به گزارش سوره سینما [1]، فیلم مستند «آواز گمشده» به کارگردانی نیما حسن بیگی در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد و امشب چهارشنبه ۲۹ بهمن از شبکه مستند سیما پخش میشود.
حسن بیگی کارگردان این مستند گفت: «آواز گمشده» مستندی سفرنامهای-پژوهشی درباره آوازِ دشتی چوپانی و قربان خان شاهی است. قربان خان شاهی از تعزیهخوانان و آوازخوانان برجسته دوران قاجار بوده که آواز دشتی چوپانی او بر روی صفحات گرامافون باقی مانده است. در طول فیلم، راویِ اولشخص به دل دشتها وکوهها میزند و به استانهای خراسان، قزوین، اصفهان و گیلان سفر میکند. راوی تلاش میکند چوپانی را پیدا کند که بتواند آواز دشتی چوپانی بخواند؛ آوازی به سبک و سیاق چوپانها در قدیم.
وی ادامه داد: در طول فیلم زندگی و آثار قربان خان شاهی هم بررسی میشود. در پایان فیلم آواز دشتی چوپانی قربان خان شاهی را میشنویم که با فُرم آوازی چوپانهای قدیم اجرا کرده است.
او درباره انگیزه خود از ساخت این فیلم مستند گفت: من پیش از «آواز گمشده» مستندی درباره ابوالحسن خان اقبال آذر تولید کردهام با نام «اقبالِ ایران». اقبال آذر مثل قربان خان شاهی از تعزیهخوانان و آوازخوانان برجسته دوران قاجار و به نوعی هم مکتب قربان خان بوده. تولید «آواز گمشده» به نوعی ادامه و تکمیل مستند «اقبالِ ایران» بود. در واقع تلاش کردم راهی را که در مستند «اقبالِ ایران» شروع کردم در «آواز گمشده» ادامه دهم. از طرفی، من به تاریخ و شخصیتهای تاریخی بسیار علاقه دارم و بخش عمده مطالعاتم در زمینه تاریخ ایران است؛ به خصوص تاریخ عصر صفوی به بعد.
وی خاطرنشان کرد: در طی پژوهش این فیلم «آواز گمشده» موفق شدیم روایتهای کوتاهی از زندگی قربان خان شاهی پیدا کنیم. این روایتها از زبان شخصیتهای مهم فرهنگیِ آن دوران بیان شدهاند، مثل استاد جواد بدیعزاده و زنده یاد حسن مَشحون. امثال این روایتها، دید ما را نسبت به شرایط فرهنگی و اجتماعی مردم عادی در دورههای مختلف تاریخی باز میکند. از این جهت من به خرده روایتهای تاریخی بیشتر از روایتهای معروف و شاخص تاریخی علاقه دارم.
این فیلمساز مستند درباره ژانر این فیلم گفت: به نظرم «آواز گمشده» را میتوانیم پُرترهی تاریخی بنامیم. همان طور که گفتم این کار را در مستند «اقبالِ ایران» شروع کردم؛ مستند پُرتره با سویههای عمیق تاریخی.
حسن بیگی درباره روند تحقیق و پژوهش این مستند گفت: بخش عمده تحقیقات ما کتابخانهای بوده، هر چند سفر به مناطق مختلف ایران کمک کرد تا پژوهشمان تکمیلتر شود. مهمترین منابع پژوهش ما کتابهای مثل تعزیه در ایران، نوشته صادق همایونی، سرگذشت موسیقی ایران، نوشته روحالله خالقی، پژوهشی در تعزیه و تعزیهخوانی، نوشته عنایتالله شهیدی و سرگذشت موسیقیدانان قزوین، نوشته مهدی نورمحمدی بود.
او درباره فرم روایی این مستند نیز گفت: فیلم من دو سوژه دارد که تصمیم گرفتم این دو سوژه را با دو فُرم متفاوت روایت کنم. سوژه اول آواز دشتی چوپانی است که به شکل مستند سفرنامهای دنبال میشود؛ مستندی که سیال و پویاست. سوژه دوم قربان خان شاهی است که به کمک عکس و اسناد آرشیوی روایت میشود. در پایان فیلم، این دو سوژه با ترفندی به هم میرسند و معنای فیلم را کامل میکنند. کنار هم قرار دادن این دو فُرم متفاوت در یک فیلم، این خطر را داشت که ممکن بود همه چیز اشتباه از آب درآید. ولی من تصمیم گرفتم این کار را تجربه کنم و البته از تجربهام رضایت دارم.
وی اضافه کرد: بعد از انتخاب سوژه، ادامه مسیر بسیار طولانی شد، چرا که مجبور بودم به استانهای مختلف سفر کنم و در کوهها و دشتها به دنبال چوپانها و رَمههای گوسفندان بگردم. به کوهستانهای خراسان شمالی رفتم و به دشتهای اصفهان و کاشان زدم. به ارتفاعات داماش سفر کردم و تقریبا کل دشت قزوین را زیر پا گذاشتم. و البته به همدان و زنجان هم سفر کردم. هر چند مجبور شدم فقط بخش کوتاهی از سفرم را در فیلم نشان دهم.
او تاکید کرد: در بسیاری از مناطق هم چوپانها مهاجر بودند و همکاری نکردند. در مرحله جمعآوری اطلاعات و اسناد آرشیوی هم کارم سخت بود چرا که از قربان خان شاهی اطلاعات چندانی در دست نبود. چند قطعه آوازیِ بیکیفیت که از روی صفحه گرامافون ضبط شده بود و چند صفحه زندگینامه؛ تنها اسنادی بود که داشتم. اما موفق شدم دو عکس بسیار جالب از قربان خان پیدا کنم و با کمک هوش مصنوعی کیفیت آنها را بالا ببرم. قطعات آوازی قربان خان هم به کمک نرمافزار پالایش شد تا وضوح بیشتر پیدا کند. در مجموع مرحله تولید فیلم بسیار سختتر و پُرماجراتر و البته جدابتر از مرحله پستولید بود.
عوامل تولید مستند «آواز گمشده» عبارتند از: تصویربردار: وحید گلریز، صدابردار صحنهای: حامد احمدی، تدوین و صداگذاری: میثم آقاجانزاده، مدیر تولید: صبا کاظمی، گوینده گفتار متن: مهدی خدایی، میکس و مسترینگ صدا: فرامرز نصیری، صدابرداری استودیویی و پالایش صدا: استودیو سیمازر، عکس: علیرضا خمسه، نگارش و پژوهش فیلمنامه: نیما حسن بیگی و صبا کاظمی، تهیهکننده و کارگردان: نیما حسن بیگی.
براساس این گزارش، فیلم مستند «آواز گمشده» امشب چهارشنبه ۲۹ بهمن ساعت ۱۹ از شبکه مستند سیما پخش میشود و بازپخشهای آن ساعت ۲۴ چهارشنبه ۲۹ بهمن و ۹ صبح پنجشنبه ۳۰ بهمن است.