ایمان کرمیان طراح جلوه‌های ویژه میدانی و بصری در گفت‌وگو با سوره سینما درباره کارهای خود گفت: پیش از عید و در اسفندماه مشغول یک فیلم سینمایی بودم که بعدتر می‌توانم اسم آن را بگویم و سریال «پایتخت» را هم داشتم که پخش آن هم در روزهای گذشته به پایان رسید.

وی درباره اوضاع و احوال این حرفه در سینمای ایران توضیح داد: در بخش جلوه‌های ویژه میدانی و بصری مسیر درستی را طی می‌کنیم ولی همان‌طور که در جلسه‌ای با حضور اعضای هیات مدیره انجمن جلوه‌های ویژه میدانی گفتم، ما نسل سوم انجمن هستیم و نیاز است تا نسل تازه‌ای به این حرفه ورود پیدا کرده و پرورش پیدا کنند.

رئیس هیات مدیره انجمن جلوه‌های ویژه میدانی ادامه داد: در بحث سواد و تکنیک فردی اوضاع ما خوب است ولی از نظر تجهیزات با جاهایی مانند هالیوود و بالیوود خیلی فاصله داریم. از نظر کیفی تمام بچه‌های ما خیلی خوب کار می‌کنند. خود من در سال گذشته برای انجام پروژه‌ای به خارج از کشور رفته بودم و باور نمی‌کردند که ما چنین توانایی و خلاقیت‌هایی داشته باشیم.

کرمیان در بخش دیگری از صحبت‌های خود افزود: مشکل بزرگ ما این است که از نظر تجهیزات آن طور که لازم بوده تأمین نشده‌ایم. هم خرید تجهیزات حرفه ما گران است و هم اینکه نگهداری از آن‌ها بسیار سخت است. بسیاری از همکاران ما وسایل شخصی دارند ولی اگر مکان و سوله‌ای برای تجمیع این وسایل وجود داشته باشد، خیلی خوب است. در برهه‌ای هم گفتند که به صنوف وام می‌دهند ولی حداقل به ما که چیزی ندادند.

برنده سیمرغ بلورین طراحی جلوه‌های ویژه میدانی و بصری درباره توقع‌های موجود مطرح کرد: اوضاع تجهیزات ما این چنین است بعد توقع کار کردن در حد «نجات سرباز رایان» را از ما دارند! مدت هاست که کیفیت فدای کمیت شده و چیزی که مهم‌تر شده است هزینه کرد است. ولی شما نمی‌توانید با ژیان به جنگ بنز بروید. ولی وقتی شما درست هزینه کنید و کیفیت کار خود را بالا ببرید و در حد بالای خود نگه دارید، مخاطب هم متوجه این موضوع شده و همراهی می‌کند. سریال «پایتخت» بعد از ۴ سال باز به آنتن می‌رود و ما می‌بینیم که به وضوح درصد مخاطبان صداوسیما را بالا می‌برد. اینجاست که کیفیت، خلاقیت و درست هزینه کردن باعث بهتر دیده شدن می‌شود.

این هنرمند سینما و تلویزیون با اشاره به سختی‌های کار خود بیان کرد: ما در این حرفه با جان خود بازی می‌کنیم و طبیعی است که نسبت به پلان‌ها بی‌تفاوت نباشیم. بعد از چندین و چند سال هنوز نتوانستیم بگوییم که برای هر چیز باید حد و حدود آن را مشخص کرد. انفجارها، باران و… همه حد و حدود دارد و باید همان اندازه که موردنیاز است، سر صحنه آورده شود که چنین چیزی نیست و یا بسیار کم است. در بسیاری از پروژه‌ها هم می‌بینیم که براساس هزینه کردن های کم و تکرار این جمله که «خودت یک کاری بکن» پیش می‌رود.

وی درباره لزوم تربیت نسل تازه در این حرفه توضیح داد: همان‌طور که عرض کردم ما نیازمند کشف و تربیت استعدادهای جدید برای این حوزه هستیم. یک بار نگفتند که بیا و این تجربیات ۲۷ سال کار در این حوزه را به بچه‌های جدید انتقال بده. باور بفرمایید در هرکجای دنیا به افرادی مانند من و همکارانم که تکنیک‌های بسیاری بلد هستند، پر و بال می‌دهند و تلاش می‌کنند تا نهایت استفاده را ببرند ولی در اینجا اصلاً چنین نیست.

ایمان کرمیان با انتقاد از جشنواره فیلم فجر توضیح داد: سال گذشته ۳ فیلم بسیار مهم «آسمان غرب»، «قلب رقه» و «مجنون» را داشتم که به نوعی گل کارهای من به حساب می‌آیند ولی سیمرغ را ندادند. چطور چنین چیزی امکان دارد؟ چون دو سال پشت سر هم جایزه گرفته‌ام؟ این حق تیم من است که در هر کدام از کارها کاملاً متفاوت ظاهر شده‌اند.

وی ادامه داد: در زمانی که مشغول پروژه سریالی بودم هم به آقای جبلی رئیس سازمان صداوسیما گفتم که به این جوان‌ها بیشتر بها بدهید ولی وقتی تمام این‌ها کنار هم قرار می‌گیرند دیگر افراد به جای خلاقیت و … فقط به دنبال امرار معاش و صرف انجام کار و امور محوله می‌روند.

این طراح جلوه‌های ویژه میدانی و بصری مطرح کرد: در این سال‌ها هیچ چیزی به تجهیزات ما اضافه نشده و هر چه بوده برآمده از خلاقیت خود دوستان بوده است. در نمایش «رستم و سهراب» صفر تا صد وسایل موردنیاز را خودمان ساختیم. از تمام آتشدان‌ها گرفته تا تفنگی که آن گاو را آتش می‌زد. این‌ها یعنی خلاقیت و باید توجه بیشتری به آن شود.

نوشته چون دو سال پشت سر هم جایزه گرفته بودم، سیمرغ را به من ندادند! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ادامه مصاحبه سوره سینما را با این طراح جلوه‌های ویژه که تاکنون موفق به دریافت ۴ سیمرغ بلورین از جشنواره فیلم فجر شده است را می‌خوانید.

*چگونه به همکاری در فیلم سینمایی «موقعیت مهدی» دعوت شده‌اید؟

دوستی من با هادی حجازی فر به زمان فیلم «ایستاده در غبار» برمی‌گردد، ما از همان فیلم با هم دوست شدیم و زمانی هم که من را دعوت کرد تا در اولین فیلمش همکاری داشته باشم بسیار استقبال کردم و دوست داشتم که با او همکاری کنم.

*جلوه‌های ویژه‌ای که در فیلم «موقعیت مهدی» انجام داده‌اید تا چه اندازه با دیگر فیلم‌های شما تفاوت داشت؟

معمولاً زمانی که اسم فیلم جنگی می‌آید همه به سراغ انفجارهای عجیب‌وغریب می‌روند اما فرق این فیلم با باقی فیلم‌های دیگر جنگی در میزانسن‌ها و طراحی‌ها است که فضای کار را متفاوت‌تر می‌کند.

*این تفاوت به نگاه کارگردان برمی‌گردد یا فضای کلی فیلمنامه؟

کارگردان، نگاه هادی حجازی فر به جنگ و نوع انفجارها کاملاً با دیگران متفاوت است و بیشتر فضاسازی مدنظر او است تا اینکه بخواهیم خود انفجار را در تصویر نشان دهیم. ما هم بیشتر سعی کردیم به نگاه کارگردان و فضای کلی فیلمنامه نزدیک شویم تا بتوانیم تأثیر مثبتی در روند کار بگذاریم. سعی کردیم انفجارها از فیلم بیرون نزنند و با آن همسو باشند ازاین‌رو در خیلی از سکانس‌ها انفجار را نمی‌بینیم و با فضاسازی دود و خاک صحنه را آماده کرده‌ایم.

*از سختی‌های این فیلم به چه چیزهایی می‌توانید اشاره کنید؟

یکی از سختی‌های این کار که کل گروه را تحت فشار قرار می‌داد؛ میزانسن‌ها و سکانس‌هایی بود که می‌گرفتیم چرا که هیچ‌کدام تک‌تک خرد نمی‌شدند و این سختی کار را چندبرابر می‌کرد.

*کوتاه‌ترین سکانس فیلم چند دقیقه بود؟

کوتاه‌ترین این سکانس‌ها یک دقیقه و خورده‌ای بود که انفجار سنگر، تانک و چاشنی را داشتیم. تیم من ۹ نفره بود اما بازهم تعدادمان برای این فیلم کم بود. چراکه وقتی در یک فیلم جنگی سراغ سکانس پلان می‌رویم سختی کار چندبرابر می‌شود. هادی حجازی فر به‌ندرت یک سکانس را خرد می‌کرد و کات می‌زد که بخواهد مجزا فیلم‌برداری کند، اتفاقاً در این مورد هم خیلی با هم صحبت کردیم ولی او معتقد بود که حس و حال فیلم این‌گونه می‌طلبد.

*باتوجه‌به اینکه هادی حجازی فر توسط محمدحسین مهدویان به سینما معرفی شد و با فیلم‌های او معروف شد، آیا در حیطه کارگردانی شباهتی به مهدویان دارد؟

به‌هیچ‌وجه، کارگردانی او با مهدویان کاملاً متفاوت است و نمی‌توان این دو را با هم قیاس کرد. اصلاً نگاه هادی حجازی فر با تمامی کارگردانان جنگ از لحاظ میزانس‌ها، کاشت دوربین و در کل فضای فکری متفاوت است. در این فیلم خیلی با هم در مورد ایده‌ها کلنجار می‌رفتیم اما در نهایت هادی من را مجاب می‌کرد و من هم بعد از دیدن نتیجه کار واقعاً قانع می‌شدم که او درست می‌گوید. به‌عنوان‌مثال فیلم «تک تیرانداز» که سال گذشته آن را کار کردم، از ابتدا تا انتها جنگی بود ولی در «موقعیت مهدی» این‌گونه نبود در این فیلم انفجارها بر اساس میزانسن‌ها و اندازه لنز زده می‌شد.

*سینمایی «موقعیت مهدی» با سریال آن تفاوتی دارد؟

بله، بخصوص پلان‌هایی که در سینمایی «موقعیت مهدی» می‌بیند با سریال آن متفاوت است. در سریال ۳ یا ۴ قسمت فقط جنگ را داریم اما در فیلم همه چیز توأمان با هم پیش رفت. به‌عنوان‌مثال در سکانس آخر فیلم یک انفجار متفاوت می‌بینیم و ما برای نگه‌داشتن راکورد این سکانس واقعاً سختی کشیدیم اما در نهایت این فیلم برای من یک تجربه خیلی خوبی بود و خیلی خوشحالم که آن را کار کردم.

*در نهایت مزد سختی کارتان را هم با دریافت سیمرغ، گرفتید.

امسال رقبای سختی داشتیم و به همه خسته نباشید می‌گویم و قطعاً می‌دانم که بقیه هم شایسته دریافت سیمرغ بودند اما همیشه گفته‌ام که انتخاب برنده یک امر سلیقه‌ای از سوی داوران جشنواره است. به‌هرحال بله، من هم فکر می‌کنم که نه‌تنها من بلکه همه اعضای گروه سازنده این فیلم مزد سختی‌هایی که برای ساخت آن کشیدند را دریافت کرده‌اند. خوشحالم که برای این فیلم سیمرغ گرفتم.

*وقتی یک هنرمند سیمرغ دریافت می‌کند چه تغییراتی در روند کاری او ایجاد می‌شود؟

دیگران را نمی‌دانم اما قطعاً بار مسئولیت من را بیشتر می‌کند که بتوانم بهتر کار کنم و طراحی بهتری برای کارهایم داشته باشم اما این سیمرغ یک تفاوت بدی هم دارد که دیگران فکر می‌کنند حالا که من سیمرغ گرفته‌ام ادعایم بالاتر رفته و دستمزدم را بیشتر کرده‌ام و در نتیجه پیشنهاد کاری کمتری به من می‌شود. اما در اصل این‌گونه نیست که من تافته جدابافته‌ای شده باشم. کار من این است و شغل دیگری هم ندارم! حداقل این ماجرا راجع به من صدق نمی‌کند. روزی من و دستیارانم از این راه حاصل می‌شود اما با همین دیدگاهی که گفتم اکنون دو ماه است که بیکار هستم.

*شما دستمزدتان بعد از دریافت سیمرغ‌ها بالاتر نرفته است؟

واقعاً دستمزدم بعد از سیمرغ‌هایی که دریافت کرده‌ام بالا نرفته و حتی اگر با ۱۰ سال گذشته مقایسه کنید حتی کمتر هم شده است. ۱۰ سال پیش شاید اگر فیلمی مانند «موقعیت مهدی» را کار می‌کردم ماهانه ۳۰ یا ۴۰ میلیون می‌گرفتم. به‌عنوان مثال من ۱۱ سال پیش فیلمی را کار کردم که در آن برای صحنه باران ۶۰۰ هزار تومان دریافت کردم اما امروز بعد از گذشت ۱۱ سال «باران» را سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان می‌گیرم و این مبلغ باتوجه‌به اینکه کمترین دستیار من روزی ۲۵۰ هزار تومان دستمزد دارد، بسیار ناچیز است.

*برای تمام حرفه‌های سینما این مسئله صدق می‌کند؟

تا جایی که اطلاع دارم خیر، شما مقایسه کنید امروز در مقایسه با ۱۰ سال پیش یک طراح صحنه یا یک مدیر فیلم‌برداری چقدر دستمزد می‌گیرد، متأسفانه زمانی که نوبت به جلوه‌های ویژه می‌رسد همه چیز تغییر می‌کند، ما در هر پروژه‌ای خودمان باید در رفت‌وآمد باشیم و برای هیچ چیز نباید توقع کنیم. شما اگر نگاه کنید در سینمای روز دنیا اولین دستمزدها برای بازیگران و بعد از آن برای جلوه‌های ویژه است چرا که یک شغل خطرناک و فراتر از باقی حرفه‌ها است که باید نسبت به تمام حرفه‌های سینما آگاهی داشته باشد که مثلاً در یک انفجار آسیبی به بقیه وارد نشود. اما با احترام به بچه‌های تدارکات، حقوقمان از ان‌ها هم پایین‌تر است.

*با این حساب حتماً در پرداختی‌ها هم دچار مشکل می‌شوید.

صددرصد. الان شب عید است و من صد میلیون و خورده‌ای از پروژه‌هایی که از ابتدای سال کار کرده‌ام از سینما و تلویزیون طلب دارم که هنوز نتوانسته‌ام دریافت کنم و پول دستیارانم را پرداخت کنم. باید التماس کنیم تا پولمان را بدهند. شب گذشته با یکی از همکارانم صحبت می‌کردم و می‌گفت ۱۲۰ میلیون تومان از پروژه‌ها طلبکار است اما به او پرداخت نشده و برای تعویض خانه‌اش مجبور شده طلاهای همسرش را بفروشد!

*دستمزد کار شما در سینمای روز جهان هم پایین‌ترین بخش است؟

خیر، به طور مثال یک پروژه مانند فیلم سینمایی «موقعیت مهدی» اگر بخواهد در دنیا تولید شود ماهی ۱۰۰ هزار دلار فقط جلوه‌های ویژه‌اش دستمزد می‌گیرد، یعنی شرایطی کاملاً متفاوت با ایران! بعد هم می‌گویند چرا هنرمندان از ایران می‌روند! یک کاری می‌کنند که من برم اسنپ کار کنم.

* و این در شرایطی است که هزینه‌های کار شما هم چند برابر حرفه‌های دیگر است.

بله، دقیقاً. مثلاً با دست خالی از ما می‌خواهند سر صحنه یک ماشین را منفجر کنیم. روز اول می‌گویند ماشین می‌آوریم اما روز آخر یک ماکت تحویل ما می‌دهند و می‌خواهند آن را منفجر کنیم یا اینکه اول پروژه می‌خواهند یک تویوتا کمری ۵۰۰ میلیونی را آتش بزنند، برای کم شدن هزینه‌ها پیشنهاد می‌دهم که من با ۵۰ میلیون جوری ماشین را منفجر می‌کنم که کوچک‌ترین آسیبی نبیند اما با تعجب می‌گویند ۵۰ میلیون؟! تو که دستمزد جدا می‌گیری! در نهایت هم می‌گویند چرا فیلم ما خوب نشده است. این در حالی است که در ایران باید ۲۰ فیلم خوب مانند «موقعیت مهدی» داشته باشیم.

*از کشورهای دیگر هم پیشنهاد همکاری داشته‌اید؟

بله، من خودم از کشورهای عربی پیشنهاد کار داشته‌ام و هر متریالی خواستم گفتند از صفر تا صد را مهیا می‌کنیم.

*در حال حاضر مشغول به چه کاری هستید؟

در حال حاضر پروژه‌ای ندارم. از ۱۴ دی‌ماه که «موقعیت مهدی» تمام شد و از آبادان برگشتیم تا امروز بیکار هستم. درد بدنه سینما این است! بعد تصویب می‌کنند که هنرمندان هم باید مالیات بدهند! من خودم رئیس انجمن صنفی جلوه‌های ویژه هستم و از ۶۶ عضوی که این انجمن دارد به جرات می‌توانم بگویم که ۵۰ نفرشان بیکار هستند. در این شرایطی که خیلی از آن‌ها دنبال یک میلیون وام از صندوق هستند چطور می‌توانند مالیات بدهند؟ شاید یک تعدادی از کارگردانان و بازیگران که تعدادشان ۱۰۰ نفر هم نمی‌شود درآمدهای میلیاردی داشته باشند اما واقعاً درآمد بدنه سینما این اعداد و ارقام نیست. من خودم بعد از ۲۳ سال کار در این سینما هنوز مستأجر هستم!

نوشته ایمان کرمیان: نگاه حجازی‌فر نسبت به دیگر کارگردانان جنگ متفاوت است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.