شراره عطاری کارگردان مستند «پهلوانان نمیمیرند» در گفتگو با سوره سینما [1] درباره ایده و سوژه مستند خود گفت: «پهلوانان نمیمیرند» بر مبنای زندگی محسن قاسمی، قهرمان پیشین کشتی فرنگی شکل گرفته است؛ با این حال، فیلم در سطح روایت یک زندگی متوقف نمیماند. آنچه در مرکز توجه قرار دارد، نه صرفاً یک زیست فردی، بلکه موقعیت انسانی او در نسبت با جامعه و سازوکارهایی است که میتوانند سرنوشت یک قهرمان را در گذر زمان دستخوش تغییر کنند.
وی افزود: این مستند تلاش میکند از دل یک زندگی مشخص، به پرسشهایی گستردهتر درباره اعتیاد، آسیبهای اجتماعی و نسبت فرد و جامعه برسد؛ جایی که مرز میان موفقیت، فراموشی و فروپاشی چندان روشن و قطعی نیست.
این مستندساز درباره شکلگیری ایده این اثر توضیح داد: شکلگیری این فیلم نتیجه یک مسیر تدریجی و چندلایه بود. سالهاست که مسئله آسیبهای اجتماعی ناشی از سوءمصرف مواد مخدر و پیامدهای اجتماعی و حقوقی آن، برای من بهعنوان یک دغدغه جدی وجود داشته است. در مقاطع مختلف نیز تلاشهایی برای ورود به این حوزه و ساخت مستند در این زمینه داشتم، اما به دلایل مختلف از جمله پیچیدگیهای اجرایی و فرآیندهای مرتبط با مجوزها، امکان تحقق آن فراهم نشد.
عطاری ادامه داد: در ادامه، مواجهه با خبر مربوط به محسن قاسمی در رسانهها، نقطه آغاز یک پیگیری تازه بود. این خبر، بهجای آنکه صرفاً در حد یک روایت خبری باقی بماند، به مسیری برای کنکاش بیشتر تبدیل شد. با پیگیری این موضوع و نزدیک شدن به خودِ سوژه، به تدریج امکان شکلگیری این مستند فراهم شد؛ مستندی که از یک خبر آغاز میشود، اما در ادامه به لایههای انسانی و اجتماعی عمیقتری میرسد.
کارگردان مستند «پهلوانان نمیمیرند» درباره پروسه تولید توضیح داد: فرآیند تولید این مستند با مجموعهای از شرایط پیچیده و پیشبینینشده همراه بود. بخش مهمی از فیلم در مقطع اوج همهگیری کرونا تولید شد؛ شرایطی که هم از منظر هماهنگیهای اجرایی و هم از حیث ملاحظات ایمنی، محدودیتهای جدی برای گروه فیلمبرداری ایجاد میکرد. در کنار آن، بخشی از روایت در خارج از تهران و در شهر بروجرد، محل زندگی شخصیت اصلی فیلم، شکل میگرفت. همین مسئله، ضرورت رفتوآمدهای مستمر و هماهنگیهای دقیقتر میدانی را به پروژه اضافه میکرد.
وی ادامه داد: در مجموع، این مستند نیز همچون بسیاری از آثار مستند در دل محدودیتها و پیچیدگیهای طبیعی این گونه سینمایی (سینمای مستند) شکل گرفت؛ با این تفاوت که شرایط زمانی و جغرافیایی، ابعاد اجرایی آن را دشوارتر کرده بود. با این حال، تلاش ما معطوف به حفظ امکان ثبت یک روایت دقیق، صادقانه و انسانی از دل همین شرایط بود.
این هنرمند درباره اکران و بازخوردهایی که داشته است، بیان کرد: اکران «پهلوانان نمیمیرند» در بستر سینمای مستند و مخاطبان «هنروتجربه»، با واکنشهایی متنوع و در بسیاری موارد همراه با درگیری ذهنی و عاطفی مخاطبان بوده است. نکته قابل توجه در مواجهه مخاطب با فیلم، عبور از سطح صرفاً سینمایی و ورود به مواجههای مسئلهمحور است؛ بهگونهای که فیلم برای بسیاری از تماشاگران به بستری برای بازاندیشی درباره موضوعاتی همچون اعتیاد، مسئولیت اجتماعی و کرامت انسانی تبدیل شده است. از این منظر، مهمترین دستاورد اکران برای من، نه در داوریهای مثبت یا منفی، بلکه در میزان گفتوگویی است که فیلم در ذهن مخاطب ایجاد کرده است.
شراره عطاری در پایان گفت: در حال حاضر چند ایده و طرح در ادامه مسیر مستندسازی در ذهن دارم، اما یکی از واقعیتهای جدی تولید مستند در شرایط امروز، مسئله تأمین بودجه تولید و نقش تهیهکننده است. ساخت فیلم مستند، بهویژه در سالهای اخیر، بهطور قابل توجهی پرهزینهتر شده و بدون وجود حمایت تهیهکننده یا نهادهای پشتیبان، تحقق بسیاری از پروژهها با دشواری جدی مواجه میشود؛ تا جایی که گاهی اساساً امکان ورود به تولید را غیرممکن میکند. با این وجود، امیدوارم در همکاری با تهیهکنندگان و مجموعههایی که نسبت به سینمای مستند و موضوعات اجتماعی دغدغهمند هستند، امکان تحقق ایدههایی فراهم شود که سالهاست در ذهن دارم. همچنان تمرکز اصلی من بر موضوعات اجتماعی است؛ حوزهای که برای من نه صرفاً یک انتخاب حرفهای، بلکه یک مسیر فکری و انسانی محسوب میشود.