سوره سینما [1] – جشنواره فیلم فجر شبیه هیچ جشنوارهای در دنیا نیست، از هر جشنواره نکتهای را برداشته و نسخهای ایرانی شده برای دوستداران سینماست. نمیشود توقعی که از اسکار داشت از فیلم فجر داشت، همان طور که نمیشود انتظاری که از جشنوارههای برلین، کن و ونیز داریم از این جشنواره داشته باشیم. دبیران جشنوارههای تخصصی غیرایرانی، شخصیتهایی حقیقی و سینمایی هستند که میتوانند نقشی فراتر از آنچه به عنوان دبیر دارند بازی کنند اما دبیران جشنواره فیلم فجر از منوچهر شاهسواری تا محمدمهدی عسگرپور، سیدمحمد بهشتی تا مجتبی امینی باید در چارچوب موازین فرهنگی جمهوری اسلامی گام بردارند.
جشنواره فیلم فجر در همه ادوارش دولتی بوده، چه آن زمان که به ابراهیم حاتمیکیا و مجید مجیدی جایزه داده تا آن روز که به مسعود کیمیایی، کیومرث پوراحمد و اصغر فرهادی جایزه داده. آن روزها و امروز همه سینمادوستان ایرانی، این نکات را میدانند پس درباره ماهیت این جشنواره سخن گفتن و نقد کردن آن باید شامل توجه به این نکات باشد. جشنواره فیلم فجر برای همه ایران برگزار میشود، برای همه سینماگران، برگزارکنندگان دوست دارند سالنها مملو از جمعیت باشد و نشستهای نقد و بررسی آثار عرصهای برای ایجاد حس و حال، همه کوشش خود را برای پرشور برگزار کردن جشنواره انجام میدهند.
رسانهها که اغلب دولتی هستند با جشنواره فیلم فجر همراهند، همان طور که با جشنواره فیلم کوتاه تهران و جشنواره سینماحقیقت، هم داستان هستند. از سویی دیگر برگزارکنندگان از جمله دبیر به گستردگی جشنواره اهمیت میدهند، پس در جشنوارهای که به فیلمهای داستانی اختصاص دارد، بخش کوچکی به فیلم کوتاه و مستند میپردازد، بخشی که زیر سایه سینمای داستانی قرار میگیرد و فعالان سینمای مستند و فیلم کوتاه را آزرده میکند اما در این بین ذکر یک نکته ضروریست، سینمای کوتاه و مستند، همواره نیازمند توجه بوده است. توجه میدانی وسیع چون جشنواره فیلم فجر یک رخداد مناسب است، نگذاریم این منفذ نابود شود.
مهم نیست که سینماگران فعال در سینمای کوتاه و مستند جوایزشان را در جشنوارههای تخصصی خود میگیرند، داوری و جایزه همیشه مهم نیست. مهم این است که در ده روز، مجدداً این فرصت به تعدادی از تولیدات کوتاه و مستند داده میشود که فارغ از هیاهوی جشنواره فیلم کوتاه تهران و «سینماحقیقت» دیده و ارزیابی شوند. آنچه در فیلم فجر روی پرده میرود، همه بضاعت فیلم کوتاه و مستند نیست، هرگز نبوده. بسیار فیلمهای درخشان داستانی و غیرداستانی که دور از ویترین جشنوارهها و تندیسها، دیده و در تاریخ ماندهاند، اما جشنواره فیلم فجر مهمترین رویداد سینمایی ملی است، و این فرصت را به فیلم کوتاه و مستند داده است، از این فرصت باید استفاده کرد حتی اگر شور و شوق و گرمای این نمایشها به اندازه جشنوارههای تخصصی این دو حوزه نباشد.