به گزارش سوره سینما [1]، روز چهارشنبه هشتم بهمنماه نشست رسانهای دبیر چهل و چهارمین جشنواره ملی فیلم فجر در موزه سینما برگزار شد.
منوچهر شاهسواری دبیر این دوره از جشنواره در ابتدای این نشست مطرح کرد: امیدوارم همه ما با عشق به سرزمین، به فرهنگ و با عشق به هنر روز خوبی را شروع کنیم. بنده میدانم و شما هم بهتر میدانید که شرایطی در جامعه ما حاکم است و این امر اجتناب ناپذیر میکند تا همدردی با همه کسانی را که جانهای خود را از دست دادند؛ داشته باشیم. جانهایی که میتوانست در راه رشد و پیشرفت آینده این سرزمین موثری باشد. از بین رفتن هر قطره خون ایرانی در هرکجای دنیا، درد سنگینی است اما باید زندگی و کار کرد و خانه را حفظ کرد خانه سرزمین، وطن، ارزشها و اعتقادات ماست و البته برای ما علاقهمندان سینما خانه، سینمای ماست.
دبیر چهل و دومین جشنواره ملی فیلم فجر در ادامه نشست خبری عنوان کرد: جشنواره در قالب یک رویداد ملی در همه این سالها توانسته نیروهای درخشانی را به سینمای ایران اضافه کند و به افتخار این رویداد ملی امروز ایستاده در خدمت شما هستم، فکر کردم باید ایستاده و آغوش باز باشیم به حرمت کسانی که در هر کجایی که هستند دلشان برای این سرزمین میتپد. به امید روزهای پر از امید و آرامش و امیدوارم همه کمک کنیم این رویداد ملی به یک همبستگی و همگرایی ملی تبدیل شود و ما را کنار هم قرار دهد. ما کنار هم هستیم گاهی به بهانههای دلنشین نیاز داریم امیدوارم امروز فرصتی شود یک بار دیگر با آغوش باز کاری کنیم که آینده، برای همه مردمان سرزمین درخشان باشد.
وی تصریح کرد: این حس قلبی و روحی من بود که باید با شما به اشتراک میگذاشتم. این رویداد ملی سابقه ۴۴ ساله دارد و امسال تغییراتی در آن ایجاد کردیم. در ابتدای فراخوان مقدمه کوتاهی قید شده بود که نیاز به بازنگری در شیوههای اجرایی و رویکردها داشت تا به فضایی تبدیل شود که به کشف استعداد منجر شود. در فراخوان قید شده بود که به دلیل ماهیت ملی، ذینفعان بسیاری دارد فقط ما فیلمسازان و رسانه ای ها ذینفع آن نیستیم مردم، دوستداران سینما، نهادها و دستگاهها ذی نفع هستند. اساسا میل به این ذی نفعی را باید به فال نیک گرفت و بدون توجه به این گروه عظیم نمیشود تغییرات را انجام داد. ما در برخی مقاطع به لحاظ شکلی تغییراتی دادیم و ترجیح دادم به جای حرف زدن عمل کنیم و عمل را شما مشاهده کنید و نقد کنید.
در ادامه این نشست شاهسواری درخصوص ویژگیهای متفاوت جشنواره در چندسال اخیر که محلی برای به کنش و واکنشها شده و اهمیت جشنواره به مردم در شرایط کنونی جامعه توضیح داد: فکر میکنم سینما یک پروژه نیست بلکه یک پروسه است که صرفا با حضور تماشاگر و مخاطب شکل نمیگیرد. گاهی اوقات در موقعیت هایی قرار میگیریم که بیم خودمان و احساسات و منافع درازمدت چاره ای جز انتخاب نداریم. مطلع هستم که همکاران من که در جشنواره فیلم دارند تحت فشار هستند. باید خطاب به آنها بگویم دمشان گرم و ممنونم که سینما را زنده نگه میدارند و آنها فیلم میسازند که دغدغه و درد مردم را بازتاب دهند و امسال عمده فیلم ها به دغدغه ها پرداخته است.
وی اضافه کرد: سینما به عنوان پیشاهنگ نظام فرهنگی کشور پیش بینی میکرد که مثل این روزها تلخ شود. ما وظیفه داریم نه از بیچارگی بلکه از دغدغه مندی کنار مردم باشیم. ترک کردن خانه و فرهنگ اوضاع را از این بدتر خواهد کرد. ما باید مرهم باشیم بر زخم نه اینکه نمک بر زخم های مردم بپاشیم. با توجه به همه شرایط موجود زندگی قابل تعطیل نیست و تلاش ما ادامه دارد و از رسانه ها درخواست میکنم کنار هم باشیم تا فارغ از دردهایمان کنار هم جمع شویم.
منوچهر شاهسواری تصریح کرد: بدون درد مشترک آرمان مشترکی شکل نمیگیرید آن وقت هر کسی میخواهد به سمت و سویی برود و خواسته های خودش را جلو ببرد. سینما بالاتر از هر پدیده اجتماعی دیگری قرار دارد و ما با سینما در متن جهان هستیم. ما بدون تصویر حاشیه جهان خواهیم بود. دغدغه همه همکاران من در سینما این است که با عشق به سینما همچنان این تلاش را ادامه دهیم و به موفقیت تبدیل شود.
دبیر این دوره از جشنواره سپس درباره سیمرغ مردمی بیان کرد: جایزه ویژه تماشاگران در این رویداد یکی از مختصاتی است که کمتر در جای دیگر نمونه اش را پیدا میکنید. یاد سیف الله داد گرامی باد که بانی این جایزه شد. سال پیش خودم بودم و امکان داشت باز هم با یک صدم رای فیلم دیگری معرفی شود اما انصاف و عدالت حکم میکرد همان فیلمی که از آرا درآمد، اعلام شود اما با این حال فاصله آرا ناچیز بود. امسال دوستان خانه سینما مسئولیت این موضوع را برعهده گرفتند. ما هم نگرانیهایی درباره شرایط اینترنت داریم اما تلاش کردیم به شیوههای سنتی برگردیم چون آن شیوه مشارکت را بالا میبرد ولی یکی از اشکالات سال گذشته این بود که کم بودن مشارکت باعث میشود چیزهایی از صندوق دربیاید که مد نظر ما نیست ولی امکانپذیر نبود که بتوانیم در شرایط فعلی آن شیوه سنتی را برگردانیم چون به نیروی زیاد و آموزش دیده نیاز داشت.
منوچهر شاهسواری درباره تغییرات امسال جشنواره مانند حذف هیات انتخاب و تضمین استمرار آن توضیح داد: امسال فقط یک انیمیشن داشتیم و احساس کردم باید فرصتی برای نمایش آن فراهم شود و اجازه گرفتیم تا «نگهبانان خورشید» در بخش خارج مسابقه حضور داشته باشد. از طرفی جوانانی از خراسان هم فیلمی با هوش مصنوعی ساختند که من در جای دیگری از دنیا ندیدم و جستجویی هم کردم که مشابه آن را پیدا نکردم و تصمیم گرفتیم این فیلم هم فارغ از مضمون و کیفیت دیده شود و فرصتی برای مواجهه مستقیم با فناوری و تاثیر آن در مواجهه با موضوع و مضمون باشد.
[2]
وی افزود: در خصوص استمرار تغییرات امسال، آقای فریدزاده رئیس سازمان سینمایی باید پاسخ دهند. در حکم من دبیر چهل و چهارمین جشنواره نبود اما این به این معنی نیست که همیشه باشم و شاید به حرمت موی سفید چنین قیدی نیاوردند. به هر حال رئیس سازمان سینمایی باید این مساله را پاسخ دهند.
این مدیر فرهنگی گفت: به نظرم جشنواره، با فیلم جشنواره میشود نه با عکس و خبر. ما در این دوران در حال پیش تولیدها بودیم اینها ممکن است بار خبری داشته باشد اما به نظر و سلیقه من از روزی که جشنواره آغاز میشود باید با جشنواره رو به رو شویم. سال گذشته قابل مقایسه با امسال نیست، درواقع هر سال جشنواره از سال گذشته متفاوت خواهد بود و ما درکی از تغییر نداریم، تغییر تدریجی ولی با ماهیت متفاوتی است. جشنواره فیلم فجر با قید مفهوم رویداد ملی هر سال با شرایط جامعه متفاوت خواهد بود.
دبیر جشنواره درباره بخش نمایش ویژه سال گذشته گفت: در مورد بخش نمایش ویژه سال گذشته من فکر میکردم فیلم های درستی هستند و باید در بخش ویژه نمایش داده شود، هرچند در جایی به من گفتند چنین چیزی باعث ایجاد فضای ملتهبی شده است. امسال اما به همان تعداد فیلم سال گذشته که در بخش ویژه بود در بخش مسابقه ملی فیلمهایی داریم که باید دیده شوند. رشد کیفی و دغدغهمندی فیلمهای امسال بسیار چشمگیر است و باید آغوشمان را برای حضور این فیلمها و فیلمسازان باز کنیم.
شاهسواری درباره حذف هیات اتتخاب و روابطعمومی بیان کرد: یکی از ماموریتهای امسال من این بود که جشنواره را صاحب یک دبیرخانه دایمی برای آینده سینمای ایران کنم و از حالت دستفروشی خارج کنم. با توجه به شرایط سخت اقتصادی بالاخره یکی از ساختمانها آماده شد که در نزدیکی همین موزه سینماست و برای آن باید ساختاری تعریف میشد. با مشورت متوجه شدیم ما نیازمند واحدی به نام ارتباطات و رسانه هستیم. جشنواره معمولا اینگونه بوده که ۲۳ بهمن تمام میشده است، در حالی که ما درباره جشنواره باید برندسازی کنیم و نشان جشنواره را ثبت و قانونی کنیم که البته این کار را در سال گذشته انجام دادیم. لذا نیازمندیم که در فاصله پایان یک دوره از جشنواره با جشنواره بعد یک سلسله گفتگو رقم بزنیم و به نظرم سطح این ساختار با مدل کوتاه مدت تفاوتهایی دارد. مسعود نجفی با همه تجاربش سال گذشته این ظرفیت را داشت این اتفاقات را رقم بزند و ما میدانستیم باید دست به تغییر می زدیم. البته که ریسک هم داشت اما این ریسک برای تغییراتی بود. اما درنهایت چیزی دارد شکل میگیرد که باید به آن فرصت رشد بدهیم.
وی اضافه کرد: شیوه قبلی با آداب شخصی من همخوانی نداشت باید تغییر بافت رسانهها را در جهان متوجه شویم با ایدههای کهنه نمیشود وارد جهان نوی ارتباطات شد. من دنبال نقد و نظر هستم. این مسیر را با یکدیگر هموار کنیم تا اگر جایی را اشتباه رفتیم اصلاح کنیم. باید بتوانیم گفتگوهای جدی را برای دورههای بعد شروع کنیم. شما به عنوان اهالی رسانه یکی از ذی نفعان این رویداد هستید و ارتباطات شما با این رویداد نباید ده روزه و بیست روزه باشد.
منوچهر شاهسواری درباره مدیریت هزینهها در جشنواره بیان کرد: به طور کلی من تهیهکننده هستم و فکر میکنم اگر پروژهای را با هزینه کمی تولید کنم این موضوع اعتبار من را حفظ میکند. این را هم اضافه کنم که شرایط اقتصادی جامعه خوب نیست، معیشت مردم در خطر است تعداد زیادی از جمعیت کشور ممکن است گاهی با همان یارانه یک میلیون تومان گوشت و مرغ بخرند و با فرض وجود پول هم باید آدابی را رعایت کرد. امسال خواهید دید که با خساست صرفهجویی کردیم یا با آداب شیک بودن. جایی که باید هزینه شود هزینه می کنیم و زمانی که هزینه ها اضافه است هزینه نمیکنیم و آنجا که هزینه ها بیشتر شبیه نمایش و شو و ریخت و پاش است، هزینه نمیکنم چون این مدل کار اصلا از من برنمیآید.
دبیر جشنواره درخصوص ارتباط با رسانهها و انتقال منتقدان و خبرنگاران از برج میلاد به ملت گفت: کیفیت نمایش برج میلاد همیشه منتقدانی داشت و بسیاری معترض بودند. با مشورت با روابط عمومی تصمیم گرفتیم دوستان و عزیزان رسانه ای با احترام وارد سالن شوند و در کنار هم گعده کنند و این برای من پارامتر مهمی بود که دوستان رسانه در محلی جدا فیلم ببینند. امیدوارم شما به عنوان رسانه کمک کنید و مطالبه کاخ جشنواره را داشته باشید تا برای سالهای بعد این مقدار دچار پراکندگی و مشکلات نشویم.
منوچهر شاهسواری گفت: در پردیس ملت اینترنت قابل بهرهبرداری و موثری در نظر گرفتهایم و در میان فیلمها اینکه آیا فیلمساز جریانسازی پیدا میشود یا نه؟ من تشخیصی ندارم اما رویش نیروهای جوان را داریم چه در تاریخ سینمای ما چه جهان گاهی یک نفر به قله میرود و این یک سرنوشت است. به قول مهدی فخیم زاده این همای سعادت است که باعث میشود گاهی اتفاقی بیفتد یا خیر. با دیدن چند فیلم نمیشود تشخیص داد که فیلمی تبدیل به جریان میشود یا خیر. اما در حوزه نیروی انسانی این جریان اتفاق می افتد.
وی در بخش دیگر درباره تحریم جشنواره گفت: من تحریم را نمیفهمم. آیا شده است ما در خانه را قفل کنیم و دیگر به خانه برنگردیم؟ مگر قبول نداریم انسان و آبادانی مفهومی یکسان دارند؟ ما با ترک حرفه و کار و خانه خود آیا دستاوردی به دست می آوریم یا نه آن را تحویل غاصبانش میدهیم؟ من ترجیح میدهم در حفظ خانه خود کوشا باشیم اگر پنجره آن هم شکسته باشد با پارچه و تخته جلوی طوفان را بگیریم. مگر این کار را در زندگی واقعی انجام نمی دهیم؟ آغوش جشنواره به روی هیچکسی بسته نیست هیچکسی به خاطر حرف و سلیقهاش از آغوش جشنواره کنار نمیرود.
دبیر جشنواره چهل و چهارم فیلم فجر در بخش دیگری از صحبت های خود بیان کرد: ما درگیر ساختار دبیرخانه بودیم و مجموعه مسائلی که پیش آمد فرصتی پیش نیامد تا درباره فیلمهایی که ممکن است آماده نشود توضیحی بدهم و از این بابت عذرخواهی میکنم. سایت که باز شود شاید شاهد برخی تغییرات باشید و دوستان و عوامل فیلمها شبها به دفتر جشنواره میآیند و آنجا کار میکنند. در حال حاضر به جهت فنی و نرسیدن دو فیلم احساس خطر میکنم. ممکن است این موضوع رفع شود و ممکن است رفع نشود. دوستان در تلاش هستند که فیلمها را برسانند. با همه اینها روز اول جشنواره همه فیلمها در همه سالن حضور دارند.
این مدیر فرهنگی درباره تغییرات و بی ثباتی مدیریت فرهنگی بیان کرد: بیثباتی مدیریت فرهنگی یک بحث جدی میطلبد من هم موافقم که با تغییر دولت و مدیر، ساختارها و مدل هایی که جواب درست دادهاند نباید تغییر کند مگر اینکه اشکالی داشته باشد. آقای فریدزاده و آقای صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اصرار دارند، یک قاعده ثابت در نظام مدیریتی جشنواره فراهم شود و مقدمه اش این است که پس از سالها جشنواره صاحب دفتری با نام خودش شده است. اینکه ما به کاخ جشنواره فکر نکردیم و یک سازمان مقتدر فعال در طول سال نداریم خوب نیست. به نظرم جشنواره میتواند صاحب اقتداری شود که مصایب مالی نداشته باشد. این روند مورد تاکید است و برخی ممکن است نظام مدیریتی آنها نظام هزینه باشد و میل به پیمانکاری داشته باشند، این به نظرم در صلاح یک دستگاه فرهنگی یک کشور نیست. وقتی چیزی ثبات دارد نقد معنا پیدا میکند ولی وقتی چیزی متغیر است چگونه میخواهید نقد کنید؟ نظام فرهنگی کشور هم باید با ثبات باشد، اما شیوههایی که تاکنون بوده یکی از بزرگترین موانع اقتدار فرهنگی کشور است.
منوچهر شاهسواری ادامه داد: ما برای نشستهای خبری و حضور در جشنواره کسی را مجبور نمیکنیم اگر هنرمندان آمدند که خانه آنهاست و قدم بر چشم ما گذاشتند اگر کسی به هر دلیلی نیامد ما به او احترام میگذاریم و هر کجا هستند سلامت باشند. با این حال الان وقت خالی کردن صحنهای را که خانه ما در مرکز آن است، نداریم و این اعتقاد من است.
وی درباره رسانههای حاضر در جشنواره نیز گفت: من دخالتی در کار مسعود نجفی نکردم ولی تنها درخواستم این بود که جز اهل رسانه کسی کارت رسانه نگیرد و فقط کسانی که در رسانه هستند و کار خبری میکنند به عنوان اهالی رسانه حضور داشته باشند.
منوچهر شاهسواری درخصوص تعداد فیلمهای حاضر و نبود برخی فیلمها ازجمله فیلمهای محمد کارت یا مجید مجیدی و بهروز افخمی عنوان کرد: بعضی فیلمها در جشنواره ثبتنام میکنند، اما در مرحله بعد فیلم به دبیرخانه نمیرسد، فیلمی بود که در زمان ثبت نام تازه فیلمبرداری آن تمام شده بود و اصرار بر حضور در جشنواره داشت اما من ریسک نکردم که حضور داشته باشد چون مهمترین بخش پروسه ساخت فیلم پست پروداکشن آن است. برخی فیلمها اصلا ثبتنام نکردند و برخی رسانهها هم در خصوص حضور نداشتن این فیلمسازان نوشته بودند و حاشیه هایی ایجاد کرده بودند. ما شاهد بودیم برخی اصلا فیلم نساخته بودند که رسانهها اسم آن ها را جزو فیلمسازان راهنیافته آورده بودند. با این حال همه فیلمهایی که ثبت نام کردند طبق مقررات حاضر شدند. حدود ۲۰ فیلم هم امکان ارائه نسخه پیدا نکردند. بعضی به صرف گرفتن پروانه ساخت ثبت نام کرده بودند و ساخته نشده بود و بعضی هم به مرحله نهایی نرسیده بود و حدود ۳ فیلم در حال ساخت بودند، اما امکان فرستادن نسخه را به لحاظ زمانی پیدا نکردند.
دبیر این دوره از جشنواره درباره هویت ملی جشنواره مطرح کرد: عشق و علاقه و باور خودمان به این سرزمین را در سال گذشته در پوستر جشنواره نشان دادیم. امسال هم فیلم «شیر سنگی» برای پوستر انتخاب شد و خواستیم همان حس حرکت فیلم در پوستر باشد که برای همین منظور یک فریم انتخاب شد. به نظر من مهدی دوایی کار جذابی کرد البته عکس زمینه فیلم از جمشید بایرامی است. اینکه آیا با دبیرخانه دایمی این تبدیل به رویه ثابت میشود یا نه باید بگویم اگر نشود تبدیل به خسران میشود اگر کسی با رویکرد ملی درافتد چارهای نیست که ور افتد. این یک اصل تاریخی است و سابقه این سرزمین نشان داده که ما هستیم و باقی میمانیم و آینده را میسازیم البته نه بی دردسر و بی خسارت. کما اینکه همین الان هم بی خسارت نرسیدهایم و هزاران هزار نفر در طول هزاران سال در نگهداری این سرزمین جان خود را دادهاند این سرزمین با قطره قطره خون مردمانش ماندگار شده با فردوسی، مولانا، رودکی و… ماندگار شده است. چه نعمتی از این بالاتر که میتوانیم با زبان رودکی حرف بزنیم.
وی درباره حضور فیلمهای اقتباسی و توجه به آن توضیح داد: من جزو کسانی هستم که سالهاست درباره نبود مواجهه خلاقانه با متن به عنوان حلقه گمشده سینمای ایران صحبت کردهام و چارهای نداریم به آن منظر برگردیم، نه اینکه از آن دور بوده باشیم اما اساسا نیازمند بازنگری درباره این پدیده هستیم. سینما یک امر ترکیبی است و گاهی خلاقیت در برداشت هنرمندانه از یک متن است و جهان در سریال و سینمایی اینگونه کار میکند.در ضمن بر اساس فراخوان قرار گذاشتیم جایزه ای در یکی از بخشها به صورت جداگانه اهدا شود.
منوچهر شاهسواری درباره فیلم «برمودا» ساخته محمد کارت بیان کرد: یکی از تاسفهای شخصی من این است که نتوانستم فیلم «قاتل و وحشی» را نمایش بدهم و به صراحت هم سال گذشته اعلام کردم. فیلم به دلایلی که خارج از فهم من است در پستو مانده است. نکته فیلم «برمودا» از این بابت نیست این دو فیلم بسیار متفاوت هستند دو جنس و دو فضا و دو جهان متفاوت دارند من برمودا را دیدهام نه به دلیل جشنواره بلکه محمد کارت با توجه به محبتش به من، من را در جریان گذاشته است. متاسفانه هنوز برای این فیلم هیچ امکانی فراهم نشده است با بغض میگویم هیچ فرصتی فراهم نشده است و چقدر خوب میشد که در جشنواره با شما فیلم را ببینیم.
وی درباره ضعفهای جشنواره بیان کرد: عمر من نمیرسد خطاهای چهل و چهار سال گذشته را درست کنم. بعد از چهل و دو دوره من به جشنواره اضافه شدم به ما که رسید آیا باید همه را با هم رفع کنم؟ این فهرست کردن اشکالات به نظرم کار درستی است به ما کمک میکند که بفهمیم روی چه مضامینی تمرکز کنیم ولی جداسازی مهمانان ویژه و اینها درست نیست. به هر حال مهمانان و صاحبان فیلم ها میآیند و در همان فضا فیلم را میبینید پس در این دوره استاندارد سازی صورت گرفته نه جداسازی. از فضای وسیع به فضای محدودتری رفتیم تا بشود کار کرد.
این مدیر درباره فیلمهای قابل نمایش برای مخاطب کودک و نوجوان و نبود حضور کارگردان خانم پاسخ داد: نبود فیلمسازان خانم به جهت نساختن فیلم توسط آنهاست امیدواریم فیلم بسازند و در جشنوارهها شرکت کنند. فیلم با آن مفهومی که برای کودک و نوجوان باشد در بین فیلمهای امسال موجود نیست.
شاهسواری درباره داوریها یادآور شد: دچار فشردگی زمان و شرایط هستیم و فکر میکردم میتوانم ترکیب نهایی داوران را اعلام کنم اما درباره یکی دو نفر هنوز باید گفتگو کنیم، وگرنه امروز اعلام میکردیم. تعداد داوران هفت نفر خواهد بود. این را هم بگویم که نظام داوری امسال یکپارچه است سینما به ماهو سینما معرفی میشود، ضمن اینکه بخش مستند و فیلم کوتاه را ببینید. ممکن است دیگر فرصت نمایش آنها فراهم نشود. از نظر من همه به سودای سیمرغ آمدهاند. فیلم کوتاه و مستند جشنواره خاص خود را دارند ما باید به ماهو سینما حرف بزنیم همانطور که درباره فیلم داستانی نظراتی داریم فیلم کوتاه و مستند هم چنین است یکی از تغییرات جدی یکپارچگی داوری است تا ایده مرکزی هویت و رویکرد ملی در همه اجزای جشنواره هویدا باشد و از داوران هم حفظ این رویکرد را به شکل کلی خواستهام.
وی درباره نمایش عمومی فیلمهای کوتاه و مستند در جشنواره بیان کرد: نمیتوانیم در سینماهای عمومی فیلمهای کوتاه و مستند را نمایش بدهیم، اما در خانه هنرمندان فیلم کوتاه و مستند به نمایش درمیآید. امیدوارم سال آینده بتوانیم برای این بخش هم یک راهحل درست پیدا کنیم.
منوچهر شاهسواری در پایان درباره برگزاری جشنواره در پردیس ملت با تاکیدی دوباره گفت: من پیش از این گفتم بدون شک ما برای اهالی رسانه به جهت کیفیت بهتر پردیس ملت را انتخاب کردیم و نکته دیگر این بود که خواستیم فقط و فقط اهالی رسانه در آن حضور داشته باشند. ما برای جشنواره فجر خانه مشخصی نداریم، برج میلاد هم پاتوق نیست به نظر من و باید به فکر یک کاخ مشخص جشنواره باشیم و این به مطالبه شما عزیزان رسانه نیاز دارد.