آبیار هرچه که در فیلم «نفس» به عنوان یکی از فیلم‌های خوب کارنامه کاری‌اش، به جزییات زندگی شخصیت‌های فیلم نزدیک می‌شود و تاروپود آن‌ها را با تصاویر درست و به‌موقع روایت می‌کند اما در دو فیلم اخیرش تحت تأثیر و ذوق‌زدگی سوژه قرار می‌گیرد و از سوژه به عنوان بستر اصلی برای پرداخت به جزییات سینمایی استفاده نمی‌کند و با تکان‌های بیش از اندازه دوربین نمی‌تواند از دل آن یک التهاب را بیرون بیاورد.

اگر بخواهیم «قیصر» مسعود کیمیایی را به عنوان یک رفرنس قابل ارجاع در سینمای خودمان مثال بزنیم که فیلمی در اندازه سینما است، مسئله غیرت در آن به درجه‌ای از جنون می‌رسد که مرد داستان خارج از قواعد حاکمیتی به اجرای عدالت پیش می‌رود اما آبیار با جسارت به قصد یک فیلم زنانه به سراغ ساخت «ابلق» رفته است تا فیلم زمانه خود باشد اما چقدر مناسبات امروزی در آن گنجانده شده است؟!

«ابلق» در جاهایی تبدیل به میدان تسویه‌حساب می‌شود و به سمت بیانیه دادن می‌رود اما نرگس آبیار می‌توانست با پشتوانه فیلم «نفس» به درون شخصیت‌ها و رخداد درون فیلم نزدیک‌تر شود تا حس سمپاتی را بیشتر از این به مخاطب منتقل کند که برگ برنده جدی‌تر و به مراتب سینمایی‌تری را رو کند؛ اما خودخواسته به سمت و سوی دیگری می‌رود تا جایی که به نمادسازی می‌رسد و آن تصاویر موش‌ها را رو می‌کند. بله تغییرات نیاز است و یا حتی نگاه هوشمندانه‌تر به این رخداد؛ اما نمادسازی آن هم به این گل‌درشتی برای چنین فیلمی نیست. فیلم‌ساز دست به یک سوژه‌ای زده که طرفداران بسیار دارد و همین تفکر فیلم‌ساز به اکثریت موافق خود، او را محافظه‌کار کرده و این محافظه‌کاری نیاز به یک مراقبت اساسی دارد.

«ابلق» هرچند که فیلم کاملی نیست اما فیلم بدی هم نیست و همین جسارت فیلم‌ساز برای ساخت یک محله کوچک با تمام اتفاقات و تناقض‌های بسیار که فقر هم در آن ریشه دارد تا حدودی نمایانگر جامعه‌ای آشفته است، جامعه‌ای که بسیاری از آدم‌هایش نیاز به درمان و آموزش دارند که در موقعیت‌های درون فیلم چه رفتاری را از خود نشان دهند. سینمای امروز ایران باز هم نیازمند ساخت چنین فیلم‌هایی است.

نوشته «ابلق»؛ میدان تسویه‌حساب اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

طراحی پوستر «ابلق» را میثم میرزائی انجام داده است.

این فیلم سینمایی که در سی و نهمین جشنواره فیلم فجر درخشید، با کاندید شدن در ده رشته، چهار سیمرغ بلورین را از آن خود کرد.

همچنین «ابلق» برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم سینمایی از نگاه تماشاگران است.

با توجه به استقبال گرم مخاطبان از این فیلم سینمایی در جشنواره فیلم، پیش‌بینی می‌شود «ابلق» اکران موفقی داشته باشد.

بهرام رادان، الناز شاکردوست، هوتن شکیبا، مهران احمدی، گلاره عباسی، گیتی معینی، شادی کرم رودی، امین میری و فاطمه کریمیان بازیگران این فیلم سینمایی هستند.

پخش «ابلق» را بانو فیلم بر عهده دارد.

نوشته پوستر «ابلق» در آستانه اکران رونمایی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این کمپانی که جزو مجموعه‌های سینمادار آمریکاست؛ سالانه شش تا هشت فیلم را اکران و تنها سه تا چهار فیلم برای پخش و فروش بین‌المللی خریداری می‌کند. محصولات این کمپانی از زمان راه‌اندازی در سال ۲۰۰۵ تا کنون در جشنواره‌های مهمی چون کن، ونیز، برلین، تورنتو، سن‌سباستین، ساندنس و بسیاری از جشنواره‌های مهم بین‌المللی دیگر حضور داشته است.

فیلم سینمایی «ابلق» برای نخستین‌بار در سی‌ونهمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران، بهترین بازیگر نقش مکمل زن با بازی گلاره عباسی، بهترین چهره‌پردازی و بهترین جلوه‌های ویژه بصری گردید.

پیش‌تر نیز آثار نرگس آبیار در عرصهٔ بین‌المللی موردتوجه واقع شده و پیش‌بینی می‌شود «ابلق» نیز حضور موفقی در حوزه برون‌مرزی داشته باشد.

بهرام رادان، الناز شاکردوست، هوتن شکیبا، مهران احمدی، گلاره عباسی، گیتی معینی، شادی کرم رودی، امین میری و فاطمه کریمیان از جمله بازیگران فیلم سینمایی «ابلق» هستند.

نوشته پخش بین‌المللی «ابلق» به کمپانی آمریکایی رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمد سلوکی که اجرای برنامه را برعهده داشت به روی صحنه آمد و گفت: هنرمندان در این شرایط سخت تلاش کردند تا چراغ سینمای ایران را روشن نگاه دارند. با اینکه غم از دست دادن عزیزانمان همراه ماست، اما خداقوت و آرزوی موفقیت دارم برای همه دوستانی که در این مدت تلاش کردند و آثارشان را به نمایش گذاشتند.

در ادامه سیدمحمدمهدی طباطبایی نژاد، دبیر جشنواره ضمن تبریک سالروز پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، گفت:  به همه مخاطبان این برنامه سلام می‌کنم و به همه عزیزانی  که کار نشدنی را شدنی کردند خداقوت می‌گویم.

او ادامه داد: دوماه پیش ما نمی‌دانستیم امکان برگزاری حضوری جشنواره را به خاطر کرونا داریم یا نه؛ اما چهار هزار سانس نمایش در این دوره از جشنواره با رعایت درست پروتکل‌های بهداشتی برگزار شد و جشنواره روند خوبی را طی کرد.

دبیر سی و نهمین جشنواره فیلم فجر افزود: به همه هنرمندان و فیلمسازان چه کسانی که نامشان در لیست نهایی نامزدها حضور دارد و چه کسانی که فیلمشان کاندیدا نشد خسته نباشید می‌گویم. امیدوارم امسال، سال خوبی برای سینمای ایران باشد.

در ادامه کلیپی از روند برگزاری جشنواره در این ده روز پخش شد.

* گرامی‌داشت یاد علی انصاریان

سلوکی مجری برنامه پس از پخش این کلیپ گفت: سالی که در حال پشت سر گذاشتنش هستیم برای ما خاطرات عجیبی را به جا گذاشت. لبخندها، دردها و رنج‌هایی که هیچگاه فراموش نمی‌شود. ادای احترام می‌کنیم به روح همه هم‌وطنانی که به دلیل شیوع ویروس «کرونا» آن‌ها را از دست دادیم. باید از علی انصاریان یاد کنم که رفتنش داغ سنگینی را بر دل اطرافیان و همکارانش گذاشت، این دوره از جشنواره به علی انصاریان ادای احترام می‌کند.

در ادامه هنرمندان یاد علی انصاریان هنرمند و بازیکن سابق فوتبال را که در ایام برگزاری جشنواره به دلیل ابتلا به کرونا دار فانی را وداع گفت گرامی داشتند و ایستاده به تشویق او پرداختند.

پس از این بخش، کلیپی از هنرمندان درگذشته یک ساله اخیر سینما پخش شد که برخی از آن‌ها به دلیل ابتلا به کرونا چشم از جهان فروبستند و جایشان تا ابد در سینمای ایران خالی خواهد ماند.

در ادامه نوبت به گرامی داشت یاد و خاطره مرحوم «چنگیز جلیلوند» هنرمند پیشکسوت دوبله رسید که او را نیز به دلیل ابتلا به کرونا  امسال از دست دادیم.

* مراسم نکوداشت چنگیز جلیلوند

محمد سلوکی، گفت: در این دوره از جشنواره قرار بر این است که نام و خاطره «چنگیز جلیلوند»، دوبلور و یکی از اساتید و هنرمندان سینمای ایران بزرگ داشته شود.

سپس کلیپی با کارگردانی مجید توکلی برای بزرگداشت این دوبلور هنرمند پخش شد.

در ادامه حسین انتظامی رئیس سازمان سینمایی، پیروز حناچی شهردار تهران و سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد دبیر سی ونهمین جشنواره فیلم فجر به روی صحنه آمدند تا از خانواده مرحوم جلیلوند تقدیر کنند.

در غیاب خانواده دوبلور پیشکسوت، محمد مهدی جعفری، مدیرعامل موسسه «قرن بیست و یک» و دوست خانوادگی مرحوم جلیلوند به روی صحنه آمد و گفت: چنگیز جلیلوند پدر معنوی بنده وقتی از این دنیای فانی پرواز کرد، ۴۸ ساعت بعد پدر خودم را از دست دادم. چنگیز جلیلوند با عزت بود و مردم دوستش داشتند، باشکوه زندگی کرد و باشکوه نیز پرواز کرد.

در ادامه پیام دختر جلیلوند پخش شد که کوتاه گفت: درود بر هنرمندان هم‌وطن و عاشقان فیلم فارسی، پدر من نه تنها باعث افتخار خانواده ما بلکه مورد افتخار تمام ملت ایران است.

دکتر حناچی، شهردار تهران طی سخنانی بیان کرد: چهل و سومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران را تبریک عرض می‌کنم و یاد از دست دادگانمان از کادر درمان، هنرمندان، ورزشکاران و تمامی ملت ایران را گرامی می‌داریم.

او ادامه داد: سال گذشته همین روزها بود که این بیماری منحوس آغاز شد و یکی از پیامدهایش فراگیری فقر بود که برای ما مشکلات مضاعفی ایجاد کرد، چراکه ما مسئله تحریم‌ها را نیز داشتیم. تاثیر این مسئله در جشنواره به وضوح مشهود بود و دیدیم که اغلب آثار بر محوریت فقر بودند. اتفاقا به تصویر کشیدن دردهای جامعه وظیفه هنرمندان است. ما نیز از طرح این مسائل در سینما و توجه سینماگران به مسائل اجتماعی استقبال می‌کنیم.

* جوایز مسابقه تبلیغات سینمای ایران

در ادامه نوبت به اهدای سیمرغ‌های بخش اقلام تبلیغات سینمای ایران رسید که ابراهیم حقیقی، میترا محاسنی، میثم مولایی داوران این بخش  برای اهدای جایزه به روی صحنه آمدند.

تندیس این بخش را غلامرضا موسوی تهیه‌کننده سینما به سحاب زری‌باف برای فیلم «خورشید» اهدا کرد.

زری‌باف گفت: دوست داشتم در این لحظه از علی نیک رفتار که از دهه شصت تا به امروز نقش مهمی در این حوزه داشته تشکر کنم و جایزه را به ایشان و به مادر و روح پدرم اهدا کنم. از عوامل فیلم هم ممنونم.

سیمرغ بلورین «بهترین پوستر» به وحید عبدالحسینی برای فیلم «هفت‌ونیم» رسید.

عبدالحسینی گفت: امیدوارم این روزهای کرونایی بگذرد و حال همه ما بهتر شود.

سیمرغ بلورین بهترین تیزر و آنونس به حمید نجفی راد برای فیلم «شنای پروانه» اهدا شد.

همسر حمید نجفی راد به نمایندگی از او سیمرغ را دریافت کرد و گفت که او بی‌نظیر است.

* جوایز بخش فیلم کوتاه و مستند

در ادامه هیات داوران بخش «مسابقه فیلم کوتاه و مستند سینمای ایران»، سعید پور اسماعیلی، امیر توده روستا، محمد علی فارسی، محمد کارت و سام کلانتری برای اهدای جوایز در این بخش به روی صحنه آمدند.

سیمرغ بلورین «بهترین فیلم کوتاه» به مریم اسمی‌خانی کارگردان فیلم کوتاه «وضعیت اورژانسی» رسید.

اسمی‌خانی پس از دریافت سیمرغ گفت: از اعضای هیات داوران و برگزارکنندگان جشنواره تشکر می‌کنم.

همچنین سیمرغ بلورین «بهترین فیلم مستند» به تقی امیرانی، تهیه‌کننده و کارگردان فیلم مستند «کودتای ۵۳» تعلق گرفت.

در این بخش، متنی که تقی امیرانی نوشته بود برای حاضران قرائت شد. او در این متن نوشت: مایلم از دست‌اندرکاران جشنواره تشکر کنم. «کودتای ۵۳» مهم‌ترین فیلم زندگی من است که یازده سال پیش کلید خورد و من در ایران عاشق سینما شدم. این مستند ادای دین من به سرزمین و هویتم است. این جازه را به همکاران مستندساز تقدیم می‌کنم که باوجود مصائب ایستادگی می‌کنند. همچنین این سیمرغ را به نام ماندگار دکتر مصدق و مردم ایران تقدیم می‌کنم.

* مراسم نکوداشت پرویز پورحسینی

در ادامه مراسم نکوداشت «پرویز پورحسینی» بازیگر و هنرمند با سابقه سینمای ایران که در سال جاری به دلیل ابتلا به ویروس کرونا فوت کرد، برگزار و کلیپی به کارگردانی مجید توکلی درباره ایشان پخش شد.

سپس سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و محمد مهدی طباطبایی‌نژاد دبیر جشنواره و فرزند پرویز پورحسینی برای مراسم بزرگداشت به روی صحنه آمدند.

پورنگ پورحسینی فرزند این بازیگر پس از دریافت لوح یادبود پدر، طی سخنانی گفت: از تمام برگزارکنندگان این مراسم ممنونم. ما در بیمارستان صحنه‌هایی را دیدیم که فکر نمی‌کردیم در دنیا قابل انجام باشد، برای همین مراتب ادب و احترامم را به کادر درمان ادا می‌کنم.

سینما در روح و رگ و خون مردم ایران جاری است

در ادامه سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به ایراد سخنانی کوتاه پرداخت و گفت: سینما گرچه پدیده مدرنی در ایران است، اما به سرعت جای خود را در فرهنگ ایرانی باز کرد. ما تجربه جنگ را داشتیم و سینمای ایران که تازه به خود آمد در سال‌های آغازین جنگ با سالی ۲۰ اثر کار خود را آغاز کرد، اما در انتهای جنگ با تولید سالی ۵۰ فیلم از آن دوران عبور کردیم.

او ادامه داد:امسال هم شرایط شیوع ویروس کرونا را داریم که با وجود شرایط سخت تولید و اکران، بیش از ۵۰ اثر تولید شدند که شاهد اکران ۱۶ اثر از این میان در جشنواره بودیم. این حاکی از این است که سینما در روح و رگ و خون مردم ایران جاری است. در ادامه از هنرمندان و عوامل برگزارکننده جشنواره  ممنونم که چراغ سینمای ایران را روشن نگاه داشتند.

سپس کلیپی از پلان‌های فیلم‌های حاضر در بخش سودای سیمرغ جشنواره با صدای محسن چاووشی پخش شد.

* بیانه هیأت داوران

در ادامه نوبت به اهدای جوایز بخش سودای سیمرغ رسید. هیات داوران بخش «مسابقه سینمای ایران»، (سودای سیمرغ) متشکل از محمد احسانی، ساره بیات، سید جمال ساداتیان، مصطفی کیایی، نیما جاویدی و مرتضی پور صمدی برای اهدای جایزه در این بخش به روی صحنه آمدند و سید جمال ساداتیان به نمایندگی از هیات داوران به قرائت بیانیه هیات داوران پرداخت.

در متن این بیانیه امده است: «هیأت داوران سی‌و‌نهمین جشنواره فیلم فجر ضمن قدردانی از تلاش تک‌تک عوامل و دست‌اندرکاران ۵۷ فیلم بخش مسابقه سینمای ایران لازم می‌داند قبل از اعلام برندگان این دوره به چند نکته اشاره نماید:

۱ – تاثیر حضور کم‌رونق بخش خصوصی در سال پاندمی و در پی آن کاهش حدود ۴۰ درصدی تولیدات سینمای ایران بر کیفیت کلی فیلم‌ها، قابل پیش‌بینی بود. در این میان اما روزنه امید برایمان پروبال گرفتن عنصر تخیل در داستان‌پردازی در بخش قابل‌توجهی از فیلم‌ها بود، عنصری که سینمای ایران و مخاطبانش در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارند. تنوع ژانر و فضاهای مختلف میان ۵۷ فیلم بخش مسابقه فارغ از کیفیت‌شان، فرضیه تک‌ژانری بودن سینمای ایران را باطل کرد. این نشانگر آن است که سینمای ایران پتانسیل آن را دارد که به فیلم‌های تکراری محدود نشود و به تنوع گونه روی بیاورد.

۲- در تمام این روزها بر آن بودیم که فارغ از برخی فضاسازی‌های خارج از عرف رسانه‌ای در دنیای مجازی فقط و فقط با معیارهای تخصصی و کارشناسانه به قضاوت آثار بنشینیم. متاسفانه امسال فضای مجازی بیش از هر زمان دیگری به جای انعکاس نظرات واقعی منتقدان و صاحب‌نظران و مخاطبان محلی شده بود برای تبلیغات فیلم‌هایی خاص و امید است که در سال‌های آتی شاهد رقابت هر چه سالم‌تر و بی‌حاشیه‌تر فیلم‌ها در کنار یکدیگر باشیم.

۳- خوشحالیم که بخش قابل توجهی از فیلم‌های مهم امسال بر پایه اقتباس ساخته شده بودند و این می‌تواند نویدگر آغاز جریانی جدی در سینمای اقتباسی‌مان باشد.

۴- با توجه به اهمیت فیلم‌های خارج از جریان اصلی و موسوم به هنروتجربه هیئت داوران اصرار بر این داشت علی‌رغم کیفیت پایین‌تر از حد این فیلم‌ها در این دوره از جشنواره بخشی جداگانه جهت نمایش منتخب این فیلم‌ها برای اصحاب رسانه در جشنواره ایجاد شود که متاسفانه به خاطر شرایط کرونا این مهم از طرف جشنواره ممکن نشد. امیدواریم در سال‌های آینده بخش مستقل فیلمسازان اول و بخش مستقل سینمای تجربی در جشنواره فجر شکل بگیرد تا باعث رشد و پویایی این جریان سینمایی شود.

در پایان با آرزوی سلامتی برای مردم کشور عزیزمان ایران و تمامی مردم جهان امیدواریم چراغ سینماهای کشورمان که به بهانه جشنواره روشن شد دیگر هرگز خاموش نشود.»

* جوایز بخش سودای سیمرغ (مسابقه سینمای ایران)

سیمرغ بخش «بهترین جلوه‌های ویژه» به ایمان کرمیان برای فیلم «تک تیرانداز» تعلق گرفت.

کرمیان گفت: من سال‌هادر سینما دستیار بودم و حضور در صحنه یکی از آرزوهایم بود. این سومین جایزه من است. تولد مصطفی کیایی را تبریک می‌گویم و  دست پدر و مادرم را می‌بوسم و از همسر و دخترم تشکر می‌کنم.

در ادامه سیمرغ بلورین بخش «بهترین جلوه‌های بصری» به فرید ناظر فصیحی برای فیلم «ابلق» رسید.

ناظر فصیحی، طی سخنانی بیان کرد: از هیات داوران ممنونم که من را شایسته دریافت جایزه دانستند و از خانواده فیلم «ابلق» و تیمی که همدلانه کنار من بودند و همینطور خانواده‌ام تشکر می‌کنم. او جایزه خود را به همسرش تقدیم کرد.

سیمرغ بلورین «بهترین چهره‌پردازی» به ایمان امیدواری برای فیلم «ابلق» اهدا شد.

سیمرغ بلورین «بهترین طراحی لباس» به مارال جیرانی برای فیلم «بی همه چیز» تعلق گرفت.

جیرانی، گفت: از هیات داوران تشکر می‌کنم این اولین جایزه حرفه‌ای من است و خوشحالم که برای «بی‌همه چیز» این جایزه را گرفتم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین طراحی صحنه» به سهیل دانش اشراقی برای فیلم «روزی روزگاری آبادان» اهدا شد.

سهیل دانش اشراقی نیز طی سخنانی بیان کرد:خوشحالم که از ایران نرفتم چون رفتن همیشه چاره رفتن نیست . از حمیدرضا آذرنگ، علی اوجی و دستیارانم تشکر می‌کنم. همچنین از آقای طباطبایی‌نژاد و هیات داوران نیز کمال تشکر را دارم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین صدابرداری» به رشید دانشمند برای فیلم «یدو» رسید.

دانشمند، طی سخنانی بیان کرد: از هیات داوران و عوامل فیلم تشکر می‌کنم. تنها ثروت من در این دنیا خانواده‌ام هستند و باافتخار جایزه‌ام را به آنان تقدیم می‌کنم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین صداگذاری» به امیرحسین قاسمی برای فیلم «یدو» تعلق گرفت.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین موسیقی متن» به حامد ثابت برای فیلم «بی‌همه‌چیز» اهدا شد.

حامد ثابت ضمن تشکر از هیات داوران و تهیه کننده و کارگردان این فیلم جایزه خود را به نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر ملی ایران تقدیم کرد.

سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد، دبیر جشنواره و حسین انتظامی، رئیس سازمان سینمایی نیز برای اهدای جوایز به روی صحنه آمدند.

در این بخش نوبت به اهدای سیمرغ بلورین بهترین تدوین رسید که هیات داوران سیمرغ این بخش را به عماد خدابخش برای فیلم «بی همه چیز» اهدا کردند.

خدابخش ضمن تشکر از اساتید خود جایزه را به پدرش اهدا کرد که در سخت‌ترین شرایط همراه او بود و از او همانند کاراکتر فیلم «تی تی» آیدا پناهنده خواسته است که آدم خوبی باشد.

دیپلم افتخار در بخش «بهترین فیلمبرداری» به محمد رسولی برای فیلم «زالاوا» رسید.

رسولی، گفت: از هیات داوران، ارسلان امیری، عوامل فیلم و یک نفر دیگر تشکر می‌کنم.

مرتضی نجفی، نیز برای فیلم‌های «روشن» و «یدو» برنده سیمرغ بلورین در بخش «بهترین فیلمبرداری» شد.

نجفی، گفت: از هیات داوران ممنونم که برای دو سال پیاپی من را لایق جایزه دانستند و از کارگردانان هر دو اثر بابت اعتمادشان  تشکر می‌کنم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین بازیگر نقش مکمل مرد» به پوریا رحیمی سام، برای فیلم «زالاوا» اهدا شد.

رحیمی سام ضمن تشکر از هیات داوران گفت: احترام ویژه به نامزدهای این بخش دارم و خوشحالم که این جایزه به من رسید، از عوامل فیلم شریف «زالاوا» ممنونم و ارسلان امیری که سال‌هاست او را می‌شناسم. من به نمایندگی از تمام بازیگران این فیلم اینجا  هستم. چهارده سال پیش در  همین روز پدرم را از دست دادم و در آن زمان نتوانستم در مراسم خاکسپاری‌اش باشم، چهارده سال است که منتظر این روز هستم و حالا این جایزه را با خود به خانه می‌برم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین بازیگر نقش مکمل زن» به گلاره عباسی برای فیلم «ابلق» تعلق گرفت.

عباسی بیان کرد: خوشحالم که در جمع صمیمی و دوستانه این جایزه را میگیرم و از هیات داوران و نرگس ابیار تشکر می‌کنم که به من دراین مدت اعتماد کرد. از خانواده فیلم «ابلق»تشکر می‌کنم و ممنونم از همگی.  پیش از این که اینجا بیایم پدرم کفت اگر جایزه گرفتی از ما تشکر نکن، از آن‌جایی که هیچ‌وقت دختر حرف ‌گوش کنی نبودم، این بار نیز جایزه را به پدر و مادرم تقدیم می‌کنم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین بازیگر نقش اصلی مرد» به رضا عطاران برای فیلم «روشن» رسید.

عطاران ضمن تشکر از هیات داوران افزود: به روح‌الله حجازی بابت فیلم خوبش و انتخاب من تبریک می‌گویم. دوست دارم از عوامل فیلم «شیشلیک» هم تشکر کنم. امیدوارم برای هر شهر یک آمپول‌زن نداشته باشیم و تزریق واکسیناسیون سراسری هرچه سریع‌تر انجام شود تا این بیماری ریشه کن شود.

دیپلم افتخار در بخش «بهترین بازیگر نقش اصلی زن»، به ستاره پسیانی برای نقش‌آفرینی در فیلم «یدو» اهدا شد.

پسیانی، گفت: خیلی خوشحالم که اینجا هستم و از هیات داوران و گروه فیلم «یدو» سپاس‌گزار هستم. از پدر و مادرم که من را با دنیای هنر و زندگی کردن در این قاب جادویی آشنا کردند، ممنونم.

در ادامه سیمرغ بلورین این بخش توسط محمدمهدی طباطبایی‌نژاد به رویا افشار برای بازی در فیلم «مامان» اهدا شد.

افشار گفت: مطمئنم این انتخاب برای کروه داوری سخت بود و من تشکر می‌کنم. افتخار می‌کنم که تلاش کردم که چهره‌ای صادق از مردم را ارائه دهم و از مردم کشورم سپاسگزارم و آرزوی روزهای خوب برای مردم سرزمینم دارم.

دیپلم افتخار در بخش «بهترین کارگردانی فیلم اول» به حسین دارابی کارگردان فیلم «مصلحت» تعلق گرفت.

دارابی، طی سخنانی بیان کرد: از هیات داوران تشکر می‌کنم و خدارا شاکرم که از بچگی کنار من بوده و به حضرت ولیعصر (ع) سلام می‌کنم و از عوامل فیلم، خانواده، همسر و دو فرزندم تشکر می‌کنم.

در ادامه سیمرغ بلورین «بهترین کارگردانی فیلم اول» به ارسلان امیری برای فیلم «زالاوا» اهدا شد.

امیری اظهار کرد: جایزه طبق آیین‌نامه به کارگردان اهدا می‌شود، اما این جایزه سنگین دسترنج تمامی عوامل است و از هیات داوران ممنونم و امیدوارم سلامت به سینمای ایران برگردد و مدافعان سلامت، سالم باشند. من فیلمسازی را از آیدا پناهنده، همسرم آموختم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین فیلم‌نامه اقتباسی» به محسن قرایی و محمد داوودی برای فیلم «بی‌همه‌چیز» رسید.

قرایی از هیات داوران و عوامل فیلم تشکر کرد.

در ادامه محمد داوودی کفت: امسال سال سختی برای سینما بود و امشب جای خالی مردم را بیش از هر زمان دیگری حس کردیم. امیدوارم هرچه سریع‌تر از این ویروس نکبت رها شویم. از عوامل کار تشکر می‌کنم به بازیگران فیلم می‌گویم، که در جان و دل مردم همیشه ماندگار هستید.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین فیلم‌نامه» به آیدا پناهنده، تهمینه بهرام و ارسلان امیری برای فیلم «زالاوا» رسید.

تهمینه بهرام یکی از نویسندگان فیلمنامه، گفت: از ارسلان امیری بابت اعتمادشان ممنونم. حالا که سیمرغ بهترین فیلمنامه در دستم است نمی‌توانم از فیلمنامه «تی‌تی» به کارگردانی آیدا پناهنده یاد نکنم.

ارسلان امیری، به زبان کردی صحبت کرد وادامه داد: این فیلم در کردستان ساخته شده و جایزه را به مردم کردستان تقدیم می‌کنم.

سید عباس صالحی، وزیر ارشاد برای اهدای سیمرغ در بخش جایزه ویژه هیات داوران به روی صحنه آمد و جایزه این بخش به محسن قرائی برای فیلم «بی‌همه‌چیز» تعلق گرفت.

قرایی از هیات داوران تشکر کرد.

سیمرغ بلورین بخش «بهترین کارگردانی» نیز  به مهدی جعفری برای فیلم «یدو» تعلق گرفت.

مهدی جعفری، گفت: به مردم خون‌گرم و مدافع آبادان ادای دین می‌کنم. این آثار بخشی از هویت سینمای ایران هستند و به نظرم هر سیمرغی که اینجا داده می‌شود، یک گروه پشت آن ایستاده است، از همه عوامل فیلمم سپاس‌گزارم.

سیمرغ بلورین در بخش «بهترین فیلم» به محمدرضا مصباح، تهیه‌کننده فیلم «یدو» رسید.

مصباح به همراه میلاد صویلاوی بازیگر کار به روی صحنه آمد و ضمن ادای دین به فیلم «باشو غریبه کوچک» گفت: به روح بزرگ شهدای امنیت و سلامت سلام می‌فرستم. افتخار می‌کنم در رقابتی حاضر بودم که فیلم‌های ارزشمندی در آن حضور داشتند. دوست داشتم گروه سازنده فیلم برای دریافت این سیمرغ روی صحنه حضور داشتند که به دلیل رعایت پروتکل‌های بهداشتی این امکان فراهم نشد. از «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» و «بنیاد سینمایی فارابی» تشکر می‌کنم.

او ادامه داد: «یدو» سخت‌ترین و متفاوت‌ترین کار من بود و همه عوامل جهادمندانه پای این کار ایستادند. امیدوارم ساخته شدن این قبیل فیلم‌ها بتواند به بهتر شدن وضعیت معیشت  مردم خوزستان کمک کند. ما در بخش‌های زیادی نامزد شدیم اما نامزدی میلاد صویلاوی برای ما افتخار بود،چرا که استعدادی جدید را به سینمای ایران معرفی کرد.

سیمرغ زرین جشنواره فیلم فجر با گرامیداشت یاد سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی به علی غفاری و ابراهیم اصغری، کارگردان و تهیه‌کننده فیلم «تک تیرانداز» اهدا شد.

ابراهیم اصغری، گفت: از خانواده عبدالرسول زرین تشکر می‌کنم که به ما اجازه دادند درباره زندگی این شهید بزرگوار فیلم بسازم، از خانواده و عوامل کار هم ممنون هستم. هیات داوران بیش از تماشای این فیلم، آن را شنید و من بسیار از این بابت خوشحالم.

علی غفاری نیز اظهار کرد: از مدیران و مسئولان مربوطه تقاضا دارم که فیلم‌های دفاع مقدس را بیشتر دریابند و کمک کنند.

منوچهر شاهسواری، مدیر عامل خانه سینما برای اهدا سیمرغ «بهترین فیلم از نگاه تماشاگران» به روی صحنه آمد.

در این بخش، فیلم‌های «شیشلیک» ساخته محمدحسین مهدویان و فیلم «بی همه چیز» محسن قرایی در جایگاه دوم و سوم قرار گرفتند و  سیمرغ بلورین،بهترین فیلم از نگاه تماشاگران به «ابلق» ساخته نرگس آبیار تعلق گرفت.

آبیار گفت: فیلم «ابلق» صدای فروخورده همه زنان در شرایط پیچیده‌ای است که جامعه به آنان تحمیل می‌کند. کار ما به تصویر کشیدن این ناهنجاری و زخم بود. امیدوارم زمانی برسد که فریاد عدالت‌خواهی کتمان نشود.

محمد حسین قاسمی نیز طی سخنانی بیان کرد: از مردم ممنونم که در این شرایط سخت ما را تنها نگذاشتند. در این سامانه در روزهای اول اختلالی ایجاد شده بود، اما خوشبختانه با رفع مشکل بیشترین آرا فیلم در نهایت به ما رسید. اگر نیاز به بررسی و رصد بیشتری هم در سامانه «سمفا» باشد این جایزه به دست ما امانت است، تا رفع ابهام شود.

نوشته «یدو» بهترین فیلم سی‌و‌نهمین جشنواره فیلم فجر شد/ «تک تیرانداز» بهترین فیلم از نگاه ملی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشتن نقد در خصوص ابلق شاید به این دلیل دارای اهمیت و طبیعتاً دشوار باشد که فیلم‌ساز در این سال‌های نه‌چندان طولانی تجربه سینمایی‌اش مفهوم متن و زیر‌متن را در قالب پرداخت داستانی‌اش خوب فراگرفته و می‌داند نسبت این دو و نسبت میان دال و مدلول در حوزه تصویر چگونه برقرار می‌شود. آبیار با حسی غریزی و شاید ناب به خوانشی تأویل‌پذیر از مدیوم تصویر و سینما دست‌یافته که او را در زمره مهم‌ترین فیلم‌سازان تاریخ سینمای ایران جای ‌داده و فیلم‌هایش را برای مخاطبان در سطوح مختلف و سلایق گوناگون واجد اهمیت و اعتبار صدچندان می‌کند.

ابلق همان‌گونه که از نامش برمی‌آید یک عنوان بسیار هوشمندانه برای یک داستان باردار زنانه است که بناست دو داستان را در دل هم روایت کند؛ درست مانند زن بارداری که دو نفر را در یک قاب انسانی قرار می‌دهد (در خصوص عنوان فیلم شاید بتوان گفت ابلق هوشمندانه‌ترین عنوان فیلم‌های جشنواره امسال است).

«ابلق» یا همان دورنگ بناست حکایت انسان‌هایی را برای مخاطب روایت کند که یا به‌اجبار یا به انتخاب، دورنگ دارند و ماجراهایی که به‌اجبار و تلخی رنگ دوگانه پیدا می‌کنند و سرزمینی که یک رنگ آن تلاش معاش است و رنگ دیگرش موش. موشی که یکرنگ آن زیر زمین زندگی می‌کند و متجاوزانه، بی‌دعوت و استجازه به حریم همه وارد می‌شود و همه‌چیز را آلوده می‌کند و رنگ دیگرش انسان‌هایی هستند که بهانه‌ای دیگر دارند و غرضی متفاوت.

ابلق عنوان عجیبی است. عنوانی ساده اما باشکوه از ظاهری با رنگ زنانه و باطنی با طعم غیرت مردانه که بناست اتفاقاً در جای خود از حریم و حرمت حیای زنانه و خانواده‌اش با تمام وجود دفاع کند.

ابلق نام متفاوتی است که می‌تواند مردانگی را از دوختن پرچم اباعبدالله شروع کند و تا بیان تلخ سرنوشت رسوایی و دردناکی و بدفرجامی پرده‌دری پیش برود که «چون پرده درافتد نه تو مانی و نه من…».

ابلق داستان غیرسیاسی و درعین‌حال به‌شدت سیاسی و هوشمندانه است که در دل خود، دموکراسی و انتخابِ حاصل‌شده از تبلیغات را در قامت یک شورای محلی به چالش می‌کشد و اتفاقاً ظاهر دموکراسی را در کنار باطن آن یکجا قاب می‌گیرد.

ابلق در عین تلخی و گزندگی در موضوع، در نحوه بیان و فرم و حتی درون‌مایه داستانی درست به لطافت بال کبوترانی است که با این نام خوانده می‌شوند و بناست دل آسمان را بشکافند و ساعت‌ها از پرواز لذت ببرند.

به این اعتبار در ابلق هر آنچه دیده می‌شود دو وجه و دو رنگ دارد. از سکوت معنادار «مبینا» گرفته که یکرنگش محصول ترس است و رنگ دیگرش مظلومیت و معصومیت کودکانه تا خودکامگی و خودرأیی «علی» که یکرنگ آن محصول نداشته‌های اوست و وحشت از دست دادن و وجه دیگرش سرخوشی‌های کودکانه و ذاتی، و از همه مهم‌تر، داستانی دوگانه است از آب‌ورنگ دوست‌داشتنی «راحله» زیبارو که به گنج مستتر در خرابه می‌ماند و رنگ دیگر داستان رنج‌های اوست در حفاظت و صیانت از حریم و عفت و آبروی خود و خانواده‌اش.

راحله داستان ابلق اتفاقاً برخلاف آنچه این روزها در فضای نقد می‌شنویم نماد مظلومیت زنانه نیست بلکه اتفاقاً برعکس شخصیتی استوار و نستوه و عفیف و درنهایت غیور است که از مبینا و مظلومیتش به همان میزان مردانه و غیور دفاع می‌کند که از علی و نداشته‌هایش و رفتارهای غیرمتعارفش. و دست‌آخر همین غیرت و قدرت است که او را در مسلخ پرده‌دری و بی‌حیایی یاری می‌کند تا آنجا که برای جلوگیری از بی‌حیایی «جلال» رگ دستش را با چاقو می‌زند و اجازه هتک حریم خود را نمی‌دهد و از بزرگ‌ترین داشته و ثروت خانواده یعنی عصمت و عفت و کیان حفاظت می‌کند.

راحله در فیلم نرگس آبیار با آن لهجه شیرین آذری خیلی بیشتر ازآنچه علی در قبال کبوترهایش انجام می‌دهد مراقب فرزند ترسیده خانواده یعنی مبیناست و با تمام ندانستن‌های علی کنار می‌آید و مبینا را چنان در صدف حمایت خود می‌گیرد که گویی مادرانگی معنایی اصیل در داستان است و بناست فیلم، همین خرده‌روایت را دستمایه خود قرار دهد. وزن روایت در این بخش داستان چنان چفت‌وبست محکمی دارد که در چند سکانس کوتاه ماهیت مادرانه و قوی راحله را به رخ مخاطب می‌کشد و او را در این عرصه اتفاقاً شکست‌ناپذیر نشان می‌دهد.

راحله در مقابل نداری و فقر هم نماد زنی ایرانی و صبور و کتوم است که اتفاقاً چون می‌داند بخش مهمی از رفتار غیرمتعارف شوهر، نداری و فقر است با او و رفتارهایش کنار می‌آید؛ انگار گذشتن از خود را زمینه‌ای برای ایجاد آرامش و سکون در وضعیت موجود می‌بیند و درعین‌حال دوشادوش شوهر برای برون‌رفت از این بحران تلاش می‌کند.

اما از همه مهم‌تر راحله در مقام و مقال حیا و عفت مردانه و استوار عمل کرده و از حریمش دفاع می‌کند؛ ابتدا با التماس به علی برای رفتن از این محله و بعد در موقعیت بحرانی با یک انتخاب سخت و دشوار یعنی خودزنی برای ترساندن روی سرخ‌شده از شهوت جلال. گویی می‌خواهد سرخی خونش آب سردی باشد بر آتش فوران‌کرده شهوت جلال که اتفاقاً این مهم رخ می‌دهد و او در مهم‌ترین امتحانش سربلند بیرون می‌آید.

و دست‌آخر سخت‌ترین و پیچیده‌ترین اتفاق داستان که التهاب اصلی را شکل می‌دهد و بناست با دردی شبیه به درد زایمان از دل موقعیت پیش‌آمده در بدنه داستان متولد شود.

درد زایمان و دوراهی موقعیت انتخاب اما این‌بار نه انتخاب از روی بنرها و تراکت‌های تبلیغاتی جاری در اتمسفر صحنه که به‌سان رنگ‌بندی گرافیکی خام‌دستانه از ابتدای فیلم تا این لحظه همه‌جا خواسته و ناخواسته سروکله‌شان حضور دارد و اتفاقاً نقشی مهم در توصیف فضای موجود بازی می‌کنند و حتی نه انتخاب شورای محله که از جنس همین انتخاب است بلکه انتخاب میان یک کتمان تلخ و گزنده برای استمرار چرخه زندگی از یک‌سو و معرفی مجرم و ایستادن در مقابل ظلم مضاعف جاری در این سازواره اجتماعی لاجرم. این انتخاب شاید واقعی‌ترین انتخابی باشد که یک فرد می‌تواند در زندگی آن را تجربه کند و شاید تلخ‌ترین وجه این انتخاب همان فضای لاجرم و اجتناب‌ناپذیری است که «رحیم داداش» در یک میزانسن سرد و بی‌روح پشت به کاراکتر راحله آن را به تلخی یک خبر مهیب بیان می‌کند و هر دو روی نابهنجار آن را تشریح می‌نماید.

محاکمه‌واره‌ای اجتماعی با حضور همه اهالی محل در فضایی که گویی هیئت منصفه افکار عمومی منتظر آن هستند؛ منتظر شنیدن صدای تسلیم خود از حنجره راحله برای ادامه حیات و استمرار زندگی در مقابل نماد قدرت و ثروت محله زورآباد.

مردانی که همه مانند آقارحیم، جلال را می‌شناسند و می‌دانند حق با راحله است و زنانی که خود نیز پیش از راحله تجربه مشابه داشته‌اند و برایشان این موضوع تلخ و گزنده عیان‌تر از همه واقعیت‌هایی است که در عمرشان تجربه کرده‌اند و حتی همسر جلال -«شهلا»- که پیش‌ازاین به شهادت فیلم‌ساز، خود شاهد این تمنای چشم‌چرانی از جانب همسرش بوده و یقین دارد که راحله حق دارد.

این سکانس تلخ و ماندگار همان مسلخی است که راحله را در مقام انتخاب قرار می‌دهد. انتخاب بیان حرف مردم و ایستادن در کنار آن‌ها برای استمرار این سیستم پلید و یا بیان واقعیتی به تلخی از دست رفتن تمام مناسبات محل و از هم پاشیدن خانواده.

او انتخاب می‌کند و در کنار مردم می‌ایستد و در این هیئت‌منصفه از پیش‌داوری کرده، همان موضعی را می‌گیرد که تمام هیئت‌منصفه منتظرش هستند و قائله را ختم می‌کند و از همه مهم‌تر خود را در مسلخ این اعتراف تلخ قرار می‌دهد و به‌دروغ خود را حسود زندگی شهلا معرفی می‌کند.

و درست در همین نقطه است که فیلم‌نامه از فیلم‌ساز عقب می‌ماند و فیلم‌ساز با قاطعیت و در قالب یک میزانسن فوق‌العاده و درست موضعی بسیار هوشمندانه می‌گیرد که دیالوگ نمی‌تواند پا‌به‌پای تصویر حرکت کند.

سکانسی که در آن همه‌چیز به شکلی مینیاتوری چیده شده و دوربین بعد از اعتراف راحله بالا می‌رود و اصطلاحاً چشم ماورایی حقیقت‌بین می‌شود که شاهد ماجرایی است که اتفاقاً پنجه بر صورت حقیقت و واقعیت می‌کشد. اما دیالوگ‌ها به‌جای اینکه مانند تصویر دوپهلو و اتفاقاً دارای زیرمتن و تأویل‌پذیر باشد به‌شدت صریح و ساده است. اینجاست که اتفاقاً هنر فیلم‌نامه در مقابل هنر کارگردانی نرگس آبیار کم می‌آورد و فیلم را دچار حفره‌ای ناخواسته می‌کند که می‌تواند عقده فروخفته و تلخی باشد برای مخاطبانی که با امید به دیدن یک نمایش فوق‌العاده -و انصافاً تا اینجای کار فوق‌العاده- آمده‌اند.

دیالوگ راحله در این سکانس چیزی شبیه به داستان آجر «سِنمار» عمل می‌کند و تمام کاخ باشکوه فیلم را سست می‌کند. هرچند بخش قابل‌توجهی از مشکل را کارگردانی برطرف می‌نماید اما همچنان جملات برخاسته از سر استیصال و درماندگی راحله به تمام آنچه پیش‌ازاین از او دیدیم نمی‌آید و شخصیت را که تا اینجا قدرتمند و استوار است متزلزل و فروریخته می‌کند.

و این حسرت تلخ را باقی می‌گذارد که ای‌کاش نرگس آبیار دیالوگ‌های این بخش را چندین بار دیگر مرور می‌کرد و زیرمتن اصلی داستانش را با درد زایمان انتخاب تلخ در لفافه همین کلمات به‌ظاهر کوتاه ولی به‌شدت مهم بارگذاری می‌نمود.

با همه این احوال درنهایت فیلم با یک حرکت دوگانه عالی و معنادار به کار خود خاتمه می‌دهد؛ دوربینی که با راحله است و به سمت بالا می‌رود و انگار حکایت از روح متعالی او دارد. و رنگی زمینی و آسمانی به شخصیت می‌دهد. و دوربینی که در مسیر رسیدن به جلال است و از دستان خونی حاصل از قصابی او جداشده و به زیر‌زمین می‌رود و موش‌هایی را نمایش می‌دهد که در حقیقت حکایت از ذات پلید جلال دارد. و رنگ آراسته و درعین‌حال پلید شخصیت جلال را رو می‌کند.

نوشته نقد سیدمحمد حسینی بر فیلم «ابلق»/ عنوانی هوشمندانه برای داستانی باردار و زنانه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بی ‌همه‌ چیز

موضوع: روستا – موضع: شهر

یکی از انتقاداتی که در این سال‌ها به فیلم‌های سینمای ایران شده و حتی به‌صورت یک گزاره مشهور در میان سینماروها درآمده، این است که موضوعات و فضاهای فیلم‌ها «آپارتمانی» است و تنوع جغرافیا و ژانر و این قبیل چیزها در سینما به چشم نمی‌آید. اگر صفت «آپارتمانی» را بخواهیم توضیح دهیم، می‌توانیم بگوییم این سینما، سینمای طبقه مرفه شهری است.

در این مسئله، دعوا بر سر «موضوع» است و اتفاقاً بدنه فیلم‌سازان و تهیه‌کنندگان سینما هم به همین نتیجه رسیده‌اند و در سال‌های اخیر سعی کرده‌اند فضاهایی غیر از آپارتمان‌های تهران را امتحان کنند. به خاطر دارم یک سال در جشنواره فجر، سه، چهار‌فیلم داشتیم که در شمال کشور فیلم‌برداری شده بود.

دهه شصت، دوران پهلوی، جنگ تحمیلی، روستا، جنوب شهر، ماجراهای جاسوسی و پلیسی معاصر و موضوعات و فضاهایی ازاین‌دست، در سال‌های اخیر موردتوجه فیلم‌سازان قرار گرفته است. ظاهراً مسئله «موضوع» اجمالاً دارد رفع می‌شود و جدال بر سر «موضع» در حال آغاز شدن است. کم‌کم موضوعات رنگ‌بندی پیدا می‌کنند اما موضع فیلم‌ساز همان موضع طبقه مرفه تهرانی است. فیلم‌ساز در همان آپارتمان خودش نشسته و موضوعات متنوع را همچون برابرایستا می‌بیند و به آن فرم می‌دهد. لذا فیلمی را می‌بینیم که لوکیشنش روستای دوره پهلوی است اما شخصیت‌ها مثل تهرانی‌های دهه نود دیالوگ می‌گویند!

نمونه بارز این پدیده را می‌توان در فیلم «بی‌همه‌چیز» جست‌وجو کرد. روابط و پرسوناژها آن‌قدر تهرانی و مدرن هستند که مثلاً دختر روستایی‌اش وقتی از پدر و مادر ناراحت می‌شود، باروبندیلش را می‌بندد و خیلی شیک سوار قطار می‌شود و به‌تنهایی از روستا مهاجرت می‌کند!

شاید برای اولین‌بار در سینما و ادبیات ایران با روستایی مواجهیم که «خدا» ندارد و مردم «دین» ندارند! ما تاکنون تصور می‌کردیم این گفته نیچه که «خدا مرده است» توصیفی از عالم غرب مدرن است. حالا با این فیلم فهمیدیم که «مرگ خدا» تا روستاهای ماقبل مدرن ایران هم نفوذ کرده است!

ممکن است فیلم‌ساز در پاسخ بگوید «از ابتدا هم قرار نبوده فضای فیلم رئال باشد و بنا بوده فیلم، بر بستر یک فضای خیالی و تمثیلی نمادپردازی کند». بگذریم از اینکه چقدر فیلم در پردازش موقعیت‌ها و پرسوناژهای نمادین، الکن و تکه‌پاره است. حتی اگر این فرض را هم بپذیریم، باید گفت یک قصه تمثیلی از ابتدا کدهایی می‌گذارد که غیررئال بودن فضا را پیش‌فرض بگیرد و منطق جهان خیالی‌اش را بنا کند؛ اما در «بی‌همه‌چیز» همه‌چیز رئال شروع می‌شود و کم‌کم به طرز ناباورانه‌ای غلظت نمادبازی‌ها زیاد می‌شود. نمادهایی که بی‌توجه به بافت و زمینه جغرافیایی و فرهنگی و تاریخی و منقطع از زمینه‌چینی ابتدای فیلم سربرمی‌آورند و در سکانس گل‌درشت اجتماع مردم هنگام «صلات ظهر» به اوج می‌رسند. راستی این چه صلات ظهری است که مردمش نه مسجد دارند، نه روحانی و نه حتی نماز می‌خوانند!

هر چه فیلم جلوتر می‌رود، رفتار مردم دیوانه‌وارتر می‌شود و حتی مسخره و موجب خنده. دلیل این سقوط آن است که عناصر خاصی از روستا پیش کشیده و عناصر دیگری پس زده شده است و این چینش و فرم دادن به عناصر دقیقاً منطبق با همان نگاه یا «موضع» شهری‌های مدرن انجام شده است؛ طرحی از پیش تعیین‌شده که پرسوناژها بدون آنکه منطق عملشان موجه شود، مجبورند در این طرح عمل کنند و لذا رفتارشان جنون‌آمیز یا تصادفی جلوه می‌کند.

البته نفس سرک کشیدن به فضاهای رؤیایی در سینمای ایران مغتنم است. به‌ویژه آنکه سعی شده است فیلم، پی‌رنگ کلاسیک و مشخصی داشته باشد که بتوان قصه را دنبال کرد؛ اما متأسفانه یا خوشبختانه فیلم، با پی‌رنگ صرف ساخته نمی‌شود.

ابلق

فراخوان جنوب‌شهری‌ها برای پیوستن به جنبش (Me Too)

«ابلق» افشاکننده بیگانگی فیلم‌ساز با جنوب شهر و حاشیه شهر است. ای‌کاش فقط بیگانه بود. دوربین آبیار رسماً به حاشیه شهر تجاوز می‌کند و تصویری اگزوتیک و حتی سادیستیک از جنوب شهر نمایش می‌دهد. خب، البته فیلم ساختن از جنوب شهر مُد شده و جنوب‌شهری‌های بیچاره شده‌اند ابژه دست فیلم‌سازان شمال‌شهری و نوکیسه.

جنوب‌شهری‌ها در «ابلق» ابله‌اند. ابله‌هایی که حتی نمی‌فهمند وقتی کودکشان از موش می‌ترسد، نباید به تماشای معرکه شکار موش توسط مار ببرندشان! زنان جنوب‌شهری این‌قدر ابله‌اند که وقتی می‌دانند مرد هیزی به آن‌ها نظر دارد، پرده خانه را نمی‌کشند و فضای خانه را به روی چشم‌چران باز می‌گذارند.

فیلم، پس از یک جنگ اعصاب، که ممیزه فیلم‌های جنوب‌شهری است، آغاز می‌شود و سپس با چند کلیپ توریستی از جاذبه‌های اگزوتیک حاشیه شهر، کانتکست فیلم تمهید می‌شود. جنوب‌شهری‌ها با پا می‌پرند توی تشت گوجه‌فرنگی، جنوب‌شهری‌ها کروکثیف هستند، جنوب‌شهری‌ها بی‌کله هستند، جنوب‌شهری‌ها زشت هستند (به‌جز «راحله»)، جنوب‌شهری‌ها ابله هستند (حتی «راحله»)، جنوب‌شهری‌ها غیرت جنون‌آمیز دارند. مدام صلوات چاق می‌کنند و صدای اذان هم که در آمبیانس پخش می‌شود تا در این فضای مخوف، شبیه فیلم‌های اسلام‌هراسانه یک دگرآزاری تمام‌عیار را شاهد باشیم. فیلم‌ساز به گریمور سفارش داده هر چه می‌توانی بازیگرها را زشت کن! این وسط سهم مادر «علی» (با بازی گیتی معینی) از همه بیشتر است و زن سنتی را به بی‌رحمانه‌ترین شکل ممکن زشت و تندخو جلوه داده است.

این همه بازنمایی سادیستیک از جنوب شهر برای چیست؟ برای آنکه نسخه بپیچیم که:

ای زنان جنوب شهر! اگر می‌خواهید از این فلاکت نجات یابید، کمی مثل شمال‌شهری‌ها شوید و فی‌المثل به جنبش شیک و آوانگاردِ (Me Too) بپیوندید. شوهرهایتان هم که ممکن است شما یا متعرضان به شما را بکشند، به ما بسپارید! آن‌قدر در سینما لجن‌مالشان می‌کنیم که دیگر نتوانند در جامعه سر بلند کنند.

به یاد بیاورید سکانسی که زنان محله جمع شده‌اند و از تجربه آزار جنسی می‌گویند. جالب است که هیچ‌کدامشان هم دم برنیاورده‌اند چون از شوهرهای غیرتی و بی‌کله‌شان می‌ترسند؛ و جالب‌تر آنکه به‌جای سهمگین بودن روایت این آزارها، سکانس مذکور به شکل یک کمدی (ان‌شاءالله ناخواسته) درآمده که خنده بر لب تماشاگر می‌آورد! اینجاست که فیلم از سمپاتی برای یک زن خاص به تعمیم ناروا، شعارزده و کمیک به کل زنان جنوب شهر سقوط می‌کند. اینکه سکانس اعتراف به تعرض، حالت کمیک دارد، نگاه ضداخلاقی فیلم‌ساز به تعرض جنسی را لو می‌دهد یا نشان از شدت نابلدی فیلم‌ساز در کنترل لحن فیلم است؟ هرچند چه فرقی می‌کند وقتی نتیجه یکی است؟

راستی اگر شوهر راحله یک آدم متشخص و متمدن بود و آن‌قدرها هم غیرتی نبود که بخواهد کسی که به زنش نظر دارد را بکشد و پس از اطلاع از این موضوع خونسردی‌اش را حفظ می‌کرد و فوراً به پلیس تلفن می‌کرد، باز هم درام @ابلق@ شکل می‌گرفت؟ ملاحظه می‌فرمایید که چه دوگانه ابلهانه‌ای برای کشمکش و تنش فیلم تمهید شده است؟

از آن‌طرف فیلم‌ساز، چپ و راست بنرهای انتخاباتی را در کادر می‌چپاند و این تمام سهم سیاست در عالم فیلم است؛ وای که چه نقد سیاسی رادیکالی! هم جنوب‌شهری‌ها را راضی می‌کند، هم شمال‌شهری‌ها را و هم سیاستمداران را! این فیلم مکمل فرهنگیِ تجاوز اقتصادی خرپول‌ها و تجاوز سیاسی قدرت‌طلبان به حاشیه شهر است. آن روی سکه این فیلم یک سبک زندگی متعفن نوکیسه خوابیده که ابداً مسئله جنوب شهر را نمی‌فهمد.

پیشنهاد من به فیلم‌ساز این است: لطفاً دست از سر جنوب شهر بردارید و حالا که الحمدلله با هدر دادن پول بی‌زبان و ساختن چند فیلم بد، کمی کار کردن با دوربین را یاد گرفتید و این از کیفیت بصری قابل‌قبول‌تر فیلم آخرتان پیداست، بروید و درباره چیزهایی فیلم بسازید که از نزدیک می‌شناسیدشان. مثلاً به‌جای آنکه درباره چرک و چندش جنوب شهر فیلم بسازید، درباره گند و کثافت نوکیسه‌های اطرافتان فیلم بسازید. درباره همان‌هایی که نامه حمایت ازشان را امضا می‌کنید و اکنون در دادگاه دارند بابت بالا کشیدن پول ملت محاکمه می‌شوند.

نوشته نقد سیدعلی سیدان بر فیلم‌های «بی ‌همه‌ چیز» و «ابلق»/ مرگ خدا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در حوالی زورآباد شهربازی و برج‌های بلند یک شهر مدرن دیده می‌شود؛ گویا که آرمان این روستای سنتی رسیدن به یک آرمان‌شهر مدرن است. جامعه‌ای که آن‌قدر گرفتار سنت‌هایی آمیخته با مقدس‌مآبی، تقدیرگرایی و فرهنگ غلط گذشته است که یارای رسیدن به آرمان‌شهر، سرابی باطل و بیهوده است. همچون حباب‌ها و بادکنک‌هایی که بیانگر آرمان‌های توخالی اهالی است («علی» (هوتن شکیبا) -که کفترباز-قمارباز باغیرت است- در صحنه کلیدی نزاع فیلم می‌گوید «سر من همیشه رو به آسمانه» نیز نوعی تقدیرگرایی و اعتقاد به شانس و اقبال دیده می‌شود).

پی‌رنگ فیلم بر مصلحتِ سانسور بنیان نهاده شده. مصلحت‌سنجی برای سرپوش گذاشتن بر فساد یک فرد حکومتی (جلال) که با خودسانسوری زنان روستا و مصحلت‌اندیشی ریش‌سفیدان مانع از علنی شدن فساد و محکوم شدن جلال می‌شود. (همان مصلحتی که حاکمیت از ابتدا با آن عجین شده است. اینکه علنی کردن فساد مفسدان و محکوم کردن آن‌ها به صلاح نیست؛ چراکه چهره حکومت را خدشه‌دار می‌کند و موجب بی‌اعتمادی به ارکان حکومت می‌گردد)

اما داستان فیلم در خصوص تعدی به یک زن به نام «راحله» توسط فردی مقتدر به نام جلال است که حکومتی بودن آن از تسبیحی که در دست دارد، موجّه بودن ظاهر و نشان‌واره‌ پرچم ایران بر روی نیسانی که بر آن سوار است مشخص می‌شود (که البته معلوم نیست بنیان غلط این‌که پرچم نشان‌دهنده وابستگی به حکومت است را چه کسی در سینمای ایران گذاشته است؟) جلالی که علاوه بر ظاهر موجّه بسیاری از اهالی روستا از او ارتزاق می‌کنند و فردی خیّر جلوه می‌کند.

هرکدام از شخصیت‌های اصلی و فرعی فیلم استعاره از اقشار و گروه‌های مختلف مردم در برخورد با فساد است. عده‌ای که اصولاً فساد را نمی‌بینند و حتی وقتی متوجه آن می‌شوند ساختارهای حاکم بر فرهنگ جامعه مانع از بروز آن می‌شود (علی)، عده‌ای که آن را می‌بینند اما جرئت ابراز آن را ندارند (زنان روستایی)، عده‌ای که فساد را می‌بینند اما توان ابراز ندارند (سیاوش، مرد ویلچری که لال است و تماشاگر)، ریش‌سفیدانی که از فساد مطلع‌اند اما مصلحت‌سنجی، آنان را به سمت نادیده گرفتن و دفن کردن آن می‌کشاند (رحیم) و عده دیگری که فساد را می‌بینند اما منافع آنان ایجاب می‌کند که آن را نادیده بگیرند (همسر جلال و مادرزنش). همه این‌ها گویای آن است که بخش اعظمی از فساد حاضر نتیجه رفتارهای خود ساکنین روستاست. رفتاری که به کودکی که نماد نسل جدید در حال ظهور است نیز سرایت کرده. ترس، سکوت و لکنت زبانی که ارثیه نسل قدیم برای نسل امروز است. لکنتی که پدر (علی) درمانش را در خوردن تخم کبوتر ابلق می‌داند و نمی‌داند که منشأ آن ترس از عناصر مفسد قدرت است؛ ترسی که از خود پدر به ارث گذاشته است.

حکومت برای برون‌‌رفت از این فساد و نابود کردن موش‌های کثیف، مأمورانی را به روستا گسیل می‌کند. مأموران تکه‌گوشت‌هایی را آغشته به سم می‌کنند و آن‌ها را در مسیر موش‌ها قرار می‌دهند تا با خوردنشان بمیرند اما در انتهای فیلم، جلال (پادشاه موش‌ها) خود در حال ذبح کردن گوسفند است. تا زمانی که موش‌های بزرگ‌تری که لجن و کثافت از آن‌ها سرچشمه می‌گیرد (جلال) به زیست‌شان ادامه می‌دهند موش‌های کوچک نیز هرچند در چشم ساکنین نمایان نمی‌شوند اما در زیرپوست جامعه همچنان جولان می‌دهند.

فیلم آبیار با نومیدی تمام می‌شود. گویا مفرّی برای خروج از نتیجه مصلحت‌های ساختگی و جعلی که فسادِ دامن‌گیر است پیدا نمی‌شود و تنها راه خروج از این فضای چرک، هجرت است؛ مهاجرت. آبیار راه‌حل را نه در جنگیدن و پیدا کردن یک مسیر روشن‌بخش بلکه تسلیم وضع موجود شدن و خروج از فضای کثافت‌بار می‌داند. آبیار می‌توانست در سکانس‌های پایانی فیلم تصمیم برای تسلیم شدن یا تلاش برای اصلاح وضع موجود را به مخاطب بسپارد؛ آنجا که راحله به میانه میدان می‌آید تا تصمیم بگیرد فساد را علنی سازد یا با مصلحت‌اندیشی ریش‌سفیدان بر آن سرپوش گذارد و فرار را بر قرار ترجیح دهد، می‌توانست پایان‌بندی فیلم باشد.

هرچند در نماهایی، عمداً یا سهواً اعتقادات مذهبی مردم به جهلی مقدس تفسیر می‌شود و هم‌عرض خرافه‌گرایی قرار می‌گیرد اما نمی‌توان از گام بلند و ابلغ شدن آبیار در کارگردانی «ابلق» گذشت؛ گامی که بی‌شک «ابلق» را به بهترین فیلم کارنامه آبیار تا به اینجا تبدیل کرده است.

نوشته یادداشت سیدحسن حسینی درباره فیلم «ابلق»/ مصلحت‌آباد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«روشن»

«روشن» از قضا فیلمی است تاریک. تاریک نه از منظر آنچه در روند قصه رخ می‌دهد، بلکه تاریک از منظر مسیری که کارگردان فیلم در حال پیمودن است. چه آنکه «روشن» فیلمی است در مذمت فقر، ولی آن‌چه بیشتر و پیشتر خود از تهیدستی و تنگدستی رنج می‌برد خود فیلم است؛ خاصه فقر ایده. «روشن» داستان یک شهروند طبقه پایین آسیب‌دیده در نظم اجتماعی و اقتصادی ایرانی است که در نهایت، از شدت سختی زندگی به ستوه می‌آید و تن به خودسوزی می‌دهد. آما ایا این شخصیت، واقعاً در تلاش است که زندگی خود را دگرگون کند و نمی‌تواند؟ خیر. شخصیت اصلی هیچ تقلای قهرمانانه برای بازیافت زندگی از دست‌رفته خود ندارد که هیج، غایت تلاشش در کارآگاه‌بازی و تعقیب همسر جدا‌شده و همنشینی با دوستان و زنان ناباب است و بس!

بازی این شخصیت را «رضا عطاران» برعهده گرفته که از قضا به هیچ‌وجهه در خدمت متن نیست. اگر فیلم سویه‌های کمدی می‌داشت انتخاب او قابل فهم بود، اما تکرار نقش بلاهت‌گونه عطاران که نمونه همین شخصیت را در حداقل پنج، شش‌فیلم از او دیده‌ایم هیچ نسبتی با یک درام اجتماعی که قرار است به آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی بپردازد و در نهایت خود‌سوزی کند نداشت و ندارد. در مقام اختصار، عطاران به هیچ‌وجهه مناسب این نقش نبود.

«روشن» فیلمی است بی‌مایه، هرچند حجازی تلاش می‌کند با تقطیع‌های شبه‌هنری کمی فرم به رخ ما بکشاند، اما مضمون آن‌‌چنان ناپخته و ضعیف است که این‌گونه بازی‌های فرمی هیچ به کمک او نمی‌آیند. فِتیش کفش در فیلم‌های حجازی نیز بار دیگر تکرار می‌شود، اما سوءظن ما به تن‌فروشی زن قصه نیز برای مای مخاطب هم جدی نیست، هم به شدت زود‌گذر است. «روشن»، شخصیت اصلی فیلم، در نهایت تسلیم وضع موجود می‌شود و فیلم نیز و بالتبع آن حجازی.

«روشن» یک فیلم ارتجاعی است. به طرز ناشیانه‌ای حجازی تلاش می‌کند به ارجاع به قاب‌بندی سینمایی بواسطه آنگشت درباره نسبت سینما و حقیقت اجتماعی به شکل کنایی نیز حرف‌هایی فلسفی بزند. آن ایده نیز شکست می‌خورد. آری فیلم درباره وضعیت فقر، فحشا، پیامدهای اقتصاد مریض دولتی در حوزه مسکن هشدارهایی می‌دهد، فیلم هشدار می‌دهد که جامعه بی‌پناه مانده، اما هشدار اصلی مسیری است که حجازی در حال پیمودن است و البته مخاطب بی‌نوایی که روزی قرار است بلیط بخرد و بعد‌از‌ظهری از اوقات فراغت خود را با فیلمی که از هرجهت تاریک است، تلف کند.

«ابلق»

«نرگس آبیار» به طرز شگفت‌آوری در حال پیشرفت است و روز‌به‌روز دارد به سینما به مثابه پرده جادو نزدیک‌تر می‌شود. قاب‌بندی‌ها و تسلط او در پرداخت جزییات و البته گرفتن سه بازی خوب از «هوتن شکیبا»، «الناز شاکر‌دوست» و البته «گلاره عباسی». «بهرام رادان» البته ضعیف ظاهر می‌شود که برای مخاطب این‌سال‌‌های سینما رخداد جدیدی نیست. شاکر‌دوست از «شبی که ماه کامل شد» به شخصیتی که باید بازی کند نزدیک‌تر است و هوتن شکیبا نیز در تلاش برای ایفای نقش خود کم نگذاشته است. آبیار این‌بار سراغ حاشیه شهر رفته و با کنار یکدیگر قرار دادن این «حاشیه» در کنار شهربازی و البته محاصره این حاشیه توسط موش‌های شهری به استعاره‌سازی نیز روی آورده است. دوربین‌های‌روی‌دست همچنان زاید است و جز چند سکانس که حرکت دوربین بدین شکل می‌توانست به غنای بصری فیلم کمک نماید، دوربین‌روی‌دست، آبیار را از ظرفیت‌ها و امکان‌ها دکوپاژهایی خلاقانه‌تر محروم کرده است.

از هنرنمایی آبیار و پیشرفت او که بگذاریم اما، سینمای او هم همچنان یک سینمای پیشرو نیست. «ابلق» یک فیلم واپسگرا است. فیلم با سویه‌ای مردم‌شناسانه ما را با زیست حاشیه‌نشینان، دستگاه تولید ترشی‌های غیربهداشتی و البته شرط‌بندی کفتربازانه آشنا می‌کند اما چرخیدن درام فیلم حول ناموس و ناموس‌کشی کمی زیادی تکراری است. اینکه مردی به زنی نظر دارد و مردی مجنون به اسم غیرت به دفاع از زن خود می‌پردازد کمی زیادی کلیشه‌ای است. اینجا آبیار قصه ننوشته است بلکه کلیشه‌های قدیمی را رنگ‌آمیزی کرده است. پایان‌بندی فیلم هم به شدت تعجب‌آور و شگفت‌انگیز است. هرچقدر فیلم در نشان دادن قربانی‌شدن زنان توسط نظام اجتماعی و اقتصادی مردسالار مسیر موفقیت را پیش می‌گیرد، اما در نهایت شخصیت «راحله» (الناز شاکردوست) را کمر‌شکسته و منفل در مقابل نظم مردانه نشان می‌دهد. آبیار هم کاراکتر مرد متجاوز را تبرعه می‌کند و هم خشونت خانگی همسر را و البته زنان فیلم را نیز همه قربانی و ضعیف به تصویر می‌کشد. زنان جهان آبیار همه قربانی‌اند و البته بدون عاملیت. از این منظر «ابلق» فیلمی است ضد زن که البته قطعاً به مذاق جشنواره‌های اورینتالیستی خوش خواهد آمد.

در روایت آبیار شخصیتی وجود دارد به اسم «رحیم» (مهران احمدی) که مخاطب به سرپنجه تدبیر او برای حل ماجرا امیدوار است. او که خیاط شمایل و کتیبه‌های مذهبی است، در نقطه اوج بحران در مرکز داستان قرار می‌گیرد و اوست که نگاه همه را به سمت خود متوجه می‌کند. ما امیدواریم که او بتواند بین حقیقت و واقعیت توازن ایجاد کند و مجری عدالت باشد؛ هرچند نسبی و ناقص. اما نه تنها حل نیست، بلکه تنها تبیین‌کننده انتخاب‌های سخت راحله است و همین. چه بسا رحیم است که تلویحاً راحله را به بازپس‌گیری موضع خود هدایت می‌کند. آری در جهان آبیار، جبرِ مردسالار است که پیروز است و هیچ راه فراری نیست. قرآن نیز که دست‌به‌دست می‌شود نمی‌تواند کاری از پیش ببرد و البته در کل فرایند قصه نظام‌های حقوقی رسمی کاملاً از ماجرا غایبند. نرگس آبیار را باید در مسیر و میزان پیشرفت در توانایی‌های تکنیکی و مکانیکی فیلم‌سازی ستود. اما او نشان داده است علاقه‌ای به پیشرو بودن، ندارد و همدست وضع موجود است. موش‌ها در انتهای فیلم او نمرده‌اند. و فیلم‌ساز، در کنار موش‌ها ایستاده است.

«مامان»

نقطه قوت «مامان»، شخصیت‌پردازی شخصیت محوری داستان یعنی مادر خانواده (با بازی رؤیا افشار) است. مادر قصه که از چند اختلال به شکل در‌هم‌آمیخته و هم‌زمان رنج می‌برد، نقطه اتکای فیلم‌نامه و تنها دلیلی است که یک درام نحیف بتواند از سقوط نجات یابد. مادر، اختلال کنترل آغشته به وسواس دارد، او خسیس است و گذشته و حال را فدای آینده کرده است. مادر نمی‌تواند در حال زندگی کند چون یا در گذشته است یا در آینده. خودمحوری و اختلال کنترل‌گرایی او، فرزندانش را شخصیت‌هایی بی‌عامیلت ساخته؛ شخصیت‌هایی که هر‌از‌چندگاهی تلاش می‌کنند که سرنوشت امور را در دست بگیرند اما در نهایت اسیر جبر مادر می‌شوند. فرزندان این مادر، آتانومی (خودمختاری) ندارند و به محض اینکه به استقلال نزدیک می‌شوند بار دیگر ذیل جبر مادر زندانی می‌شوند.

شخصیت مامان در طول فیلم هیچ‌وقت متحول نمی‌شود، او از هیچ‌چیز، چیزی یاد نمی‌گیرد و فیلم/فیلم‌ساز نیز قصد روانکاوی و درمان او را ندارد. فیلم‌ساز، مامان را به حال خود رها می‌کند و او را با توهم پایانی با مردان تنها می‌گذارد. البته دیدن شخصیت مادر و نوع تحمیل درخواست‌های بدون منطق او بر فرزندانش می‌تواند نوعی از همذات‌پنداری‌ در بین قشری از مخاطبان -خاصه آنانی که با مشکلات بین نسلی گریبان‌گیر هستند- فراهم آورد و به‌مثابه آیینه‌ای امکان گفت‌وگویی‌هایی درون خانوادگی را برقرار کند، اما این ویژگی فیلم به ارزش «مامان» به‌مثابه یک اثر هنری اضافه نمی‌کند. فیلم‌ساز علی‌رغم تسلط بر ویژگی‌های روانکاوانه آشفتگی‌هایی که مادر از آن‌ها رنج می‌برد، در همین حد متوقف مانده و همتی برای بسط موقعیت‌‌های دراماتیک روابط فرزندان به خرج نداده است. البته می‌توان «مامان» را استعاری خوانده و او را به‌مثابه مام وطن دید و به خوانش‌های فرامتنی با درون‌مایه‌های سیاسی رسید اما چنین خوانشی، بیش از فیلم‌ساز، نیاز به «خلاق» تصور کردن مخاطب دارد. مثلاً «مامان» می‌تواند قصه جامعه‌ای باشد که از پدر اصلی خود جدا شده و حالا در فضای بی‌پدری، در‌عین‌حال که تلاش می‌کند فقدان پدر را جبران کند به انواع اختلالات به‌خصوص تحمیل ایده‌های نسل قدیم بر جدید دچار شده است. فیلم را می‌توان این‌گونه خواند و البته ارجاع مادر به نارضایتی‌‌های او به خاطر شرایط سیاسی چنین امکانی را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد اما امن‌تر است که «مامان» را وارد چنین خوانش‌های فرامتنی نکنیم.

«مامان» فیلمی است متوسط که ما را با اختلال کنترل‌گری نسل قبل آشنا می‌کند اما هیچ‌گاه توجیه و تبیین نمی‌کند که چرا تماشاگر باید بیننده کنترل‌گری یک مادر بر فرزندان بی‌خاصیت او باشد؛ آن‌هم به مدت دو ساعت!

نوشته نقد میلاد دخانچی بر فیلم‌های «روشن»، «ابلق» و «مامان»/ ارتجاع و انفعال اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای نشست محمودگبرلو ‌پس از خوشامدگویی به حضار در نشست، در خصوص رعایت پروتکل‌های بهداشتی و فاصله‌گذاری اجتماعی تاکید کرد.

هوتن شکیبا در پاسخ به این سئوال که آیا فکر می‌‌کند این نقش برای بار دوم برایش سیمرغ به همراه بیاورد گفت: کسی نیست که دوست نداشته باشد سیمرع بگیرد. فیلم رسالتی داشت که انجام داده و همین که در فیلم بودم کافی است.

در ادامه شاکر دوست در پاسخ به این سئوال گفت: گرفتن سیمرغ برایم افتخار است. با این نقش صدای عده‌ای از زنان بودیم که دستشان به جایی بند نیست. تاثیرگدار بودن برای من مهم است و کار کردن با نرگس آبیار برایم افتخار است.

گلاره عباسی نیر درباره چالش‌های نقش «شهلا» گفت: این نقش چالش زیادی برایم داشت و کار کردن با خانم آبیار جذاب است. نقش متفاوت و از طبقه‌ای بود که تاکنون از من دیده نشده است. شرایط فیزیکی و صداسازی سخت‌ترین بخش بود و امیدوارم باورپذیر بوده باشد.

هوتن شکیبا نیز درباره نقش خود در «ابلق» توضیح داد: سعی کردم در بازی چالشی برای خودم ایجاد کنم. اضافه وزن پیدا کردم و با وجود کرونا و تعطیلی باشگاه‌ها تلاش کردم در خانه تمرین کنم. حوصله انجام این کارها را داشتم و امیدوارم که نقش خوبی شده باشد.

آبیار با بیان اینکه هنرمند آینه جامعه است، افزود: اگرچه ما نشان دادیم که کاراکتر اصلی در فیلم سکوت می‌کند اما این به معنای منفعل بودن نیست بلکه او مصلحت را انتخاب می‌کند. می‌گوییم مصلحت مسکن موقت است. راحله انتخاب می‌کند که دروغ بگوید. جایی می‌گوید حاضرم جانم را بدهم اما تهمت به من نزنند. ما این را از او می‌پذیریم، اما وقتی مردم را دید انتخاب کرد که این دروغ را بگوید.

او افزود: این داستان هر روزه آدم‌ها است و مختص ایران نیست. من راهکار نشان ندادم و مشکل را نشان دادم.

کرزیان نیز در ادامه گفت: وظیفه هنرمند این نیست که بگوید چه بکنیم. او وظیفه دارد جامعه اطراف را نشان دهد.

آبیار در توضیح نمادگرایی در این فیلم گفت: اصولا نماد در تمامی کارهای من وجود دارد به تعییری اشیا در فیلم تفسیری را ایجاد می‌کند و معمولا من این عناصر را در فیلم‌هایم به کار می‌گیرم.

کارگردان «ابلق» افزود: این فیلمنامه بارها بازنویسی شد و حتی در حین تولید هم تغییراتی داشت.

او‌توضیح داد: دوست دارم کار اقتباسی کنم و روایت و نگاه خودم را به کار اضافه کنم.

آبیار به اتود زدن گریم‌های مختلف برای نقش گلاره عباسی اشاره کرد و گفت: ابزاری را روی دندان‌های او اضافه کردیم تا مدل حرف زدن او تغییر کند.

همچنین درباره لوکیشن و جغرافیای این فیلم گفت: فیلم در یک زورآباد در حاشیه یک کلان‌شهر اتفاق می‌افتد. جایی که مردم خانه ندارند و چادری بنا می‌کنند و زیر آن چادر خانه می‌سازند. اطراف همه کلان شهرها این مناطق وجود دارد. در همه دنیا چنین مکان‌هایی وجود دارد.

در ادامه کرزیان توضیح داد: شخصیت اصلی فیلم یک زن است، اما این دغدغه رنج یک انسان است. همه مسائلی که مربوط به انسان و برخورد او با جامعه اطرافش است دغدعه من است.

آبیار با این توضیح که شرایط فیلم ممکن است برای همه ما پیش بیاید، افزود: زنان بیشتر در چنین فضاهایی قرار می‌گیرند و هرکسی زن باشد این شرایط پیچیده را تجربه کرده است. او ادامه داد: زنان به دلیل آسیب‌پذیری که دارند و در تمام دنیا هم هست، برای معاششان سکوت می‌کنند. در فیلم تنها کسی که تلاش می‌کند که سکوت نکند راحله است، اما انتخاب می‌کند تا مصلحت پیشه کند و این شرایط پیچیده انسانی است.

آبیار نمایش برج و شهربازی در فیلم را نماد عجیبی ندانست و گفت: هر تصویری ممکن است کارکرد نمادین داشته باشد. برج و شهربازی یک موقعیت است، اگر چنین رویکردی داشته باشیم که هرچیزی ممکن است کارکرد نمادین داشته باشد چه اشکالی دارد که دائم تخیل برانگیخته شود و با تماشای تصاویر تفکر کنیم.

کارگردان «ابلق» در پاسخ به این سوال که چرا تمامی مردهای فیلم را متجاوز و بی‌اخلاق نشان داده‌اید گفت: من مردها را معتاد و دزد نشان ندادم و مردها در این فیلم شریف هستند و کار می‌کنند. ما رحیم را داریم که کاراکتر قابل قبولی است که بیننده می‌تواند به او اعتماد کند. علی کاراکتر مثبتی است که بی‌عقلی کرده و بدهکار شده و دچار گرفتار مالی شده است. او زنش را باور دارد و می‌داند که دروغ نمی‌گوید.

کرزیان در این باره گفت: هم مرد بد و هم زن بد در داستان داریم که هم دیگر را مسخره و تحقیر می‌کنند.

آبیار در داسخ به این سئوال که اگر این اتفاق برای خود او می‌افتاد چه برخوردی می‌کرد گفت: من آدم بی‌کله‌ای هستم و تا پای جان جلو می‌روم. این سوال را من از مخاطب پرسیدم که این پیچیدگی شرایط انسانی است. نمی‌خواهم بگویم درست است یا علط بلکه می‌گویم مشکل همچنان وجود دارد.

آبیار گفت: واژه ارزشی معیار بزرگتری از آنچه ما می‌گوییم دارد. فرهادی فیلمساز ارزشی است زیرا به ویژگی‌های اخلاقی می‌پردازد. من خود را فیلمساز ارزشی نمی‌پندارم اما کاش فیلمساز ارزشی بودم.

او افزود: «شیار ۱۴۳» داستانی معرفتی به انتظار داشت. آن زن تسلیم نشد تا جایی که پیکر فرزندش آمد. در «نفس» جهان یک کودک را نشان دادم. من سعی کرده‌ام در این سال‌ها فیلم‌های متفاوت بسازم، درجا نزنم و روی موج موفقیت فیلم‌های قبلی‌ام سوار نشوم. او ادامه داد: به من پیشنهاد شد که فیلمی درباره کشتی سانچی بسازم اما من خودم را می‌شکنم و بر موج موفقیت فیلم‌های قبلی‌ام سوار نمی‌شوم.

در پایان این نشست، محمدحسین قاسمی تهیه‌کننده فیلم از عوامل فیلم «ابلق» برای همکاری در ساخت این فیلم تشکر کرد.

نوشته نشست فیلم «ابلق» برگزار شد/ نرگس آبیار: نماد در تمامی کارهای من وجود دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اما؛ در این میان نرگس آبیار برای ساخت شخصیت «راحله» (الناز شاکردوست) از قاعده و متد دوم معرفی‌شده در این نوشتار بهره جسته است. شخصیتی با خصوصیات مشخص روحی و پیش‌زمینه خانوادگی مشخص. با این ترفند فیلم‌نامه‌نویسانه نرگس آبیار می‌خواهد به «تنهایی» کاراکتر اصلی فیلمش (راحله) در این دنیای حاشیه‌نشینی تأکید کند. راحله در این اجتماع حاشیه‌نشینی، خودش در حاشیه قرار دارد. خوی این مردمان را ندارد و در این پلشتی او تنها مروارید سفید اجتماع برساخته آبیار است. سبک زندگی این مردمان در دنیایی که آبیار خلق کرده است «هیس، دخترها فریاد نمی‌زنند» است. شبیه گوسفندی که از گله خود جدا افتاده است، و سگ چوپانش هم مشغول سرگرمی خودش است. نتیجه‌اش چه می‌شود؟ گرگ این اجتماع حاشیه‌نشینی طمع به گوسفند جدا افتاده می‌کند.

«ابلق» هوشمندی‌های خوبی دارد. از عنوان فیلم که تداعی‌کننده شمایل شخصیت «جلال» با بازی شلخته «بهرام رادان» است بگیر، تا شخصیت «علی» با بازی خوب و جسورانه «هوتن شکیبا» که کفتربازی است که خودش کفتر جَلد دست جلال است. آبیار در آثارش همیشه یک پیرزن خنزرپنزری خوب دارد، که در ابلق؛ «گیتی معینی» یک بازی جرح‌و‌تعدیل‌شده دقیق برای این نقش ارائه داده است.

دو – اما «ابلق» ضربه اساسی‌اش را از زیاد بودن حرف‌هایی که قرار است بزند می‌خورد. هم می‌خواهد به معضل حاشیه‌نشینی بپردازد، هم تکه‌های سیاسی‌اش را بار نمایندگان مجلس و شوراهای شهری کند، هم درباره جنبش (metoo) سخن‌پراکنی کرده و هم غیرت و بخشش و فقر را از یاد نبرد. در این میان هم، با کفتر و موش و مار و آینه هم تا جایی که جا داشته، نماد‌بازی کرده است. همین حرف‌های پراکنده در بسیاری از مواقع حفره‌های عجیبی در ساختار فیلم ایجاد کرده و حتی فرم فیلم را به دلیل اینکه می‌خواهد اتفاقی را از دست ندهد به مدل تلویزیونی و آثار «مسعود ده‌نمکی» نزدیک می‌کند. مدلی که در آن به دلیل اینکه می‌خواهی اتفاق و سوژه‌ای را از دست ندهی مدام مجبور به کات‌های سریع و کلوزآپ‌های پی‌در‌پی هستی (به یاد بیاورید صحنه ازخودگذشتگی راحله، که همانند صحنه رسوایی الناز شاکردوست در فیلم «رسوایی» ده‌نمکی است) و حتی چون حرف زیاد داری در لانگ‌شات هم می‌خواهی مدام پیام صادر کنی (به یاد بیاورید صحنه‌های بنرهای تبلیغاتی را). آبیار در کلوزآپ نمی‌خواهد واکنشی را از دست بدهد، در لانگ‌شات به دنبال پیام سیاسی است و در ماکروشات‌ها می‌خواهد نماد بازی کند. بدون اینکه به شخصیت دوربین فیلمش توجه کند.

این باعث می‌شود که درنهایت با فیلمی روبه‌رو باشیم که حرف‌هایی برای گفتن دارد اما هیچ‌کدام از این حرف‌ها را نمی‌تواند تمام کند. فیلم «ابلق» نرگس آبیار فیلم پوچی نیست، اما یک هیچستان واقعی است. یک موقعیت به‌هم‌ریخته که همه‌چیز دارد و هیچ‌چیز ندارد.

نوشته نقد سجاد مهرگان بر فیلم «ابلق»/ یک هیچستان واقعی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

طبق خبرهای منتشر شده از جشنواره‌ فیلم فجر، فیلم سینمایی «ابلق» از فیلم‌های پرفروش و پرمخاطب این دوره از جشنواره است که تمامی بلیت‌های آن در پیش‌فروش به اتمام رسیده است.

بهرام رادان، الناز شاکردوست، هوتن شکیبا، مهران احمدی، گلاره عباسی، گیتی معینی و شادی کرم‌رودی بازیگران اصلی این فیلم سینمایی هستند.

نوشته تیزر فیلم سینمایی «ابلق» رونمایی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.