به گزارش سوره سینما [1]، چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر با معرفی ۳۳ فیلم سینمایی، یکی از متنوعترین و در عین حال مسئلهمحورترین دورههای خود را پشت سر میگذارد. در این دوره، ۳۱ فیلم در بخش رقابتی «سودای سیمرغ» حضور دارند و ۲ اثر در بخش خارج از مسابقه به نمایش درمیآیند. نگاهی آماری و تحلیلی به ترکیب آثار نشان میدهد فجر ۴۴ بیش از هر چیز، بازتابدهنده دغدغههای اجتماعی، سیاسی و تاریخی سینمای امروز ایران است.
همنشینی نسلها؛ از فیلماولیها تا کارگردانان تثبیتشده
بررسی کارگردانهای حاضر در جشنواره نشان میدهد فجر ۴۴ میزبان همزمان فیلمسازان باسابقه و نسل جدید است. دستکم ۱۲ فیلم توسط کارگردانان فیلماولی یا کمتجربه ساخته شدهاند؛ در مقابل، بیش از ۶۰ درصد آثار متعلق به فیلمسازان شناختهشده و تثبیتشدهای چون رسول صدرعاملی، امیرشهاب رضویان، محمدحسین مهدویان، سروش صحت، منوچهر هادی و علیرضا معتمدی است. این ترکیب، جشنواره را به میدان مواجهه تجربه و جسارت تبدیل کرده است.
غلبه سینمای اجتماعی و سیاسی
از منظر مضمونی، سینمای اجتماعی همچنان پررنگترین گونه حاضر در جشنواره است. حدود ۴۵ درصد فیلمها به مسائل اجتماعی و خانوادگی میپردازند. پس از آن، آثار سیاسی–امنیتی و فیلمهای مرتبط با جنگ و دفاع مقدس سهم قابلتوجهی دارند. نکته قابل توجه، کمرنگ بودن کمدی بدنهپسند در این دوره است؛ بهگونهای که طنز، اگر هم حضور دارد، بیشتر در لایههای تلخ اجتماعی یا موقعیتهای انتقادی دیده میشود.
جنگ دوازدهروزه؛ مهمترین کلیدواژه مشترک
یکی از برجستهترین ویژگیهای فجر ۴۴، حضور پررنگ فیلمهایی با محوریت جنگ دوازدهروزه و حمله رژیم صهیونیستی به ایران است. دستکم چهار فیلم بهطور مستقیم یا غیر مستقیم به این واقعه پرداختهاند:«رقص باد»، «سقف»، «کافه سلطان» و «نیمشب». این حجم از واکنش سینمایی به یک رخداد معاصر، فجر امسال را به جشنوارهای «واکنشمحور» و نزدیک به زمان حال تبدیل کرده است.
سهم قابل توجه سینمای مؤلف
حدود ۱۸ درصد فیلمها توسط کارگردانانی ساخته شدهاند که همزمان نویسندگی فیلمنامه را نیز برعهده داشتهاند؛ آثاری مانند «استخر»، «اسکورت»، «حال خوب زن»، «دختر پریخانوم» و «زندگی کوچککوچک». این آمار نشان میدهد سینمای مؤلف و نگاه شخصی، همچنان جایگاه مهمی در جشنواره فیلم فجر دارد.
بازیگران پرتکرار؛ تکیه بر چهرههای قابل اتکا
در میان بازیگران، چهرههایی چون حامد بهداد، رضا کیانیان، سروش صحت، لیلا زارع و پیام احمدینیا در بیش از یک فیلم حضور دارند. این موضوع نشان میدهد انتخاب بازیگران در فجر ۴۴ بیش از ستارهسازی، بر تداوم همکاری با بازیگران حرفهای و قابل اتکا استوار بوده است.
زنان در مرکز روایت
حداقل ۹ فیلم جشنواره دارای محوریت مستقیم شخصیت زن هستند؛ از «آرامبخش» و «پروانه» گرفته تا «حال خوب زن» و «کافه سلطان». این آمار حاکی از پررنگتر شدن نقش زنان در روایتهای سینمایی جشنواره است، هرچند حضور زنان در جایگاه کارگردان همچنان محدود باقی مانده و در این دوره از جشنواره هیچ اثری از کارگردان زن وجود ندارد.
چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر، جشنوارهای کمکمدی، پرمسئله و معطوف به اکنون است؛ دورهای که در آن، سینمای اجتماعی و سیاسی دست بالا را دارد و فیلمسازان، بیش از هر زمان دیگری، به وقایع معاصر و زخمهای باز جامعه واکنش نشان دادهاند.