۱- یکی از موانع اصلی عدم اشاعه و توزیع آثار مهم کشور در سینمای جهان ملاحظات سیاست بین المللی ست. ایران سرزمینی با ریشه ای به درازای چندین هزار سال قدمت و فرهنگی بسیار غنی در پیدایش و آفرینش هنر به مفهوم عام کلمه ید طولانی دارد. ریشه ی ذاتی هنر ایرانیان، تعالی کمالات انسانی و دمیدن روح معنویت و اخلاق در آن است. این صفات و نشانه در آثار به ویژه در سینمای پس از انقلاب اسلامی هم به وضوح دیده می شود. به عبارت دیگر در جهانی که بشر به سمت هبوط و سقوط اخلاقی پیش می رود، سینمای پاک و اخلاق مدار ایران با بیان ظریف و لطیف جایگاه رفیع انسان، برای تماشاگران جهانی جذابیت دارد. این پیام رسا و روشن سینمای ایران که طالب فراوانی هم دارد می بایست به معرض دید تماشاچیان جهانی قرار گیرد ولی سیاست گذاران سلطه گر جهانی که در طرف دیگر نشسته اند و از قضا رسانه های قوی را هم در اختیار دارند با راه انداختن هجمه های شدید و تحریک افکار جهانی به سینمای ایران اجازه نخواهند داد آثار پرمحتوای آن در سطح جهانی دیده شوند. جنگ رسانه ای و تخریب هویت فرهنگی ایرانیان که با کارزارهای سیاسی جهان سلطه حاصل شده است کشورهای دیگر را از قرابت به سینمای ایران و تبادل فرهنگی میان آنان دور ساخته است. دور شدن سینمای ایران از بازارهای جهانی به نفع جبهه ی استکباری ست تا مرز میان دروغ و حقیقت آشکار نشود و تبلیغات و هجمه های سوء آنان بر علیه فرهنگ و هنر ایرانی برملا نگردد.

۲- منازعات سیاسی ابرقدرت ها و کشورهای سلطه گر با ایران، گفتگو ها و مناسبات هنرمندان سینمایی و فعالان اقتصاد سینمای ایران را با کمپانی ها و پخش کننده های جهانی سینما قطع کرده است. لازمه شکل گیری مناسبات تجاری بین سینمای ایران و سینمای جهان، ارتباط متقابل و تعاملات جهانی در این عرصه است. از هنگام پیروزی انقلاب اسلامی و دشمنی جبهه ی استکباری با این کشور، موانع و محدودیت های ایجاد شده بر سر راه روابط اقتصادی ایران با دنیای خارج ، سینمای ایران هم از بازارهای جهانی محروم کرده است. سینمای ایران با محدودیت های تجاری حاصل از اعمال قوانین سفت و سخت بین المللی بیشتر درونگرا بوده تا برون گرا. طی چند سال اخیر تحریم های اقتصادی شدید حتی دامن سینما را گرفته و امکان هر گونه حضور گسترده سینمای ایران در سطح بین المللی را هم محدود کرده است.

۳- علیرغم این که سینمای ایران به واسطه ی هوش و استعداد ذاتی فیلمسازان توانایی های خود را در عرصه فیلمسازی نشان می دهند و آثاری هم در سطح جهانی تولید و در جشنواره های بین المللی مفتخر به جوایز هم می شوند اما می بایست تعداد آثار بیشتری بر اساس استانداردهای جهانی تولید شود. اغلب فیلمسازان کشور در تولید آثار خود بر روی بازار داخلی متمرکز شده و کمتر به بازارهای جهانی فکر می کنند. تکثر و تعدد در تولید آثار با موضوعات و مضامینی که جنبه ی فرامرزی و بین المللی دارند و دغدغه های جهانی را مطرح می کنند می تواند سهم سینمای ایران را در بازارهای جهانی افزایش دهد. خوشبختانه فیلمسازان ایران در این زمینه توانایی های بالایی داشته و در صورت دلگرم شدن به بازارهای جهانی، انگیزه های بیشتری برای ورود به این موضوعات پیدا خواهند کرد.

۴- حقیقت دیگر این ست که سینمای ایران با هدف توسعه و پیشرفت سینماگران داخلی، بازار خود بر روی سینمای جهان حتی نمایش آثار خوب خارجی بسته نگه داشته است. با ممنوعیت ورود فیلم های خارجی به ایران، تعاملات سینمای ایران با کمپانی های خارجی هم قطع شده است. در تجارت های بین المللی موضوع داد و ستد مطرح است. نمی توان بازارهای داخلی را بر روی محصولات خارجی بست و از طرف دیگر انتظار داشت سینمای جهان به گرمی از محصولات و آثار ساخته شده در داخل کشور استقبال نمایند. گفتگوها و مذاکره بین شرکت های فیلمسازی و ارتباط متقابل با رعایت چارچوب های قانونی و معیارهای داخلی، زمینه ساز انعقاد تفاهم نامه های تجاری در حوزه ی تولید و نمایش فیلم خواهد شد لذا از این نظر هم سینمای ایران هم می بایست شرایط بهتر و مناسب تری برای سازگاری با سینمای بین الملل ایجاد نماید. البته منظور از سازگاری ، ورود هر نوع آثار با هر نگرش و تفکری نیست . سینمای ایران در تعیین آثار و ورود آنها به بازارهای داخلی کاملا مختار بوده و حتما ملاحظات جامعه ی اسلامی ما را در نظر خواهد گرفت.

۵- سینمای ایران در تولید آثاری که منطبق با خواسته ی اکثریت تماشاچیان جهانی باشد با محدودیت ها و موانع بسیاری مواجه است. به عنوان مثال گفته می شود آثار سینمای ترکیه بر اساس راوبط غیر منطقی و غیر اخلاقی بنا شده است. روایت های داستانی سریال های ترکیه موجب فروپاشی نطام خانواده می شود که این امر در قاموس ما جایی ندارد. به عبارت دیگر همچنان که جذب توریست در ترکیه بر اساس نادیده گرفتن معیار های اخلاقی و روابط خارج از عرف رونق گرفته است اقتصاد سینمای ترکیه نیز بر همین اصول شکل گرفته است. سینمای ایران که بر موازین اسلام واقعی و معرفت انسانی بنا نهاده شده است هرگز به خود اجازه نمی دهد حریم های خانوادگی و نظام سلامت روانی جامعه تهدید شود. نه فیلمسازان ما به خود اجازه می دهند چارچوب های اخلاقی و حرمت افراد شکسته شود و نه سینمای ایران دارای چنین سیاستی است.

جهانی شدن سینمای ایران به معنای حل شدن سینمای ایران در سینمای جهانی نیست. سینمای ایران دارای سبک و سیاق مستقل بوده و با همین رویکرد هم می تواند در بسیاری از کشورهایی که با ما اشتراکات فرهنگی داراند خودش را نشان دهد. بازار سینمای کشورهای هم زبان و کشورهای مسلمان در همسایه های جنوبی و شمالی هر چند محدود است اما یک فرصت بالقوه ی برای تقویت همکاری های سینمایی ایجاد خواهد کرد. اگر بخواهیم کمی خوش بینانه تر فکر کنیم می توان به بازار سینمایی چین هم نظر داشته باشیم. با توجه به این که روابط سیاسی بین دو کشور بیش از سایر کشورها حسنه بوده و فرهنگ شرقی بین دو کشور حاکم است طبعا بازار سینمایی چین می تواند اقتصاد سینمای ایران را متحول سازد. وقتی که سینمای هالیوود به بازار سینمای چین چشم دوخته است چرا سینمای ایران از این فرصت به نحو مطلوب استفاده نکند. چین با جمعیتی بالغ بر ۱.۸ میلیارد نفر طی ۵ سال اخیر به یکی از قطب های مهم اقتصاد سینمای جهان تبدیل شده است. این کشور تعداد سالن های سینمایی خود را از ۴.۴۲۵ سالن در سال ۲۰۰۵ به ۷۰.۰۰۰ سالن نمایش در سال ۲۰۱۹ افزایش داده است. چین با ساخت و بهره برداری میانگین بیش از ۱۰ هزار سالن نمایش در هر سال، بیشترین سینماهای جهان را در اختیار دارد. تعداد تماشاگران سینماهای چین نیز طی سال های اخیر نیز به طرز بی سابقه ای افزایش یافته است . در سال ۲۰۱۴ تعداد تماشاگران سینماهای این کشور ۸۳۰ میلیون نفر بوده است اما طی ۴ سال بعد یعنی سال ۲۰۱۸ سینماهای این کشور بالغ بر ۱.۷۲۰ میلیارد نفر تماشاگر را جذب کرده اند. امروز سینمای هالیوود تا حدود زیادی به اقتصاد سینمای چین وابسته است و بازار سینمای چین به یکی از هدف گذاری های سینمای هالیوود تبدیل شده است. در کنار سینمای چین ، بازاری سینمای هند هم یکی از بزرگ ترین بازارهای جهانی است با بیشترین تولید و تماشاگر. ایران با این دو کشور رابطه ی بسیار دوستانه داشته و تراز تجاری دو کشور چین و هند با ایران به نسبت دیگر کشورها بسیار بالاست و حتی توافقنامه های اقتصادی متعددی بین ایران و چین و هند به امضاء رسیده است. نگاه به شرق و رشد اقتصادی چین به عنوان یکی از قطب های مهم اقتصادی جهان در آینده ی نزدیک، فرصت بی نظیری را در اختیار سینمای ایران قرار خواهد داد تا بتواند خود را به بازارهای اقتصادی سینمای چین نزدیک کرده و با نمایش آثار در سینماهای این کشور درآمد ارزی کسب نماید. سینمای ایران نمی تواند برای همیشه متکی به تماشاگران داخلی بوده و با درآمد های حاصل از فروش به مشتریان سینمای ایران ، تحولی عظیم و پایدار در توسعه زیر ساخت ها و رشد صنعت سینمای ملی ایجاد نماید. لازمه تحقق این امر ، حمایت های سیاسی دولتمردان و رایزن های فرهنگی سفارتخانه ها از سینمای ایران است تا در کنار تجارت های اقتصادی با کشورهای بلوک شرق، از سینمای ملی هم پشتیبانی کرده و راه را برای عرضه ی آثار سینمای ایران در سینمای چین و هند فراهم سازند و یا این که پیوند های سینمایی بین کمپانی های تولید و نمایش فیلم ایران و کشورهای یاد شده را بر قرار سازند. قطعا سینمای ایران اگر به درستی حمایت شود می تواند در این کشورها جایگاهی برای خود دست پا کرده و مشتریان این سرزمین ها را جذب نماید. امروز سینمای ایران بیش از هر زمان دیگری به دیپلماسی فرهنگی نیاز دارد تا بتواند خود را از اقتصاد بسته ی داخلی رها ساخته و با افزایش سطح توانمندی های مالی ناشی از جذب تماشاگران خارجی، جهش قابل ملاحظه ای در توسعه و رشد این هنر ـ صنعت ایجاد نماید.

نوشته دیپلماسی فرهنگی سینمای ایران/ جهانی شدن با نگاه به شرق اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اما قهرمانان داستان های سینما از کجا می آیند؟ در عالم سینما ، قوه ی تخیّل فیلمسازان برای قهرمان سازی فعال است. این قهرمانان یا از دل آثار و نوشته های کهن تصویری سازی شده و در قالب فیلم بر پرده ی سینما ظاهر می شوند یا این که بر اساس ذهن خلاق نویسندگان شکل و شمایل پیدا می کنند. به عبارت دیگر قهرمانان یا مصداق های واقعی دارند و در عالم حقیقت می زیسته اند و یا این که زائده قوه ی تخیل فیلمساز است. قهرمانان چه در عالم سینما و چه در بازی های رایانه ای در شکل گیری خصوصیات اخلاقی و رفتاری افراد جامعه به ویژه نوجوانان و جوانان تاثیر بسزایی داشته و می تواند موجب ترویج صفات خوب و انسانی و یا رفتارهای نابهنجار و غیر اخلاقی شوند. در جهان معاصر، سینما تنها یک وسیله ی سرگرم کننده و تفنّن نیست و دولت ها و سیاستمداران از جذّابیت هایی ظاهری سینما برای اهداف و مقاصد خود بهره برداری می کنند. در پس بسیاری از  قهرمان سازی های نمادین و مهیّج و نیز لذت های بصری ، اهداف بلند مدّت نهفته است. مخاطب به طور ناخواسته درگیر فضاسازی های قهرمان های داستان شده  و هر آن چه را که آنان انجام می دهد با جان و دل می پذیرد . پذیرش الگوهای رفتاری و اخلاقی قهرمانان داستان های سینما و بازی های رایانه ای به معنای پذیرش خواسته ها و اغراض دولت های آن است که از قبل برای آن برنامه ریزی کرده اند. امروزه قهرمانان داستان های سینما و بازی های رایانه ای در حقیقت سخنگوی بسیاری از سیاستمداران و دولت های استکباری شده اند و هر آن چیزی را که سیاستمداران سلطه گر نمی توانند به طور مستقیم به مخاطبان جهانی خود بقبولانند به صورت غیر مستقیم با قهرمان داستان های سینمایی و بازی های سرگرم کننده بر زبان جاری می سازند.

در همین راستا قهرمانان غیر واقعی سینمای هالیوود سال ها برای جامعه ی آمریکا اعتبار کسب می کنند  و به اصطلاح «ارزش‌های آمریکایی» را در سطح جهان گسترش می دهد. اکنون سینمای هالیوود پوششی شده است برای اعمال خشونت و سرکوب های گسترده دیگر ملت ها جهان و تجاوز غیر قانونی به سرزمین های دیگر.

با سینمای هالیوود و قهرمان سازی های ساختگی، جنگ وکشتار آمریکایی ها در سرزمین های مظلوم و ستمدیده اکثرا تحریف شده و آنان را در قامت قهرمانان صلح طلب و حافظ منافع عمومی و منجی معرفی می کنند گویی همه ی ملل جهان رویای آمریکایی شدن را دارند. در بسیاری از آثار سینمایی، انیمیشن و بازی ها که در هالیوود ساخته شده است رگه های از نجات یافتگی مردم ستمدیده جهان توسط قهرمانان آمریکایی دیده می شود. در آثار انیمیشین که بیشتر مخاطبان آن کودکان هستند تصویر سازی های ضمنی در جهت القاء این تفکر است که «سرانجام یک قهرمان آمریکایی شما را از وضعیت دشوار نجات خواهد داد.»

(۱) جالب آن که در تعداد زیادی از آثار سینمای هالیوود، حتی نجات کره خاکی از دست اهریمنان و دشمنان ماورایی هم بر عهده آمریکایی ها سپرده شده است.

(۲) در تعداد بی شماری از بازی های رایانه ی، قهرمان آمریکایی به همه جای جهان سرک کشیده و یک تنه تهدیدها و نا امنی ها را از بین می برد.

(۳) آمریکا که همیشه یک تهدید بالقوه برای تمام کشورهای جهان است و طی نیم قرن اخیر به کشورهای زیادی از آمریکای جنوبی و مرکزی گرفته تا خاورمیانه و شرق دور (کوبا ، پاناما، هندوراس، دومنیکن ،عراق ، افغانستان، ویتنام ، ژاپن ، کره و ….) تجاوز کرده است به کمک سینما و قهرمان سازی خیالی ، وجه متمدنانه بخود گرفته و دنیای زشت خود را به کمک سینما و قهرمان سازی های دروغین تطهیر می سازد.

نقش قهرمانان در سینمای ایران

ایران سرزمینی با تاریخ و فرهنگ چندین هزارساله و غنی در حوزه ی ادبیات داستانی و اسطوره های الهام بخش برای مردم جهان است.در طول تاریخ ، قهرمانان این سرزمین مظهر ایمان ، عدالت ، شجاعت ، نماد برابری انسان ها و دشمن بی عدالتی و ظلم و ستم بوده اند. قهرمانانی از جنس مردم و از دل مردم برخواسته و برای اجرای حدود الهی و نیز تحقق منزلت و جایگاه اجتماعی طبقات فرودست جامعه برانگیخته شده اند. گویی خصلت تحمل ناپذیری در برابر ظلم و ستم و اعتبار بخشیدن به جایگاه والای انسان به عنوان اشرف مخلوقات در ذات و فطرت ایرانیان نهفته است.

هر چند قهرمانان سال های گذشته های ما در تحولات جامعه بشری تاثیر گذار بوده اند اما لازم نیست سینمای ایران برای تصویر سازی و بازسازی قهرمانان خود سال ها به عقب برگردد چرا که در دهه های اخیر و به ویژه در جمهوری اسلامی ایران نمونه های بسیار فراوان از قهرمانان واقعی ( نه صرفا تراوشات ذهنی فیلمساز) دیده می شود که با روایت آنان می توان سال های سال فیلم ساخت. قهرمانان جنگ هشت ساله دفاع مقدس که طولانی ترین جنگ قرن اخیر بوده است یک فرصت بی نظیری را برای فیلمسازان کشور مهیا کرده است تا با پرداختن به آنها، گنجینه تولیدات فاخر سینمای ایران را پُربار تر نمایند اما هنوز سینمای ایران آن طور که باید و شاید به موضوع قهرمانان دفاع مقدس نپرداخته است. علاوه بر قهرمانان دوران دفاع مقدس، استکبارستیزی و حمایت بی غلّ و غش جمهوری اسلامی ایران از ملّت های مظلوم منطقه و جهان و قهرمانانی که در این راه جان فشانی کرده اند بستر خیلی خوبی ست برای نمایاندن و به تصویر کشیدن این دلاورمردان نامی در عرصه ی سینمای ایران .

شهید سردار سلیمانی نمونه بارز قهرمان اسطوره ای دوره معاصر است که حتی دشمنان او نیز لب به تحسین و توصیف آن شهید بزرگوار گشوده اند. شهید حججی نیز نمونه ی دیگری از قهرمان واقعی و اسطوره شهامت و مردانگی ست که در برابر شقی ترین جلادان زمان، نهراسید و پاهایش سست نشد و به صلابت تمام قدم به مسلخ عشق گذاشت. با این همه قهرمان واقعی در این مرز و بوم با قاطعیت می توان گفت سینمای ایران در دهه های اخیر فاقد قهرمان بوده است . انگار فیلمسازان و حتی تماشاگران سینمای ایران هم قهرمانان خود را فراموش کرده اند. به نظر می رسد توجه بیش از اندازه فیلمسازان به تولید آثار اجتماعی با طرح موضوعاتی چون فقر، اعتیاد، خیانت، گسست خانواده ، خشونت و یا تولید فیلم های کمدی سطحی و سرگرم کننده آنان را از قهرمانان ملی دور کرده است. تماشاگران نسل جدید، قهرمان با افتخاری را در سینمای ایران نمی بینند تا براساس الگوهای رفتاری او عمل کند و این یک علامت سئوال بزرگی ست که چرا قهرمانان واقعی این سرزمین در سینمای ایران جایگاهی نداشته اما قهرمانان خیالی و موهوم در سینمای هالیوود عرض اندام نموده و در سطح جهانی تبدیل به نماد دموکراسی و آزاد اندیشی شده اند ؟

نباید از یاد ببریم که سینمای ایران در دهه ی شصت مدیون تولید و نمایش آثاری با مضامین دفاع مقدس بوده است و در این دوران طلایی به گواه آمار آثار دفاع مقدس بیشترین تعداد تماشاگر را داشته اند. امروز هم قهرمانان سینمای ایران می بایست دوباره احیاء شده و با نقش پذیری در موضوعات گوناگون اعم از نظامی،سیاسی  ورزشی ، علمی و …… بتوانند تماشاگران سینما را مجذوب خود سازند. سینمای ایران وظیفه دارد قهرمانان این کشور را برجسته ساخته و فرهنگ غنی قهرمانان این سرزمین را در قالب فیلم و حتی بازی های رایانه ای به مردم و جامعه بی المللی معرفی نماید. قهرمانان واقعی سینمای ایران می توانند نماد و الگوی انسان های مصلح و آزاده جهان برای رهایی از یوغ استبداد حاکمان و سلطه گران و استعمارگران خارجی تبدیل شوند. وقتی سینمای هالیوود به کمک سینما و صحنه سازی های غیر واقعی و یا تولید بازی های رایانه ای با محوریت قهرمانان آمریکایی پیش زمینه و افکار عمومی جهانی را در جهت تجاوز و تهاجم به یک کشور ستمدیده را فراهم می سازد ایران نیز می تواند با تولید آثار سینمایی با محوریت قهرمانان واقعی خود و یا تولید بازی های رایج از این موقعیت بهره برده و علیه دشمنان استفاده کند.

نقش سینمای حوزه هنری در احیای قهرمانان

جنگ هشت ساله دفاع مقدس و تبعات و اثرات آن فرصتی را برای حوزه هنری فراهم کرد تا بتواند بخشی از این رویداد عظیم را به تصویر بکشد. حوزه هنری بر اساس ماموریت و اهداف ذاتی خود از بدو شروع جنگ تاکنون آثار قابل اعتنایی را با موضوع دفاع مقدس تولید کرده است. تولید آثار شاخص که اشاره مستقیم به جبهه های نبرد حق علیه باطل دارند مانند آثاری چون «بلمی به سوی ساحل» (۱۳۶۴)، «هراس» (۱۳۶۶)، «مهاجر» (۱۳۶۸)، «حمله به اچ سه» (۱۳۷۳)، و یا آثاری که به طور غیر مستقیم و در ارتباط با دفاع مقدس ساخته شده اند نظیر «هیوا» (۱۳۷۷)، «خدا حافظ رفیق» (۱۳۸۲)،  «فرزند خاک» ( ۱۳۸۶) و «سرو زیر آب» (۱۳۹۶)  نمونه هایی از این دست آثار هستند. حوزه هنری در مجموع ۲۵ اثر سینمایی با موضوع دفاع مقدس ساخته و از این حیث در شمار یکی از مهمترین نهادهایی است که چنین آثار فاخر و ماندگاری را ساخته است اما نکته ی قابل توجه این است که در این آثار کمتر به بیوگرافی و شخصیت های قهرمانان واقعی جنگ پرداخته شده است. ما در دوران دفاع مقدس قهرمانان واقعی زیادی داشته ایم که در سینمای ایران جایگاهی نداشته اند از جمله شهید احمدکاظمی، شهید محمد ابراهیم همت، شهید مهدی باکری، شهید محمد جهان آراء ، شهید صیاد شیرازی، شهید محمد بروجردی، شهید محمدعلی صفا و نمونه های فراوان دیگر که در این مقال نمی گنجد. بنابراین همچنان که ادبیات دفاع مقدس حوزه هنری سرگذشت قهرمانان دوران جنگ را به رشته ی تحریر درآورده و آثارمتعددی را به خوانندگان ارائه داده است، سینمای حوزه هنری نیز با تجربه ای چندین ساله می تواند با تولید آثار قهرمان محور، ضمن بازسازی و تصویرسازی سلحشوران این سرزمین، در برابر جبهه ی استکباری و دشمنان این ملت نیز عرض اندام کند.

امروز دایره قهرمانان ما محدود به دوران دفاع مقدس نیست و ایران در بسیاری از عرصه ها دست برتر دارد. در حوزه ی موشکی، نانو و علوم فضایی، جبهه مقاومت و نفوذ فرهنگی بر پهنه ی خاورمیانه و آفریقا و حتی آمریکای مرکزی می توان آثاری با محوریت قهرمانان واقعی ساخت و یا با تولید «بازی‌های تهاجمی پیش دستانه و آینده نگر» موقعیت دشمنان را متزلزل کرده و عرصه را بر آنان تنگ کرد. نشان دادن اقتدار و موقعیت برتر قهرمانان ایران در آثار سینمایی حوزه هنری و بازی‌های جذاب می تواند یکی از ماموریت ها و اهداف استراتژیک حوزه هنری در دوره حاضر تعریف شده و برای نیل به آن برنامه ریزی نماید .

نوشته نگاهی به نقش قهرمانان در سینما/ قهرمانان خیالی هالیوود در قاب اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ماه‌های منتهی به پایان سال ۹۸ و پس از آغاز سال ۲۰۲۰ میلادی، ظهور یک پدیده ی ناشناخته، جهان را در شوک عظیمی فرو برد. درست مثل ایست قلبی و ناگهانی همه چیز متوقف شد. این ویروس خطرناک و مرموز که از چین (ووهان) آغاز شده بود به سرعت غیر قابل مهار در سطح جهان پخش گردید و بسیاری از فعالیت های عادی را مختل کرد. ابتدا تصور می شد این یک پدیده ی زودگذر است و خیلی زود همه چیز دوباره به روال عادی باز خواهد گشت اما زمان نشان داد که این ویروس، متقلب تر و منحوس تر از آن است که با گذر زمان رخت بر بندد. او همچون بلای آسمانی آمده بود که بماند. به واسطه ی همین ویروس کم مقدار و نادیدنی بسیاری از کسب و کارها و فعالیت های تولیدی و خدماتی به مدت طولانی تر از حد انتظار تعطیل شدند و ضرر و زیان هنگفت و غیر قابل پیش بینی بر اقتصاد جهانی وارد شد . لاجرم می بایست برای برون رفت از این مخمصه ناخواسته چاره ای می اندیشیدند و دست به کاری جدید و ابتکاری می زدند همان گونه که می گویند ” نیاز مادر اختراع است” هر یک از صنوف و حِرَف نیز به انواع شیوه های جدید متوسل شدند تا از این بن بست و انسداد خارج شوند. در این میان سینما که همواره در اولویت دوم نیازمندی های بشری قرار داشته برای احیای مجدد کار سخت تری در پیش داشت. سینمای ایران پس از مکثی کوتاه یک ماهه و فرصت طلایی از دست رفته به نمایش آنلاین آثار روی آورد. روشی نوین برای این که از یک طرف سرمایه های راکد و هزینه شده برای تولید آثار سینمایی به جریان بیفتد و از طرف دیگر به نیازمندی های تماشاگران و مخاطبانی که انتظار نمایش و تماشای فیلم در سینماهای کشور را داشتند پاسخ داده شود. اما همیشه شروع هر کار جدیدی بدون اشکال و دردسر نیست. ریسک قرار دادن تمام اندوخته ها و سرمایه در طَبَق اعتماد و اطمینان مخاطب از یک سو و نیز عدم آمادگی زیر ساخت های اینترنتی کشور برای این موضوع کمی مخاطره آمیز بوده است. سرمایه گذاران بخش خصوصی به دلیل عدم پیروی مصرف کنندگان از قانون کپی رایت جسارت و جرات انجام چنین عملی را نداشتند تا این که سازمان اوج با رضایت آقای ابراهیم حاتمی کیا خط شکنی کرده و برای اولین بار در ایران فیلم سینمایی”خروج” را از طریق نمایش آنلاین در معرض دید تماشاگران قرارداد. . اگرچه در روزهای آغازین نمایش این فیلم در شبکه نمایش آنلاین با مشکلات همیشگی سینمای ایران یعنی عدم رعایت حقوق مادی و معنوی آثار همراه شد اما خیلی سریع نقاط ضعف آن شناسایی و با رفع موانع، اعتماد سایر صاحبان آثار را برای استفاده از این شیوه نمایش فیلم جلب کرد. به دنبال نمایش فیلم «خروج »، آثار دیگر همچون «طلا»، «مهمانخانه ماه نو»، «تیغ و ترمه»، «کشتارگاه» و «بُهت» از این فضای نمایش بهره برده و درکوران رکود اقتصادی و قطع ارتباط تماشاگر با سینما برای اولین بار در محیطی خارج از سالن های سینمایی دیده شدند. با توجه به این که نمایش آنلاین فیلم ها کماکان استمرار دارد آیا این شیوه ی نمایش فیلم می تواند به عنوان یک دستاوردی جدید و قابل اعتناء بخشی از مشکلات سینمای ایران را برطرف نماید؟

بر اساس آمار ارائه شده از ۲۴ فروردین سال ۱۳۹۹ تا ۷ خرداد ۵ عنوان فیلم به صورت آنلاین اکران شده و حدود ۵۰۰ هزار بلیت هم به مشتریان فروخته شده است که ارزش ریالی این تعداد بلیت حدود ۷۵ میلیارد ریال تخمین زده شده است.(۱) مخاطبان بالقوه این آثار به ازای هر بلیت ۲.۵ نفر چیزی حدود ۱میلیون و دویست و پنجاه هزار نفر برآورد شده است. در قیاس با سال گذشته و در همین بازه زمانی ۱۵ اثر سینمایی در سینماهای کشور نمایش داده شده و ۳.۹ میلیون نفر تماشاگر و ۳۸۰ میلیارد ریال درآمد کسب شده است . به عبارت دیگر نمایش آنلاین فیلم ها توانسته است یک هشتم تماشاگران و یک پنجم فروش سال گذشته را احیاء نماید. بنابراین نمایش آنلاین فیلم به عنوان مُسکن توانسته است تا حدودی انتظارات را برآورده سازد اما در این راستا چند مسئله دیگر نیز می بایست مورد توجه قرار گیرد:

با نمایش آنلاین فیلم ها، ظرفیت جدیدی به مجموعه امکانات نمایش آثار افزوده شده است. همانطوری که می دانیم یکی از معضلات سینمای ایران محدودیت سالن های سینمایی و پشت خط ماندن تعداد زیادی از فیلم ها درنوبت اکران بوده است. سینمای ایران توانایی نمایش سالانه حدود ۶۰ تا ۷۰ اثر سینمایی را دارد اما تعداد آثار ساخته شده سینمای ایران بیش از امکانات نمایش بوده و بسیاری از فیلم ها هرگز رنگ پرده ی نقره ای را نمی بینند. البته سینمای هنر و تجربه فرصت محدودی برای فیلم های جامانده از اکران سراسری فراهم ساخته تا بخشی از این مشکل برطرف شود. با اجرای نمایش آنلاین آثار می توان امیدوار بود در آینده از این موقعیت پیش آمده نیز برای فیلم های جا مانده از اکران سینمایی بیشتر و بهتر استفاده شود.

ریسک نمایش آثار به صورت آنلاین هم به لحاظ حفظ حقوق مادی و معنوی و هم کسب منافع اقتصادی بسیار بالاست و صاحبان آثار که برای تولید اثر سینمایی متحمل هزینه های زیادی شده است حاضر نیستند آثار خود را در این بستر به مخاطب ارائه دهد. همه ی چشم امید صاحبان فیلم ها به سالن های سینمایی دوخته شده و در درجه ی نخست اولویت اصلی را بر مدار تماشاگران سینمایی قرار داده اند. هنوز هم منافع اقتصادی حاصل از فروش بلیت سینماها مهم ترین منبع گردش مالی تولید کنندگان و فیلمسازان محسوب می شود بنابراین در این برهه خاص هم بسیاری از دارندگان آثار سینمایی حاضر نشده اند اثر خود را از طریق نمایش آنلاین توزیع نمایند. نگاهی به آثار ارائه شده در شبکه های نمایش آنلاین به خوبی نشان می دهد هنوز هم عدم اعتماد و اطمینان به این شیوه نمایش فیلم وجود دارد. از ۷ اثری که تاکنون در شبکه نمایش آنلاین عرضه شده فقط ۲ فیلم (خروج و کشتارگاه) در سال ۹۸ ساخته شده و تاریخ ساخت ۵ فیلم دیگر (زیر نظر، طلا، تیغ و ترمه، مهمانخانه ماه نو و بُهت) مربوط سال های قبل از ۹۸ بوده است.

علاقه مندی تماشاگران به تماشای آثار آنلاین در شرایطی رقم خورده است که به واسطه اعمال محدودیت های ناشی از ویروس کرونا از یک طرف سینماها تعطیل بوده و از طرف دیگر مردم در ترددها دچار مشکل بوده اند. ارزیابی عملکرد نمایش آنلاین فیلم ها می بایست بعد از بازگشایی سینماها صورت گیرد چرا که تاکنون با ابداع روش های متفاوت پخش و نمایش فیلم (شبکه های متعدد تلویزیونی، افزایش ابعاد و کیفیت تلویزیون ها، ماهواره، شبکه ی نمایش خانگی، اینترنت و vodها و …) هنوز هم سینما جایگاه نخست را در جذب تماشاگر داشته و هیچ رقیبی نتوانسته است جای سینما را بگیرد. سینما رفتن به مثابه رفتن به گردش تفریحی برای مخاطب خاطره انگیز است به همین دلیل علیرغم همه ی فن آوری های نوین در زمینه نمایش فیلم، لذت سینما رفتن از مذاق تماشاگر خارج نشده است.

در نمایش آنلاین فیلم ها، درآمدهای حاصل از فروش بلیت بین صاحبان آثار و مالکان فضای اینترنت (VOD) تقسیم شده و سینمادارها سهمی از آن نداشته اند. بر اساس منابع و آمار، سینماهای کشور از اسفندماه ۹۷ تا پایان خرداد ۹۸ بالغ بر ۱۲۷میلیارد تومان گردش مالی داشته اند.(۲) با توجه به پیش بینی افزایش فروش۳۰ درصدی برای فروش سینماها در سال ۱۳۹۹، میزان خسارت وارده به سینماهای کشور طی این مدت بالغ بر ۱۵۰میلیارد تومان تخمین زده می شود. آیا نمایش آنلاین آثار تهدیدی برای سینمادارها محسوب می شود؟ همان طوری که قبلا هم اشاره شد تاکنون هیچ شیوه نمایش فیلم جدیدی نتوانسته است تماشاگران را از سینما رفتن باز دارد بنابراین سینما آنلاین نه تنها تهدیدی نیست بلکه به مانند سایر روش های توزیع فیلم می تواند در کنار سالن های سینمایی به حیات خود ادامه داده و تماشاگرانی را که به هر دلیل نمی توانند فیلم ها از طریق سینماها دنبال کنند پوشش دهند. در یک کلام سینما آنلاین فقط امکانی به امکانات سینمایی کشور اضافه کرده است همین و بس .

منبع آمار : (۱) سینماتیکت (۲) موسسه سینما شهر

نوشته نمایش آنلاین فیلم؛ فرصت‌ها و چالش‌ها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

آن طور که پیداست و از خلاصه داستان هایی که بعضا به صورت یک خطی روایت شده است به نظر می رسد “آثار اجتماعی” به لحاظ تنوع موضوعی و نیز دغدغه های شماری از فیلمسازان سهم غالب در این جشنواره را دارد .البته در این جشنواره ، فیلم های شاخص با موضوع دفاع مقدس هم دیده شده است .

فیلم های”درخت گردو” (محمد حسین مهد ویان) و فیلم ” آبان یازده ۶۰ “( مهرداد خوشبخت) دو اثری ست که به طور مستقیم به موضوع جنگ هشت ساله ایران و عراق پرداخته شده است. حضور مجدد آقای مجید مجیدی (۱۳۳۸) فیلمساز برجسته کشورمان پس از دوازه سال دوری از جشنواره فیلم فجر با فیلم”خورشید” درکنارآقای مسعود کیمیایی(۱۳۲۰) با فیلم” خون شد” وآقای ابراهیم حاتمی کیا (۱۳۴۰) با فیلم “خروج”  از جمله کارگردان های باسابقه و کهنه کار سینمای ایران هستند که درکنار فیلمسازان جوان تر از خودشان ، تنور رقابت های این دوره از جشنواره را گرم ترخواهند کرد چرا که سینمای ایران در حال پوست اندازی ست و نسل جدیدی از فیلمسازان جوان و میانسال توانسته اند به خوبی جای فیلمسازان قدیمی تر را در سینمای ایران پُرکنند .

فیلمسازانی که اغلب در محیط اجتماعی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی رشد کرده و به بلوغ فکری رسیده اند .نسلی جسور ، خوش فکر ، پرتلاش و پیشرو که آینده سینمای ایران به آنان امید بسته است . به یقین نسل حاضر با دانش و توانایی هایی که از آنان سراغ داریم می توانند با خلق ایده های ناب در مضامین متنوع و بکارگیری ذوق و استعدادهای ذاتی شان موجب ارتقای سینمای ملی شوند.

بر اساس فهرست فیلم های اعلام شده در سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر ، نگاهی می اندازیم  به ترکیب سنّی کارگردانان حاضر در این جشنواره . بر اساس اطلاعات حاصله ، ترکیب سنّی کارگردانان این دوره بر اساس تاریخ تولد شان عبارتند از :

دهه بیست     ۱ نفر

دهه سی       ۱ نفر

دهه چهل      ۴ نفر

دهه پنجاه   ۱۰ نفر

دهه شصت   ۵ نفر

نامشخص    ۱ نفر

از جمع حاضر در سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر ، حدود ۷۰ درصد از فیلمسازان متولد دهه پنجاه و شصت بوده و به لحاظ فیزیکی و ذهنی در فضا و محیط دوران بعد از انقلاب اسلامی تربیت یافته اند .حضور این تعداد فیلمساز جوان و میانسال در مهم ترین رویداد سینمایی کشور نشان دهنده بالندگی سینمای ایران است .سینمای ایران بر خلاف سینمای سایرکشورها ، در یک دایره بسته و تنگ نظرانه محدود نشده و شرایط و بسترهای لازم را برای ورود افراد جدید و صاحب اندیشه های نو فراهم کرده است . البته این موفقیت ها مرهون فیلمسازان پیشکسوت وکارکشته سینمای ایران است که اولا شاگردان بسیار خوب وکاربلدی  را تربیت کرده اند ثانیا همیشه از نیروهای جوان و کارنامه دار سینمای ایران حمایت جدّی کرده اند تا آثار خوب شان در مهم ترین آوردگاه سینمای ایران دیده شوند. این موضوع از این نظر اهیمت دارد که اندک معدوی از فیلمسازان عمدتا وابسته به جریان های لیبرالی با حادث شدن اتفاقات ماه های اخیر ، بنای ناسازگاری با جشنواره را در پیش گرفته و و زمزمه انصراف از این جشنواره را سر داده اند.در حالی که همه ی آحاد کشور با حوادث تلخ و شیرین این روزها از جمله ترورشهیدسپهبد قاسم سلیمانی بدست عوامل تروریست آمریکایی و به طبع آن حضور گسترده و میلیونی جمعیت کشور در تشییع جنازه این شهید سردار دلها ،تشدید تحریم های یکجانبه ی آمریکا علیه ایران ،سقوط هواپیمای مسافربری ، حمله ی سپاه پاسداران به مقرآمریکایی های مستقر در عراق ، وقوع سیل در مناطق جنوبی کشور همذات پنداری کرده اند اتخاذ رویه ای مغایر با کل جامعه چیزی جزء آب به آسیاب دشمن ریختن نیست و این جشنواره هم با حضور نیروهای جوان و مستعدکشور راه خود را با صلابت تر از گذشته ادامه خواهد داد وقطعا خلاء فیلمسازانی که نگاه های شان صرفا جلب توجه رسانه ای بیگانه است خللی در برگزاری جشنواره فیلم فجر ایجاد نخواهد کرد . سینمای ایران از فیلمسازان ، بازیگران ، هنرمندان و نقش آفرینان غنی ست و توجهی به این ادا و اصول های عوام فریبانه نخواهد داشت .

در ادامه آثار و اسامی فیلمسازان حاضر در “سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر” بر حسب تاریخ تولدشان و نیز مضمون برخی از آثار در جدول زیر معرفی شده است.

نوشته جشنواره فیلم فجر؛ ایستگاه سی‌و‌هشتم/ ظهور نسل جدیدی از فیلمسازان در سینمای ایران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سینما، نیز، متاثر از فناوری های دیجیتال رویکرد های جدیدی را هم در تولید آثار سینمایی و هم در پخش و نمایش فیلم ایجاد کرده است. با ظهور فناوری های دیجیتال، تولید آثار در فرمت ها و قالب های گوناگون آسان تر شده و فیلمسازان با استفاده از آن علاوه بر خلق جلوه های ویژه بصری جذاب، پیچیده ترین سناریو ها را در کوتاه ترین زمان ممکن و با حداقل تجهیزات و امکانات به فیلم های سینمایی تماشاگر پسند تبدیل می کنند. آثاری که پیش از آن امکان تولید آن فراهم نبوده و یا تولید آنها مستلزم ساخت دکورهای عظیم و با صرف هزینه های بسیار سنگین صورت می گرفته است. علاوه بر تسریع و تسهیل در تولید آثار سینمایی مقرون به صرفه ، سالن های سینمایی نیز به سیستم نمایش فیلم دیجیتال مجهز شده اند که این امر از یک طرف موجب افزایش کیفیت نمایش فیلم در سینماها شده و از طرف دیگر هزینه های اکران و نمایش فیلم را به طور قابل ملاحظه ای کاهش داده است. اکنون و در سطح جهانی با بهره گیری از سیستم های دیجیتال امکان نمایش و پخش فیلم های سینمایی به صورت جهانی مهیا شده و دفاتر پخش کننده فیلم در کشور های مبداء به صورت همزمان می توانند با کم ترین هزینه و از طریق اینترنت در تعداد زیادی از سالن های کشورهای جهان فیلم خود را نمایش دهد. به عبارت دیگر به مدد فناوری های نوین «پخش و نمایش جهانی فیلم» گسترش چشم گیری داشته است.

کمتر از یک دهه گذشته، فناوری دیجیتال وارد کارزار هنر سینمای ایران شده است. هم اکنون این فناوری جدید در تولید آثار سینمایی و نیز پخش و نمایش فیلم در سالن های نمایش مورد استفاده قرار می گیرد. امروزه،  تقریبا تمام سینماهای کشور با سیستم های نمایش قدیمی فیلم (آپارات) خداحافظی کرده اند . درگذشته ای نه چندان دور ، نمایش آثار سینمایی با فرمت ۳۵ میلیمتری مشکلات و معایب فراوانی را به همراه داشت. اول اینکه فیلم های ۳۵ میلیمتری که در چندین پرده تکثیر می شد حجم بسیار بالایی داشت و حمل و نقل آنها از یک شهر به شهر دیگر هزینه های زیادی را بر دوش دفاتر پخش کننده فیلم ایجاد می کرد. دوم این که آرشیو و نگه داری تعداد زیادی از کپی های تکثیر شده پس از پایان اکران فیلم، فضای زیادی را اشغال می کرد و سومین و مهم ترین معایب فیلم های ۳۵ میلیمتری، هزینه ی بالای تکثیر کپی فیلم ها بوده است به طوری که دفاتر پخش کننده بر حسب پیش بینی میزان فروش و صرفه جویی در هزینه، تعداد معدودی کپی فیلم را تهیه کرده و آن را به صورت چرخشی و با فاصله زمانی زیاد در سینماهای کشور نمایش می دادند بنابراین اکران همزمان فیلم در سطح وسیعی از سینماهای کشورغیر محتمل بوده است .

با دیجیتالی شدن سیستم نمایش و پخش فیلم در سینماهای کشور، محدودیت های فوق بر طرف شده است. دفاتر پخش کننده فیلم با کم ترین هزینه، فیلم ها را از طریق هارد به سرور سینماها منتقل نموده و امکان نمایش فیلم در تعداد زیادی از سینماهای متقاضی را فراهم می نماید. بر خلاف سال های گذشته که ابتدا فیلم ها در سینماهای مدرن و شهرهای بزرگ نمایش داده شده سپس، نوبت به شهرهای کوچک می رسید امروز همه ی سینماهای کشور اعم از سینماهای مدرن در شهرهای بزرگ تا سینماهای ضعیف در شهرهای دور دست به صورت همزمان می توانند یک فیلم را برای تماشاگران نمایش دهند . نمایش و پخش فیلم به صورت دیجیتال علیرغم مزیت های گفته شده، آسیب هایی را بر شیوه اکران و پخش فیلم ها ایجاد کرده که از نظرها پنهان مانده است. همه ی میدانیم «مزیت های اقتصادی» و فروش و کسب درآمد بیشتر مورد توجه تولید کنندگان آثار ، دفاتر پخش کننده و نیز صنف سینمادارهاست. جذب تماشاگر بیشتر یعنی کسب درآمد بیشتر و کسب درآمد بیشتر یعنی سود بیشتر. در این میان هر یک از فعالان صنفی سینما اعم از تهیه کننده ها، دفاتر پخش فیلم و سینمادارها به سرمایه و پول نیاز دارند تا بتوانند باز تولید و یا فعالیت شان را استمرار ببخشند . بدون سرمایه و درآمد مناسب ادامه فعالیت این صنوف به خطر خواهد افتاد بنابراین در چرخه اقتصادی سینما، پول حرف اول را می زند . اکنون که سیستم پخش و نمایش فیلم در سینماهای کشور به صورت دیجیتال صورت می گیرد و سرورهای سینماها امکان نگه داری هم زمان چند فیلم را دارند رقابت بسیار شدیدی بین فیلم های سینمایی برای جلب نظر تماشاگر وجود دارد . سینمادارها (اگر چند سالنه باشند چه بهتر) با دریافت و ذخیره کردن چند فیلم از دفاتر پخش کننده و صرف نظر از محتوای آنها (ارزشی یا تجاری) امکان نمایش فیلم های مختلف در یک روز را دارند . سینمادارها می توانند سئانس های روزانه خود را بر اساس فیلم هایی که در اختیار دارند تنظیم نماید . در سال های گذشته سینمادارها موظف بودند بدون در نظر گرفتن میزان فروش و تعداد تماشاگران ، یک فیلم را در چند نوبت نمایش دهند اما با شرایط جدید و دیجیتالی شدن سیستم پخش فیلم ، هر سینمادار بر اساس تعداد تماشاگران و میزان فروش آنها ، سئانس های نمایش فیلم را برنامه ریزی و مدیریت می کند . اگر آثاری که در روزهای نخست نتوانند در رقابت با فیلم های دیگری که در اختیار دارد نظر مخاطب را جذب کنند فرصت نمایش چندانی به آن فیلم نخواهد رسید و جای خود را به فیلم های پرفروش تر و مخاطب پسند خواهند داد . با این شیوه ی اکران فیلم در سینماها ، فیلم های کم فروش و ناتوان در جذب تماشاگر عملا شرایط اکران برابر با فیلم های دیگر را از دست خواهند داد و همین امر موجب بروز چالش های زیادی در بین فیلمسازان و تهیه کنندگان می شود . در چنین شرایطی فیلم های طنز و کمدی های سخفیف که اغلب با استقبال مردم مواجه می شوند فیلم های جدّی تر و فیلم هایی که حرفی برای گفتن دارند با برنامه ریزی سینمادارها به صورت غیر محسوس از چرخه اکران حذف می شوند . به عبارت دیگر فیلم اگرچه در اکران سراسری سینماها قرار دارد ولی وقتی دقیق تر می شوید متوجه خواهید شد که هر سینما صرفا چندسئانس محدود را به نمایش آن فیلم اختصاص داده و بیشتر سئانس های سینما را با فیلم های پرمخاطب تر اِشغال کرده است . گلایه های تعداد زیادی از فیلمسازان که فیلم های شان مورد بی مهری سینماداران قرار می گیرد ناشی از قدرت انتخاب آنها در تنظیم برنامه زمانی سئانس های سینماست . اگر در سال های اخیر فیلم هایی با مضامین آبرومند تر و شست ورفته تر نمی توانند در سینمای کشور عرض اندام کنند (صرف نظر از محتوا و ساختار ضعیف بعضی از آنها) یکی از دلایل آن نابرابری اکران و نمایش فیلم در سینماهاست که با سیستم پخش فیلم دیجیتال این امکان و توانایی برای سینمادارها فراهم شده است . درفرایند چرخه ی اکران فیلم در سینماهای کشور ، اِشکال کار کجاست ؟ آیا آیین نامه ها و دستورالعمل ها ، تامین کننده منافع همه ی گروه های سینمایی نبوده و نیاز به بازنگری دارند ؟ آیا ضوابط و آیین نامه ها با رعایت مصالح همه ی ذینفعان سینما تنظیم شده اما نظارت و کنترل ها به اندازه ی کافی نیست ؟ آیا فیلمسازان می بایست توانمندی های خود را در حوزه ی ساخت فیلم ارتقاء داده و با شرایط موجود فیلمی را تولید کنند که توانایی رقابت برابر را با سایر فیلم ها را داشته باشند ؟ آیا می بایست مکانیسمی طرح ریزی شود تا از فیلم هایی که به موضوعات استراتژیک می پردازند (حفظ و اشاعه ارزش های دینی و مذهبی ، منافع ملی ، دفاع مقدس و ….) حمایت های خاص صورت گیرد تا در مواجه با چنین شرایطی دچار خُسران و ضرر و زیان نشوند ؟

تا زمانی که هدف از گردش فیلم در سینماهای کشور تامین منافع اقتصادی گروه های خاص و با این سبک و سیاق صورت می گیرد قطعا یک سری از آثار توانایی عرض اندام نخواهند داشت و با وضعیت فعلی نمایش فیلم در سینماها ، روز بروز فیلم های سطحی نگر موفقیت های بیشتری را کسب کرده و فیلم هایی با ماهیت اصیل از فضای سینمای کشور دورتر خواهند شد که این امر ابدا به صلاح و نفع سینمای کشور نیست. انتظار است با تعیین ساز و کارهای مناسب و رویکردهای جامع و درک دقیق از فضای موجود که متاثر از سهولت دسترسی هم زمان صاحبان سینما به چند فیلم ایجاد شده است شرایط مطلوب تری درتقسیم برابر زمانبندی سئانس های سینما برای همه ی فیلم ها فراهم شود تا هم فیلم های تجاری و گیشه پسند بازار و مشتریان خود را حفظ نمایند و چرخه ی اقتصادی سینما بچرخد و هم فیلم هایی که به موضوعات واجب و ضروری نظام فرهنگی کشور می پردازند بیش از این آسیب نبیند .

نوشته نمایش فیلم دیجیتال در سینماها و تاثیر آن بر شیوه اکران در سینماهای کشور اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

* در فروردین ماه سال ۹۸ ، سینماهای کشور ۴.۶۲۴.۰۰۰ نفر را جذب کرده اند که حاصل آن ۵۸۴ میلیارد ریال فروش بوده است. عملکرد سینماهای کشور در فروردین ماه ۹۷ جذب ۴.۶۸۳.۰۰۰ نفر و درآمد آن به میزان نیز ۴۳۷ میلیارد ریال گزارش شده است. با آن که تعداد سینماهای کشور از ۲۱۹ سینما به ۲۵۲ سینما افزایش یافته است اما تعداد تماشاگران کشور حتی کمتر از ماه مشابه در سال گذشته بوده است .

به طور کلی نوسانات و تغییر در تعداد تماشاگران سینماهای کشور متناسب با جمعیت کشور نیست و بر اساس نوع آثار تولید و نمایش داده شده در یک دامنه معین قرار می گیرند . هر چند درآمدهای سینمایی روند رو به رشد را نشان می دهد اما بخش مهمی از این نرخ رشد به دلیل افزایش بهای بلیت سینماست . به عبارت دیگر افزایش سالن های سینمایی لزوما به معنای افزایش تعداد تماشاگران سینما نیست در این حالت با احداث پردیس های مدرن چه اتفاقی برای تماشاگران سینمایی رقم می خورد ؟ پاسخ این سئوال روشن است . تعدادی از تماشاگران به سمت سینماهای چندمنظوره (پردیس‌های مجلل) هدایت می شوند و سینماهای تک پرده ای توان ادامه رقابت با آنها را از دست خواهند داد .

بر اساس آمار ، در حال حاضر حدود ۳۰ پردیس سینمایی (۱۶ پردیس سینمایی در تهران و ۱۴ پردیس سینمایی در استانها) در کشور فعالیت دارند. در فروردین ماه سال ۹۸ حدود ۴۴ % از تماشاگران سینماهای ایران (۲.۰۳۴.۶۹۵ نفر) ترجیح داده اند فیلم را در پردیس های سینمایی ببینند . با توجه به ظرفیت محدود تماشاگران سینمایی در سطح کشور ، بخش قابل ملاحظه ای از تماشاگران سینماهای تک پرده ای به این سو سوق پیدا کرده اند.

یکی دیگر از ویژگی های پردیس ها و سینماهای مدرن “جذب تماشاگران جوان” است زیرا تماشاگران قدیمی تر اغلب وفادار به سینمای محلی بوده و حاضر نیستند مسافت زیادی را طی کنند تا در سینماهای مدرن فیلم ببینند . بنابراین ذائقه های مشتریان جوان که عمدتا طرفدار لذت بردن و سرگرم شدن هستند با فیلمسازانی که فیلم های کمدی می سازند سازگارتر است . این که بعضی از فیلمسازان مدعی اند تماشاگران ، فیلم های کمدی را بیشتر می پسندند نشات گرفته از تقاضاهای این طیف گسترده از تماشاگران جوان در پردیس های سینمایی ست . جوانانی که حاضرند پول بیشتری برای دیدن فیلم در پردیس ها هزینه کنند و خوشبختانه و یا شوربختانه ، درآمد حاصل از نمایش فیلم در پردیس های سینمایی شاکله چرخه اقتصادی سینمای کشور را تشکیل می دهد و این امر روند توسعه این مراکز را طی سال های اخیر و آینده شتاب خواهد بخشید .

طبق آمار، بیش از ۵۳ درصد از کل فروش سینماهای کشور در فروردین سال ۹۸ (۳۱۲.۲۵۰.۲۶۸.۴۳۰ریال ) سهم پردیس های سینمایی شده است. به عبارت دیگر ۳۰ پردیس سینمایی فعال در کشور “بیش از نیمی از فروش و درآمد سینماها”را از آنِ خود کرده اند و سهم سایر سینماهای کشور علیرغم تعداد و پراکندگی بسیار گسترده در سطح کشور فقط ۴۷ درصد بوده است.

استفاده از خدمات نمایش فیلم در پردیس های سینمایی اغلب گرانتر از سینماهای تک پرده ای ست. طبیعتا پرداخت رقم های بیشتر برای قشر متوسط و پایین دشوار است. با ظهور پردیس های متعدد و حذف تدریجی سینماهای تک پرده ای، طیف وسیعی از تماشاگران فرودست از کلیت سینما کنار می روند. از طرف دیگر پردیس ها معروفند به این که می توانند افراد زیادی را جذب کنند به ویژه جوانانی که درآمد ی قابل مصرف دارند تا برای سرگرمی ، خرید ، تفریح و غذا هزینه کنند، صاحبان کسب و کار هر چند بندرت از این پردیس ها بازدید می کنند اما گشاده دستانه برای خود و خانواده شان خرج می کنند.  اگرچه بسیاری از فیلمسازان کمدی در ایران معتقدند ساخت فیلم های طنز گونه صرفا برای فراموشی رنج ها و گرفتاری های روزمره زندگی مردم ساخته می شوند و بر این عقیده اند مردم به اندازه کافی در زندگی شان مشکلات اقتصادی و غم و غصه های فروان دارند لذا ساخت فیلم های اجتماعی،کام مخاطبان سینما را تلخ تر خواهد کرد اما به نظر می رسد تولید فیلم های کمدی سخیف نه برای کاستی غم و اندوه قشر ضعیف بلکه برای تامین نیازهای قشر دارا و ثروتمندان ساخته می شود همین گروهی که بیشترین سهم را هم در چرخه اقتصادی سینمای کشور داشته و با پرداخت رقم های بیشتر، انگیزه ها را برای ادامه تولید آثار با مضامین مورد نیاز از جمله آثار کمدی فراهم می سازد .

خصیصه دیگر، پردیس های سینمایی چند منظوره بودن آنهاست. سرمایه گذاران در پردیس های سینمایی با بکار بردن بهترین نقشه های معماری و مبلمان شهری سعی می کنند جذابیت های فوق العاده در مجموعه های خود ایجاد نمایند . پردیس های سینمایی با بهترین رستوران ها و کافی شاپ ها، بهترین مراکز تفریحی، بهترین فضای تجاری و انواع و اقسام خدمات دهی مناسب به مشتریان همراه با امتیازاتی که شهرداری ها (حذف عوارض ساخت و ساز تا چند سال) و بانک ها ( اعطای تسهیلات ویژه و یا مشارکت در ساخت ) به آنها ارائه می دهند به همراه خود  فرهنگ جدیدی را  وارد می سازند که با فرهنگ سنتی ما در تعارض است. پردیس های سینمایی شبیه فروشگاه های بزرگی هستند که خرده فروشی را از بین برده و ضمن تعطیلی بازار های محلی و سنتی، مصرف گرایی را رواج خواهند داد.

کسی مخالف سرمایه گذاری و ساخت پردیس های سینمایی در کشور نیست و نمی خواهد با آن مقابله کند اما باید حواسمان به سینماهای قدیمی تر باشد تا در رقابت با این غول های جدید سینمایی که در جای جای شهرها برافراشته می شوند تاب مقاومت داشته باشند . ” افزایش مالیات بر درآمد پردیس های سینمایی ، حذف و یا کاهش مالیات بر ارزش افروده سینماهای تک پرده ای و حمایت های دیگر دولتی ، بقاء و ادامه حیات این گونه سینماها را تضمین خواهد کرد  زیرا این نوع از سینماها هنوز هم به افراد با درآمد کمتر خدمات ارائه می دهند”

* استخراج آمار از سایت: panel.cinemashahr.ir

نوشته تاثیر پردیس‌های سینمایی بر آینده سینماهای مستقل اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.