به گزارش سوره سینما [1]، روز گذشته دهم خردادماه فراخوان پانزدهمین جشنواره فیلم ۱۰۰ منتشر شد. انتشار فراخوان پانزدهمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ نشان میدهد این رویداد سینمایی بیش از هر زمان دیگری در حال حرکت از یک جشنواره صرفاً مبتنی بر فرم به سمت یک جشنواره موضوعمحور است. انتخاب سه محور اصلی «نبرد برای آینده»، «نبرد برای کودکان جهان» و «نبرد برای وطن» در کنار حفظ قالب کلاسیک فیلمهای ۱۰۰ ثانیهای، از تلاش برگزارکنندگان برای پیوند دادن سینمای کوتاه با مسائل اجتماعی، سیاسی و هویتی روز حکایت دارد.
سه «نبرد» به جای سه «موضوع»؛ تغییر در ادبیات جشنواره
یکی از مهمترین نکتههای فراخوان منتشر شده، انتخاب واژه «نبرد» برای هر سه بخش اصلی جشنواره است؛ عبارتی که بار معنایی کنش، مقاومت و درگیری با یک وضعیت را در خود دارد.
این نامگذاری نشان میدهد جشنواره قصد ندارد صرفاً به بازنمایی مسائل بپردازد، بلکه از فیلمساز میخواهد موضع داشته باشد و در برابر یک مسئله اجتماعی یا انسانی واکنش نشان دهد. این رویکرد با فضای فرهنگی و رسانهای سالهای اخیر ایران نیز همخوانی دارد؛ فضایی که در آن مفاهیمی مانند هویت ملی، آیندهنگری و دغدغههای انسانی بیش از گذشته وارد تولیدات هنری شدهاند.
اگرچه هر سه بخش اصلی اهمیت دارند، اما به نظر میرسد بخش «نبرد برای وطن» نقش محوریتری در دوره پانزدهم داشته باشد.
نشانه مهم این موضوع، استثنایی است که دبیرخانه برای مدت زمان آثار این بخش در نظر گرفته است. درحالیکه همه فیلمها باید حداکثر ۱۰۰ ثانیه باشند، آثار بخش «برای وطن» میتوانند تا ۳۰۰ ثانیه زمان داشته باشند.
حفظ فرم ۱۰۰ ثانیهای و افزایش اهمیت محتوا و موضوع
هویت اصلی جشنواره فیلم ۱۰۰ از ابتدا بر یک ایده ساده اما دشوار شکل گرفته بود: روایت کامل یک ایده در کمتر از ۱۰۰ ثانیه. این رویداد طی بیش از یک دهه فعالیت خود تلاش کرده ایجاز را به یک زبان مستقل سینمایی تبدیل کند؛ زبانی که در آن حذف، فشردهسازی و ضربه نهایی اهمیت بیشتری از روایت کلاسیک دارند. اما فراخوان جدید نشان میدهد برگزارکنندگان در حال ایجاد تعادل میان دو مؤلفه حفظ فرم ۱۰۰ ثانیهای و افزایش اهمیت محتوا و موضوع هستند و این همان نقطهای است که میتواند فرصت و تهدید را همزمان ایجاد کند.
یکی از مهمترین دروازههای ورود استعدادهای تازه به سینمای کوتاه
یکی از مهمترین ویژگیهای جشنواره فیلم ۱۰۰، دسترسپذیر بودن آن برای فیلمسازان جوان است. در شرایطی که تولید یک فیلم بلند یا حتی یک فیلم کوتاه حرفهای نیازمند بودجه قابلتوجهی است، ساخت فیلمی ۱۰۰ ثانیهای همچنان برای دانشجویان، فیلمسازان مستقل و تولیدکنندگان محتوای دیجیتال امکانپذیرتر است. به همین دلیل این جشنواره میتواند در سال ۱۴۰۵ به یکی از مهمترین دروازههای ورود استعدادهای تازه به سینمای کوتاه تبدیل شود؛ بهویژه در دورانی که نسل جدید فیلمسازان تجربه روایتهای کوتاه را در شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدئویی به دست آوردهاند.
امروز مخاطب بیش از هر زمان دیگری به محتوای کوتاه عادت کرده است. رشد پلتفرمهایی مانند اینستاگرام، تیکتاک و ویدئوهای کوتاه باعث شده توجه مخاطب به روایتهای چنددقیقهای افزایش یابد. از این منظر، جشنواره فیلم ۱۰۰ برخلاف بسیاری از جشنوارههای سنتی، ناخواسته سالها جلوتر از زمان خود حرکت کرده بود. اکنون این رویداد میتواند از موج جهانی «میکرو استوریتلینگ» یا روایتهای بسیار کوتاه بهره ببرد؛ البته به شرطی که صرفاً به پیاممحوری اکتفا نکند و همچنان به خلاقیت فرمی اهمیت بدهد.
بزرگترین خطر پیش روی دوره پانزدهم
بزرگترین خطر پیش روی دوره پانزدهم، تبدیل شدن فیلمها به بیانیههای تصویری است. موضوعاتی مانند وطن، آینده و کودکان جهان، ذاتاً ظرفیت بالایی برای تولید آثار تأثیرگذار دارند؛ اما همین موضوعات اگر بیش از حد ایدئولوژیک یا شعاری مدیریت شوند، ممکن است باعث کاهش تنوع نگاهها شوند.
تجربه بسیاری از جشنوارههای موضوعی نشان داده هرچه دایره تفسیر مفاهیم بازتر باشد، کیفیت آثار نیز افزایش پیدا میکند. بنابراین موفقیت واقعی این دوره به آن بستگی دارد که دبیرخانه تا چه اندازه اجازه دهد فیلمسازان با قرائتهای مختلف و زبانهای متنوع هنری به این سه محور نزدیک شوند.