قصه «بچه مردم» درباره پسری به نام ابوالفضل است که در پرورشگاه بزرگ شده و از خانواده‌اش خبری ندارد. او یک روز به صورت مخفیانه با کمک دوستانش پرونده اجتماعی خود را در پرورشگاه پیدا کرده و اطلاعات گنگی از مادرش به دست می‌رود. او برای پیدا کردن مادرش سفری را آغاز می‌کند. سفری که فراز و نشیب‌های زیاده داشته و به شکل ایستگاه به ایستگاه و اپیزودیک طی می‌شود. این مدل سفرها در سینما به سفرهای اودیسه‌وار معروف است. اودیسه یکی از شخصیت‌های شاعر یونانی هومر بود. اودیسه از تصمیم می‌گیرد از خانه و کاشانه و محیط امن زندگی‌اش خارج شده و سفری را آغاز کند. او در این سفر با افراد متفاوتی آشنا شده و از هر کدام از آن‌ها چیزی می‌آموزد. حضور آن افراد در قصه دائمی نیست. حضور آن‌ها در سفر اودیسه شبیه به یک چراغ راه است. حال آن‌ها چه خوب باشند، چه بد، فرقی نمی‌کند. حضورشان در قصه باعث رشد و بلوغ اودیسه می‌شود. از این قهرمان یونانی که بگذریم به سینمای ایران می‌رسیم. به سینمایی که در آن سفرهای ایستگاه به ایستگاه حضور برجسته‌ای داشت و اکنون فیلم سینمایی «بچه مردم» و سفر ابوالفضل می‌تواند یادآور همان‌ها باشد. در ادامه به برخی از این فیلم‌ها اشاره خواهیم کرد.

«واکنش پنجم»

فیلم سینمایی «واکنش پنجم» به کارگردانی تهمینه میلانی و تهیه‌کنندگی محمد نیک‌بین، در سال ۱۳۸۱ ساخته و اسفند ۱۳۸۲ به نمایش درآمد. این اثر توانست فروشی معادل ۲۹۳ میلیون تومان داشته باشد. قصه آن پیرامون زنی است که بعد از فوت شوهرش از دست خانواده او فرار می‌کند. نیکی کریمی به‌عنوان شخصیت اصلی داستان در ایستگاه‌های مختلفی توقف کرده و گمان می‌کند که در فرار کردن از دست پدر شوهرش (جمشید هاشم‌پور) موفق بوده است. اما هربار شکست خورده و موقعیت خود را تغییر می‌دهد. کریمی هربار که در ایستگاه توقف می‌کند، به یک روشن‌گری درباره خود و زندگی می‌رسد. نیکی کریمی، جمشید هاشم‌پور، شهاب حسینی و گوهرخیراندیش از جمله بازیگران این فیلم هستند.

«خیلی دور، خیلی نزدیک»

نزدیک‌ترین ساب‌ژانر به ساختار سفر قهرمان سینمای جاده‌ای است. در فیلم‌های جاده‌ای قهرمان ماشین‌اش را برداشته و در جست‌وجوی چیزی به دل جاده می‌زند. فیلم «خیلی دور، خیلی نزدیک» یکی از نمونه‌های مثال‌زدنی در این بحث است. این اثر به کارگردانی رضا میرکریمی و تهیه‌کنندگی محمدرضا گوهری، توانست در ۱۳ رشته نامزد دریافت سیمرغ بلورین شده و در ۶ رشته از جمله بهترین فیلم، بهترین موسیقی متن، بهترین صدابرداری، بهترین طراحی لباس و صحنه، بهترین فیلم‌برداری و بهترین چهره‌پردازی برنده سیمرغ بیست‌وسومین جشنواره فیلم فجر شود. «خیلی دور، خیلی نزدیک» در اکران گیشه فروشی معادل ۲۰۹ میلیون تومان داشت. شخصیت اصلی و قهرمان قصه در داستان این اثر برای پیدا کردن فرزندش به دل کویر زده و با افراد مختلفی آشنا می‌شود. در هر ایستگاه که توقف می‌کند به شناخت بهتری از خود و فرزندش می‌رسد تا اینکه در نهایت معنای زندگی و مرگ را می‌فهمد. مسعود رایگان، افشین هاشمی و الهام حمیدی بازیگران این اثر هستند.

«زن دوم»

این فیلم به کارگردانی سیروس الوند و تهیه‌کنندگی فرشته طائرپور درباره زنی است که از زندگی مشترک با همسرش دل کنده و می‌خواهد یک زندگی جدید را آغاز کند. او با این تصمیم راهی سفر شده و با افراد مختلفی روبرو می‌شود. این افراد به درک بهتر قهرمان قصه از تصمیمی که گرفته است کمک می‌کنند. این فیلم در اواخر سال ۱۳۸۶ به نمایش درآمد و از بازیگران آن می‌توان به نیکی کریمی، محمدرضا فروتن، امیر آقایی، سحر ذکریا و آنا نعمتی اشاره کرد.

«طعم گیلاس»

فیلم سینمایی «طعم گیلاس» به کارگردانی و نویسندگی زنده یاد عباس کیارستمی در سال ۱۳۷۶ ساخته و اکران شد. این فیلم ۳۳ میلیون تومان در گیشه سینماها فروخت. عباس کیارستمی در ۱۹۹۷ با «طعم گیلاس» به جشنواره فیلم کن رفت و موفق به دریافت نخل طلای این رویداد که مهم‌ترین جایزه آن است، شد. قهرمان این اثر تنها یک نفر است؛ آقای بعدیعی که مرحوم همایون ارشادی نقش آن را بازی کرد. آقای بدیعی در حومۀ شهر تهران، با اتوموبیلش دنبال کسی می‌گردد که تقاضای پردردسر او را در ازای دریافت ۲۰۰ هزار تومان پول انجام دهد. او برای متقاعد کردن هر کسی درباره زندگی‌اش و خودش صحبت می‌کند. از پسر سرباز گرفته تا مرد کارگر و پیرمرد مهربان. در هر کدام از این ملاقات‌ها که به تعبیری ایستگاه‌های مختلف داستان هستند، مرد به شناخت بهتری از زندگی، زیستن و البته مرگ می‌رسد.

«اتوبوس شب»

فیلم سینمایی «اتوبوس شب» به کارگردانی زنده یاد کیومرث پوراحمد و تهیه‌کنندگی مهدی همایون‌فر در سال ۱۳۸۵ تولید شد. این اثر نخستین‌بار در بیست‌وپنجمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و در چهار رشته بهترین کارگردانی، بهترین نقش اول مرد، بهترین نفش مکمل مرد و بهترین فیلم نامزد دریافت جایزه سیمرغ شد. «اتوبوس شب» در اکران خود فروشی بیش از ۱۳۰ میلیون تومان داشت. مسئله ایستگاه در روایت داستان «اتوبوس شب» بسیار ملموس است، چرا که در وهله اول مخاطب با یک اتوبوس مواجه می‌شود. اتوبوسی که در روزهای جنگ ماموریتی خطیر بر عهده دارد. راننده این اتوبوس با بازی مرحوم خسرو شکیبایی و نقش مکمل او مهرداد صدیقیان در هر ایستگاه با چالش‌های هولناکی روبرو می‌شوند. این چالش‌ها به آن‌ها اهمیت جنگ و صیانت از خاک این سرزمین را به آن‌ها یادآوری می‌کند.

نوشته قهرمان‌هایی که سفر کردن را برگزیدند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

‎بزرگمرد کوچک

‎داستان فیلم به اوایل جنگ و حمله عراق به خرمشهر بازمی‌گردد. بهنام محمدی نوجوانی جنوبی است که با تمام توانش می‌خواهد جلو سربازان عراقی را بگیرد؛ اما از روی بدشانسی به دست نیروهای عراقی می‌افتد و مورد ضرب و شتم قرار می‌گیرد. او با زرنگی می‌تواند که اعتماد عراقی‌ها را به خود جلب کند و از این طریق مواد غذایی، مهمات و گرای دشمن را به نیروهای ایرانی می‌رساند. در این فیلم که صادق صادق‌دقیقی آن را کارگردانی کرده است، بازیگرانی چون شبنم قلی‌خانی، پویا امینی، پرهام دلدار و سوگل طهماسبی نقش‌آفرینی کرده‌اند. این فیلم توانست برنده جایزه «شهید بهنام محمدی» از بیست و ششمین «جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان» شد.

‎ترکش‌های صلح

‎ترکش‌های صلح را علی شاه‌حاتمی در سال ۷۹ ساخت. داستان فیلم ازاین‌قرار است که در شهری ویرانه از جنگ دو نوجوان به همراه تعدادی از اهالی به کار جمع‌آوری و فروش ضایعات جنگی مشغول‌اند. آنها تفنگ‌های فرسوده، پوکه‌های خالی، فشنگ و تانک‌های اسقاطی را در یک گاراژ به فروش می‌رسانند و از این راه زندگی می‌کنند. بازیگران این فیلم را نعمت سلطانی، عبدالحمید دارچی پوران، فرامرز مهرجو و امیر ایرانیان تشکیل می‌دهند. این فیلم دیپلم افتخار بهترین فیلم بخش ملی و یکی از آثار برگزیده داوران کودک و نوجوان جشنواره پانزدهم را از آن خود کرد.

‎کودک و فرشته

‎فیلم روایتی از مقاومت مردم خرمشهر در روزهای اول جنگ ایران و عراق است. در آخرین روز تابستان سال ۱۳۵۹، فرشته و خانواده‌اش آماده می‌شوند تا در جشن عروسی یکی از اقوام نزدیک شرکت کنند. اما غرش صدای هواپیماهای جنگنده‌ای که از مرز عبور کرده‌اند موجب می‌شود که پدر فرشته تصمیم بگیرد از خیر عروسی خواهرش بگذرد و خانواده‌اش را از مهلکه بدر ببرد. فرشته در شهری که حالا توسط دشمن اشغال شده، درگیر ماجراهای بسیاری می‌شود. او جان پسربچه‌ای هم سن برادرش را از مهلکه نجات می‌دهد و با جسد برادرش را که شهید شده مواجه می‌شود. مسعود نقاش‌زاده در این فیلم از بازیگرانی چون افشین هاشمی، سیما خضرآبادی، سودابه بیضایی، شبنم مقدمی، قاسم زارع و مونا احمدی استفاده کرده است. این فیلم برنده ۷ جایزه از مراسم تجلی اراده ملی بیست و هفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر شد. همچنین ۵ جایزه از بیست و سومین «جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان»، از جمله بهترین فیلم بلند آسیایی و بهترین فیلم ایرانی را کسب کرد.

‎اتوبوس شب

‎فیلمی که کیومرث پوراحمد تصمیم گرفت سیاه‌وسفید، بسازد. پوراحمد، قصه «اتوبوس شب» را در طول ۹ ماه، پنج بار بازنویسی کرده و آن را بر اساس «داستان‌های شهر جنگی» اثر حبیب احمدزاده ساخته است. این فیلم درباره نوجوانی است که باید به‌تنهایی چندین اسیر عراقی را به پشت جبهه منتقل کند، اما در این کار با مشکلاتی مواجه می‌شود و به دلایل مختلف، کسی با وی همکاری نمی‌کند و مجبور می‌شود که این کار را به‌تنهایی انجام دهد و در این راه اتفاقاتی برایش پیش می‌آید. مرحوم خسرو شکیبایی، مهرداد صدیقیان، الناز شاکردوست و محمدرضا فروتن هنرمندانی هستند که با نقش‌آفرینی در این فیلم آن را ماندگار کردند. «اتوبوس شب» در بیست و یکمین دوره از «جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان» پروانه زرین بهترین کارگردانی در بخش ملی را کسب کرد.

‎کودک قهرمان

‎در سال ۱۳۷۲ ، کمال تبریزی به همراه علی‌اکبر قاضی نظام، فیلمی را ساختند که در تاریخ سینمای حماسی ما جاویدان شد. داستان «کودک قهرمان» درباره خانواده‌ای روستایی است که در حال ساختن خانه نوساز خود، با حمله دشمن روبه‌رو می‌شوند. خانواده روستایی به‌اجبار خانه نوساز خود را ترک می‌کنند. دشمن جاده اصلی را در اختیار دارد و مردم به‌ناچار از جاده اصلی منحرف می‌شوند و به میان دشت می‌روند. اتومبیل خانواده روستایی در راه خراب می‌شود و آن‌ها ناگزیر شب را در دشت می‌گذرانند. جهانگیر الماسی، فریبا کوثری، امیر اسماعیلی و مریم بنی‌عامریان بازیگرانی هستند که نقش این خانواده روستایی را بازی می‌کنند. این فیلم از آثار برگزیده داوران کودک و نوجوان دهمین «جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودک و نوجوان» است.

‎خانه امن است

‎در اوج موشک‌باران شهرها تعدادی نوجوان بین ۱۴ تا ۱۸ سال بنا به دلایلی مجبور به یک زندگی جمعی می‌شوند و این شروع داستان است. ناصر رفایی در این فیلم از بازیگرانی چون کسری ابراهیمی، رضا رحمت جیرده، المیرا ژیان فر، رامک مجد، رویا حسینی استفاده کرده است. در بیست و چهارمین «جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودک و نوجوان» این فیلم توانست پروانه زرین بهترین فیلمنامه و بهترین کارگردانی را از آن خود کند.

۲۳ نفر

این فیلم به کارگردانی مهدی جعفری و مشاور کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا با هنرمندی ۲۳ نوجوان از سراسر ایران اسلامی و با حضور مجید پتکی و با ایفای نقش و بدلکاری صحنه‌های عراق ابوالفضل امیری موزیسین و بازیگر نوپا و مستعد کوردی محصول سال ۱۳۹۷ است. این فیلم توانست در سی و دومین دوره از «جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودک و نوجوان» پروانه زرین بهترین فیلم را کسب کند.

‎فیلم «۲۳ نفر» با تمرکز بر زندگی ۲۳ نوجوان ایرانی اسیر شده در عراق و بررسی رفتارهای این گروه از زمان اسارت تا پذیرفته شدن درخواستشان، یک طیِ طریق زیبا دوره نوجوانی تا جوانی را نشان می‌دهد تا آنها «مرد» شوند.

‎یدو

‎اوایل جنگ که خانواده‌ها، خانه‌ها و شهرهایشان را از ترس بمباران ترک کرده و به شهرهای مرکزی و شمالی ایران کوچ می‌کردند؛ مادری تصمیم می‌گیرد که در خانه خودش بماند. پسر نوجوان خانواده که از این تصمیم شاکی است مدام به جان مادر غر می‌زند که مانند تمام اهالی محل از آن جا بروند تا از بین نرفته‌اند. به هر بهانه‌ای با مادر بحث می‌کند و حرف از رفتن می‌زند. مادر اما بیش از آنچه یدو تصورش را دارد عاشق خانه‌ای است که در آن مادر شده است. مهین عباس‌زاده و مهدی جعفری این فیلم را بر اساس داستان «زخم شیر» از صمد طاهری نوشته‌اند و مهدی جعفری آن را کارگردانی کرده است. این فیلم برای اولین‌بار پیش از اکران عمومی در سینماها، در نوروز ۱۴۰۰ از تلویزیون ملی ایران پخش شد. این فیلم توانست در سی و نهمین دوره از «جشنواره فیلم فجر» در ۶ بخش جایزه کسب کند.

‎مهران

‎فیلم سینمایی «مهران» داستان پسربچه‌ای به اسم مهران است که در دهه شصت میزبان خانواده‌ای جنگ‌زده از شهر مهران می‌شود. روایت متفاوت این فیلم از مهمان‌نوازی یزدی‌ها در زمان جنگ، یکی از خصوصیات ویژه این فیلم است. «مهران» در سی و سومین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان توانست پروانه زرین شهید بهنام محمدی و جایزه ویژه دبیر برای توجه به فرهنگ مقاومت و برداشت ملموس مردمی و قابل‌فهم برای نسل امروز ایران اسلامی را از آن خود کند.

نوشته مروری بر فیلم‌های ماندگار کودک و دفاع مقدس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.