحق این هستند که بدون دغدغه کار کنند. پیش‌کسوتان تجربیات زیادی دارند و باید برایشان احترام قائل شد.

منبع: پایگاه خبری حوزه هنری

نوشته دومین نشست «پدیدارشناسی سینمای ایران» برگزار شد/ حاجی‌مشهدی: سینمای کودک نیازمند حمایت مراکز دولتی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمدتقی فهیم نخستین سخنران این نشست تخصصی بود. وی با اشاره به دلایل مختلفی عدم توفیق سینمای دفاع مقدس در سال‌های اخیر، اظهار کرد: خیلی‌ها در این میدان هستند و بودند که می‌خواهند از امکانات بهره ببرند و باعث می‌شد فرصت‌ها در اختیار کسانی قرار بگیرد که حقشان نبوده است. بیش از سینماگران، مدیران از عنوان سینمای دفاع مقدس استفاده کرده‌اند و مناصب مختلف را گرفته اند و بودجه‌هایی را در این قالب دریافت کرده‌اند و در خدمت فعالیت‌های حزبی و گروهی خود درآورده‌اند.

وی افزود: عنوان سینمای دفاع مقدس به جز برهه‌هایی مورد استفاده‌های غیر سینمایی قرار گرفته است. سینمای دفاع مقدس جدایی از سینمای ایران نیست و اگر بخواهیم بررسی کنیم و مکث کنیم در سینمای دفاع مقدس، به بیراهه رفته‌ایم. اگر مشکل سینمای ایران حل نشود، مشکلات سینمای دفاع مقدس هم حل نخواهد شد.

این منتقد سینما با تاکید بر اینکه امروز کل سینمای ایران، مسئله است، عنوان کرد: اگر سینمای ایران بر همین مدار ادامه راه بدهد، دیگر سینمای دفاع مقدس جایی در این جریان ندارد. ما شاهد سینمایی تحت عنوان سینمای اجتماعی (به ظاهر که من آن را شبه اجتماعی می نامم) و همچنین سینمای کمدی نازل و فرومایه و کاملا رد شدنی هستیم. البته بحث من درباره استثناها نیست.

وقتی سینما این هست، دیگر نمی‌توان انتظار داشت که سینمای دفاع مقدس، قابل استفاده شود. اگر قرار باشد به سینمای خوب جنگی و ارزشمند دفاع مقدس برسیم، به قد و قامت سینمای دفاع مقدس دهه ۶۰ تا اوایل دهه ۷۰ برسیم؛ نیازمند دگرگونی در سینمای ایران هستیم. به طوری که به شکل کامل تبدیل به سینمای جمهوری اسلامی ایران شود.

وی تصریح کرد: در سینمایی که فاقد گونه و ژانر است، نمی‌توان به دنبال سینمای دفاع مقدس بود. سینما در ایران ژانر و گونه نیست. اما وقتی به سینمای ژانری و متنوع از گرایش‌ها و رویکردهای مختلف برسیم، فی‌نفسه سینما، نیازمند دفاع مقدس خواهد بود. ما نه تریلرهای حادثه ای، نه جنایی، نه وحشت و حتی ملودرام های صحیح نداریم و این سینما در کلیت خود فاقد ژانر و تنوع است. اگر برخی از فرصت ها یا فرصت طلبی ها نبود، همین تعداد فیلم سینمای دفاع مقدس را هم شاهد نبودیم.

فهیم همچنین گفت: در سینمای امروز کشورمان، انسان برای نبود سینمای دفاع مقدسی که می‌تواند تامین کننده درک و فهم همه آدم ها باشد، تاسف می‌خورد. ما درباره گونه ای صحبت می‌کنیم که هنوز در جهان می درخشد. متاسفانه یک دهه است که تنها گونه متولد شده پس از انقلاب اسلامی را کنار گذاشته ایم. در حالی که سینمای دفاع مقدس، گونه‌ای است که به عنوان ژانر جمهوری اسلامی ایران شناخته می‌شود و همه منتقدان قبول دارند ژانر دفاع مقدس متعلق به ایران و متولد بعد از انقلاب اسلامی است.

این منتقد سینما اظهار داشت: در سینمای دفاع مقدس حدود ۲۵۰ فیلم ساخته شده است. اما متاسفانه کمتر از ۲۰ فیلم از این آثار قابل دفاع هستند. برخی از این فیلم ها در دوره خود قابل دفاع بودند و به حضور مردم در جبهه ها کمک می کردند. طی این سال‌ها تعداد کمی، در فهرست فیلم های ارزشمند دیده ایم. در این ارزش‌گذاری می توان بخش مخاطب پسندی و گیشه سینمای دفاع مقدس را هم ببینیم.

وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: دفاع مقدس با جنگ تفاوت ماهوی داشته است و سینمایی تحت عنوان سینمای جنگ اساسا در دفاع مقدس ما مفهومی به شکل جهانی ندارد. به همین دلیل بخشی از فیلم هایمان مانند «یک خانواده محترم» به شکل پلشتی باعث شدند جنگ زیر سوال برود.

فهیم با بیان اینکه اگر سینمای ایران را از فقر، لاغری و این مسمویت نجات ندهیم، سینمای دفاع مقدس به تنهایی به جایی نخواهد رسید، افزود: شاید تعدادی فیلم تولید شود و کسانی هنوز از این زمینه‌ها برای کسب بودجه استفاده کنند، اما انتظاری که از سینمای دفاع مقدس داریم محقق نخواهد شد.

این منتقد سینما خاطرنشان کرد: بر این باورم که سینمای دفاع مقدس ژانر است و البته همان ژانر سینمای جنگ است. اما به دلیل مولفه هایی که خاص جنگ تحمیلی ایران و عراق است، از آن به عنوان سینمای دفاع مقدس یاد می‌کنیم. دفاع یکی از ویژگی های رویکرد ما در سینمای جنگ است. ژانر آنجایی تثبیت می‌شود که از المان‌های دائمی در آن استفاده شود. نورپردازی ها، بازی ها، نماها و بسیاری ویژگی‌های دیگر در ژانر وحشت با ژانر وسترن و ژانر جنگ و … متفاوت است. بسیاری از مسائلی که خاص رزمندگان و جبهه‌های ما در دفاع مقدس بوده است، در سینمای دفاع مقدس دیده می‌شود. ناجی رزمندگان ما در جبهه‌ها بحث معنویات است و در اینجاست که اتفاق مهم تشکیل دهنده هر اثری شکل می‌گیرد. بحث ایثار در کلیت سینمای دفاع مقدس اتفاق درخشان در تحول آدم ها و سینما است و این سینما تبدیل به ژانر می‌شود.

مریم سادات نقیبی، پژوهشگر هنر، مترجم، متخصص در زمینه ژانرشناسی سینمای دفاع مقدس با ارائه توضیحاتی درباره پایان‌نامه کارشناسی ارشد با موضوع بررسی نظریه های ژانر با سینمای جنگ تحمیلی ایران، اظهار کرد: واژه ژانر برای من همیشه پدیده مبهمی بود، به ویژه قرار گرفتن آن در کنار برخی فیلم های ایرانی.

وی ادامه داد: سینمای جنگ تحمیلی ایران در مضمون، پیشینه ای تا پیش از زمان شروع دفاع مقدس ندارد. اما به نظر می رسد بعد از شروع جنگ تحمیلی، به بیان هنری خاص خود دست پیدا کرد. به همین دلیل این دغدغه باعث شد ایده ژانر دفاع مقدس گرد این موضوع شکل بگیرد.

نقیبی همچنین گفت: پیشینه پژوهش من مربوط به مطالعه برخی مقالات و کتاب های ژورنالیستی می شود که در همه آن‌ها، سینمای دفاع مقدس را ژانر جنگ دانسته‌اند و تنها اظهار نظر مخالف که برای این گذاره دلیل می‌آورد، صحبت های آقای نفیسی است که می‌گویند برای اینکه ژانر تشکیل شود، فیلم ها باید فراتر از اشتراکات روایی و مضمونی به هم نزدیک باشند و یک ساختار بافتی را تشکیل بدهند.

وی با تاکید بر اینکه سینمای دفاع مقدس در ایران با مفهوم ژانر شکل نگرفته است، عنوان کرد: نظریه‌پردازان ژانر بیشتر در ساختارگرایی کار کرده اند تا نسبتی از فرهنگ عامه را تفسیر کنند. معمولا در نظریات ساختارگرایی ژانر گرایش های فراتاریخی وجود دارد. همچنین نظریه پردازان در دهه ۶۰ و ۷۰ دو کارکرد آیینی و ایدئولوژیک برای ژانر قائل شدند. اهمیت سیستم ژانری این است که تمام وجوه سیستم فیلم را توضیح بدهد نه اینکه به برخی از ویژگی های فیلم ها رجوع کنیم.

این پژوهشگر هنر تصریح کرد: سینمای جنگ ایران مانند همه سینماهای جنگ جهان دچار چندپارگی و پیوند زدن و در هم رفتن همه این حوزه هاست و زیرساخت‌های متعددی دارد.

وی اظهار داشت: برخی فیلم ها که تم دفاع مقدسی و یا گفتمان دفاع مقدسی دارند را در مطالعه ژانری قرار ندادیم؛ چرا که مناقشات رایج ژانری وجود دارد که باید از آن‌ها دوری می‌کردیم. تنها فیلم‌هایی که محتوای آرمانی دارند را برای تحلیل مناسب می دانستیم. معتقدم سینمای دفاع مقدس به سبب رویکر آیینی باعث شد سینمای ایران، از ایدئولوژیک شدن صرف نجات پیدا کند.

نقیبی با اشاره به اینکه ۵۰ فیلم را به عنوان آثار ژانر دفاع مقدس انتخاب کرده است، گفت: به دلیل اینکه سینمای ما استودیویی نیست، نمی توانیم توقع داشته باشیم تعداد بالایی فیلم دفاع مقدس داشته باشیم.

منبع: پایگاه خبری حوزه هنری

نوشته نخستین نشست «پدیدارشناسی سینمای ایران» برگزار شد/ محمدتقی فهیم: نیازمند دگرگونی در سینمای ایران هستیم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این سلسله نشست های تخصصی با حضور اساتیدی چون مسعود فراستی، اسماعیل بنی اردلان، امیر اسفندیاری، بهروز افخمی، فرزاد موتمن، سعید عقیقی، سعید قطبی زاده، ابراهیم فیاض و… برگزار  خواهد شد.

نشست های پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی با موضوع پدیدارشناسی سینمای ایران، از هشتم آبان ماه هر هفته دوشنبه ها در سالن امیرحسین فردی حوزه هنری برگزار خواهد شد. علاقه مندان برای حضور در این نشست ها می توانند به نشانی: خیابان سمیه، نرسیده به پل حافظ، حوزه هنری مراجعه کنند.

نوشته نشست‌های تخصصی «پدیدارشناسی سینمای ایران» در حوزه هنری برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.