به گزارش سوره سینما [1]، جدیدترین قسمت از برنامه سینمایی «هفت» جمعه ۲۴ بهمن با حضور دو تن از داوران جشنواره فیلم فجر ۴۴ روی آنتن شبکه نمایش رفت.
مسعود نقاشزاده و محمدرضا شفیعی از اعضای هیأت داوران چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر، در میز گفتگوی ویژه به «داوری جشنواره فیلم فجر ۴۴» پرداختند.
نقاشزاده با یادی از زندهیاد اسفندیار شهیدی درباره چالشها و هجمههای داوری چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر گفت: جشنواره فیلم فجر یکی از مهمترین نمادهای سینمای ایران پس از انقلاب است و آثارش از جامعه دوست داران سینما فراتر میرود. متأسفانه در زمان دهه فجر جشنواره فیلم فجر یکی از مهمترین نمادها است. به دلیل اعتراضات کشور التهابات به سینما هم نفوذ پیدا کرد. من معتقدم که سینما مثل جامعه ما ساختار دارد و با مخاطب سرپا میایستد. اگر از هر بخشی از جامعه ناراحت باشیم راهکارش این نیست که سینما را تعطیل کنیم. همه ما میدانستیم که داوری امسال جشنواره فجر هجمه و ناملایماتی در پی خواهد داشت اما همه اعضا مسئولانه این وظیفه را قبول کردند. ممکن است ما هم نسبت به مسائلی اعتراض داشته باشیم اما سینما کار ماست و کارمان را تعطیل نمیکنیم.
محمدرضا شفیعی نیز بیان کرد: پس از گذشت چندین سال از انقلاب اسلامی راهپیمایی ۲۲ بهمن و جشنواره فیلم فجر یکی از نمادهای مهم انقلاب هستند. به نظر میرسد که این رویداد و برگزار نشدن آن نیز برای برخی بسیار اهمیت دارد به همین دلیل هر کاری میکنند تا جشنواره فجر برگزار نشود. از آقای شاهسواری ممنونم که پای جشنواره امسال ایستادند درحالی که ممکن بود برخی مغلوب این فضا شوند. از آقای شاهسواری درباره بلیتفروشی مردمی پرسیدم و گفتند که مردم مانند سال گذشته اما با درصد کمتری به سینما رفتهاند. همه دوستانی که به جشنواره آمدند و نیامدند هموطن ما هستند و شاید نظرشان با ما متفاوت باشد اما برخی دوست دارند این مسئله را به دوقطبی تبدیل کنند.
[2]
نقاشزاده درباره داوری یکپارچه جشنواره گفت: ما به صورت بسیار فشرده در ۱۰ روز مشغول فیلم دیدن بودیم. دشواری ما از این بابت بود که باید در زمان کوتاه تعداد زیادی فیلم میدیدیم. البته شخصاً این جسارت آقای شاهسواری را تحسین میکنم اما دیدگاههای متفاوتی دارم و این قضیه محاسن و معایبی دارد. یکی از امتیازاتش این است که یک تیم داوری با معیارهای مشخص شکلها و قالبهای مختلف سینما را ارزیابی میکند اما یکی از معایبش این است که هرکدام از اعضای هیأت داوران گرایشهای خودشان را دارند و این اتفاق در داوری اثر میکند و ممکن است از داوری تخصصی آثار فاصله بگیریم.
وی افزود: دیدگاه من این است که ما در کشورمان ۲ جشنواره تخصصی برای فیلم کوتاه و مستند داریم درنتیجه داوری آثار در جشنواره فیلم فجر چیز زیادی به این آثار اضافه نمیکند هرچند که میدانم برای فیلمسازان مهم است فیلمشان در جشنواره فجر دیده شود.
شفیعی عنوان کرد: آقای شاهسواری ایدههای خوبی برای ارتقای جایگاه جشنواره فجر دارند. فجر یک رویداد فرهنگی مردمی است و اگر به سمت حرفهای شدن برود نباید استانداردهای مردمی بودن را از دست بدهد. آقای شاهسواری میخواهند فجر را با حفظ رویکردهای مردمی به استانداردهای جهانی نزدیک کنند. در دنیا نیز یک هیأت داوران تمام آثار را بررسی میکنند. یکی دیگر از ایدههای آقای شاهسواری جدا کردن بخش خانه رسانه با مهمانان دیگر بود.
نقاش زاده تصریح کرد: جشنواره فجر رویدادی ملی و منحصربهفرد است، اما تفکیک سنتی بخشهای مستند و کوتاه با واقعیتهای نوین سینما همخوانی ندارد. امروزه مرز میان مستند و درام کمرنگ شده و فیلمهای کوتاه از نظر ساختاری با آثار بلند برابری میکنند. انعکاس دستاوردهای این حوزهها در فجر نیازمند سازوکاری تازه و تخصصی است.
شفیعی درباره سیمرغ دادن به کسانی که در جشنواره فجر حاضر نبودند، گفت: در کشورهای دیگر خیلی راحت اصول حرفهای و سینمایی را به دلیل اغراض سیاسی زیر پا میگذارند. ما این فضای ساختگی و دوقطبی را قبول نداشتیم و از ابتدا بنای ما این بود که برای اتاق داوری احترام و قواعدی قائل شویم. تمام دوستان همکاران ما هستند و چیزی که بیرون از اتاق بود را در داوری آثار دخیل نکردیم و تحریم، استوریها و نامههایی که افراد منتشر میکردند در داوری ما تأثیری نداشت. کسانی هم پیش از شروع جشنواره گفته بودند که ما به جشنواره نمیآییم اما داوری و کاندید هم شدند. بنای ما قضاوت آثار فارغ از اتفاقات و حواشی بیرونی بود.
نقاشزاده تصریح کرد: هیأت داوران یکی از اخلاقی و حرفهایترین رفتارها را در داوری داشت و از ابتدا معیارهای داوری را از کنشگریهای غیر سینمایی جدا کردیم. همیشه یکی از سختترین کارهای داوران این است که میان کارهای خوب زیاد و آثاری که بسیار به هم نزدیک هستند یک برگزیده انتخاب کنند. بسیاری از فیلمهایی که سیمرغ دریافت نکردند ارزشهای هنریشان کمتر از آثار سیمرغی نیست بلکه داوری اثر هنری یک امر کاملاً کیفی است و این امر به تجربیات، دانش، سلیقه و مواجهه داور با اثر هنری ارتباط دارد.
[3]
وی درباره اینکه چرا فیلمی مانند «اردوبهشت» بیش از آنچه که تصور میشد، نامزد شد و فیلم «جانشین» خیلی دیده نشده است، توضیح داد: هیأت داوران در بسیاری از انتخابها همسو بودند اما این بدین معنی نیست که باهم همنظر بودند. ما گاهی ساعتها بحث میکردیم. اساساً داوری استاندارد وجود ندارد و اگر هیأت داوران عوض شود ممکن است کاملاً نتایج متفاوت شود.
وی درباره تعداد نامزدها گفت: در تعداد نامزدها ۲ رویکرد وجود دارد؛ یک رویکرد کاملاً کمی است که میگوید باید براساس آییننامه ۵ نامزد برای هر رشته انتخاب کنیم. یک رویکرد نیز انعطافپذیر است و خوشبختانه طبق نظر دبیر محترم ما انعطافپذیر رفتار کردیم مثلاً در یک رشته ما ۹ نامزد مدنظر داشتیم. این درست نیست که هیچ کف و سقفی برای تعداد نامزدها وجود نداشته باشد اما خوب است که انعطافپذیر رفتار کنیم.
شفیعی تصریح کرد: باید منصفانه نقد کرد و شهادت میدهم که تمام داوران ما ذرهای اغراض شخصی با فردی نداشتند. در ادوار گذشته اینکه ۵ کاندید داشته باشیم مرسوم بود و در برخی رشتهها تا ۷ کاندید هم جلو رفتیم. فیلم «جانشین» هم در رشته جلوههای ویژه بصری و میدانی با چند فیلم در رقابت شدید بود. امسال ۲ فیلم دفاع مقدسی خوب داشتیم و فیلم «پل» هم جزو فیلمهای انسانی دفاع مقدس بود.
شفیعی درباره حذف هیأت انتخاب توضیح داد: حذف هیأت انتخاب در راستای استاندارسازی جشنواره فیلم فجر بود. یکی از دلایلی که دبیران محترم در این سالها هیأت انتخاب میگذاشتند این بود که بخشی از وظایف خودشان را برعهده افراد دیگری بگذارند. باید بپذیریم که دبیر جشنواره استانداردهایی دارد و میتواند بر این اساس آثار را انتخاب کند. اکنون باید از آقای شاهسواری پرسید که چرا فلان فیلم به جشنواره راه پیدا نکرد و چرا فلان فیلم بدون استانداردهای لازم به جشنواره آمده است؟ حذف هیأت انتخاب حتماً معایب و محاسنی دارد اما مسئولیت دبیر را بالا میبرد. همچنین امسال قرعهکشی نمایش فیلمها نیز برگزار نشد که اتفاق خوبی بود. قبول دارم که زمان پخش فیلم در جشنواره مهم است اما باید این اختیار را به دبیر بدهیم که بتواند کنداکتور جشنوارهاش را بچیند.
نقاش زاده عنوان کرد: شاید مهمترین کاری که دبیر جشنواره دارد انتخاب فیلم و داور است. اگر این ۲ مسئولیت را از دبیر بگیریم جایگاه او را به مسئول اجرایی تقلیل دادهایم. در نهایت آن چه که اعتبار یک دبیر را رقم میزند چشماندازهایی است که او برای سینما در انتخاب آثار و داوران ایجاد میکند.
شفیعی بیان کرد: آقای شاهسواری در سینما چهره شناختهشدهای هستند و من حداقل در مرحله انتخاب آثار اعتراضی ندیدم. فیلم خود من سال گذشته روز اول و سانس اول بود و اعتراضی نکردم زیرا وقتی وارد یک جشنوارهای میشوید باید قواعد آن رویداد را هم بپذیرید.
وی تصریح کرد: جشنواره امسال چند ویژگی خاص داشت. امسال با آثار قابلتوجهی فیلم اولی مواجه بودیم که درجهیک بودند. حتی فیلم دومیها نیز بسیار قابلتوجه بودند مانند فیلم «اسکورت». نکته دیگر اینکه ما فیلمهای به روزی داشتیم مثلاً امسال ۴ فیلم با موضوع جنگ ۱۲ روزه داشتیم.
نقاش زاده درباره دستاوردهای امسال گفت: امسال فیلمهای اول خوب و جذابی دیدیم. بزرگترین سرمایه سینمای ایران نیروی انسانی است و باید برای آنها فرصت کار و بستر فعالیت ایجاد کنیم. ما دیگر از مشکلات تکنیکی عبور کردیم و باید در ظرفیت روایتگری بیشتر تمرکز کنیم. امسال در جشنواره فیلمهایی با روایتهای متعدد و متنوع و جذاب میدیدیم که بسیار قابلتوجه بود.
در بخش پایانی این میز شفیعی تصریح کرد: ما امسال با فرمها و ژانرهای مختلف فیلمسازی مواجه بودیم که برخی از آنها در بخش خصوصی ساخته شده بود. جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی امسال با ساعتها بحث اختصاص داده شد و در پایان نیز با اختلاف یک رأی برگزیده مشخص شد.
میز سینمای ایران نیز با حضور رامتین شهبازی و رضا صدیق و موضوع جشنواره فیلم فجر ۴۴ برگزار شد.
در ابتدای این میز رامتین شهبازی درباره فرایند جشنواره امسال اظهار کرد: سر کلاسهای روش تحقیق به دانشجویان میگوییم که برای بررسی هر چیزی باید آن را درک کنید و تحقیق میدانی یکی از مهمترین منابع پژوهش است. من خیلیها را دیدم که امسال درباره فیلمها و جشنواره قضاوت میکردند در حالی که در جشنواره حضور نداشتند. از طرفی فرهنگی که حول یک موضوع شکل میگیرد با استمرار همراه است و نمیتوانیم بگوییم که جشنواره فیلم فجر را تعطیل کنیم زیرا با ایجاد گسست دیگر نمیتواند وظیفه فرهنگی خود را انجام دهد. ما میتوانیم در این رویداد با نگاه انتقادی حضور داشته باشیم اما نمیتوان بدون حضور این جشنواره را نقد کرد. ما به عنوان یک منتقد پژوهشگر در میدان حضور داشته باشیم.
[4]
وی بیان کرد: ما فیلمهایی را که متقاضی حضور در جشنواره نبودند، ندیدهایم درنتیجه نمیتوانیم چشمانداز درستی از سینمای ایران ارائه کنیم اما گشادهدستی در انتخاب موضوعات مختلف در فیلمها جالبتوجه بود. باید روی این مسائل پژوهش شود تا ما با موضوعات و فرمهای مختلفی در سینما مواجه شویم.
صدیق با اشاره به این نکته که جشنواره فجر بازیابی فرهنگی کشور است، خاطرنشان کرد: جشنواره فجر به نوعی بازیابی فرهنگی رسانهها و منتقدان کشور است و ما شاهد بروز نسل جدیدی از منتقدان و خبرنگاران هستیم. جزو اتفاقات مبارک امسال این بود که شأن دبیر جشنواره فجر بازگردانده شد. محل وثوق بودن دبیر یکی از فاکتورهای مهم بود هرچند این مسئله مهم است که چه کسی این اختیارات را داشته است. منوچهر شاهسواری مورد وثوق سینماگران است و اگر کسی که وابسته به جریانات خاص است در این جایگاه بنشیند این اختیارات میتواند جشنواره را محدودتر کند.
وی تأکید کرد: داوری آثار امسال تحت تأثیر جو سیاسی قرار نداشت و این یکی از نکات مثبت امسال بود اما اصولاً هر داوری منتقدانی دارد. در سالهای اخیر به دلیل کمپینهای رسانهای برخی فیلمها بیشتر دیده میشوند و احساس من این است که برخی از جایزههایی که داده شد ناخودآگاه تحت تأثیر فضای رسانهای یک فیلم خاص قرار داشت.
صدیق تصریح کرد: بنیاد سینمایی فارابی با فیلمهایی مانند «اسکورت»، «دختر پری خانم» و «قمارباز» امسال حضوری داشت که نسبت به چهار سال اخیر بسیار رو به جلو بود. در داوری جشنواره اجحاف جدی نسبت به این تولیدات شد و من باور نمیکردم که «اسکورت» اینگونه با دست خالی از جشنواره برود یا «دختر پری خانم» اصلا دیده نشد. این فیلم در بخشهای صداگذاری، طراحی صحنه، کارگردانی و بازیگری به خصوص سها نیاستی بسیار قابلتوجه بود. همچنین تصویر شهر هم امسال ۴ فیلم در جشنواره داشت که با موضوعات و لحن متفاوتی بودند. «نیمشب» تنها چیزی که نداشت فیلمنامه بود و سیمرغ بهترین فیلمنامه برای این اثر عجیب بود. مثلاً محیا دهقانی بسیار نقش بدی در «غوطهور» داشت که نامزد دریافت سیمرغ شد.
[5]
شهبازی با تأکید بر اهمیت له نشدن بخش خصوصی تصریح کرد: این خوب است که بخش دولتی وارد حوزه فرهنگ و تولید فیلم میشود اما باید حواسمان باشد که بخش خصوصی له نشود. یکی از نقدهای جشنواره فجر این است که محل نمایش فیلمهای دولتی شده است.
رامتین شهبازی در پایان ضمن اشاره به عدم تمرکز بسیاری از فیلمهای امسال تأکید کرد: بیشتر فیلمهای امسال دارای گسستگی و عدم تمرکز بودند که حاصل سینمای دیجیتال است. به نظر من خانه سینما، سازمان سینمایی یا بنیاد سینمایی فارابی باید کلینیک فیلمنامه بگذارند تا وظیفه مشاوره داشته باشند. خیلی از فیلمها با جابهجایی یا حذف یک پلان کاملاً متفاوت میشدند.