به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران، برنامه کلاسیک‌های کانون کارگردانان سینمای ایران؛ کیانوش عیاری با «شبح کژدم» به همت کانون کارگردانان سینمای ایران و موزه سینمای ایران و با همکاری فیلمخانه ملی ایران، غروب روز پنجشنبه، ۲۹ آبان ماه سال جاری در سالن سینماتوگراف موزه سینمای ایران برگزار شد.کیانوش عیاری، حسن رضایی، فاطمه محمدی، لادن طاهری، ، محمد متوسلانی، غلامرضا موسوی، محسن امیر یوسفی،محمد موفق، وحید موسائیان، ذبیح‌الله رحمانی، مهدی جعفری، سالار عشقی، احمد امینی، ماهور موسائیان، محمدرضا رحمانی از جمله حاضران در رویداد بودند.

فیلمی که اثرش بر نسل فیلمسازان بعد از خود غیر قابل انکار است

در ابتدا، اصغر نعیمی بیانیه کانون کارگردانان سینمای ایران درباره «شبح کژدم» را قرائت کرد: «شبح کژدم» از آن فیلم‌هایی است که شاید در سینمای ایران، کم ساخت و کم حرف باشد، اما اثرش بر نسل فیلمسازان بعد از خود غیرقابل انکار است. کیانوش عیاری در این فیلم، نه تنها یک داستان جنایی_ عاشقانه می‌گوید بلکه جسارت تجربه‌گرایی اش را در اوج جوانی نشان می‌دهد. از بازی با فرم و زبان گرفته تا روایت لایه لایه‌ای که هیچوقت خودش را کامل لو نمی‌دهد. این فیلم، نمونه‌ای است از اینکه چگونه می‌توان باامکاناتی‌ محدود، جهانی شخصی و متفاوت ساخت. جهانی که هنوز هم برای ما بسیاری از فیلمسازان الهام‌بخش است. «شبح کژدم»، بیش از آنکه یک فیلم جنایی باشد، تعریفی است بر کشف ذهنیت یک فیلمساز؛ مواجهه با شبح هایی که از دل واقعیت و خیال بیرون می‌آیند. این نمایش، فرصتی برای بازخوانی کارنامه کیانوش عیاری از نقطه‌ای است که شاید کمتر درباره‌اش حرف زده‌ایم. نقطه‌ای که در آن هم رگه‌های جسارت آینده‌اش دیده می‌شود و هم صداقت خاص دوران آغاز فیلمسازی.»

سپس نعیمی از کیانوش عیاری کارگردان «شبح کژدم»، حسن رضایی بازیگر این فیلم و محسن امیریوسفی کارگردان و عضو شورای مرکزی کانون کارگردانان سینمای ایران دعوت کرد تا پشت تریبون قرار بگیرند.

اصغر نعیمی دربخش دیگری از صحبت هایش «شبح کژدم» را حدیث نفس همه فیلمسازان دانست و گفت: «من معتقدم که برای همه فیلمسازان، این فیلم خاص است از این جهت که ضمن روایت داستان، می‌تواند حدیث نفس هر فیلمسازی باشد.»

محسن امیریوسفی نیز درباره سال اکران اثر خاطرنشان کرد:«اگر بخواهم صریح صحبت کنم این فیلم مربوط به سال ۱۳۶۵ است که یکی از شگفت‌انگیزترین سال‌های سینمای ایران به شمار می‌رود زیرا تعداد فیلم‌های خوب، ماندگار و درجه یکی در آن سال تولید و اکران شدند. یکی از شاخص ترین آنها، «شبح کژدم» بود. ویژگی فیلم غیر از داستان و حدیث نفسی که مربوط به حسرت فیلمسازان نسل ما است، جزو نخستین فیلم‌های بعد از انقلاب اسلامی محسوب می‌شود که صداگذاری سر صحنه انجام گرفته است. در دوره‌ای که فیلم‌های ایرانی با دوبله به نمایش درمی‌آمدند و دوران اوج دوبله در سینمای ایران بود، این اثر صداگذاری سر صحنه داشت.»

به سختی مدیران را برای صداگذاری سر صحنه متقاعد کردم

کیانوش عیاری در تشریح تلاش‌هایش برای انجام صداگذاری سر صحنه در «شبح کژدم» گفت:«این فیلم در سال ۱۳۶۵ ساخته شد و من به مدت ۶ ماه در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بنیاد سینمایی فارابی دوندگی داشتم تا بتوانم آنها را متقاعد کنم که مشکل یکی از شرافت‌های گمشده سینمای ایران به عنوان صداگذاری سر صحنه برطرف و این بتواند انجام شود. مسئولان سینمای ایران در آن دوره معتقد بودند که با صداگذاری سر صحنه، هزینه تولید فیلم به این شکل گران درمی‌آید که از نظر من، سخن بیهوده‌ای بود و اشکالی نداشت اگر هزینه تولید فیلم برای ارتقای کیفیت پلان ها اندکی افزایش پیدا کند. در نهایت بالاخره موفق به شروع تولید بعد از ۶ ماه شدم.»

این کارگردان راجع به نحوه واکنش حسن رضایی بعد از فهمیدن اینکه قرار است صداگذاری سر صحنه انجام شود، عنوان کرد:« زمانی که میخواستم فیلم را بسازم، او کاندیدای اصلی بازی در آن نقش بود. وقتی به او گفتم قرار است صداگذاری سر صحنه انجام دهم و تقریبا دو روز قبل از شروع تولید بود، به شکل جدی در اتاق من گریه کرد. او گفت من نمی‌توانم این کار را انجام دهم و من شروع به خندیدن کردم. او گفت که اجازه بدهید من در فیلم نباشم.»

محسن امیر یوسفی درباره تاثیر «شبح کژدم» بر جابجایی مرزهای ممیزی خاطرنشان کرد:«من صداگذاری سر صحنه را از خلاقیت‌های درخشان این فیلم می‌دانم زیرا یک اتفاق بزرگ بود که شاید، حالا برای ما عادی شده است در صورتی که من در جریان هستم که با این اقدام، به طور عملی، مرزهای ممیزی را تکان دادید. اینگونه شاید کمتر می‌شد اینکه کسانی خارج از این حوزه در عرصه فیلمسازی دخل و تصرفی داشته باشند. این یک اتفاق ماندگار است و ۳۰ سال بعد، با «کاناپه» در سال ۱۳۹۵، همین جسارت، خلاقیت و تفاوت شما به چشم می‌آید.»

با پایان نشست، سه تجلیل از سه هنرمند به عمل آمد که ابتدا، لوح تقدیر کانون کارگردانان سینمای ایران و لوح سپاس موزه سینمای ایران از سوی فاطمه محمدی مدیرعامل موزه سینمای ایران، مهدی جعفری فیلمساز، وحید موسائیان فیلمساز، حسن آقاکریمی تهیه کننده و مدیر تولید آثار اخیر کیانوش عیاری به کیانوش عیاری فیلمساز برجسته سینمای ایران اهدا شد.

فاطمه محمدی مدیر عامل موزه سینمای ایران،در سخنان کوتاهی درباره لوح سپاس موزه سینمای ایران اینگونه توضیح داد:«در دوره جدید مدیریت موزه سینما با موافقت هیئت مدیره تصمیم گرفته شد تا لوح سپاسی برای پیشکسوتان درجه یک هنری طراحی شود که نخستین آنها به استاد بیژن محتشم تقدیم شد و امروز قرار است این روز به نام استاد کیانوش عیاری بزرگ در تقویم موزه سینما ثبت و ضبط شود.»

تجلیل از کهنسال‌ترین کارگردان سینمای ایران

سپس ویدئویی پخش شد که به معرفی کهنسال ترین کارگردان سینمای ایران سالار عشقی می‌پرداخت و اصغر نعیمی در سخنانی کوتاه راجع به این فیلمساز کهنه‌کار گفت: «این کارگردان کهنه‌کار و قدیمی، نه تنها کهن‌سال ترین کارگردان در قید حیات سینمای ایران هستند، حتی می‌توان گفت کهن‌سال ترین سینماگر در قید حیات سینمای ایران هستند. طوری که من رصد کردم منصور سپهرنیا بازیگر خوب سینمای ایران تا به حال، با ۹۴ سال سن رکورددار بودند و خدا را شکر که جناب عشقی با ۹۷ سال سن، سالم و سلامت در جمع ما هستند.»

او در توصیف واکنش لادن طاهری مدیر فیلمخانه ملی ایران پس از دیدار نخست با سالار عشقی عنوان کرد:«لادن طاهری از عاشقان بی‌ادعای سینمای ایران است و خودم به شخصه در طول این سالها دیدم که چگونه ضمن حذف خودشان از رسانه‌ها، تمام زندگی شان را در فیلمخانه ملی ایران صرف حفظ و نگهداری میراث به جا مانده از سینما کردند و هم اکنون ترمیم آثار به جا مانده از سالار عشقی را آغاز کرده‌اند. زمانی که جناب عشقی به دعوت مدیریت به موزه سینمای ایران آمدند که هم بازدیدی از موزه داشته باشند و هم در پروژه تاریخ شفاهی شرکت کنند، در مواجهه ای که بین ایشان و لادن طاهری پیش آمد، مدیر فیلمخانه از شوق و شعف دیدن این فیلمساز قدیمی که گنجینه سینمای ایران است، اشک از چشمانش سرازیر شد و واقعا این احساس زلال و صادقانه، خود من را تحت تأثیر قرار داد.»

سپس با حضور کیانوش عیاری فیلمساز، وحید موسائیان، لادن طاهری مدیر فیلمخانه ملی ایران، محمد متوسلانی بازیگر و کارگردان، غلامرضا موسوی کارگردان و فاطمه محمدی مدیرعامل موزه سینمای ایران از این هنرمند قدیمی با اهدای کارت عضویت افتخاری کانون کارگردانان سینمای ایران، لوح تقدیر کانون کارگردانان سینمای ایران و لوح سپاس موزه سینمای ایران تجلیل شد.

فرصتی برای تجلیل از زنی که از میراث سینمای ایران حفاظت می‌کند

در ادامه فاطمه محمدی در توصیف اهمیت فیلمخانه ملی ایران برای سینمای ایران عنوان کرد:«فیلمخانه ملی ایران، گنجینه آثار سینمایی ایران و حتی برخی آثار سینمای بین‌الملل است و جزو ۵ گنجینه اصلی تصویر در جهان است. موزه سینما هم در همسایگی آن، گنجینه سینمایی کشور از جهت اسناد، اقلام موزه‌ای و جوایز است. از لحاظ اقلام موزه‌ای، این موزه در زمره ۱۵ موزه برتر سینمای جهان قرار دارد زیرا همه اقلام موزه‌ای دارای سند هستند در حالی که اقلام موزه‌ای برخی موزه‌های کشورهای پیشرو در صنعت سینما، سند ندارند یا اسناد آنها کپی است. در موزه سینمای ایران هر چه وجود دارد، با سند و بااصالت است. از این دو گنجینه بزرگ در تمام این سالها یک شیرزن مراقبت کرده است. همانطور که جناب نعیمی گفتند او از رسانه‌ها دور و زنِ در سایه سینمای ایران است و اگر می دانستند چنین مراسمی برای او برگزار می شود اجازه نمی دادند. بنابراین فرصت را غنیمت شمردم از آنجا که او به عشق جناب سالار عشقی روی صحنه آمدند و ازآنجا که موزه سینمای ایران وکانون کارگردانان سینمای ایران همواره به دنبال فرصتی برای قدردانی از او بودیم که هیچوقت نپذیرفت برای او بزرگداشتی برپا شود یا تقدیری در شان و منزلتش صورت بگیرد. در اینجا خطاب به لادن طاهری می‌گویم که ما دست تان را می‌بوسیم و شما برای ما، خیلی عزیز هستید. این نشان سپاس را از طرف همه همکاران تان در موزه سینما تقدیم شما می‌کنیم و همیشه زیر سایه تان هستیم.»

مفتخرم به اینکه هنرمندان همواره جایگاه فیلمخانه ملی را قدر نهاده‌اند

سپس با حضور احمد امینی منتقد سینما و فیلمساز و همسر لادن لاهری در جمع هنرمندان حاضر روی صحنه، نشان سپاس موزه سینمای ایران به لادن طاهری مدیر فیلمخانه ملی ایران اهدا شد.

لادن طاهری طی سخنانی کوتاه گفت:«همه کسانی که مرا می‌شناسند، می‌دانند که همواره و در طول سال‌ها فعالیت در فیلمخانه ملی ایران از قرار گرفتن در چنین موقعیت هایی پرهیز کرده‌ام. ولی همیشه این واقعیت را که تک تک سینماگران کشورم، عزیزترین حاصل تلاش و عرقریزان روح و جسمشان،  یعنی آثارشان را برای نگهداری به فیلمخانه ملی ایران می سپارند با ارزش ترین حاصل و ثمره کارم دانسته ام. من مفتخرم به اینکه هنرمندان سینمای ایران همواره جایگاه فیلمخانه ملی را قدر نهاده اند، به این دلیل که می‌دانستند در اینجا ، همکاران من با عشق و علاقه فراوان و بدون هیچ چشم‌داشتی، از دسترنج فکر، مغز، اندیشه، قلب و روح سینماگران به بهترین شکل نگه‌داری خواهند کرد. و بالاخره اینکه در این لحظه خوشحال و مفتخرم چون در جمعی حضور دارم که همه آنها، فیلمخانه ملی ایران را نگین سینمای ایران می‌دانند و باارزش‌ترین چیزی که در زندگی حرفه ای و هنری شان دارند، یعنی فیلم‌هایشان را برای نگه داری و محافظت به فیلمخانه ملی ایران می‌سپارند. »

در انتها، فیلم سینمایی «شبح کژدم» به نویسندگی و کارگردانی و کیانوش عیاری و تهیه کنندگی ناصر مجد بیگدلی، فواد نور و کیانوش عیاری و با بازی جهانگیر الماسی، حسن رضایی، ناصر آقایی، منیژه آقایی و کاظم افرندنیا که به همت فیلمخانه ملی ایران ترمیم و بازسازی شده به نمایش درآمد.

نوشته بزرگداشت کیانوش عیاری در موزه سینما برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

‌‎کانون کارگردانان سینمای ایران با برگزاری برنامه (کلاسیک‌های کانون)، به مرور آثار مهم و ماندگار کارگردانان برجسته ایرانی می‌پردازد و در مراسم پیش‌رو بر نقش و جایگاه کیانوش عیاری در سینمای ایران تأکید دارد؛ فیلمسازی که با نگاه متفاوت و تجربه‌گرای خود سهمی مهم در تاریخ سینمای کشور بر جای گذاشته است.

همچنین طراحی پوستر این مراسم را بهزاد خورشیدی بر عهده داشته است.

ورود برای عموم آزاد است.

نوشته بزرگداشت کیانوش عیاری همراه با نمایش «شبح کژدم» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فیلم سینمایی «خانه پدری» یکی از بحث‌برانگیزترین آثار سینمای ایران به کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی کیانوش عیاری و محصول سال ۱۳۸۹ بالاخره پس از گذشت سال‌ها توقیف و محدودیت نمایش در سینماها، در مدت زمان یک ساعت و ۳۶ دقیقه در پلتفرم فیلم‌نت منتشر شد.

فیلم سینمایی «خانه پدری» در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۹۳ به نمایش در آمد، اما به دلیل صحنه‌ای خشن، در روز نخست اکران عمومی، توقیف شد. پس از حدود پنج سال، نسخه اصلاح‌شده با محدودیت سنی بالای ۱۵ سال، در ۱ آبان ۱۳۹۸ مجددا اکران شد ولی این اکران هم با چالش‌هایی روبه رو شده و به طور محدود به دست مخاطبان رسید.

داستان فیلم سینمایی «خانه پدری»، روایت خانواده‌ای سنتی است که اعتقاد دارند لکه ننگ بی‌آبرویی دخترشان فقط با مرگ پاک می‌شود، اما این تفکر به مرور و با ارث رسیدن به نسل‌های بعد، دستخوش تغییر شده و رنگ می‌بازد.

مهدی هاشمی، شهاب حسینی و مهران رجبی، ناصر هاشمی، مینا ساداتی، نازنین فراهانی و … بازیگران این فیلم تحسین شده هستند.

برای تماشای فیلم «خانه پدری» به سایت فیلم‌نت مراجعه کنید.

نوشته نسخه اصلی «خانه پدری» در فیلم‌نت عرضه شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

برای ثبت نام و اطلاعات بیشتر با شماره تلفن ۰۹۱۲۵۲۴۸۷۴۰ تماس حاصل نمایید.

مهدی هاشمی، شهاب حسینی، مهران رجبی، ناصر هاشمی، نازنین فراهاتی، مینا ساداتی و… در فیلم سینمایی «خانه پدری» نقش‌آفرینی کرده‌اند.

عیاری ساخت فیلم‌هایی همچون «آبادانی‌ها»، «بیدارشو آرزو»، «تنوره دیو»، «بودن یا نبودن»، «شاخ گاو»، «روز با شکوه»، «آن‌سوی آتش»، «شبح کژدم»، «تازه‌نفس‌ها»، «خانه پدری» و «ویلای ساحلی» را در کارنامه هنری خود دارد.

نوشته با کیانوش عیاری به تماشای «خانه پدری» بنشینید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این مراسم رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی با حضور بر روی سن گفت: کیانوش عیاری، عیار سینمای ایران  است و امیدوارم سایه او بر سر سینما و حوزه فرهنگ و هنر باشد و مانند همیشه شاهد خلق آثاری ماندگار از او باشیم.

عیاری نیز بیان داشت: از همه دوستانی که در این جمع حاضر هستند تشکر می‌کنم. من هیچ وقت برای خودم تولد نگرفتم اما همسرم همیشه این روز را در خاطر داشت و مراسمی خانوادگی برگزار می‌کرد. امروز از همه دوستان و به ویژه رائد فریدزاده  تشکر می‌کنم.

در ادامه این مراسم، نشست «عیار متن، عیار سینما» با حضور حبیب احمدزاده دیگر مهمان  این برنامه برگزار شد.

مهرزاد دانش، مدیر نشست در ابتدا گفت: این برنامه درباره فعالیت‌ها، مطالعات و تأثیرات سینمای کیانوش عیاری در حوزه اقتباس است. همچنین حبیب احمدزاده در حوزه داستان‌نویسی جنگ، فیلمنامه‌نویسی و مستندسازی تجربیات ارزشمندی دارد که در این جلسه از آن‌ها بهره خواهیم گرفت.

وی با اشاره به آثار اقتباسی عیاری گفت: فیلم‌هایی چون «شاخ گاو» و «دو نیمه سیب» بر اساس کتاب‌های اریش کستنر ساخته شده‌اند. همچنین «آبادانی‌ها» نیز با الهام از فیلم «دزد دوچرخه» ساخته شده است.

ریموند کارور، الهام‌بخش «هزاران چشم»

عیاری در پاسخ به پرسش دانش درباره اقتباس ادبی، گفت: در میان آثار من، دو قسمت از مجموعه «هزاران چشم» از داستان‌های ریموند کارور اقتباس شده‌اند؛ نویسنده‌ای که او را در حد و اندازه‌های چخوف می‌دانم.

وی ادامه داد: هنگام ساخت «آبادانی‌ها» نمی‌دانستم «دزد دوچرخه» اثری اقتباسی است، تا اینکه دوستی نسخه اصلی کتاب را به من داد و من شبانه آن را خواندم. هرچند برخی جنبه‌های فیلم دسیکا در «آبادانی‌ها» دیده می‌شود، اما تأثیر اصلی را از رمان گرفتم.

امید در دل تلخی؛ تفاوت نگاه عیاری با دسیکا

دانش در ادامه خاطرنشان کرد: پایان «آبادانی‌ها» برخلاف «دزد دوچرخه»، که چرخه‌ای جبری را نشان می‌دهد، جایی برای امیدواری باقی می‌گذارد، برای مثال، هنگامی که پسربچه با وجود تجربه‌های پدرش، به دنبال زاویه دید جدیدی می‌گردد، با نگاهی امیدوارانه مواجه هستیم.

عیاری ادامه داد : پایان تلخ فیلم دسیکا برایم بسیار آزاردهنده بود. شخصیت پسربچه در آبادانی‌ها برگرفته از زندگی شخصی من است. تلاش می‌کنم سختی‌های زندگی را بپذیرم اما با المان‌های کوچک به دنبال روزنه‌ای از امید باشم؛ همان‌طور که این موضوع در فیلم «بیدارشو آرزو» نیز به چشم می‌خورد.

اقتباس معکوس؛ هدایت و سینمای اکسپرسیونیسم

در ادامه نشست، دانش به همکاری احمدزاده با خسرو سینایی درباره صادق هدایت اشاره کرد و گفت: به نظر می‌رسد هدایت در کتاب «بوف کور» نوعی اقتباس معکوس از سینمای اکسپرسیونیستی آلمان داشته است.

احمدزاده ادامه داد: این پروژه مربوط به یک تحقیق بود و ریشه در دوران دبیرستان من دارد. آن زمان یکی از معلم‌ها کتاب‌های هدایت از جمله «بوف کور» را برای مطالعه در اختیار ما قرار می‌داد. زمانی که ۳۶ ساله بودم در یک کلاس داستان نویسی قرار شد «بوف کور» را بخوانیم. آن زمان  فیلم «نوسفراتو» را دیده بودم و به نظرم رسید شخصیت‌های فیلم بسیار آشنا هستند. من چند سال روی این موضوع مطالعه کردم و حتی سفری به پاریس داشتم که در نهایت تبدیل به یک کتاب در این خصوص شد.

وی ادامه داد: بعدها این تحقیق را در اختیار خسرو سینایی قرار دادم و او بسیار نسبت به آن علاقه نشان داد. در نهایت این فیلم نیز به سرانجام رسید .

از زلزله طبس تا «بیدارشو آرزو»

دانش در بخش دیگری از این نشست گفت: فیلم «بیدارشو آرزو» که به موضوع زلزله می‌پردازد، یکی از اثرگذارترین فیلم‌های عیاری است و وجهی از اقتباس از واقعیت را دارد.

عیاری نیز ادامه داد: سال ۱۳۵۹ در زلزله طبس حاضر بودم و صحنه‌ای بسیار تکان‌دهنده دیدم که الهام‌بخش این فیلم شد. همچنین عکس معروفی از زلزله بم که پدری فرزندان جان‌باخته‌اش را در آغوش گرفته بود، مرا بر آن داشت که حتماً این تصویر در فیلم گنجانده شود.

از «آژانس شیشه‌ای» تا «اتوبوس شب»

دانش با اشاره به فیلم «اتوبوس شب» گفت: این فیلم تنها یک شخصیت دارد اما با این وجود از تعلیق بالایی برخوردار است. قصه اصلی برگرفته از مشاهدات احمدزاده است. او همچنین در پروژه‌هایی چون «آژانس شیشه‌ای» همکاری داشته که آن هم بر اساس خاطره‌ای شفاهی بوده است.

احمدزاده نیز بیان داشت: هیچ‌گاه در روند اقتباس دخالت نمی‌کنم. تنها درباره فلسفه اصلی اثر با کارگردان به توافق می‌رسیم. من خود را راوی موقعیت انسان در جنگ می‌دانم  و این موضوع دغدغه اصلی من است.

عیاری خالق جهانی مستقل است

احمدزاده با تحسین سینمای عیاری گفت: یکی از فیلم‌های مورد علاقه من «آن سوی آتش» است. عیاری یک موقعیت‌شناس فوق‌العاده است که جهانی مستقل خلق می‌کند و هیچ عنصری از بیرون به اثر تحمیل نمی‌شود.

وی ادامه داد: من داستانی به نام «هواپیما» را به نگارش درآوردم که بعدها متوجه شدم آن را در پاسخ به یکی از قصه‌های صمد بهرنگی نوشته‌ام. چراکه با هر سوالی روبه‌رو می‌شوم، به صورت ناخودآگاه با آن درگیری پیدا می‌کنم و ریشه این موضوع به دوران دبیرستان بازمی‌گردد که کتاب‌های بسیار زیادی را مطالعه کردیم. به همین دلیل هم با نوعی نگاه و جهان‌بینی وارد جنگ شدیم.

«شبح کژدم»؛ مرز باریک بین خیال و واقعیت

دانش در ادامه به فیلم «شبح کژدم» اشاره کرد و گفت: این فیلم ارجاعات ظریفی به قلم جان هیوستون دارد اما بیشتر درباره فیلمنامه‌نویسی است که تصمیمی جنون‌آمیز می‌گیرد و اقتباس داستان خود را در جهان واقعی به انجام می‌رساند.

عیاری درباره روند خلق این فیلم توضیح داد: هر شب برای تمرکز از خانه بیرون می‌رفتم و شبی داستان این فیلم در ذهنم شکل گرفت و در یک شبانه‌روز کامل آن را نوشتم و این الهام ناگهانی دیگر هیچ وقت در زندگی من تکرار نشد.

نقش فیلمنامه در آثار عیاری

عیاری در پایان صحبت‌هایش درباره اهمیت فیلمنامه در آثارش بیان داشت: فیلمنامه در آثار من نقش مهمی دارد. گرچه در سال‌های اخیر کمتر به فیلمنامه مکتوب متکی بوده‌ام، اما نمی‌توان از اهمیت آن در شکل‌گیری اثر غافل شد. در مجموعه «روزگار قریب» تنها دو قسمت دارای فیلمنامه کامل بود.

سلسله نشست های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار می‌شود.

نوشته کیانوش عیاری: فیلمنامه در آثار من نقش مهمی دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این مراسم که توسط سازمان سینمایی برگزار خواهد شد به بهانه بررسی سینمای کیانوش عیاری  نشستی تحت عنوان «عیار متن، عیار سینما» با حضور این فیلم‌ساز، حبیب احمدزاده و مهرزاد دانش برگزار خواهد شد.

این مراسم روز دوشنبه ۲۲ اردیبهشت ساعت ۱۶ در سرای هنرگان نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار می‌شود و حضور علاقمندان در آن آزاد است.

عیاری ساخت فیلم‌های سینمایی «آبادانی‌ها»، «شبح کژدم»، «بیدارشو آرزو»، «بودن یا نبودن»، «ویلای ساحلی»، «خانه پدری»، «دو نیمه سیب» و … را در کارنامه هنری خود دارد که از بین آنها فیلم‌های «آبادانی‌ها»، «دو نیمه سیب» و «شبح کژدم» اقتباس است.

نوشته برگزاری مراسم زادروز کیانوش عیاری در نمایشگاه کتاب اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این سفر که با همکاری شرکت ملی نفت ایران انجام شد مهرداد غفارزاده و یک گروه چهار نفره از گروه تولید و کارگردانی عیاری را همراهی کرده است.

«خر لنگ» درباره وقایع و رویدادهای مربوط به دوره تاریخیِ محمدعلی شاه و مظفرالدین شاه قاجار و زمانی که اولین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان فوران کرد است که با همکاری بنیاد سینمایی فارابی و دیگر نهادها ساخته خواهد شد.

بیشتر بازیگران این فیلم متعلق به مسجدسلیمان و حوالی آن یعنی قوم بختیاری هستند و تقریباً تمامی سکانس‌های آن در خوزستان و تعداد محدودی سکانس نیز در تهران فیلم‌برداری خواهد شد.

بازیگران و سایر عوامل و بازیگران فیلم به‌زودی اطلاع‌رسانی خواهد شد.

کیانوش عیاری ساخت فیلم‌هایی همچون: «آبادانی‌ها»، «بیدارشو آرزو»، «تنوره دیو»، «بودن یا نبودن»، «شاخ گاو»، «روز با شکوه»، «آن‌سوی آتش»، «شبح کژدم»، «تازه نفس‌ها»، «خانه پدری»، «ویلای ساحلی» و … را در کارنامه هنری خود دارد.

نوشته کیانوش عیاری برای «خر لنگ» به مسجدسلیمان رفت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این هفته برای چهره‌های فرهنگی و هنری ایران، هفته‌ای از حواشی، افتخارات و خداحافظی‌ تلخ بود. از شروین حاجی‌پور که همچنان درگیر محدودیت‌هاست تا تینا پاکروان که با سانسور روبه‌رو شد و منوچهر والی زاده که مارا برای همیشه ترک کرد. هر کدام از این چهره‌ها روایتگر بخشی از فضای پرتنش هنر و فرهنگ ایران در روزهای اخیر بودند.

در این گزارش، نگاهی داریم به مهم‌ترین رخدادهایی که این چهره‌ها را به سوژه رسانه‌ها و گفت‌وگوها در محافل خبری تبدیل کردند.

شروین حاجی‌پور؛ بالاخره مجوز با کیست؟

شروین حاجی‌پور، خواننده جوانی که با حضور در برنامه استعدادیابی «عصر جدید»‌ کشف شد و بعدتر به‌واسطه برخی حواشی داخلی، شهرت جهانی را هم تجربه کرد و موفق به کسب جایزه گرمی شد، این هفته دوباره به صدر اخبار بازگشت؛ اما این‌بار نه به خاطر موسیقی‌اش، بلکه به دلیل ممنوعیت‌های تازه‌!

ماجرا از انیمیشن «پسر دلفینی۲» شروع شد؛ اثری که شروین حاجی‌پور قطعاتی برای آن خواند و قرار بود در اکران خصوصی فیلم، حاضر باشد. اما درست در روز مراسم، اداره اماکن از حضور او جلوگیری کرد. دلیل این تصمیم ممنوعیت حاجی‌پور برای حضور در تجمعات بالای ۳۰ نفر اعلام شد و این اعلام در حالی صورت گرفت که مجوز فعالیت این خواننده از سوی وزارت ارشاد، صادر شده بود.

از سوی دیگر، صدای شروین در نسخه نهایی انیمیشن حذف شد، درحالی‌که همین فیلم مجوز اکران گرفته بود. بشیر بی‌آزار، مدیر موسیقی پروژه، در واکنش به این اتفاق نوشت؛ «با وجود تمام تلاش‌ها و پیگیری‌ها تا آخرین لحظه، اداره اماکن نه تنها مجوز حضور شروین در مراسم افتتاحیه‌  پسر دلفینی ۲ را به بهانه ممنوعیت حضور در تجمعات بالای ۳۰ نفر صادر نکرد، بلکه جلوی پخش نسخه نهایی فیلم با صدای شروین را نیز گرفت.»

حال سوال اینجاست وقتی خواننده‌ای برای حضور در فیلمی انتخاب می‌شود و آن فیلم مجوز اکران می‌گیرد، چگونه ممکن است صدای همان خواننده غیرمجاز باشد؟

همه این حواشی در حالی بود که شروین همین هفته آهنگ تازه خود با عنوان «تاکی» را هم منتشر کرد که به‌صورت گسترده در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.

ابراهیم حاتمی‌کیا؛ چهره سال سینمای انقلاب

ابراهیم حاتمی‌کیا این هفته در مراسم «ققنوس» به‌عنوان چهره سال سینمای انقلاب اسلامی معرفی شد. این انتخاب بار دیگر نام او را به صدر اخبار فرهنگی ایران بازگرداند، اما بیشتر از خود جایزه، صحبت‌هایش درباره پروژه‌های ناتمام و شرایط سینمای ایران بود که توجه‌ها را جلب کرد.

پروژه بزرگ حاتمی‌کیا درباره زندگی حضرت موسی(ع) که ابتدا به‌عنوان یک سریال در نظر گرفته شده بود، پس از تغییرات، نسخه سینمایی آن ساخته شد و نسخه سریالی آن نیز همچنان در حال تولید است. همچنین، پروژه سینمایی او درباره حاج قاسم سلیمانی پس از چهار سال و نیم تلاش، به نتیجه نرسید. حاتمی‌کیا در این باره گفته است: «من چهار سال و نیم وقت خود را صرف پروژه ساخت فیلمی برای حاج قاسم ‌کردم اما نشد و حکمتش هم ساخت فیلم موسی کلیم‌الله بود.»

حاتمی‌کیا از معدود فیلمسازانی است که همواره تلاش کرده سینمای سیاسی و آرمانی را زنده نگه دارد. او در سخنانش با صحبت از سلطه فیلم‌های کمدی و گیشه‌محور، گفت که امسال فقط برای دیدن «مست عشق» به سینما رفته است.

انتخاب ابراهیم حاتمی‌کیا به‌عنوان چهره‌سال در مراسم «ققنوس» از آنجا می‌تواند قابل‌توجه باشد که حضور این فیلمساز باسابقه در جشنواره فیلم فجر، برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌ها با اهدای سیمرغ‌های متعدد به او همراه نشد و از معدود دوره‌های جشنواره فجر بود که بدون حضور این فیلمساز روی سن اختتامیه، به پایان رسید.

تینا پاکروان؛ کدام ساواک؟

سریال «تاسیان» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی تینا پاکروان پس از پخش تنها سه قسمت توقیف شد. توزیع این سریال به دلیل «نداشتن مجوز تولید و پخش» از سوی قوه قضاییه متوقف شد و هنوز مشخص نیست چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد. این توقیف با واکنش‌های متفاوتی مواجه شد، که در این میان، سخنان تینا پاکروان بیشتر مورد توجه قرار گرفت. پاکروان در واکنش به این اتفاق گفت: «واقعیت این است که در طول دوران فعالیت حرفه‌ای‌ام در این کشور، تا کنون با چنین تجربه‌ای مواجه نشده بودم؛ اینکه چیزی را تا این اندازه غلط بفهمند و با همین برداشت غلط هم کارشان را جلو ببرند.»

اصلی‌ترین اتهامی که از سوی منتقدان «تاسیان» متوجه روایت آن شد «تطهیر ساواک» بود. اما پاکروان در مصاحبه‌ای گفت: «آیا اگر من در روایت خود سراغ یک خانواده شیک و پول‌دار رفتم که در همان سال‌ها زندگی مرفهی داشته‌اند و حالا پسری عاشق دختر این خانواده شده، معنایش این است که می‌خواهم سفیدشویی بکنم؟ من نمی‌توانم دروغ بگویم و هیچ علاقه‌ای به روایت نادرست تاریخ ندارم.»

حواشی این سریال زمانی جالب شد که مسعود فراستی، منتقد سینما هم به میدان آمد و توقیف «تاسیان» را ناشی از ممیزی‌های سختگیرانه دانست. صابر ابر و هوتن شکیبا هم دو بازیگر سریال بودند که با انتشار استوری در صفحات شخصی خود، به‌صورت تلویحی به توقیف سریال اعتراض کردند.

کیانوش عیاری؛ «کاناپه» را نبینید!

فیلم سینمایی «کاناپه» ساخته کیانوش عیاری که در سال ۱۳۹۵ تولید شد، به‌دلیل مسائل مرتبط با حجاب بازیگران زن، سال‌ها توقیف بود. این فیلم که به‌واسطه مشکلات اکران و توقیف، هیچ‌گاه نتوانست به‌طور رسمی در سینماها به نمایش درآید، اخیراً به‌صورت غیرقانونی در یوتیوب منتشر شد.

کیانوش عیاری، کارگردان این اثر، در نامه‌ای به خبرآنلاین اعلام کرد که از این اقدام غیرقانونی ناراضی است و آن را محکوم می‌کند. او ضمن اشاره به مشکلات و موانع متعدد که این فیلم در مسیر اکران با آن‌ها مواجه بود، این اقدام قاچاق را ضربه‌ای مضاعف به حقوق مادی و معنوی خود دانسته است.

عیاری در نامه‌اش با تأکید بر این که این فیلم با هزینه زیادی ساخته شده، از مردم درخواست کرده است که از تماشای نسخه‌های قاچاق این فیلم خودداری کنند. او از مخاطبان خود خواسته که در صورت برخورد با نسخه‌های غیرقانونی در فضای مجازی، آن‌ها را پاک کنند تا فیلم در آینده بتواند به‌طور رسمی و در شرایطی عادلانه به نمایش درآید. کارگردان این اثر همچنین به تأثیرات اقتصادی منفی این نوع اقدامات بر آثار سینمایی اشاره کرده و گفته است که در شرایط اقتصادی کنونی، نمایش غیرقانونی فیلم‌ها به ضرر سازندگان خواهد بود.

از سوی دیگر انتشار این فیلم، باعث موضع‌گیری منفی برخی منتقدان نسبت به کیفیت سینمایی آن شدند و باز هم این سوال مطرح شد که واقعا منطق توقیف‌کنندگان یک فیلم چیست؟

منوچهر والی‌زاده؛ وداع با یک صدای خاطره‌انگیز

منوچهر والی‌زاده، دوبلور پیشکسوت و صداپیشه شخصیت‌های ماندگار سینما، در سن ۸۴ سالگی درگذشت. صدای او روی شخصیت‌هایی چون رابین هود، گروهبان گارسیا، تام هنکس، جان تراولتا، تام کروز، هریسون فورد، نیکلاس کیج، جیسون استاتهام، جیم کری، ویل اسمیت، ادی مورفی، رابرت واگنر و الویس پریسلی و مایک همر برای همیشه در خاطره‌ها باقی خواهد ماند.

وداع با این صداپیشه محبوب بهانه‌ای شد تا در هفته گذشته بریده‌های مختلفی از هنرنمایی‌های او در عرصه دوبله در فضای مجازی هم‌رسانی شود و بخشی از شبکه‌های اجتماعی به تسخیر خاطره‌بازی با صدای جذاب او درآمد.

نکته مهمتر این که نگاهی به ترکیب طلایی معدود چهره‌های باقی مانده از نسل جادویی دوبله ایران که در آیین وداع با منوچهر والی‌زاده حضور داشتند این حسرت را به همراه داشت که چقدر جای این ستاره در آسمان دوبله خالی خواهد ماند و چه کسانی می‌توانند فقدان این نسل را برای هنر دوبله ایران جبران کنند؟

نوشته از جنجال «شروین» تا اعتراض «کیانوش» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

پژمان بازغی بازیگر فیلم سینمایی «ترانه‌ای عاشقانه برایم بخوان» و رئیس صنف انجمن بازیگران خانه سینما ضمن خوش‌آمدگویی به افراد حاضر در سالن گفت: خوشحالم که این برنامه به همت انجمن صنفی بازیگران خانه سینما، موزه سینما و شرکت طب گستران سروش و خانم دکتر خلیلی در راستای اهداف انجمن صنفی بازیگران برگزار می‌شود. قرار بر این است تا بخشی از درآمد اکران این فیلم در اختیار اعضای انجمن بازیگران قرار بگیرد و امیدوارم برای فیلم‌های دیگر نیز چنین برنامه‌ریزی‌هایی انجام شود.

بازغی ادامه داد: انتخاب شایسته منوچهر شاهسواری را به عنوان دبیر جشنواره فیلم فجر تبریک می‌گویم و امیدوارم با درایت ایشان شاهد برگزاری جشنواره بسیار خوبی باشیم و مطمئنم که این اتفاق رخ خواهد داد.

این بازیگر یادآور شد: «ترانه‌ای عاشقانه برایم بخوان» اولین محصول مشترک ایران و ترکیه است که با زبان ترکی فیلمبرداری شده است. امیدوارم در ادامه نیز بتوانیم زمینه‌های دائمی را برای نمایش فیلم‌هایی در شأن و مقام سینما تدارک ببینیم.

وی در پایان گفت: از کیانوش عیاری، فیلمساز برجسته کشور برای حضور در این اکران بسیار سپاسگزارم.

همچنین از هنرمندانی و افرادی همچون کوروش سلیمانی نایب رئیس انجمن بازیگران خانه سینما، کمند امیرسلیمانی، حدیث فولادوند، امیرشهاب رضویان، حمیدرضا حق‌پناه و دکتر سمانه خلیلی که در جمع ما حاضر شدند تشکر می‌کنم.

در ادامه امیرشهاب رضویان، تهیه کننده این فیلم درباره چگونگی ساخت این اثر گفت: من در سال ۱۳۹۷ فیلمی در آذربایجان تهیه می‌کردم و آن زمان مهرداد غفارزاده برای تولید مشترک فیلم «ترانه‌ای عاشقانه برایم بخوان» میان ایران و ترکیه تماس گرفت و برای مذاکرات عازم استانبول شدم.

رضویان ادامه داد: مراحل تولید این فیلم را از ابتدای ۱۳۹۷ آغاز کردیم و تا آخر همان سال درگیر ساخت اثر بودیم. من پیش از این و در کشورهایی نظیرآلمان، ژاپن و کانادا نیز فیلم‌هایی را تولید کرده‌ام، اما ساخت فیلم در ترکیه به مراتب امر دشوار‌تری بود.

وی ادامه داد: سینما دارای یک زبان مشترک است و به همین دلیل توانستیم با تهیه کننده کشور ترکیه به تفاهم برسیم. با این وجود «ترانه‌ای عاشقانه برایم بخوان» با سختی های زیادی تولید شد و از همه دوستانی که در تولید این فیلم نقش داشتند، خصوصا پژمان بازغی که همراهی بسیاری با ما داشت، بسیار تشکر می‌کنم.

رضویان در پایان بیان داشت: من از دوران نوجوانی به تماشای فیلم‌های کیانوش عیاری نشسته و از او بسیار آموخته‌ام، بنابراین فیلم را به او تقدیم کنم.

در ادامه مهرداد غفارزاده، کارگردان فیلم «ترانه‌ای عاشقانه برایم بخوان» گفت: از کیانوش عیاری، استاد مسلم سینما تشکر می‌کنم که در این اکران حضور دارند. این فیلم سه سال پیش و پس از دوران کرونا در شرایط  بسیار بدی به روی پرده رفت و متاسفانه به دلیل تبلیغات نامناسب دیده نشد.

این فیلمساز بیان کرد: پژمان بازغی از جمله بازیگرانی است که همراهی بسیاری دارد و به همه کارگردان‌ها توصیه می‌کنم تا همکاری با او را تجربه کنند. این فیلم سومین همکاری من با اوست. «ترانه‌ای عاشقانه برایم بخوان» ۶ سال پیش ساخته شده است و در شرایط خاصی فیلمبرداری شد. مدت زمان اولیه فیلم ۱۲۵ دقیقه بود که در ترکیه نسخه ۱۱۵ دقیقه‌ای آن به روی پرده رفت. در ایران روال نمایش یک فیلم در سینما، مدت زمان ۹۰ دقیقه است و به همین دلیل، نسخه نهایی کوتاه‌تر شد. احتمال دارد که بتوانیم از مجموعه سکانس‌های باقی این اثر مانده یک مینی سریال چهار یا پنج قسمتی آماده کنیم.

در این اکران هنرمندانی همچون کیانوش عیاری، مهرداد غفارزاده، پژمان بازغی، کوروش سلیمانی، حدیث فولادوند، کمند امیرسلیمانی، امیرشهاب رضویان، وحید نیکخواه آزاد، محمود گبرلو، سلمان فرخنده، بهرنگ دزفولی زاده، فرامرز روشنایی و… حضور داشتند.

نوشته «ترانه‌ای عاشقانه برایم بخوان» به کیانوش عیاری تقدیم شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

دکتر امید قبادی، نایب رئیس انجمن اهدای عضو ایرانیان هم در سخنانی با اشاره به آمادگی انجمن برای مشاوره‌ به فیلم‌نامه نویسان گفت: ساخت فیلم‌های ماندگار مانند «بودن یا نبودن» کیانوش عیاری، می‌تواند در نجات جان بیماران در انتظار پیوند، اثر مهم و حیاتی داشته باشد.

کیانوش عیاری هم با اظهار خرسندی از این اتفاق اثرگذار فرهنگی گفت: ایده جدیدی برای کمک به این اقدام نجات بخش انسانی دارم و امیدوارم بتوانم با لحنی شیرین برای پیوند عضو فیلم بسازم.

در این مراسم ضمن تبادل تفاهم‌نامه میان انجمن اهدای عضو ایرانیان و بنیاد سینمایی فارابی، کیانوش عیاری، مسعود جعفری جوزانی و رسول صدرعاملی سه کارگردان صاحب نام سینمای ایران به عنوان سفیران جدید پیوند اعضا معرفی شدند و محمد خزاعی رییس سازمان سینمایی هم با دریافت کارت اهدای عضو به این اقدام انسان دوستانه پیوست.

نوشته سه کارگردان برجسته سینما سفیر اهدای عضو شدند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

شاهین امین منتقد سینما و مدیر نشست نقد و بررسی فیلم «آن سوی آتش» گفت: از اینکه کیانوش عیاری به عنوان فیلمسازی همیشه پرانرژی  در ۱۵ ماه اخیر دچار کسالت شده است بسیار متاسف و غمگینم. در ۱۲ سال گذشته این سینماگر در مسیر کاری خود شرایط سختی را تجربه کرده که تنها ناشی از سوءتفاهم ها و سو تعبیرها  بوده است. در حالی که عیاری علاوه بر اینکه یک فیلمساز درخشان است، همواره بدون هیاهو، نگاهی مصلحانه به شرایط و مسائل مختلف دارد.

«آن سوی آتش» یکی از بهترین فیلمهای پس از انقلاب است

امین ادامه داد: زمانی که برای اولین بار «آن سوی آتش» را دیدم شانزده ساله بودم. پس از جشنواره ماهنامه فیلم مجموعه‌ای از یادداشت‌های کوتاه منتقدین را منتشر می‌کرد.زمانی که یادداشت‌ها را می‌خواندم حس می‌کردم که شاید فیلم حوصله سربری باشد اما پس از آنکه فیلم را دیدم، بسیار برایم  سحرآمیز و جذاب بود. از نظر من «آن سوی آتش» یکی از بهترین آثار عیاری و یکی از فیلم‌های خوب سینمای پس از انقلاب است.

او خاطرنشان کرد: «آن سوی آتش» به راحتی می‌توانست فیلمی  سیاسی یا شعاری باشد، اما با هوشمندی فیلمساز مسیر دیگری را طی کرد. فیلمی که حتی جدا از جنبه های مختلف آن یک سویه عاشقانه متفاوت و جذاب هم دارد، موضوعی که تا آن زمان در دهه ۶۰ سینمای ایران بی سابقه یا حداقل کم سابقه بود.

امین ادامه داد: کیانوش عیاری به دلیل  تجربه زیسته، خود آموختگی سینما و نگاه ژرف به جامعه پیرامون خود و … آن چنان تسلطی دارد که کارگردانی در فیلم هایش دیده نشود . درصورتی که تمام عناصر در تصاویر فیلم های او چیده یا انتخاب شده هستند. مهمترین ویژگی که به آثار عیاری قوت می بخشد، فضاسازی‌های دقیق بدون هر‌گونه نمایش و جلوه گری است.

این منتقد افزود: عیاری حتی گاهی به شکل افراطی از هرگونه نمایش کارگردانی دوری می کند و به تبع آن به سایر عناصر فیلم مانند بازیگر، فیلمبردار و…. اجاز نمایش و اغراق نمی دهد. مگر مواردی معدود که روایت ایجاب می کرده است. به همین سیاق  احساسات گرایی غلو شده و افراطی هم جایی در آثارش ندارد. به عنوان مثال در فیلم «بودن یا نبودن» تمرین و آماده سازی  فصل مربوط به اعلام و خبر مرگ مغزی درگیرهای بعد در بیمارستان، چند روز طول کشید تا به صورت پیوسته در یک سکانس با حرکات پیچیده دوربین فیلمبرداری شود. فصل بسیار درخشانی هم شد اما تنها به دلیل جلوگیری از نمایش کارگردانی، عیاری آن سکانس طولانی را تقطیع کرد زیرا اثر و اصولی که به آنها باور دارد برایش مهم‌تر از جلوه گری خود است.

امین افزود: پس از جایزه فیپا کن عیاری جایزه ای را دریافت کرد که اگر اشتباه نکنم- چون دقیق در خاطر ندارم- نامش جایزه فرهنگ و هنر فرانسه است. فرهیختگان و اهل هنر فرانسه سالانه تنها به یک اثر هنری این جایزه را اهدا می‌کنند که در آن سال «آن سوی آتش» انتخاب می‌شود و بعد از آن، فرانسوی‌ها  از عیاری می‌خواهند فیلمی در این کشور بسازد و به او فرصت می‌دهند یک سال در آنجا اقامت داشته باشد تا با محیط آشنا شده و فیلمنامه را بنویسید. او آن زمان قول ساخت «دو نیمه سیب» را به تهیه کننده ای داده بود و تنها بخاطر یک قول شفاهی پذیرفتن آن پیشنهاد را موکول می کند به یک سال بعد که البته به دلیل ماجراهایی عجیب «دو نیمه سیب» تولید بسیار بیش از یک سال  طول می کشد و آن فرصت از دست می رود. اما همین انتخاب و رویکرد نشان‌دهنده وجه اخلاقی در شخصیت عیاری است.

امین با بیان اینکه عیاری همواره با دوری از شلوغ کاری و سروصدا تلاش کرده مسیر خود را بر مبنای باورهایش طی کند، گفت: اگر در دهه شصت و هفتاد درصدی از حمایتی که از بعضی فیلمسازان پرسروصدا و مدعی می شد از عیاری صورت می‌گرفت، به خصوص در عرصه بین المللی حتما او به مراتب می توانست موفق تر باشد و از آن موفقیت های سینما و فرهنگ ایران بهره ببرد . بدون اغراق می توان گفت اخلاق گرایی و دوری از هیاهو در بسیاری از مواقع به ضرر او تمام شده است.

این منتقد سینما همچنین  بیان داشت: از مجموعه موزه سینما برای برگزاری هفته فیلم کیانوش عیاری بسیار متشکرم .امیدوارم این هفته های فیلم برای سینماگران دیگر هم ادامه داشته باشد.

واقعیت هر اثر در درون آن وجود دارد

هوشنگ گلمکانی کارگردان سینما نیز گفت: دو فیلم هشت میلیمتری عیاری در روز اول هفته فیلم  او در موزه سینما نمایش داده شد و خاطرات بسیاری را برای من زنده کرد. فیلم‌های هشت میلیمتری با مشقت زیادی ساخته می‌شدند. «آن سوی آتش» ریشه در یکی از فیلمی هشت میلیمتری از عیاری دارد که درباره داستان دو برادر است که در کنار دکل‌های نفتی، بطری جمع می‌کنند. عیاری بسیار زود در سینمای ایران صاحب امضا شد و فیلمسازی مولف نام گرفت.

وی افزود: در مقطعی فیلمسازان سینمای آزاد می‌توانستند حیات سینمای هنری ایران را ادامه دهند اما تنها تعدادی به فعالیت خود ادامه دادند. امروزه کیانوش عیاری شاخص‌ترین فرد در میان آن جمع است که هنوز به فعالیت خود در سینمای ایران ادامه می‌دهد. این فیلمساز از نسلی به شمار می‌رود که توانستند تشخص خود را در دوره‌های مختلف حفظ کنند و به غیر از کیانوش عیاری، محمدعلی سجادی و علیرضا داوودنژاد فرد دیگری را به یاد نمی‌آوریم که در مسیر اعتقادی خود در سینما باقی مانده باشند.

گلمکانی ادامه داد: «آن سوی آتش» در دورانی ساخته شد که فیلم‌های ملودرام و سیاسی بازار گرمی داشتند، اما عیاری به دلیل روحیه خاص خود فیلمی ساخت که شباهتی به سینمای آن زمان نداشت.

گلمکانی در ادامه گفت: علت اصلی علاقه‌مندی من به کارهای عیاری این است که گویی شخص کارگردان در فیلم غایب است و این موضوع اوج پختگی یک کارگردان به حساب می‌آید. کیارستمی نیز در پی رقم زدن این مسئله بود. این مسئله توانایی ویژه‌ای می‌طلبد و کارهای روبر برسون نیز به همین شکل بوده است.

وی خاطرنشان کرد:  به یاد می‌آروم پیش از انقلاب و در فضای فیلم‌های هشت میلیمتری مربوط به سینمای آزاد، به دلیل فضای سیاسی آن‌ سال‌ها، سازندگان این آثار تلاش می‌کردند تا حرف‌های مهمی را بیان کنند. آن زمان که فیلم‌های هشت میلیمتری عیاری را می‌دیدم چنین حسی داشتم و این موضوع در فیلم «تنوره دیو» نمود بیشتری دارد. زمانی که او فیلم «تنوره دیو» را درباره قنات ساخت، این موضوع می‌توانست سیاسی تلقی شود چراکه شکلی از شیوه زیست قدیمی در آن مطرح می‌شد. خصوصا در صحنه آخر فیلم اتفاق‌ها به گونه‌ای رقم می‌خورد که من عقیده داشتم که عیاری با تکنولوژی مخالف است و مردم را به شیوه زیست سنتی هدایت می‌کند.

این منتقد باسابقه بیان داشت: زمانی که اعلام شد او در حال ساخت این فیلم است، نگران بودم که بار دیگر چنین رویکردی را در پیش بگیرد. در شماره ویژه جشنواره ماهنامه فیلم در سال ۶۶ یادداشت عیاری درباره فیلم همین موضوع بود و عنوان کرد نگران این مسئله بودم فیلم تبدیل به شعار سیاسی روز نشود و به همین دلیل از آن پرهیز کردم.این بار که پس از سی و هفت سال  به تماشای فیلم نشستم به این نتیجه رسیدم که امروزه مسئله واقعیت برای من کم‌رنگ‌تر شده است و اعتقاد دارم هر فیلم اصول خود را بنا  می‌کند و واقعیت هر اثر درون آن  وجود دارد.

نباید به فیلم ها نگاه موزه ای داشته باشیم

در ادامه این نشست رامتین شهبازی استاد دانشگاه نیز گفت: به واسطه شغلی که دارم و با دانشجویان در ارتباط هستم می‌دانم که نسل جدید متاسفانه تنها با افرادی چون فرهادی و کیارستمی آشنا هستند و با عیاری و تقوایی بی‌گانه‌اند و بخشی از این مشکل به سیستم آموزشی بازمی‌گردد. زمانی که در دانشگاه سوره مدیر گروه سینما بودم، درس تاریخ سینمای ایران را به چارت دروس کارشناسی ارشد اضافه کردم.

وی ادامه داد: من معتقدم نباید به فیلم‌ها نگاه موزه‌ای داشته باشیم و بهتر است هفته فیلم درباره سینماگران شاخص ادامه پیدا کرده و این امر به نهادهای مختلف دیگر نیز تسری پیدا کند.

این منتقد سینما بیان داشت:  موزه سینما سال‌ها است که به ضبط خاطرات شفاهی هنرمندان مبادرت می‌ورزد و این امر بسیار مهمی است. کیانوش عیاری مصداق بارز تکوین یک فیلمساز مولف است. در حوزه نظریه پردازی فیلم و هنر نظریه‌های مختلفی وجود دارد که برمبنای آن سینما مورد تحلیل قرار می‌گیرد. عیاری شخصی است که از سینمای آزاد فعالیت خود را شروع می‌کند و به تدریج سینمای شخصی خود را شکل می‌دهد. مسیر او حاصل یک نگاه تکوینی است و این سینماگر فیلم به فیلم پیشرفت کرده و سینمای خود را تکمیل می‌کند.

شهبازی خلطرنشان کرد: «آن سوی آتش» محصول دهه شصت است. فیلم می‌تواند دارای نگاه تمثیلی باشد. زمانی که بحث واقعیت در سینما مطرح می‌شود، همواره نام کیانوش عیاری در میان است چراکه این موضوع حاصل برخوردهای مربوط به دهه شصت بوده و امروز نگاه دیگری وجود دارد. در آثار هنری تنها بخشی از واقعیت قابل بازنمایی است و در اصل با تمثیل رو به رو هستیم. آنچه که فیلم‌های عیاری را از سایر فیلم‌های تمثیلی آن دوران جدا می‌کند، بحث روایتگری به واسطه فیلم است.

شهبازی بیان داشت: فیلم «آن سوی آتش» در جنوب کشور ساخته شده و به واسطه نگاه ما به ادبیات این منطقه، فیلم‌های اینچنینی می‌توانند به حوزه ادبیات متصل شوند. عیاری به واسطه تصویر به داستان گویی می‌پردازد. فیلم دارای فضایی شبه وسترن است و عیاری آموخته‌های خود را در قالب تصویر بازنمایی می‌کند. امروزه بحث روایتگری فیلم فارغ از جریان‌های موجود در ادبیات مطرح شده است و در آن به زبان سینما توجه می‌شود. اتفاقی که در «آن سوی آتش» برای من جذاب است، روایتگری به وسیله سینماست و این فیلم مدیون فیلمنامه و سبقه ادبی خود نیست.

شهبازی افزود: در بحث پرداخت واقعیت، موضوع این است که آیا واقعیت وجود دارد و آیا هنر باید آنرا حتما را نشان دهد؟ و اصلا تصویر آن بر پرده سینما چه فضیلتی دارد؟ عده‌ای بر این عقیده آمد که هنر باید از مجرایی نشانه دار به آن بپردازد. بحث واقع‌گرایی با واقع نمایی متفاوت است. واقع گرایی معرف شناسی است و مربوط به این مسئله است که فیلمساز درباره واقعیت چگونه فکر می‌کند.

وی ادامه داد: واقع نمایی دارای بحث هستی شناسی است و درباره درک واقعیت جهان یک فیلم به بحث می‌پردازد. در فیلم «آن سوی آتش» حذف آدم‌های اضافه از پس زمینه رخ می‌دهد. در سینما بحث میزانسن وجود دارد که به معنای قرار دادن در صحنه است.‌ امروز بیش از هر چیز درباره فضاسازی صحبت می‌شود چراکه مکان امری محدود کننده است. فضا به هنرمند امکان تخیل بیشتری می‌دهد. در فیلم انسان‌هایی وجود دارند که در قاب‌هایی منطبق بر اصول کلاسیک قرار می‌گیرند. عیاری این موارد را از سینما آموخته است و این موضوع با تماشای فیلم‌های او قابل دریافت است.

شهبازی خاطرنشان کرد: در فضا عناصری مانند آتش و آب وجود دارد که بر بدوی بودن فضا تاکید دارد. کارکرد فضا این است که با حذف برخی از عناصر، فضایی برای پر کردن جای خالی آدم‌ها به وجود می‌آید. در فیلم عموما شخصیت‌ها به صورت تک افتاده تصویر می‌شوند. کارگردانی پنهان در این اثر وجود دارد و این اتفاق بعدها در «آبادانی‌ها» و «بودن یا نبودن» هم اتفاق می‌افتد. بازی بازیگران از نکات جالب در این اثر است و بازیگران تئاتر از امکانات موجود در این هنر استفاده نمی‌کنند تا واقع نمایی صورت گیرد.

شهبازی در پایان صحبت‌های خود گفت: هنر سینما امری وارداتی در ایران است و کیانوش عیاری آن را مال خود کرده و سپس به مخاطب عرصه می‌کند. یک فیلم را می‌توان از جنبه‌های مختلف مورد ارزیابی قرار داد. برگزاری چنین برنامه‌هایی می‌توانند افرادی چون کیانوش عیاری را هرچه بهتر به نسل جدید معرفی کند. وظیفه ما به عنوان نسل میانی است که این اتفاق را رقم بزنیم.

سپیده حیدرآبادی مدیر روابط عمومی موزه سینمای ایران در روز آخر از هفته فیلم کیانوش عیاری در این مجموعه گفت: از افرادی که در هفته فیلم کیانوش عیاری، کارگردان مولف سینما همراه ما بودند تشکر می‌کنم. امیدوارم در موزه سینما بتوانیم از گنجینه این هنرمند به صورت شایسته ای حفاظت و نگهداری کنیم. همچنین از دوستان و نزدیکان آقای عیاری و مخصوصا آقای غفارزاده که ما را در برگزاری این برنامه همراهی کردند تشکر می‌کنم.

مهرداد غفارزاده نیز بیان داشت: متاسفانه از سه روز گذشته وضعیت جسمانی کیانوش عیاری رو به وخامت رفته و او در بیمارستان سینا بستری است. اما همچنان به صورت تلفنی پیگیر روند ادامه این برنامه بوده است و ذهن ایشان درگیر نمایش فیلم‌ها و برگزاری نشست‌های مربوط به آثارشان در موزه سینما است‌. خوشبختانه امروز ایشان وضعیت بهتری دارند و فردا از بیمارستان مرخص خواهند شد. از طرف آقای عیاری از موزه سینما تشکر می‌کنم که این برنامه را تدارک دیدند. راه اندازی گنجینه این فیلمساز در موزه سینما مصادف با روز تولد او بود به همین مناسبت مراسمی برای او تدارک دیده شد. از مجید اسماعیلی مدیرعامل موزه سینما بابت پیگیری‌های ویژه ایشان بسیار سپاسگزارم.

غفارزاده در پایان گفت: پنج فیلم عیاری با همکاری فیلمخانه ملی ایران ترمیم شده است و در هفته فیلم او در موزه سینما به نمایش درآمد که جا دارد از زحمات فیلمخانه ملی ایران تشکر کنم. امیدوارم هفته فیلم موزه سینما با دیگر کارگردان‌های بزرگ سینمای ایران ادامه پیدا کند.

نوشته کیانوش عیاری خیلی زود در سینمای ایران صاحب امضا شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نسخه اصلاح و مرمت شده این فیلم سینمایی با همکاری فیلمخانه ملی ایران در موزه سینما نمایش داده می‌شود.

«آن سوی آتش» ساعت ۱۷ روز جمعه ۲۸ اردیبهشت در سالن فردوس موزه سینما نمایش داده می شود و بعد از نمایش فیلم جلسه نقد و بررسی این اثر با حضور فریدون جیرانی، هوشنگ گلمکانی، شاهین امین و رامتین شهبازی برگزار می‌شود.

خسرو شجاع زاده، سیامک اطلسی، عاطفه رضوی ، نعمت‌الله لاریان، مهرداد وفادار، کاظم وفادار و پروین سلیمانی در این فیلم نقش آفرینی دارند.

ورود در این برنامه برای علاقه‌مندان آزاد است.

نوشته نقد و بررسی «آن سوی آتش» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فریدون جیرانی در ابتدای این نشست گفت: فیلم «بودن یا نبودن» در ابتدای دوره اصلاحات و سه سال پس از «شاخ گاو» ساخته شده است. این فیلم در جشن خانه سینما جوایز بسیاری گرفت اما در جشنواره فیلم فجر حاضر نبود. نکته مهمی وجود دارد مبنی بر اینکه شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بر مسیر کاری تمام فیلم‌سازها و در همه دوران‌ اثر گذار بوده و عیاری نیز از این قاعده مستثنی نیست. نکته مهم این است که فیلم توانسته از فضای باز جامعه در آن زمان استفاده مطلوبی کند.

وی ادامه داد: «بودن یا نبودن» یکی از اولین فیلم‌های کیانوش عیاری است که در آن شخصیت‌ها متعلق به طبقه متوسط هستند. از این لحاظ «بودن یا نبودن» به لحاظ مضمون نسبت به دیگر فیلم‌های او دارای تفاوت‌هایی است.

این فیلمساز افزود: عیاری پیش از ساخت «ویلای ساحلی» در دو مقطع تلاش کرده بود تا  فیلم تجاری بسازد که به تولید فیلم‌های «روز باشکوه» و «دو نیمه سیب» منجر شده بود.

«بودن یا نبودن» و تبدیل خشونت به امید

مهرزاد دانش مناقد سینما نیز در بخش ابتدایی صحبت‌های خود گفت: فیلم در فصل مربوط به پله‌ها دارای هندسه شگفت‌آوری است و از لحاظ معنایی تحرک بسیار زیادی دارد. این بخش دارای یکی از میزانسن‌های درخشان در تاریخ سینمای ایران است. عمق دهی به فضا در انواع فیلم‌های عیاری نمود وسیعی دارد و میزانسن پلکان نسترن یکی از جلوه‌های اساسی در  حس شدن فضا است و پرداخت آن به گونه‌ای تصنعی صورت نمی‌گیرد.

وی با اشاره به فیلم «آبادانی‌ها»: ادامه داد: تمرکز روایت و داستان در «آبادانی‌ها» بر فلاکت پیرامون شخصیت‌ها بود و آن‌ها در جبری محتوم به سر می‌بردند. اما در فیلم «بودن یا نبودن» شخصیت‌ها از طبقه‌های مختلف این فرصت را دارند تا سرنوشت خود یا دیگری را تغییر دهند. در آثار عیاری، یک فرد انقلابی در جست‌وجوی تغییر شرایط پیرامون خود است و شخصیت‌ها افرادی شورشی هستند.

این منتقد سینما خاطرنشان کرد: اولین بار که دختر وارد محله می‌شود، صحنه‌ای وجود دارد که فردی در حال پنبه زنی است و این تصویر به لحاظ معنایی، هشدار دهنده است. اما در پایان به تصویری از رفو کردن فرش می‌رسیم که معنایی امیدوار کننده در بر دارد. عیاری هوشمندانه داستانک‌هایی را در میان قصه اصلی تعبیه می‌کند تا ارتباط در قصه و میان شخصیت‌ها شکل بگیرد. در فیلم‌های پیشین عیاری، برخوردها خشن‌تر بود و افراد رودررو یکدیگر قرار می‌گرفتند. اما در این اثر، خشونت به نوعی مفاهمه و امید تبدیل شده است.

دانش درباره توجه به جزئیات در سینمای عیاری گفت: برخی از فیلمسازان صرفا به مایه اصلی متن نگاه می‌کنند، در صورتی که توجه به جزئیات، باعث باورپذیری موضوع برای مخاطب می‌شود.

وی ادامه داد: همچنین موتور پیش برنده و کنشمندی اصلی در فیلم «بودن یا نبودن» توسط خانم‌ها صورت می‌گیرد و در مقابل، آقایان باعث ایجاد رکود در اثر می‌شوند.

دانش بیان داشت: عیاری همواره به دلیل نگاه تیزبینانه به مناسبات اجتماعی، بیش از سایر فیلمسازان زیر ذره بین قرار داشته است. کیانوش عیاری نمونه‌ای از عیار شرافت در سینمای ایران است. همه مایه‌ها و موتیف‌های اخلاقی در فیلم‌های عیاری نمود دارد و در تا رو پود درام تنیده شده است.

عیاری تحت تاثیر مردم یک جامعه قرار دارد

شادمهر راستین نیز در ادامه این نشست گفت: از مسئولین موزه سینما که چنین مراسم و سلسله نشست‌هایی را برای سینمای کیانوش عیاری برگزار کردند، تشکر می‌کنم. همچنین از فیلمخانه ملی ایران که آثار مهم سینمای ایران را ترمیم و بازسازی می‌کند، سپاسگزارم. فیلم‌های هشت میلیمتری عیاری دارای سیری از شیوه فیلمسازی غریزی است و موضوع درک سینما از طریق تصویر و فرم در آن‌ها وجود دارد. در سینمای جهان نیز استیون اسپیلبرگ چنین مسیری را طی پیمود و از ساخت فیلم‌های ۸ میلیمتری کار خود را شروع کرد.

وی ادامه داد: «بودن یا نبودن» زمانی ساخته شده است که هنوز قانون پیوند اعضا تصویب نشده بود. این قانون هنوز در کشوری همچون ژاپن نیز تصویب نشده است و ایران از جمله کشورهای پیشرفته در این حوزه به شمار می‌رود.

راستین بیان داشت: «بودن با نبودن» در تصویب قانون پیوند اعضا تاثیر زیادی داشت و این اثر دو سال پیش از اجرایی شدن این قانون ساخته شده است. فیلم در یک رویداد خارجی یعنی جشنواره قاهره حضور پیدا کرد که موفق به دریافت جایزه شد.

این سینماگر ادامه داد: امروزه یکی از روش‌های فیلمسازی، طبق مستندهای ساخته شده توسط داردن‌ها در بلژیک است. «بودن یا نبودن» مانند یک گوهر درخشان در همان سبک و سیاق مستند گونه است اما آنطور که باید دیده نشده است.

راستین با بیان اینکه به فرآیند «تکرار» در فیلمنامه نویسی کاشت، داشت و برداشت می‌گویند، افزود: در عموم فیلمنامه‌ها، در یک سوم اولیه فیلم، در زمینه‌هایی گوناگونی معرفی صورت می‌گیرد و در ادامه با موتیف تکرار فرآیند تغییر ماهیت نشان داده می‌شود. در فیلم «رزمناو پوتمکین» نیز سکانس پلکان ادسا وجود دارد و نقش وحدت مکان در رشد و پیشرفت قصه مشخص است. هر ورود و خروج از لوکیشن، با تغییر ماهیت و در نهایت با تغییر قضاوت تماشاگر همراه است.

راستین خاطر نشان کرد: عیاری مدام در حال تجربه کردن است و این موضوع ارتباطی با سینمای هیچکاک ندارد. در واقع با سینماگری طرف هستیم که سینما را در حد هیچکاک می‌داند اما دارای ویژگی‌های مختص به خود است. برای عیاری مسئله پیوند قلب دارای اهمیت است و او این موضوع را به وسیله پیوند عضو میان افراد ایرانی و ارمنی دراماتیک کرده است. در این اثر، پیش از هر چیز یک قصه کلی مطرح شده و آن، فرم فیلم را شکل داده است  و به تدریج مضمون‌های فیلمنامه با یکدیگر ارتباط پیدا کرده‌اند.

فیلم‌نامه نویس «به همین سادگی» ادامه داد: اگر عیاری با یک فیلمنامه نویس همراه بود شاید تا این اندازه کارگردانی در فیلم‌های او اهمیت پیدا نمی‌کرد. در واقع شیوه کارگردانی در آثار عیاری، فیلمنامه و تصویر را مال خود می‌کند. فرم و محتوا در آثار ایشان در هم تنیده شده و دلیل این است که او فیلمنامه آثارش را بسیار خوب می‌نویسد. جای دوربین و علت قرار گرفتن آن در نقاط و زوایای مختلف برای عیاری مهم است و بنا به دلایل فیلمنامه‌ای دست به انتخاب آن می‌زند.

راستین بیان داشت: در سیر کارهای عیاری، فیلم‌های او از جایی به بعد شهری شدند و این اتفاق به تدریج رخ می‌دهد و شخصیت‌ها از حاشیه وارد تهران می‌شوند. پس از سریال‌های «خانه به خانه» و «هزاران چشم»، آثار ایشان به داخل آپارتمان رفتند. البته این اتفاق باعث کمرنگ شدن درام در فیلم‌های او شده است و دلیل آن این است که فضای خارج از شهر به لحاظ تصویری دراماتیک‌تر از فضای شهری است.

این فیلمنامه نویس بیان داشت: درک بحران طبقه متوسط پیچیده‌تر از طبقات فرودست است. در سینمای ایران و پس از انقلاب، مدام درباره نگرانی‌های طبقه متوسط فیلم ساخته شده است. بنا به شرایط زمانه، «بودن یا نبودن» پایانی امیدوارکننده دارد. شگرد دیگر عیاری این است که ما به عنوان مخاطب می‌دانیم که قرار است قلب پیوند زده شود اما او با استفاده از ابزار سینما به گونه‌ای رفتار می‌کند که مخاطب تا پایان مشتاق تماشای فیلم باقی می‌ماند.

راستین در ادامه صحبت‌های خود گفت: دورانی که عیاری ساخت سریال را تجربه می‌کرد در مسیر کاری او اهمیت زیادی دارد. عیاری کارگردانی است بسیار تحت تاثیر شرایط مردم یک جامعه قرار دارد. در آن مقطع، خبر پیوند قلب موضوع روز بود. احساسات غلو شده که برخی از کارگردان‌ها به تماشاگر دیکته می‌کنند در آثار عیاری وجود ندارد و او شکلی از داکیودراما را پیگری می‌کند. بیشترین امتیاز فیلم‌های او در کارگردانی و درام نیست، بلکه موفقیت اصلی او در چگونگی فضاسازی است. او با ایجاد فضا سازی ویژه، جزئیاتی را اعمال می‌کند که گویی تماشاگر در صحنه حضور دارد.

راستین با بیان اینکه مجموعه فیلم‌های کیانوش عیاری دارای تم گفت‌و‌گو و هم‌دردی هستند، بیان داشت: او در فیلم‌های خود در پی القای امید و زندگی است و این موضوع، حتی درباره فیلم تلخ «خانه پدری» نیز وجود دارد. عیاری با وجود اینکه پا به سن گذاشته است اما همچنان یکی از جوانترین فیلم‌سازی‌های ایرانی است و از او برای داوری فیلم‌های آوانگارد و تجربی دعوت می‌شود.

نوشته عیاری نمونه‌ای از عیار شرافت در سینمای ایران است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

به گزارش روابط عمومی موزه سینما، آنتونیا شرکا در ابتدای صحبت‌های خود گفت: امروز برای اولین بار موفق شدم تا به تماشای فیلم «بیدار شو آرزو» بنشینم. اثری که عیاری آن را در سال ۱۳۸۳ ساخته است و پس سیزده سال در سال ۱۳۹۶ امکان اکران محدودی را پیدا کرد. امروز که بیست سال از زلزله بم می‌گذرد بر این عقیده‌ام که عیاری قدمی بسیار بزرگ را با ساخت این فیلم برداشته است. زنده یاد کیارستمی نیز بعد از زلزله رودبار فیلمی با عنوان «زندگی و دیگر هیچ» را مقابل دوربین برد. اثری داستانی که در راستای سینمای کیارستمی، از لحن و بیان شاعرانه و فلسفی سود می‌برد.

عیاری فیلمسازی مولف و علاقه‌مند به جریان نئورئالیسم است

این منتقد سینما افزود: «بیدار شو آرزو» اثری مستندگونه است و بلافاصله پس از رخ دادن زلزله بم ساخته شده است. فارغ از کیفیتی که فیلم از آن سود می‌برد، اینکه تصاویری از آن دوره به ثبت رسید و ماندگار شد، اقدام ارزشمندی است.

شرکا با بیان اینکه عیاری وفاداری خاصی به سینمای رئالیستی دارد، بیان داشت: نماهای این فیلم من را به یاد سینمای نئورئالیستی ایتالیا می‌اندازد. این فیلم نشان می‌دهد که کیانوش عیاری یک فیلمساز مولف است. زیرا نه تنها عهده‌دار مسئولیت نویسندگی و کارگردانی اثراست، بلکه خود مسئولیت تدوین و طراحی صحنه را نیز برعهده داشته است. شوری که باعث شد در میانه ساخت سریال «روزگار قریب»، خود را با تعداد محدودی از عوامل به شهر بم برساند نشانه این است که عیاری همواره در جست و جوی موضوعات واقعی می‌باشد.

تعلق خاطر عیاری به سینمای واقع گرا

شرکا افزود: فعالیت در یک شرایط اضطراری انسانی که طی آن آدم‌ها درگیر مسئله مرگ و زندگی هستند، نشان دهنده تعلق خاطر عیاری به سینمای واقع گرا است. در فیلم ایستایی و سکون زیرآوار ماندگان در مقابل پویایی و بی‌تابی زندگان اهمیت زیادی دارد و تضاد میان این دو می‌تواند برای فیلم یک لحن منحصر به فرد ایجاد کند. او از امکانات صحنه به صورت خلاقانه‌ای استفاده کرده است تا به زبان فیلم خود کمک کند. برای مثال صحنه‌ای در صحنه دیگر به وسیله غبار ایجاد شده در فضا فید می‌شود. همچنین معادلات و نسبت میان آدم‌ها در چنین شرایط فاجعه باری مغشوش می‌شود و معنای تازه‌ای به زندگی می‌بخشد.

شرکا با بیان اینکه تعلق خاطر عیاری به سینمای نئورئالیستی مشهود است، افزود: او از جمله فیلم‌سازان جریان موج نو سینمای ایران در نسل دوم بعد از انقلاب است و خصوصا به واسطه خاستگاه خود یعنی سینمای آزاد، به سینمای نئورئالیسم ایتالیا علاقه زیادی دارد. این موضوع در فیلم‌های او دارای فراز و فرودهایی است. برای مثال، ساخت فیلم «آبادانی‌ها» در واقع نوعی ادای دین به فیلم «دزد دوچرخه» بوده و این اثر دارای وجوه نئورئالیستی پررنگی است، اما در فیلم «آن‌ سوی آتش» به دلیل اقتباسی بودن موضوع، سویه‌های نئورئالیستی کم‌تر در آن جلوه‌گر است.

شرکا در ادامه گفت: در این فیلم مرز میان اثر مستند و داستانی مخدوش است. بنابراین فارغ از وجه داستانی، برای پیدا کردن زیر آوار ماندگان شاهد صحنه‌هایی از زلزله هستیم. در فیلم بهناز جعفری در حد یک روایت‌گر که تنها شاهد صحنه است عمل می‌کند و مخاطب به شخص او نزدیک نمی‌شود. فاجعه زلزله در این فیلم غلبه جدی دارد و به مثابه درام مطرح است و از پتانسیل دراماتیک زیادی سود می‌برد. همواره در اوج یک رویداد تژاژیک اتفاق‌هایی سورئالیستی به چشم می‌خورد. در این اثر بحث تیمم ایده جالبی است که در اوج این حادثه، چنین مسئله‌ای مطرح می‌شود و نشانگر باورهایی ارزشمند است.

در آثار عیاری نوعی خاستگاه ادبی احساس می‌شود

در ادامه مهرداد غفارزاده نیز گفت: زمانی که زلزله بم اتفاق افتاد، من از طریق شبکه دو تلویزیون به این شهر اعزام شدم و در طول حضورم در این منطقه، یک فیلم کوتاه و یک فیلم بلند مستند ساختم. عیاری پس از هفت روز از ورودش به شهر بم، فیلمبرداری «بیدارشو آرزو» را آغاز کرد. اثری که به صورت پیوسته مقابل دوربین نرفت و به همین دلیل روند فیلمبرداری آن سه ماه به طول انجامید. «بیدار شو آرزو» در ادامه سینمای کیانوش عیاری به گونه رئالیستی ساخته شده است و این ویژگی در اثر، به شکلی عریان دیده می‌شود و تاثیر خود را برجای گذاشته است.

غفارزاده خاطرنشان کرد: از همان اولین فیلم عیاری یعنی «تنوره دیو» بر این عقیده بودم که این فیلم‌ساز می‌تواند اثرات مثبتی بر سینمای ایران داشته باشد. دومین اثر او یعنی«شبح کژدم» پس از سال‌ها همچنان اثری باطراوت و خوش ساخت به شمار می‌رود که تماشای آن در بیننده ایجاد شگفتی می‌کند. در آثار عیاری وجود نوعی اندوخته ادبی احساس می‌شود. من در خصوص فیلم «آن سوی آتش» با عیاری گفت‌و‌گو گردم و موضوع وجود پشتوانه قوی ادبی در آثاری که ساخته را با او مطرح کردم. او دلیل این مسئله را مادر خود می‌دانست که شاعر، نویسنده و قصه نویس بوده و بر او تأثیر زیادی داشته است.

غفارزاده ادامه داد: عیاری در شانزده سالگی رمان نویسی را تجربه می‌کند. این موارد باعث شده تا وجه ادبی در سینمای عیاری قوام پیدا کند. او تنها با تصویر آشنا نیست بلکه داستان را نیز به خوبی می‌شناسد. چنین موضوعی در سینمای هشت میلیمتری او هم به چشم می‌خورد و در ابتدای فعالیت‌های سینمایی، قدرت خود را به عنوان یک فیلمساز خلاق نشان داده بود. عیاری هنرمندی است که به شدت از قابلیت دریافت و قدرت القای قوی سود می‌برد.

سینمای عیاری سهل و ممتنع است

این فیلمساز ادامه داد: عیاری علاوه بر اینکه توانایی بازگو کردن احساس خود را دارا است، می‌تواند آن را به خوبی تصویر کند و همچنان نیز این تیزبینی و رویکرد حسی در آثار او وجود دارد. «شاخ گاو» و «دو نیمه سیب» به عنوان آثار اقتباسی عیاری مطرح هستند . او در اقتباس‌هایی خود موفق می‌شود اثر را مال خود کند و این موضوع در «آبادانی‌ها» مشهود است به همین دلیل فیلم تفاوت عمده‌ای با «دزد دوچرخه» دارد. همچنین در مراودات با او متوجه شدم که  شخصیت او دارای ابعاد انسانی ویژه‌ای است.

غفارزاده همچنین گفت: عیاری مشغول ساخت یک سریال تاریخی بود و در آن بزنگاه به دلیل احساس مسئولیت انسانی خود به سمت بم حرکت کرده و مسیر سخت و طاقت فرسایی را برای حضور در این شهر طی می‌کند. آن زمان که خبر رسید عیاری در بم حاضر شده، من فکر می‌کردم او به دنبال ساخت یک فیلم مستند است، چراکه بستری برای ارائه کار داستانی با وجود شرایط حاکم بر این شهر وجود نداشت. عیاری در شرایط سخت بم به سرعت دست به کار شده و یک فیلم بازسازی شده می‌سازد و برای من حیرت آور است که او چگونه توانسته در آن شرایط بر خود کنترل داشته باشد و با تمرکز ساخت این اثر را به انجام برساند. عیاری «بیدارشو آرزو» را بدون اینکه فیلمنامه‌ای داشته باشد ساخته است و این موضوع تمرکز ویژه‌ای می‌خواهد.

وی افزود: عیاری مسئولیت‌های مختلفی را در این اثر برعهده داشته است و یک مولف کامل است. بعد از او فیلمساز دیگری نتوانست فیلمی قابل اعتنا درباره فاجعه شهر بم کارگردانی کند.

غفارزاده با بیان اینکه عیاری به صورت روزانه موقعیت داستانی را طراحی می‌کرده و در پی داستان بوده است، افزود: او روایت‌گری نکنه سنج و تیزبین بوده است و برخی لحظه‌ها از موقعیت‌های موجود را مورد موشکافی قرار داده است. در سایر آثار عیاری همچنان شاهد نماهایی هستیم که خاص خود او بوده و از نوعی دکوپاژ لجوجانه برخوردار است. نماهایی که عیاری به تصویر می‌کشد دارای مفهوم اصالت است و سبک کارگردانی او را بازتاب می‌دهد. عیاری در موقعیت فاجعه بار زلزله بم همچنان سبک خود را حفظ می‌کند. یکی از وجوه هنری کار عیاری در این است که در فیلم‌های او جای کات و دوربین را احساس نمی‌کنیم و به همین دلیل کارگردانی او به چشم نمی‌آید و این سبک در عموم کارهای او قابل مشاهده است.

غفارزاده خاطرنشان کرد: هنر عیاری در این است که برای دوربین خود تشخصی ویژه قائل است و این وسیله برای او تنها ثبت کننده تصاویر نیست. یک کارگردان باید بسیار توانمند باشد تا به گونه‌ای از دوربین استفاده کند که توجه مخاطب را به خود جلب نکند. سینمای عیاری سهل و ممتنع است. در باره کیارستمی هم این موضوع وجود داشت و در ظاهر به نظر می‌رسد این فیلم‌سازان کاری ساده را صورت داده‌اند در صورتی که نگاه این دو هنرمند فراتر از مقوله دوربین و سینما است و آن‌ها پیش از هر چیز و در ابتدا خود را کشف می‌کنند.

غفارزاده ادامه داد: عیاری دارای پشتوانه ادبی غنی است که تحت تاثیر مادرش شکل گرفته است. او دارای خانواده فرهیخته‌ و آغشته به ادبیات بوده است. مفتخر هستیم به اینکه در زمانه‌ای زندگی می‌کنیم که او همچنان فیلم می‌سازد. او دارای نبوغ، پشت کار و لجاجتی مثال زدنی در قبال کاری است که می‌خواهد به انجام برساند. وجود او در سینمای ایران یک شگفتی است.  آثار او برای مدت زمان طولانی در تاریخ سینمای ایران ماندگار خواهد بود. هنوز از بسیاری از ساخته های او دریافت کاملی صورت نگرفته است و بعدها به عنوان یک مرجع سینمایی از او نام برده خواهد شد.

محمود گبرلو مدیر نشست و از منتقدان سینما گفت: تاریخ ایران مدیون شخصیتی همچون کیانوش عیاری است که با هوشمندی و درایت سینمایی خود، درد و رنج ملت ایران در زلزله بم را بر پرده سینما به تصویر کشید. لازم می‌دانم از دو بازیگر خوب این اثر، بهناز جعفری و مهران رجبی تقدیر کنم که نقش آفرینی درخشان داشتند.

گبرلو بیان داشت: عیاری یک نابغه غیرقابل پیش‌بینی است و فیلم‌های او نمودار چنین رویکردی است. با وجود آنکه عیاری فیلم خود را در لحظه ساخته است، از ساختاری بسیار دقیق سود برده و سند ماندگاری از وقایع بم به شمار می‌رود. او موقعیت‌های کلیدی و دقیقی را در آثار خود مطرح می‌کند.

نوشته عیاری یک شگفتی در سینمای ایران است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این فیلم ساعت ۱۷ روز چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت در سالن فردوس موزه سینما نمایش داده می شود و بعد از نمایش فیلم جلسه نقد و بررسی این اثر با حضور مهرزاد دانش و شادمهر راستین برگزار می‌شود.

زنده یاد عسل بدیعی، فرهاد شریفی، حسین ایل‌بیگی، کتایون جهانگیری، نورعلی لطفی، مریم بوبانی، رضا فیاضی و لوریک میناسیان در این فیلم نقش آفرینی داشته اند.

«بودن یا نبودن» درباره دختر جوانی بنام آنیک است نیاز شدید به پیوند قلب دارد. او به همراه پزشکش به بیمارستانی می‌روند که پسر جوانی بنام امیر که در شب ازدواجش طی نزاعی دچار مرگ مغزی شده را به آنجا آورده‌اند. از آنجا که خانواده امیر وی را زنده می‌پندارند تلاش‌های دکتر برای راضی کردن آن‌ها به پیوند به نتیجه نمی‌رسد. همزمان پدر دختری بنام معصومه که او نیز به قلب نیاز دارد ولی مانند آنیک وضعیتش حاد نیست سعی می‌کند با پرداخت پول به خانواده امیر آن‌ها را راضی کند که او نیز موفق نمی‌شود و …

ورود در این برنامه برای علاقه‌مندان آزاد است.

نوشته نقد و بررسی «بودن یا نبودن» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.