به گزارش سوره سینما [1]، انیمیشن سینمایی «یوز» به کارگردانی رضا ارژنگی و تهیهکنندگی احسان کاوه از تاریخ ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ اکران عمومی خود را در سینماهای روسیه آغاز کرد و بهصورت رسمی وارد چرخه نمایش این کشور شد.
الهه طاهائی مدیر مرکز بینالملل سوره، در جواب به این سوال که یک اثر سینمایی باید واجد چه شرایطی باشد تا برای اکران بینالمللی انتخاب شود؟ گفت: برای ورود به اکران بینالمللی، صرفاً کیفیت تولید یا موفقیت فیلم در داخل کشور کافی نیست. ما معمولاً مجموعهای از شاخصها را در نظر میگیریم؛ از جمله استانداردهای فنی اثر، قابلیت ارتباط با مخاطب فرامرزی، ظرفیت داستان برای فهم جهانی و همچنین امکان بازاریابی در بازار مقصد.
وی ادامه داد: به عبارت دیگر، اثری برای اکران بینالمللی مناسب است که در عین برخورداری از هویت بومی، بتواند دغدغهها و احساسات مشترک انسانی را روایت کند. از نگاه ما، حضور جهانی زمانی ارزشمند است که اثر در کنار جذابیتهای روایی و بصری، حامل جهانبینی، ارزشها و زیست فرهنگی ایرانی نیز باشد. در واقع، هدف ما صرفاً حضور در بازارهای خارجی نیست؛ بلکه معرفی روایت ایرانی و ارائه تصویری واقعیتر از کشور از مسیر هنر و سرگرمی است. به همین دلیل، آثاری در اولویت قرار میگیرند که بتوانند میان کیفیت حرفهای و هویت فرهنگی توازن ایجاد کنند.
مدیر مرکز بینالملل سوره یادآور شد: علاوه بر این، ما به ظرفیت توزیع نیز توجه داریم؛ یعنی اینکه اثر تا چه اندازه امکان جانمایی درست در بازار، مذاکره با پخشکننده و ورود به چرخه نمایش را دارد. در حوزه انیمیشن، طراحی شخصیت، ریتم روایت، کیفیت بصری و قابلیت جذب مخاطب کودک و خانواده نیز از عوامل تعیینکننده هستند. برای حضور بینالمللی، فقط فیلم خوب کافی نیست؛ فیلم باید قابلیت تبدیل شدن به محصول قابل عرضه در بازار جهانی را هم داشته باشد و در عین حال حامل هویت فرهنگی نیز باشد.
طاهائی درباره اهمیت اکرانهای بینالملل مطرح کرد: اکران بینالمللی مهمترین مرحله بلوغ یک اثر در بازار جهانی است. تفاوت جدی میان حضور در جشنواره های فیلم، فروش حق پخش یا نمایش محدود با اکران عمومی فیلم ها وجود دارد. وقتی اثری در سینمای یک کشور خارجی اکران میشود، عملاً وارد رقابت واقعی با محصولات سایر کشورها شده و مستقیماً در معرض انتخاب مخاطب قرار میگیرد. این اتفاق هم شاخص مهمی برای سنجش کیفیت و ظرفیت تجاری اثر است و هم به توسعه برند سینمای ایران در بازارهای خارجی کمک میکند.
[2]
وی افزود: اما اهمیت این موضوع فقط اقتصادی نیست. در کشور سالها تلاش شده تا در کنار توسعه زیرساختهای فرهنگی و هنری، روایت مستقل خود را نیز در فضای رسانهای جهان تثبیت کنیم. سینما و بهویژه انیمیشن، یکی از مهمترین ابزارهای این مسیر هستند. اکران بینالمللی این امکان را فراهم میکند که مخاطب جهانی، ایران را نه صرفاً از خلال روایتهای سیاسی و رسانهای رایج، بلکه از مسیر داستان، فرهنگ، خانواده، اخلاق و سبک زندگی ایرانی نیز بشناسد.از منظر صنعتی نیز، اکران بینالمللی مسیر شبکهسازی، توسعه همکاری با پخشکنندگان خارجی و تسهیل عرضه آثار بعدی را هموار میکند. اکران بینالمللی فقط نمایش یک فیلم نیست؛ بخشی از تقویت قدرت نرم ایران در فضای فرهنگی جهان است.
وی در پاسخ به این پرسش که فکر میکنید انیمیشنهای ایرانی تا چه میزان قدرت پیدا کردهاند که در بحث بینالملل قوی ظاهر شوند و خودنمایی کنند؟ عنوان کرد: انیمیشن ایران در سالهای اخیر از مرحله تولید صرف عبور کرده و به بلوغ قابل توجهی در حوزه استانداردهای فنی، روایت و طراحی بصری رسیده است. امروز آثار ایرانی در حوزه انیمیشن از منظر کیفیت تولید، فاصله خود را با بسیاری از بازارهای جهانی کاهش دادهاند. این نقطه محصول یک مسیر تدریجی و انباشتی است. در سالهای گذشته، مجموعهای از فعالان فرهنگی و هنری تلاش کردند تا زیرساخت تولید محتوای بومی، تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه نگاه صنعتی به انیمیشن در کشور شکل بگیرد. امروز بخشی از ثمره آن مسیر را در امکان حضور جدیتر آثار ایرانی در بازارهای خارجی مشاهده میکنیم. نکته مهمتر این است که انیمیشن برخلاف برخی قالبهای دیگر، وابستگی کمتری به زبان و جغرافیا دارد و به همین دلیل ظرفیت بالایی برای صادرات فرهنگی ایجاد میکند.
مدیر مرکز بینالملل سوره ادامه داد: البته هنوز تا حضور گسترده و پایدار در بازارهای جهانی فاصله داریم؛ بهویژه در حوزه توزیع، بازاریابی و توسعه شخصیتهای ماندگار. اما روند کلی نشان میدهد انیمیشن ایرانی وارد مرحلهای شده که میتواند در بازارهای منطقهای و حتی برخی بازارهای بینالمللی جدیتر دیده شود. واقعیت این است که انیمیشن ایرانی امروز از مرحله توان تولید عبور کرده و وارد مرحله رقابت برای سهم گرفتن از بازار بینالملل شده است.
وی درباره میزان استقبال از انیمیشن یوز در بازار بینالملل گفت: بازخوردهای اولیه نسبت به اکران «یوز» در روسیه امیدوارکننده بوده است. برای یک مجموعه داستانی جدید ایرانی که بدون پیشینه شناختهشده و در بازار رقابتی روسیه اکران شده، نتایج اولیه قابل قبول ارزیابی میشود. نکته مهم این است که ما این پروژه را صرفاً با نگاه فروش کوتاهمدت ارزیابی نمیکنیم. برای ما، ورود به چرخه اکران عمومی روسیه، جذب مخاطب واقعی و دریافت بازخورد مستقیم بازار، خود یک دستاورد مهم محسوب میشود.
طاهائی یادآور شد: هم دادههای فروش اولیه و هم واکنشهای رسانهای و مخاطبی نشان میدهد فیلم توانسته در میان خانوادهها و مخاطب کودک دیده شود. در کنار این مسئله، اهمیت اصلی این تجربه در آن است که یک اثر ایرانی با هویت بومی توانسته در بازار خارجی با مخاطب ارتباط برقرار کند و این موضوع از منظر فرهنگی نیز ارزشمند است. برای یک مجموعه داستانی جدید ایرانی، مهمترین موفقیت یوز ورود موفق به بازار و جذب مخاطب واقعی در کشور روسیه بوده است.
وی تاکید کرد: به نظر میرسد چند عامل در این موضوع مؤثر بوده است. نخست، شخصیت اصلی فیلم یعنی «یوز» که کاراکتری دوستداشتنی، قابل همراهی و مناسب مخاطب کودک است و توانسته ارتباط اولیه خوبی با مخاطب برقرار کند.
دوم، فضای خانوادگی و ماجراجویانه اثر است. بازخوردهای مخاطبان روسی نشان میدهد که فیلم را اثری گرم، رنگارنگ و مناسب خانواده ارزیابی کردهاند. عامل سوم، هویت متمایز فیلم است. «یوز» صرفاً یک محصول سرگرمی نیست و از طریق موضوع حفاظت از یوز آسیایی و حیاتوحش، یک لایه محیطزیستی و هویتی نیز به مخاطب ارائه میدهد. همچنین برای بخشی از مخاطبان خارجی، مواجهه با یک انیمیشن خانوادگی از ایران خود بهتنهایی عنصر کنجکاوی و تمایز ایجاد کرده است. این موضوع نشان میدهد هرچه روایت ایرانی در قالبی حرفهایتر عرضه شود، ظرفیت بیشتری برای اثرگذاری فرهنگی خواهد داشت. ترکیب شخصیت جذاب، فضای خانوادگی، پیام محیط زیستی و هویت ایرانی، مهمترین مزیت رقابتی «یوز» در بازار بینالملل بوده است.
[3]
طاهائی در جواب به این سوال که انیمیشن جز روسیه در چه کشورهایی قرار است اکران شود، مطرح کرد: فرآیند عرضه بینالمللی آثار معمولاً مرحلهبهمرحله پیش میرود و ورود به هر بازار تابع مذاکرات پخش، شرایط بازار مقصد و زمانبندی اکران است. خوشبختانه «یوز» علاوه بر روسیه، در برخی بازارهای منطقهای و بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته و مسیر عرضه آن در حال توسعه است. ما معتقدیم توسعه بازارهای خارجی برای آثار ایرانی باید بهصورت مستمر دنبال شود؛ زیرا هر حضور موفق، راه را برای آثار بعدی هموارتر میکند و به تقویت جایگاه سینمای ایران در سطح جهانی کمک میکند. اکران روسیه نقطه شروع توسعه بینالمللی یوز است، و در ادامه این انیمیشن در کشور تایوان و سپس مغولستان و همچنین در منطقه بالکان به نمایش در خواهد آمد و کشورهای بیشتری نیز در اینده نزدیک به مجموعه این کشورها اضافه خواهند شد.
وی درباره مفید بودن اکرانهای بینالملل برای سینما از لحاظ مالی و فرهنگسازی خاطرنشان کرد: اکران بینالمللی دو کارکرد اصلی دارد؛ یکی اقتصادی و دیگری فرهنگی. از منظر اقتصادی، اکران خارجی به تنوعبخشی منابع درآمدی صنعت سینما کمک میکند. در واقع اثر صرفاً متکی به بازار داخلی نمیماند و میتواند از مسیر اکران، فروش حق پخش، سکوهای نمایش آنلاین، تلویزیون و سایر بهرهبرداریهای جانبی وارد چرخه درآمدزایی گستردهتری شود. اما در بلندمدت، کارکرد فرهنگی آن اهمیت راهبردیتری دارد. هر اکران خارجی فرصتی برای معرفی ایران، فرهنگ ایرانی، ارزشهای خانوادگی و روایت مستقل فرهنگی کشور است. در شرایطی که تصویر ایران در بسیاری از رسانههای بینالمللی با واسطه روایت میشود، سینما میتواند امکان مواجهه مستقیمتری میان مخاطب جهانی و فرهنگ ایرانی ایجاد کند. بهویژه در حوزه انیمیشن، این موضوع اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا انیمیشن یکی از مؤثرترین ابزارها محسوب میشود.اکران بینالمللی فقط درآمدزایی نیست؛ سرمایهگذاری بلندمدت روی برند فرهنگی ایران است.
مدیر مرکز بینالملل سوره در پاسخ به این پرسش که فکر میکنید در سطح بینالملل حرفی برای گفتن داریم؟ بیان کرد: واقعیت این است که سینمای ایران سالهاست در سطح بینالمللی شناخته شده، اما این شناخت عمدتاً محدود به حوزه جشنوارههای بینالمللی بوده است. آنچه امروز اهمیت دارد، عبور از شناخته شدن صرف و ورود جدیتر به بازارهای جهانی است. در سالهای اخیر، بهویژه در حوزه انیمیشن و محتوای کودک، آثار ایرانی از نظر استاندارد فنی، کیفیت تولید و روایت پیشرفت محسوسی داشتهاند و بازخوردها نشان میدهد مخاطب خارجی نسبت به این آثار کنجکاوی و پذیرش بیشتری پیدا کرده است. برای مثال هم اکنون سریال انیمیشن «موتورها» در پلتفرم ایشی که یکی از برزگترین پلتفرم ها در کشور چین است درحال نمایش است.
طاهائی افزود: درباره «یوز» هم بخشی از جذابیت اثر دقیقاً از همین نقطه ناشی میشود؛ یعنی مخاطب خارجی با یک محصول خانوادگی و سرگرمکننده از ایران مواجه میشود که تصویر متفاوتی در ذهن او ایجاد میکند. البته هنوز در حوزه توزیع، بازاریابی و توسعه شخصیتهای ماندگار جای کار زیادی پیش رو داریم. اما امروز بیش از گذشته امکان آن را داریم که از ظرفیت سینما برای تقویت حضور فرهنگی ایران در جهان استفاده کنیم. سینمای ایران در جهان شناخته شده است؛ مسئله امروز ما تبدیل این اعتبار فرهنگی به حضور پایدار و اثرگذار در بازارهای جهانی است.
وی درباره باکس آفیس گفت: براساس آمار منتشر شده در منابع تخصصی روسی، انیمیشن «یوز» اکران خود را از ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ در سینماهای روسیه آغاز کرده است. طبق دادههای رسمی منتشرشده، این اثر در هفتههای ابتدایی نمایش خود توانسته حدود ۱۸ میلیون روبل فروش را ثبت کند و نزدیک به ۴۶ تا ۴۷ هزار مخاطب را به سالنهای سینما جذب کند. این آمار مربوط به بازه زمانی آغاز اکران، یعنی ۲۷ فروردین ۱۴۰۵، تا حدود ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ است و طبیعتاً با ادامه نمایش، ارقام نهایی دستخوش تغییر خواهد شد. همچنین «یوز» در شروع اکران خود عملکرد امیدوارکنندهای داشت و در آخر هفته افتتاحیه حدود ۱۱.۲۸ میلیون روبل فروش را تجربه کرد که برای یک انیمیشن ایرانی، نتیجه قابل قبولی ارزیابی میشود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: طبیعتاً ما این ارقام را در نسبت با جایگاه پروژه تحلیل میکنیم. «یوز» یک اثر ایرانی جدید است که بدون اتکا به برندهای جهانی شناختهشده وارد بازار رقابتی روسیه شده و در چنین شرایطی، ورود موفق به چرخه اکران عمومی، جذب دهها هزار مخاطب و ثبت فروش قابل قبول در روزهای نخست، دستاورد مهمی محسوب میشود. البته برای ما صرفاً عدد فروش معیار ارزیابی نیست. اهمیت اصلی این تجربه در آن است که یک محصول فرهنگی ایرانی توانسته وارد چرخه نمایش عمومی در بازار خارجی شود، با مخاطب واقعی مواجه شود و بازخورد مستقیم دریافت کند؛ موضوعی که از منظر توسعه حضور بینالمللی سینمای ایران اهمیت راهبردی دارد.