به گزارش سوره سینما [1]، همزمان با برگزاری آیینهای وداع و تشییع رهبر شهید، دهها گروه مستندسازی از سوی نهادهای مختلف فرهنگی و رسانهای در تهران و دیگر شهرها مستقر شدند تا روایتهای گوناگونی از این رخداد تاریخی را ثبت کنند.
علاوه بر پروژههای مستقل فیلمسازانی چون بهروز افخمی، مجموعههایی با مدیریت حامد شکیبانیا، همراه با تولیدات سازمان سینمایی سوره، مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، روایت فتح، پرستیوی و دیگر مجموعهها، در حال شکل دادن به آرشیوی کمسابقه از این واقعه هستند.
مستندسازی تشییع رهبر شهید، از همان روزهای نخست پس از شهادت آغاز شد. در شرایطی که کشور همزمان با تحولات میدانی و فضای احساسی جامعه روبهرو بود، گروههای مختلف فیلمبرداری و مستندسازی، مأمور ثبت لحظهبهلحظه مراسمهای عزاداری، وداع و تشییع شدند. برخلاف بسیاری از رویدادهای مشابه که تنها در قالب گزارشهای خبری ثبت میشوند، این بار مجموعهای از فیلمسازان شناختهشده سینمای ایران نیز وارد میدان شدند تا هر کدام با نگاه خود، روایتی سینمایی از این رخداد ارائه کنند.
در میان پروژههای اعلامشده، مستند سینمایی «حال خونیندلان ۲؛ پهلوان جهان» به کارگردانی بهروز افخمی، یکی از شاخصترین آثار به شمار میرود. این فیلم در واقع ادامهای بر مستند «حال خونیندلان» است که افخمی سالها پیش درباره ارتحال امام خمینی(ره) ساخته بود. او این بار نیز به سراغ ثبت یک بدرقه تاریخی رفته، اما زاویه دید خود را متفاوت انتخاب کرده است. محور اصلی فیلم، روایت حضور دلدادگان و علاقهمندان غیرایرانی است که از کشورهای مختلف برای شرکت در مراسم تشییع رهبر شهید راهی ایران شدهاند.
افخمی در گفتوگوهای خود تأکید کرده که قصد ندارد صرفاً یک گزارش تصویری از مراسم ارائه کند، بلکه به دنبال نمایش ابعاد جهانی این وداع و پیوند عاطفی ملتهای مختلف با این شخصیت است.
[2]
نزدیک به ۲۰ تا ۳۰ گروه مستندسازی زیر نظر او در نقاط مختلف تهران و برخی شهرهای دیگر مستقر شدهاند تا ابعاد مختلف مراسم را ثبت کنند؛ از حضور میلیونی مردم گرفته تا روایت خانوادهها، موکبها، نیروهای خدماتی، گروههای مردمی و حاشیههایی که کمتر در قاب رسانههای رسمی دیده میشود. آنچه سازمان سینمایی سوره دنبال میکند، صرفاً تولید یک یا دو فیلم نیست؛ بلکه ایجاد یک آرشیو تصویری گسترده برای تولید آثار متنوع در آینده است.
حامد شکیبانیا دیگر فیلمسازی است که همزمان چند پروژه را دنبال میکند. او اعلام کرده دو مستند مستقل درباره این رویداد در دست تولید دارد؛ یکی با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و دیگری برای شبکه پرستیوی. پروژه مرکز گسترش با عنوان «باید برخاست» در حال تولید است و برای ساخت آن، گروهی متشکل از حدود ۵۰ نفر از تصویربرداران و عوامل تولید به ثبت مراسم مشغول بودهاند. شکیبانیا معتقد است آنچه در حال ثبت است، صرفاً یک مراسم سوگواری نیست، بلکه رخدادی است که میتواند در حافظه تاریخی کشور ماندگار شود و به همین دلیل باید از زوایای مختلف به آن پرداخته شود.
[3]
مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی نیز یکی از فعالترین نهادهای حاضر در این عرصه بوده است. علاوه بر حمایت از پروژه «باید برخاست»، این مرکز از نخستین روزهای آغاز مراسم، با تشکیل گروههای متعدد تصویربرداری، در ثبت تصاویر حضور داشته است. انتشار خبر مشارکت شبانهروزی این مرکز در پروژه «بدرقه آقای شهید» نشان میدهد که سیاست مدیران مرکز، تنها تولید یک اثر مشخص نیست، بلکه ثبت گسترده تصاویر برای استفاده در پروژههای متنوع آینده است.
در کنار این مجموعهها، پروژه «سلام آخر» نیز با حضور جمعی از فیلمسازان و مستندسازان جوان کلید خورده است. هرچند هنوز اطلاعات کاملی درباره ساختار و شکل نهایی این پروژه منتشر نشده، اما آنچه تاکنون اعلام شده، از همکاری این گروه از فیلمسازان برای تولید مجموعهای با هدف ثبت روایت تصویری مراسم وداع و تشییع حکایت دارد.
روایت فتح، پرستیوی و برخی دیگر از مجموعههای رسانهای نیز در این عملیات مستندسازی حضور دارند. بخشی از این تولیدات با هدف مخاطب داخلی و بخشی دیگر برای مخاطبان بینالمللی طراحی شدهاند تا روایت مراسم تشییع رهبر شهید، تنها محدود به رسانههای داخلی نباشد. همچنین برخی نهادهای خدماتی و امدادی نیز پروژههای اختصاصی خود را برای ثبت نقش نیروهای اجرایی و امدادرسان در جریان مراسم آغاز کردهاند.
اگرچه هنوز هیچیک از این آثار به مرحله نمایش نرسیدهاند، اما حجم پروژههای در حال تولید نشان میدهد که سینمای مستند ایران با یکی از بزرگترین عملیات ثبت تصویری تاریخ خود روبهرو است؛ عملیاتی که از فیلمهای مستقل سینمایی تا مجموعههای آرشیوی و مستندهای تلویزیونی را دربر میگیرد. بسیاری از این آثار احتمالاً در ماههای آینده و بهویژه در بیستمین دوره جشنواره «سینماحقیقت» رونمایی خواهند شد؛ جشنوارهای که به نظر میرسد یکی از مهمترین میزبانان روایتهای سینمایی از این رخداد تاریخی باشد.