عملکردی که یک سر آن به تهیه‌کنندگی فیلم های مسئله دار و پرحاشیه چون «یک‌خانواده محترم» می‌رسد و یک سر دیگر آن به تربیت نسلی از فیلمسازان جوان که اثارشان عموما به دلیل مشکلات محتوایی و مضمون، اکثرا حتی با مسائلی جدی در اکران مواجه می شوند.

او در مدت مدیریت خود در این دو سازمان، از تولید آثار مسئله‌دار زیادی حمایت کرد که برخی از آن‌ها با گذشت سال‌ها، هنوز هم توقیف هستند. آثاری همچون یادداشت بر زمین، فصل باران‌های موسمی، ازدواج موقت، پُرو آخر، تنها دوبار زندگی می‌کنیم، مستند «هفت زن فیلمساز نابینا»، مستند «تهران انار ندارد»، فیلم کوتاه «آرایشگر بغداد» و ده‌ها اثر دیگر که پیش از این در گزارش‌های مختلف رسانه‌ها از آن‌ها نام برده شده است و تکمیل کننده فهرست بلندبالایی از آثار غیراخلاقی و ضدایرانی تولید شده در دوران مدیریت محمد آفریده در مراکز مهم سینمای پایه ایران هستند.

همین عملکرد آفریده در دوران ۸ ساله حضورش در راس امور سینمای پایه ایران و انتقادات رسانه ها و کارشناسان و بسیاری از مسئولین نهادهای مختلف کشور از او هم باعث شد که بعد از کناره‌گیری او از ریاست مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی تا چند سال نتواند در هیچ‌ یک از نهادهای دولتی مسئولیتی را برعهده بگیرد. هرچند که به نظر می‌رسد قرار نیست این روند ادامه داشته باشد و اتفاقات پیش آمده در چند ماه گذشته نشان می دهد که ظاهرا عزم مدیران سازمان سینمایی بر بازگشت آرام آرام و بدون سر و صدای محمد آفریده به عرصه مدیریت سینمایی کشور جدی است.

مرحله اول: تطهیر کارنامه آفریده به بهانه جذب حداکثری!

از همان روزهای اولی که خبر حضور محمدمهدی طباطبائی‌نژاد، قائم‌مقام محمد آفریده در دوران مدیریتش در کسوت ریاست جدید مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی دولت یازدهم رسانه‌ای شد، گمانه‌زنی‌ها مختلفی در ارتباط با حضور مجدد آفریده در مدیریت انجمن سینمای جوان شکل گرفت. ولی بعید به نظر می‌رسید که با وجود چنین پرونده ای، رئیس سازمان سینمایی دولت یازدهم که از ابتدا با شعار برقراری ثبات و آرامش در سینمای ایران پا به این عرصه گذاشته بود، بخواهد که با استفاده از این چهره مسئله‌دار خود را درگیر یک مشکل جدید کند.

البته ایوبی در ابتدا در واکنش به این گمانه‌زنی‌ها به شکلی موضع گرفت که گویا فکری دیگر را در سر می‌پروراند. او در حاشیه بازگشایی خانه سینما و در جمع خبرنگاران در پاسخ به سوالی در مورد عملکرد محمد آفریده و شایعات شکل گرفته پیرامون بازگشت او به مدیریت یکی از نهادهای سینمایی کشور، گفت: «به هر حال در طول سی‌واندی سال نظام ما هزینه‌های گزافی برای تربیت مدیران جوان امروز و بچه‌های متدین و اهل جبهه و جنگ دیروز کرده است. حال اگر مدیری فیلمی ساخت که خیلی مورد قبول همه نبود، آیا باید او را از نظام مدیریت کشور که در آن کار یاد گرفته، طرد کرد؟! یادمان باشد شعار مقام معظم رهبری جذب حداکثری است و باید اینجا تأکید کنم که برای من، دست‌پاک بودن و امین بودن در کنار اعتقاد قلبی به نظام، انقلاب، رهبری و… دو شاخصه بسیار مهم در انتخاب یک مدیر است… .»

اما ایوبی که پیش از این در کسوت یک دیپلمات ایرانی در کشور فرانسه خدمت ‌می‌کرد، سیاستمدارتر از این بود که بخواهد در آن روزها به جز یک اظهار نظر، اقدام دیگری را در جهت آغاز فرآیند بازگشت مجدد محمد آفریده به سطوح مدیریتی فرهنگی کشور انجام دهد. به همین خاطر بود که قرعه پاگُشا کننده آفریده به سازمان‌های فرهنگی کشور به نام رسانه ملی و مدیر جوان شبکه مستند سیما افتاد!

مرحله دوم: رسانه ملی برای بازگشت مرد پرحاشیه پیشقدم می‌شود!

بعد از حضور محمد سرافزار در جایگاه مدیریت رسانه‌ملی تعدادی از مدیران تربیت شده در دوره او که سابقه همکاری با سرافزار را در شبکه «پرس تی وی» داشتند، به عنوان مدیران جدید بخش‌های مختلف صدا و سیما انتخاب شدند. امیر تاجیک مدیر جوان و خوش‌فکر شبکه مستند نیز یکی از همین نیروها بود که سابقه عملکرد قابل توجهی در پرس تی وی داشت.

اما استقرار تاجیک در شبکه مستند با یک خبر بد همراه شد: «مدیر شبکه‌ی مستند «محمد آفریده» را به عنوان یکی از اعضای اتاق فکر این شبکه منصوب کرد.»

خبری که در ابتدا به شکل غیررسمی اعلام شد و پس از چندی رسانه‌ها رسماً آن را اعلام کردند. در واقع فردی که حتی مدیران فرهنگی دولت یازدهم نیز حاضر نشدند به او مسئولیتی را واگذار کنند، به یک باره سر از رسانه ملی و تیم فکری مدیر جوان شبکه مستند درآورد!

جالب آن که بعد از اعلام رسمی این خبر توسط رسانه‌ها، هر روز اخبار مختلفی از حضور فعال و پررنگ آفریده در شبکه مستند شنیده می‌شد که نشان می‌داد او نه تنها یک مشاوره ساده برای مدیر شبکه نیست بلکه تبدیل به یکی از اعضای اصلی تصمیم گیرنده در این شبکه شده است.

البته اعلام رسمی این خبر باعث شد که سیلی از انتقادات به سوی امیر تاجیک مدیر خوش سابقه شبکه مستند سرازیر شود. انتقاداتی که او وادار شد نسبت به آن این‌گونه واکنش نشان دهد: «آقای آفریده به مدت هشت سال ریاست مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی را بر عهده داشت، ایشان اعتبار و آبروی زیادی در میان مستندسازان کشور ما دارند. من اکنون در جایگاهی نیستم که از آقای آفریده و تهمت‌های که به وی زده شده است دفاع کنم! ولی حضور افراد مختلف به عنوان کمک و مشاوره در شبکه مستند لازم است و ما نسبت به این موضوع تاکید فراوانی داریم.»
همین چند جمله کافی بود که نشان دهد تصمیم مدیر شبکه مستند در ادامه حضور آفریده در این شبکه کامل جدی است. هرچند که این تصمیم منجر به اتفاقاتی در این شبکه شد که انتقادات از مدیر شبکه مستند را چندین برابر کرد.

مرحله سوم: نمایش «چنارستان»؛ تاثیر حضور آفریده در شبکه مستند!

از حضور افریده در شبکه مستند خیلی نگذشت که پای پخش آثار مسئله دار به تلویزیون باز شد و در اقدامی عجیب مستند پرحاشیه و جنجالی «چنارستان» که توسط هادی آفریده تولید شده بود و در جشنواره «سینماحقیقت» سال گذشته حاشیه های زیادی را ایجاد کرد به روی آنتن رفت.

پخش این مستند اقدامی عجیب از سوی رسانه ملی بود که البته با اعتراض بسیاری از اهالی رسانه و چهره‌های فرهنگی نیز مواجه شد اما با این وجود آفریده تبدیل شد به همراه همیشگی مدیر جوان شبکه مستند و او را حتی در حضورهایش در جاهایی مانند نمایشگاه مطبوعات نیز همراهی می کرد.

مرحله چهارم: داور شدن آفریده در جشنواره‌های مختلف

هرچند که آفریده در طول این دو سال گذشته نتوانست در سطوح مدیریتی سینما عهده‌دار مسئولیتی جدی باشد ولی حضور پررنگ او به عنوان داور در جشنواره‌های مختلف فیلم‌های کوتاه و مستند نشان از حضور فعال او در پشت پرده سینمای پایه ایران داشت. او که رابطه نزدیکی با چهره‌هایی چون محمدمهدی طباطبائی‌نژاد رئیس فعلی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و فرید فرخنده کیش مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران دارد، با استفاده از همین رابطه نزدیک توانست به عنوان هیئت داوران چهارمین جشن فیلم کوتاه مستقل خورشید، داور دهمین جشنواره فیلم کوتاه رضوی یزد، هیات داوری بخش مستند هفدهمین جشن خانه سینما، هیات داوری جشنواره فیلم و عکس مادر و از همه مهمتر داوری بخش ملی سی و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران حضور پیدا کند.

جالب آن که پس از انتخاب او برای حضور در جمع هیئت داوران جشنواره فیلم کوتاه تهران، فرید فرخنده کیش مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران و دبیر این جشنواره در واکنش به پرسش خبرنگاران در مورد دلایل استفاده از این چهره پرحاشیه برای جشنواره فیلم کوتاه تهران گفت: «او را مشاور خودم می‌دانم و او را شایسته‌تر از خود در این سمت می‌دانم. حس می‌کنم که آفریده جزو خادمین انقلاب اسلامی و فرهنگ ما بوده و است. بیش از دو دهه از خدمات فرهنگی آفریده نی‌گذرد، دیدم حیف است که حامیانی همچون او را با یک خطای کوچک کنار بگذاریم. بنده بلندگوی محمد آفرینده نیستم اما حس خودم را از او گفتم.»

مرحله پنجم: آفریده دبیر جشنواره‌ای با موضوع زندگی امام خمینی(ره) می‌شود!

اما این حضور پررنگ آفریده در نقش داور در جشنواره‌های مختلف بالاخره کار خود را کرد و زمینه‌ساز مرحله بعدی بازگشت او به عرصه مدیریت فرهنگی شد.

روز گذشته حجت الاسلام علی کمساری رئیس شورای سیاستگذاری جشنواره فیلم کوتاه «روح الله» که زیر نظر معاونت فرهنگی و هنری موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) برگزار می‌شود، طی مصاحبه‌ای اعلام کرد: این جشنواره از نیمه دی ماه امسال به دبیری محمد آفریده و ریاست سید محمد بهشتی برگزار می‌شود.

با این اوصاف به نظر می‌رسد با توجه به اتفاقات پیش آمده در چند وقت گذشته، عزم مسئولان سینمایی کشور برای بازگشت آرام آرام آفریده به کرسی مدیریت نهادهای سینمایی جزم‌ است و حالا باید منتظر واکنش منتقدان جدی آفریده در رسانه ها بود.

نوشته بازگشت مرحله به مرحله «محمد آفریده» به مدیریت؟!/ دبیری جشنواره‌ای با موضوع زندگی امام خمینی(ره) به تهیه‌کننده «یک خانواده محترم» رسید! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مستندی که به دلیل حمایت گل درشتش از  حکومت پهلوی از اولین روز نمایش در جشنواره سینما حقیقت با انتقاد گسترده اهالی فرهنگ و هنر روبرو شد، هرچند که این اعتراضات با بی‌توجهی مسئولین جشنواره سینما حقیقت در نهایت به جایی نرسید.

*چنارستان و تمجید تمام قد از رژیم پهلوی به بهانه‌ مقایسه خیابان ولیعصر(عج) در قبل و بعد از انقلاب

نکته جالبی که در ارتباط با این مستند وجود دارد، حمایت مستقیم مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به عنوان یک نهاد دولتی از این اثر و پرداخت هزینه‌های ساخت آن به فردی چون «هادی آفریده» است. کسی که چند سال پیش از آن با ساخت مستند «خاطرات نی‌آوران» در ارتباط با کاخ نیاوران و ترسیم چهره‌ای هنر دوست از فرح پهلوی نشان داده بود که علاقه وافری به حمایت از رژیم پهلوی دارد.

سایت خبری رجانیوز همان زمان در ارتباط با این موضوع در گزارشی نوشت:

«براساس داستان فیلم و سابقه‌ کارگردان اما قبل از رونمایی و دیدن فیلم در جشنواره هم می‌شد حدس‌هایی در مورد «چنارستان» و جهت‌گیری و رویکردش زد. فیلم‌سازی که می‌تواند یک کاخ را بهانه‌ای برای توهین به جمهوری اسلامی کند، طبعا به بهانه‌ی تاریخچه‌ی خیابان «پهلوی»! بسیار بهتر می‌تواند این کار را انجام دهد… با این پیش‌زمینه «چنارستان» را در «سینماحقیقت» می‌بینیم. فیلم همانی است که انتظارش را داشتیم و آنقدر هم گل‌درشت است و حرفش را واضح و صریح می‌زند که در مورد قصدش برای مقایسه پیش و پس از انقلاب، دوران خیابان «پهلوی» و دوران خیابان «ولیعصر(عج)» و تمجید تمام قد از رژیم پهلوی به بهانه‌ی این مقایسه برای کسی شک و شبهه باقی نمی‌گذارد…. فیلمساز البته برای این مقایسه کار سخت و پیچیده‌ای هم پیش‌رو نداشته است. فیلمساز جوان حتی سعی نمی‌کند مانند فیلم‌های مستند حرفه‌ای دنیا اگر هم می‌خواهد در دل مقایسه‌ی تاریخی‌ش یک‌سو بایستد و جانب یک طرف را بگیرد، حداقل پز بی‌طرفی بگیرد و تمام مسائل مطرح تاریخی را مطرح کند و در چینش تصاویر و اتفاقات و ضریب‌دهی به مسائل به جمع‌بندی مطلوب خود برسد.»

* وقتی پای مستند «فدایت شوم پهلوی» به تلویزیون باز می‌شود!

اما پخش این اثر در جشنواره سینما حقیقت و بی توجهی داوران آن دوره از جشنواره به آرا و خواسته‌های منتقدین، پایان اتفاقات پیش آمده برای این اثر نبود؛ بلکه این ماجرا با پخش مستند چنارستان در شبکه مستند سیما شکل جدیدی به خود گرفت.

محمد آفریده که روزی بر صندلی ریاست مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی تکیه زده بود و اصلی‌ترین حامی تولید مستند «چنارستان» محسوب می‌شد، توانست با نفوذ در شبکه مستند سیما و قرارگرفتن در جایگاه مشاور امیر تاجیک مدیر جوان این شبکه، به عنوان یک جاده صاف کن برای پخش آثاری پرحاشیه در این شبکه عمل کند که البته یکی از مهمترین آن‌ها همین مستند چنارستان بود که خبر پخش آن با واکنش تند و سریع بسیاری از رسانه‌ها روبرو شد.

خبرگزاری فارس در مطلبی با عتوان «آیا پای مستند «فدایت شوم پهلوی» به تلویزیون باز می‌شود؟» نسبت به خبر پخش این مستند از تلویزیون واکنش نشان داد و نوشت: «شبکه مستند سیما قصد دارد مستند پرحاشیه «چنارستان» به کارگردانی «هادی آفریده» را روانه آنتن کند». «چنارستان» در ادامه ویژه برنامه‌های شبکه مستند و آنچه مستندهایی با مضمون محیط زیست خوانده می‌شود، جمعه ۹ مرداد ساعت ۱۴ روانه آنتن خواهد شد و جمعه هفته آینده ۱۶ مرداد ساعت ۲۳ از شبکه مستند بازپخش می‌‌‌‌‌‌‌‌شود...»

هرچند این بار نیز تمامی اعتراضات بی‌نتیجه ماند و علاوه بر این که مستند «چنارستان» در شبکه مستند پخش شد بلکه چندی پیش، تکرار این مستند را هم پخش کردند تا شاید به منتقدان خود بفهمانند که سمبه‌اش پر زوری دارند و قرار نیست که به اعتراضات توجه کنند.

*پاسخ روابط عمومی شبکه مستند و اتهام به رسانه ها

مدیران شبکه مستند اما در توجیه این تصمیم مسئله ممیزی آن را مطرح کردند و گفتند که بخش هایی از فیلم حذف شده است، اما فیلم پخش شده نیز روح پهلوی دوستی سازنده اثر بر «چنارستان» را هنوز به خوبی نشان می‌داد. این تصمیم عجیب مدیران شبکه مستند زمانی همه را متعجب‌تر کرد که روابط عمومی این شبکه اطلاعیه‌ای صادر کرد و گفت: «خوشحالیم از این ‌که مستند چنارستان را دیده‌اید و متشکریم از این ‌که انتقاد کرده‌اید. اما مراقب باشید «قضاوت» نکنید، چون در این صورت، خود قابل انتقاد می‌شوید. قضاوتی که بر اساس «برداشت‌های غلط، سلیقه‌ای و جهت‌دار» از یک مستند به ذهن متبادر شده و آن را در ستایش از روح خاندان پهلوی! تفسیر کرده‌اند، گناهی است که در زمره حق‌الناس و تشویش اذهان عمومی از باب قضاوت بی‌جا صورت گرفته است.» این درحالی است که هر بیننده عاقلی با دیدن این مستند به برداشتی کاملا مخالف با این اظهارات خواهد رسید.»

البته این پاسخ روابط عمومی شبکه مستند از سوی رسانه‌هایی چون خبرگزاری فارس بی‌پاسخ نماند چرا که فردای همان روز فارس طی مطلبی نوشت: «در این اطلاعیه به رسانه‌ها از جایگاهی بالاتر توصیه شده است: مراقب باشید «قضاوت» نکنید، چون در این صورت، خود قابل انتقاد می‌شوید. که در پاسخ باید گفت اساسا خبرگزاری فارس و تعداد دیگری از رسانه‌ها که به این اقدام شبکه مستند اعتراض کردند در مقام نقد آن نبوده‌اند. هرچند قضاوت کردن در ذات نقد نهفته است اما نقد مرحله بعد از پذیرش و قبول اثر است. از سوی دیگر رسانه‌ها در این مورد خاص به وظیفه ذاتی و رسالت اصلی خود عمل کرده‌اند و انتقاد البته موضوعی نیست که با آن تهدید کنند. همه رسانه‌ها برای نقد آزاد هستند.

شبکه مستند در این اطلاعیه سه اتهام را به رسانه‌ها زده است. «برداشت غلط»، «سلیقه‌ای» و «جهت‌دار» سه عنوانی است که در مورد انتقادات اصولی و مبنایی رسانه‌ها مطرح شده است. حال سوال اینجاست که این سه عنوان که مصداق بارز قضاوت کردن است با چه منطقی صادر شده است؟ آیا منظورشان از نقد زدن چنین حرف‌‌هایی است؟ چطور این برداشت‌ها اینقدر در میان مخاطبان این مستند مساله‌دار فراگیر بوده است که از همان اکران اول در جشنواره سینما حقیقت تا نمایش آن از رسانه ملی به صورت مشترک مورد تذکر و اعتراض منتقدین و خبرنگاران متعددی واقع شده است؟ آیا سخنان علی دهباشی، مرحوم مرتضی احمدی و حتی گوینده متن اثر در ستایش از روزهای تاریک خیابان پهلوی در دوره ستم‌شاهی توسط مدیر این شبکه شنیده نشده است؟»

* پخش نسخه کامل چمارستان در شبکه نمایش خانگی و بی‌توجهی به دغدغه رهبری در زمینه نفوذ جریانات فرهنگی تطهیرکننده رژیم پهلوی

سریال جنجال آفرینی مستند «چنارستان» بازهم ادامه پیدا کرد، آن هم در روزهایی که مقام معظم رهبری در دیدارهای مختلف خود نسبت به نفوذ جریانات فرهنگی تطهیرکننده رژیم پهلوی هشدار می‌دهند که برای نمونه می‌توان به بیانات ایشان در دیدار رئیس و مدیران سازمان صدا و سیما در چند روز قبل اشاره کرد که فرمودند: «مردم ما نسبت به رژیم فاسد و مستبد گذشته باورهایی دارند که در جنگ نرم تلاش بر این است تا این گذشته زشت، پلید و سیاه به گذشته‌ای درخشان و زیبا تغییر یابد. آنها می‌خواهند با تغییر باور به گذشته، نتیجه بگیرند که لزومی به وقوع انقلاب اسلامی برای از بین بردن آن گذشته، وجود نداشته است.»

اما این بار نوبت به مدیران سازمان سینمایی رسیده است که با انتخاب این اثر برای نمایش و پخش در شبکه نمایش خانگی به جنجال‌های شکل گرفته پیرامون این اثر بیفزایند. روزنامه جوان در این باره نوشته است: «شنیده‌های «جوان» حکایت از آن دارد که قرار است نسخه کامل این مستند به زودی از طریق شبکه خانگی نمایش توزیع شود. این در حالی است که رویکرد فیلمساز در بیان تاریخ معاصر و نوع نگرشی که «چنارستان» به دنبال القای آن است، دقیقاً در راستای همان تغییر باورهایی است که رهبری نسبت به آن هشدار دادند. مستند «چنارستان» تلاش دارد مقایسه‌ای میان شرایط فعلی کشورمان و دوران پهلوی ارائه دهد که در آن گذشته بسیار زیبا و باشکوه و دوران فعلی دوران زوال به نمایش گذاشته شده است.»

حال باید از مدیران سازمان سینمایی این موضوع را پرسید که آیا تناسبی میان پخش و توزیع نسخه نمایش خانگی چنین مستندی با برطرف کردن دغدغه رهبری در ارتباط با به نفوذ جریانات فرهنگی تطهیرکننده رژیم پهلوی وجود دارد؟

نوشته پای «مستند همایونی» حاشیه‌ساز به شبکه خانگی هم باز خواهد شد؟ / آیا شبکه مستند جاده‌صاف‌کن توزیع گسترده آثار مسئله‌دار شده است؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.